Пенза кĕпĕрни

Пенза кĕпĕрни — 1796—1797 тата 1801—1928 çулсенче Раççей империн, РСФСР тата ССРП пулнă администрациллĕ-территориллĕ виçи. Кĕперне хули — Пенза.

 Географи 
Кĕпĕрне лаптăкĕ — 34 129,1 çухрăм² (38 840 км²). Анăç енче — Тамбов, кăнтăр енче — Сарăту, тухăç енче — Чĕмпĕр, çурçĕр енче — Чулхула кĕпернисемпе чикĕ тытнă. 1926 çулта кĕперне çĕрĕн таптăкĕ 46 266 км² пулнă.

 Истори 
1780 çулхи авăнăн 15-мĕшĕнче II Кĕтерне реформипе Пенза енлĕхĕне йĕркеленĕ, унта унчен Хусан кĕпĕрнине кĕнĕ Пенза провинцине, çаплах Воронеж кĕпĕрнине кĕнĕ Шацк тата Тамбов провинцисен пайĕсене кĕртнĕ.

1796 çулхи раштавăн 12-мĕшĕнче Пенза енлĕхне Пенза кĕпĕрнине куçарнă, унта салатнă Сарăту кĕпĕрнин пайĕ те кĕнĕ.

1797 çулхи пушăн 5-мĕшĕнче Пенза кĕпĕрнине пăрахăçланă та уесĕсене Сарăту, Тамбов, Чулхула тата Чĕмпĕр кĕпернисене валеçнĕ.

1801 çулхи авăнăн 9-мĕшĕнче Пенза кĕпĕрнине 10 уес касса парса тепĕр хут туса хунă.

Пенза кĕпĕрнине 1891—1892 çулсенчи выçлăх вăхăтĕнче питĕ йывăр килнĕ.

1928 çулхи çăвăн 14-мĕшĕнче ПĔТК тата РСФСР Совхалкомĕн Йышăнăвĕпе Пенза кĕпĕрнине пĕтернĕ, унăн çĕрĕсем Вăтам Атăл облаçне кĕнĕС. А. Тархов «Первая советская реформа, укрупнение единиц административно-территориального деления в 1923—1929 гг.».

 Кĕпĕрне пуçлăхĕсем 

 Генерал-кĕпĕрнаттăрсем 
 Х. Я. А. Титул, чин, хисеп Ĕç вырăнĕнчи вăхăт Воронцов Роман Илларионович граф, генерал-аншеф 31.12.1780—1781 Мещерский Платон Степанович кнеç, генерал-аншеф 1782—1783 Ребиндер Иван Михайлович генерал-поручик 1783—01.03.1792 Каховский Михаил Васильевич граф, генерал-аншеф 1792—1796 Вяземский Андрей Иванович кнеç, генерал-поручик 1796—1797

 Енлĕх пуçлăхĕсем 
 Х. Я. А. Титул, чин, хисеп Ĕç вырăнĕнчи вăхăт Ступишин Иван Алексеевич генерал-поручик 21.04.1780—13.03.1796 Гедеонов Михаил Яковлевич чăн патшалăх канашçи 13.03.1796—12.12.1796

 Кĕпĕрнаттăрсем 
 Х. Я. А. Титул, чин, хисеп Ĕç вырăнчи вăхăт Гедеонов Михаил Яковлевич чăн патшалăх канашçи 12.12.1796—15.03.1797 1797 çулхи пушăн 5-мĕшĕнче Пенза кепернине пăрахăçланă. Тепĕр хут 1801 çулхи авăнăн 9-мĕшĕнче туса хунă. Вигель Филипп Лаврентьевич вăрттăн канашçи 05.09.1801—30.03.1809 Крыжановский Александр Фёдорович чăн патшалăх канашçи 06.04.1809—18.02.1811 Голицын Григорий Сергеевич кнеç, вăрттăн канашçи 18.02.1811—14.06.1816 Сперанский Михаил Михайлович вăрттăн канашçи 30.08.1816—22.03.1819 Лубяновский Фёдор Петрович чăн патшалăх канашçи (вăрттăн канашçи) 22.03.1819—12.02.1831 Панчулидзев Александр Алексеевич патшалăх канашçи (вăрттăн канашçи) 12.02.1831—14.08.1859 Толстой Егор Петрович граф, Свита Его Величества, генерал-майор (генерал-лейтенант) 31.08.1859—06.08.1861 Купреянов Яков Александрович чăн патшалăх канашçи, (16.11.1862 çирĕплетнĕ), (вăрттăн канашçи) 06.08.1861—28.12.1862 Александровский Василий Павлович чăн патшалăх канашçи (21.06.1863 çирĕплетнĕ), (вăрттăн канашçи) 28.12.1862—03.07.1867 Селиверстов Николай Дмитриевич генерал-майор 03.07.1867—15.03.1872 Татищев Александр Александрович вăрттăн канашçи 05.05.1872—01.01.1887 Волков Аполлон Николаевич вăрттăн канашçи 05.02.1887—21.12.1889 Горяйнов Алексей Алексеевич генерал-майор 02.01.1890—08.06.1895 Святополк-Мирский Пётр Дмитриевич кнеç, генерал-майор 11.06.1895—30.12.1897 Адлерберг Александр Васильевич граф, камергер, патшалăх канашçи (чăн патшалăх канашçи) (10.05.1899 çирĕплетнĕ) 03.01.1898—13.06.1903 Хвостов Сергей Алексеевич чăн патшалăх канашçи 04.07.1903—01.06.1906 Александровский Сергей Васильевич генерал-майор 01.06.1906—25.01.1907 Кошко Иван Францевич чăн патшалăх канашçи 10.02.1907—10.10.1910 Лилиенфельд-Тоаль Анатолий Павлович чăн патшалăх канашçи 02.11.1910—29.11.1914 Евреинов Александр Александрович чăн патшалăх канашçи 29.11.1914—29.04.1917

 Çав. пекех 
 Пенза облаçĕ
 Мордва Республики

 Литература 
 В. М. Терехин, «Археологические изыскания и раскопки» — «Пензенский сборник», вып. 1.
 «Материалы для географии и статистики России» (Сталь, «Пензенская губерния»);
 Памятные и справочные книжки Пензенской губернии. 1864, 1889, 1892—97 гг.;
 «Сборник Пензенского губ. стат. комитета» (3 вып., 1893—1896);
 К. Р. Евграфов, «25-летняя деятельность Пензенского земства, 1865—89»;
 И. Кузьмин, «Пензенская губерния»;
 А. Ф. Селиванов, «Буртасы»;
 А. Ф. Селиванов, «Биографии пензяков»;
 Справочная книжка Пензенской губернии на 1901 год.
 Списки населённых мест Пензенской губернии 1869, JPG

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 ЭСБЕ:Пенза кĕперни
 Информационный портал для жителей Тамалы и Тамалинского района Пензенской области
 Карта Пензенской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru)
 Пензенская губерния. — 1890. — (Статистика Российской империи; 16. вып. 5).
 Справочная книга Пензенской губернии на 1892 год / Изд. Пензенского губернского статистического комитета; Сост. секр. стат. ком. В. П. Попов. — Пенза: Тип. губ. правл.: 1892. — 268 с.
 Библиотека Царское Село, книги по истории Пензенской губернии (Памятные книжки), PDF 
 Алфавитный каталог населённых мест Пензенская губернии 

*