Чăваш чĕлхи паян (статья)

Чăваш чĕлхи паян — «СТРАТЕГИЯ РОССИИ» журналта ( № 1 (193) • январь • 2020) пичетленсе тухнă вырăсла статья. Авторĕ — Чăваш патшалăх гуманитари ăславĕсен институчĕн филологи енĕн чĕлхе пĕлĕвĕн секцийĕн аслă ăслав ĕçлевçи Александр Кузнецов. 

Статьяпа Интернетра ПДФ форматпа паллашма пулать . 

Хурнал пирки кĕскен. 2004-мĕш çулта никĕсленнĕ. Тĕп редакторĕ — В. А. Никонов. Редакци канашĕнче — В. Л. Богданов, Р. С. Гринберг, В. И. Данилов-Данильян, А. Д. Жуков, К. И. Косачев, В. Б. Кувалдин, А. Д. Некипелов, В. А. Никонов, Ю. С. Пивоваров, В. Н. Плигин, А. К. Пушков, В. А. Тишков, А. В. Торкунов, В. Т. Третьяков, Л. А. Опенкин.
 Пăхса тухакан статьяра усă курнă литература 
Каçăсем (линксем) пуррине кура, çырава ăслав статйи тесе палăртма пулать. Анчах та Интернетри электронла вариантра çав çăлкуçсен йышĕпе паллашма май çук.
 Чăваш чĕлхипе калаçакансен йышне палăртма тăрăшни 
Раççей Федерацийĕнче чăваш чĕлхинче калаçакансем миçе иккенне кăтартас шутпа А. В. Кузнецов автор çырсатухусем пĕлтернисене илсе парать. Тĕпрен илсен, вĕсене тиркевлĕ куçпа пăхмасăр. Пĕр тĕлте çеç çырса тухакансене  çынсем хăйсен нацилĕхне пĕлтермессе те пултарнине асăнать. Çав вăхăтрах ытти факторсене (хуравлакансем нацилĕхе пытарма тăрăшнине, тепĕр чухне çырсатухуçăсем те питех тимлеменине, куçкĕрет суйнисене т.ыт.те) асăнмасăр хăварать. Асăнманнин салтавĕ, сăмахран, пĕлменнипе, тишкерменнипе, тĕпчеменнипе çыхăнма пултарнă. Пĕлмен япала пирки çырма та май çук.
 Чăваш чĕлхи — миноритарлă чĕлхе 
А. В. Кузнецов шучĕпе — чăваш чĕлхи — миноритарлă чĕлхе. 
Чăваш чĕлхи вăйсăррине, вăл паян-ыран пĕтме пултарассине иртнĕ ĕмĕрсенчех палăртнă-мĕн. Халь те, тĕрĕссипе,  çав хăрушлăхрах тăрать. Автор ЮНЕСКО палăртнине те аса илет, чăваш малсăлтавĕсенче икчĕлхелĕх феноменĕ чăннипе мĕн патне илсе пынине те пĕлтерет.
 Ют чĕлхесенчен йышăннă сăмахсем пирки 
Ахăртнех, пăхса тухакан статьяра чăваш чĕлхине хальхи вăхăтра кĕрекен сăмахсем пирки калани те пит кăсăклă.
Таисия Ташней калани ("Каçăсем" секцие пăхăр):

 Статьяра пăхса тухман ыйтусем 
Хальхи вăхăтри орфографи, пунктуаци, çырулăх проблемисем, саманчĕсем.
Тăван чĕлхепе калаçассине, усă курассине популяризацилемелле теççĕ  пулин те, чăннипе антипропаганда малта пырать.
Интернетра тăван чĕлхепе сайтсем çукпа пĕреххи тата унашкал япаласене, пулас пулсан та, тĕрĕс тытса пырса халăхра анлăн сарассин ыйтавĕ пурри. 
И. И. Бойко чĕлхене сарма администрацилле майсемпе çуккине калани ("путь в никуда") тĕнче опытне хирĕçлетЕвгений Хвостик, Евгений Козичев. Как защищают языки в России и США — "Коммерсантъ" от 25.04.2019, 14:59Как в Европе защищают государственный язык и языки нацменьшинств — НОВОСТИ МИРА
12:49 04.03.2019Краус 1976 – Краус И. К пониманию социолингвистики в Чехословакии //
Социально-лингвистические исследования. М., 1976.Беликов В.И., Крысин Л.П. Социолингвистика. - М., 2001. 439 с.  // С.260., анчах унăн çак самахĕсене А.В. Кузнецов ним каламасăрах тенĕ пек ирттерсе ярать. 
 Статьяри уйрăм йĕркесем 

 Вуламалли 
Вахтин Н.Б., Головко Е.В. Социолингвистика и социология языка: Учебное пособие. - СПб.: Изд-во Европейского ун-та в Санкт-*Петербурге; Гуманитарная Академия, 2004 - 336 с.
Мечковская Н.Б. Социальная лингвистика. - М. 1996.
Панов М.В. Принципы социологического изучения русского языка. - Русский язык и советское общество, кн. 1. - М., 1968.
Аврорин В.А. Проблемы изучения функциональной стороны языка (к вопросу о предмете социолингвистики). Л., 1975.
Звегинцев В.А. О предмете и методе социолингвистики. - Известия АН СССР. Серия литературы и языка, вып. 4. - М., 1976.
Никольский Л.Б. Синхронная социолингвистика. - М., 1976.
Швейцер А.Д. Современная социолингвистика. Теория. Проблемы. Методы. - М., 1976.
Крысин Л.П. Язык в современном обществе. - М., 1977.
 Каçăсем 
 Ташней, Таисия. Чӑваш чӗлхи: Раҫҫейри журналта чӑваш чӗлхи ҫинчен ҫырнӑ
 В журнале «Стратегия России» опубликована статья о чувашском языке // Хыпар. - 2020. - Кăрлач/январь, 10. 
 Кузнецов Александр. Чувашский язык сегодня // Стратегия России. - 2020. - № 1(193). - С. 39-43.  — Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕ.
 Асăрхавсем 

Категори:Лингвистика
Категори:Политика
Категори:Социолингвистика
Категори:Чĕлхе
Категори:Чĕлхесем
Категори:Чăваш чĕлхи
Категори:Тĕрĕк чĕлхисем