Хăвăртлăх

Хăвăртлăх (час-часах  паллăпа палăртаççĕ,  е , чăн малтан  пулнă) — векторла физикăлла кап, материлле пăнчă пек пăхма май пур ĕскер куçнăлăхĕ,  суйласа илнĕ пуçлав тытăмĕпе танлаштаруллăн,  еплерех темппа улшăннине палăртать; радиус-векторăн харпăр пăнчăри вăхăт тĕлĕшпе илнĕ  тăхăмĕпе танлашатьМаркеев А. П.  Теоретическая механика. — М.: Наука, 1990. — 416 с. — ISBN 5-02-014016-3... Ку сăмахпах  скалярлă капа та (хăвăртлăх веторĕн модульне е  пăнчăн  алгебрăлла хăвăртлăхне, çак векторăн пăнчăри сĕртĕнкен йĕр çине ÿкнĕ проекцийĕскере) калаççĕСтаржинский В. М.  Теоретическая механика. — М.: Наука, 1980. — 464 с..
 Формула 
Калăпăр,   хăвăртлăх,  уйрăм тĕлти куçнăлăх,  радиус-вектор,  вăхăт. Вара:

,     
кунта "дельта" текен паллăсене  ун хыççăн тăракан кап еплерех улшăннине кăтартма усă курнă.

Енчен те радиус-вектор урлă мар, куçнăлăх векторне кура палăртас тесен, ку формула ак çапла курăнать:

, 
кунта  — куçнăлăх.

Иккĕмĕш меслет ансатрах та ăнланмалларах пек. Анчах та пĕрремĕшĕ кирек мĕнле пуçлав системипе те çыхантарма май парать.
 Вуламалли 
Яковлев В. И.  Предыстория аналитической механики. — Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика», 2001. — 328 с. — ISBN 5-93972-063-3..
 Бурдун Г. Д., Базакуца В. А. Единицы физических величин. — Харьков: Вища школа, 1984.
 Яворский Б. М., Детлаф А. А. Справочник по физике. — М.: Наука, 1981.
 Асăрхавсем 

Категори:Физика
Категори:Механика
Категори:Физика терминĕсем
Категори:Ăслăх
Категори:Классикăлла механика