Органикăлла мар япалалăх

Органикăлла мар япалалăхсем — органикăлла теме май çук ансат тата кăткăс япалалăхсем. Ку ушкăна молекулисен шутĕнче кăмрăкамăш атомĕсем çук япалаллăхсем тата, традицие кура, молекулисенче  кăмрăкамăш атомĕсем те пур хăшпĕр япалалăхсем те  кĕреççĕ. Органикăлла мар япалалăхсем, органикăллисемпе танлаштарсан, молекулисен тытăмĕнче кăмрăкамăш атомĕсенчен тăракан скелет çуккипе уйрăлса тăраççĕ.
 Йыш (классификаци) 
Органикăлла мар япалалăхсем икĕ пысăк ушкăна пайланаççĕ:
 Ансат япалалăхсем — молекулисем пĕр элементăн атомĕсенчен тăраççĕ;
 Кăткăс япалалăхсем — молекулисем икĕ е ытларах элементăн атомĕсенчен тăраççĕ.

Ансат япалалăхсем хăйсем, физикăлла тата химилле палăрăмсене кура, ак çакнашкал йышсене пайланаççĕ:
 металсем (Li, Na, K, Mg, Ca и др.);
 металмаррисем (F2, Cl2, O2, S, P и др.);
 амфотерлă ансат япалалăхсем (Zn, Al, Fe, Mn и др.);
 пархатарлă газсем (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn).

Кăткăс япалалăхсем, физикăлла тата химилле палăрăмсене кура, ак çакнашкал йышсене пайланаççĕ:
 Оксидсем:
 Тĕп оксидсем (CaO, Na2O тата ыттисем.);
 Йӳçĕкле оксидсем (CO2, SO3 тата ыттисем.);
 амфотерлă оксидсем (ZnO, Al2O3 тата ыттисем.);
 иккĕлле оксидсем (Fe3O4 тата ыттисем.);
 тăварамăш мар оксидсем (CO, NO тата ыттисем.);
 Гидроксидсем;
 никĕссем (NaOH, Ca(OH)2 тата ыттисем.);
 Йӳçĕксем (H2SO4, HNOм3 тата ыттисем.);
 амфотерлă гидроксидсем (Zn(OH)2, Al(OH)3 тата ыттисем.);
 Тăварсем:
 вăтам тăварсем (Na2SO4, Ca3(PO4)2  тата ыттисем.);
 йӳçĕк тăварсем (NaHSO3, CaHPO4 тата ыттисем.);
 никĕслĕ тăварсем (Cu2CO3(OH)2 тата ыттисем.);
 иккĕлле е/тата комплекслă тăварсем (CaMg(CO3)2, K3[Fe(CN)6], KFeIII[FeII(CN)6] тата ыттисем.);
 Бинарлă япалалăхсем:
 йÿçамăшсăр йÿçексем (HCl, H2S тата ыттисем.);
 йÿçамăшсăр тăварсем (NaCl, CaF2 тата ыттисем.);
 ытти бинарла япалалăхсем (AlH3, CaC2, CS2 тата ыттти те.).

 Молекулисенче кăмрăкамăш та пур органикăлла мар япалалăхсем 
Çак япалалăхсене, традицине кура, органикăлла маррисен йышне кĕртеççĕ:
 Карбонатсем
 Карбидсем
 Цианидсем
 Кăмрăкамăш оксичĕсем
 Цианатсем
 Органикăлла мар тиоцианатсем (роданидсем)
 Селеноцианатсем
 Карбониллĕ комплекссем

 Вуламалли 
Анорганический // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Лидин Р. А., Молочко В. А., Андреева Л. Л., Цветкова А. А. Основы номенклатуры неорганических веществ. — 1983.
Грушко Я. М. Вредные неорганические соединения в промышленных выбросах в атмосферу. — Л., 1988.
Грушко Я. М. Вредные химические вещества. Неорганические соединения элементов I—IV групп. — Л., 1988.
Грушко Я. М. Неорганические соединения V—VIII групп. — Л., 1989.
Филов В. А. Вредные химические вещества. Неорганические соединения элементов V—VIII групп. — 1989.

 Каçăсем 
 НОМЕНКЛАТУРА НЕОРГАНІЧНИХ СПОЛУК //Фармацевтична енциклопедія
 Inorganic Molecules — таблиця основних неорганічних сполук та їхніх властивостей. 

Категори:Органикăллă мар япалалăхсем