Нётер теореми

Нётер теореми, — Эмми Нётер  1918-мĕш çулта ĕнентернĕ теорема. Ăна чăн малтан Гёттинген шкулĕн ăславçисем  (Д. Гильберт, Ф. Клейн тата   Эмми Нётер хăй) палăртнă. Эмми Нётер — питĕ паллă хĕрарăм-математик.

Нётер теореми ак çакна кăтартса парать:
Çутçанталăкра пур кашни сыхланав саккунне физикăлла системăн пĕр-пĕр татти-сыпписĕр симметрийĕ пырса тивет. Е тепĕр май: физикăлла системăн  татти-сыпписĕр кашни симметрине  çутçанталăкра пур пĕр-пĕр сыхланав саккунĕ пырса тивет.

 Вăхăт пĕртикĕслĕхĕ энерги сыхланнин саккунĕпе çыхăннă,
 Уçлăх пĕртикĕслĕхĕ импульс сыхланнин саккунĕпе çыхăннă,
 Уçлăх изотропийĕ импульс саманчĕ сыхланнин саккунĕпе çыхăннă,
 Калибровкăлла симметри электро каплам сыхланнин саккунĕпе çыхăннă.

Тата ытти те.

Калас пулать, масса сыхланнин саккунĕ энерги сыхланнин саккунĕн уйрам палăрăмĕ çеç пулать Einstein A. Das Prinzip von der Erhaltung der Schwerpunktsbewegung und die Trägheit der Energie (ним.) // Ann. Phys.. — 1906. — Vol. 20. — P. 627–633.. Мĕншĕн тесен энергипе масса  эквивалентлă: 

,
кунта  — объектăн энергийĕ,  — унăн масси,  — çутăн вакуумри хăвăртлăхĕ, вăл .
 Вуламалли 
 Арнольд В. И. Математические методы классической механики, изд. 5-ое, — М.: Едиториал УРСС, 2003, ISBN 5-354-00341-5
 Ибрагимов Н. Х. Группы преобразований в математической физике. — М.: Наука, 280 с., 1983 г.
 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 Нётер статйине акăлчанла куçарни
 Статья о Теореме Нётер, by John Baez
 E. Noether’s Discovery of the Deep Connection Between Symmetries and Conservation Laws by 
 Теорема Нётер на MathPages.
 Symmetric energy-momentum tensor in Maxwell, Yang-Mills, and Proca theories obtained using only Noether’s theorem.
 Giachetta G., Mangiarotti L., Sardanashvily G. On the notion of gauge symmetries of generic Lagrangian field theory. — J. Math. Phys. 50 (2009) 012903; arXiv 0807.3003.
 Физикăлла энциклопеди, статья Кварки.
K. Nakamura et al. (Particle Data Group). PDGLive Particle Summary 'Quarks (u, d, s, c, b, t, b', t', Free)'. Particle Data Group (2011).

Категори:Физика
Категори:Симметри
Категори:Ăслăх
Категори:Сыхланнăлăх саккунĕсем