Улăп (эпос)

Улăп — Çуйăн Хĕветĕрĕ (1913-2002) XX ĕмĕрте, 1920-мĕш çулсенчен пуçласа 7-8 теçетке çул, чăвашла çырнă эпос. Çырнă чухне вăл халăх халапĕсем, калавĕсем çине таяннă.
 Умистори 
Халăх пултрулăхĕ çине таянса пĕтĕмĕшле эпос майлаштарас ыйтăва чи малтан çĕклекенсенчен пĕри С.А.Лашман пулнă<Лашман С.М.> Юрă-сăвăсене, халапсене пухса йĕркелесе поэма çырма пулĕ-ши? — Сунтал, 1924, 2-3№.. Пулас хайлава вăл "Улăпиада" ят пама сĕннĕ. 

Чылай вăхăт иртсен çавнашкал сĕнĕвех А.К.Салмин кăларса тăратнăСалмин А.К. Чăваш эпосне йĕркелесе яма май пур-и? // Ялав, 1975, 7№..

"Улăп" эпос патне пыракан çул питĕ вăрăм та тумхахлă. Пĕрремĕш "чĕкеçсенчен" пĕри  — Çемен Элкерĕн "Улăпсем" поэми (1927). Акă мĕн çырнă кун пирки Электронла чăвашла вулавăшраУлăпсем. Çемен Элкер | Поэма | 1927 | улăп | 15 783 — Ăнлантарнине пăхмалла.:

 Çуйăн Хĕветĕрĕ ăсталанă эпосăн кунçулĕ 
Чăваш халăхĕн "Улăп"  эпосне майлаштарасси епле пулса пыни пирки Çуйăн Хĕветĕрĕ хăй аван çырса кăтартнăÇуйăн Хĕветĕрĕ: Улăп çинчен — Вула Чăвашла
VULACV – ЧĂВАШЛА ВУЛАТТАРАКАН САЙТ.Наумова, Татьяна. «Халăхăн пуянлăхне пĕрчĕн-пĕрчĕн пуçтартăм та шăрçаласа ярăм турăм» — Хыпар, 30, Июнь, 2018 | Чăваш хĕрарăмĕ | Культура |.

 Ытти еткер 
Калавсемсĕр пуçне паянхи кунччен Игнатий Ивановăн чăвашла çырнă хăшпĕр çырăвĕсем сыхланса юлнăЧăваш патшалăх Тĕп архивĕ. 515 ф., 1 оп.,335 упр. пĕрчи, 1-6 лл..
 Хаклавсем 
Çуйăн Хĕветĕрĕн "Улăп" эпосĕ тата унăн авторĕ пирки çырнă публикацисен йышне кăтартатпăр. Авторсем эпоса еплерех хаклани чылай чухне ятранах курăнать.
Васильев, П. «Улӑп» эпос пирки / П. Васильев // Хыпар. – 2010. – 13 ака. – С. 3.
Васкир, Г. Улăп чунлă Çуйăн Хĕветĕрĕ / Г. Васкир // Тантăш. – 2003. – 31 утă (№ 31). – С. 8.
Ефимов, Г. Асăну сăмахĕ / Г. Eфимов // Хыпар. – 2002. – 15 çу.
Смирнова, Н. «Улӑп - вырӑсла» / Н. Смирнова // Хыпар. – 2009. – 19 раштав. – С. 4-5.
Юмарт, Г. «Улăп» улăпла ĕç / Г. Юмарт // Чăваш ен. – 1996. – 25 ут`. – 3 çурла (№ 30).– С. 13.
Андреев, П. Богатырский эпос – богатырский труд / П. Андреев // Чебоксар. правда. – 1999. – 5 янв. (№ 1). – С. 7.
Афанасьев, П. Сюин Хведер (Федоров Симон Федорович) // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 388.
Васильев, Л. Улып заговорил по-русски / Л. Васильев // Совет. Чувашия. – 2009. – 17 дек. – С. 6, 15.
Гордеева, С. Eсть эпос в чувашских селеньях! : презентация / С. Гордеева // Чăваш ен. – 1996. – 21–28 сент. (№ 38). – С. 2
Ендеров, В. А. Сюин Хведер / В. А. Ендеров, В. Г. Родионов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2011. – Т. 4 : Си-Я. – С. 162.
Тихонов, П. По следам Улыпа / П. Тихонов // Чебоксар. новости. – 1996. – 29 нояб.
Федоров Симон Федорович (Сюин Хведер) // Край Цивильский : краткая энцикл. р-на. – Чебоксары, 2008. – С. 307.
Ялгир, П. Сюин Хведер (Федоров Симон Федорович) // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 109–110.

 Вуламалли 
Чăваш халăх пултарулăхĕ. Халăх эпосĕ. Ш., 2004;
Родионов В.Г. К вопросу о ранних тюркско-финно-угорских фольклорных взаимосвязях // Родионов В.Г. Этнос. Культура. Слово. Ч., 2006;
Родионов В.Г. Эпос. — электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья.
Димитриев В.Д. Предисловие // Улып. Чувашский народный эпос / Перевод А. Дмитриева. Ч., 2009.

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 2. Улӑп : чӑваш эпосӗ / Ҫуйӑн Хӗветӗрӗ пухса сӑвӑланӑ, В. Г. Бритвин илемлетнӗ. – Шупашкар: Чăваш кĕнеке изд-ви, 1996. – 573 с. – (Улып).
 Улăп : чăвашсен героикăллă халап-юмахĕ / Çуйăн Хĕветĕрĕ йĕркелесе çырнă.  – Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд-ви, 1980. – 48 с. : ил. – Пер. загл.: Улып
 Çемен Элкер: Улăпсем

Категори:Чăваш литератури
Категори:Паллă чăваш литература ĕçĕсем