Ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ

+ Тÿпери хăшпер ĕскерсен çийĕ тĕлĕнчи"Çий" тени газлă гигантла планетăсем тата çăлтăрсем тĕлĕшпе атмосферăри пĕчĕк çÿллĕхсене пĕлтерет, унта пусăм Çĕр çинчи тата тинĕс шайĕнчи атмосфера пусăмĕпе тан(). Çаван пекех тепĕр чухне çăлтăрсен фотосферин çийĕ пирки сăмах пыма пултарать. ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ, м/с2 тата 
 Çĕр
  9,81 м/с2
  1,00 
 Хĕвел
  273,1 м/с2
  27,85 
  Уйăх
  1,62 м/с2
  0,165 
 Меркури
  3,68—3,74 м/с2
  0,375—0,381 
  Венера
  8,88 м/с2
  0,906 
 Марс
  3,86 м/с2
  0,394 
  Юпитер
  23,95 м/с2
  2,442 
 Сатурн
  10,44 м/с2
  1,065 
  Уран
  8,86 м/с2
  0,903 
 Нептун
  11,09 м/с2
  1,131 


Ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ  — уйрăм ĕскерĕн йывăрлăх вăйне кура пулакан хăвăртланăвĕ, енчен те урăх нимĕнле вăйсем те çук пулсан.
Инерциаллă мар пуçлав тытăмĕсенчи куçăмăн танлăхĕпеНьютонăн Икĕмĕш саккунĕн аналогĕ, инерциаллă мар системăсенче те пурнăçланаканскер. килĕшуллĕн,  ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ хисепĕпе масса пĕрчи объект çине витерекен йывăрлăх вăйĕпе тан.

Çĕр планетăн çийĕ çинчи ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ   (ытларах чухне «же» тесе калаççĕ) экваторти 9,780 м/с²  капран пуçласа географилле полюссенчи  9,82 м/с² таран улшăнатьСвободное падение тел. Ускорение свободного падения .. Стандартлă («нормаллĕ») кап,  пĕрчĕсен тытăмне ăсталанă чухне йышăннăскер, ак çакăнпа тан: Деньгуб В. М., Смирнов В. Г. Единицы величин. Словарь-справочник. — М. : Изд-во стандартов, 1990. — С. 237.. Ку  капăн стандартлă пĕлтерĕшĕ, апла-капла пăхсан, пĕтĕм Çĕр çинчи  «вăтам» хисеп пек палăрăнать, вăл  45,5° географилле анри тата тинĕс шайĕнчи ирĕклĕн ÿкнин хăвăртланăвĕпе танлашать. Çывхартса шутланă чухне ăна 9,81 м/с², 9,8 м/с²  пек  е, — питех те тимсĕррĕн, — 10 м/с² пек те кăтартаççĕ.
 Асăрхавсем 

Категори:Физика
Категори:Механика
Категори:Классикăлла механика
Категори:Вăй
Категори:Хăвăртлану