Пиньинь

Пиньи́нь (, pīnyīn; официаллăрах: 汉语拼音, Hànyǔ pīnyīn, Ханьюй пиньинь,  «Китай чĕлхин сассисене çырни») — китай чĕлхине романизацилемелли  система. Китай Халăх Республикинче (КХР) пиньинь системин официаллă статус пур.

2009-мĕш çулхи карлачăн 1-мĕшĕнчен пиньинь Тайваньре романизацин официалла стандарче пулса тăрать .

Пиньинь системине 1958-мĕш çулта йышăннă , авторĕ - Чжоу Югуан. 1979-мĕш çултан пиньинь пĕтĕм тĕнчипе КХР ячĕсен тата топономикин официаллă латин транскрипцийе шутланать. Вăл маларах пулнă Уэйд — Джайлза транскрипци системине тата чжуинь транскрипциине ылмаштарнă.

Пиньинь V саспаллисер пĕтĕм латин алфафичен сас паллисене усă курть, тата Ü (u-умляут хушнă; компьютерпа кĕртнĕ чухн V саспалли  Ü вырăнне усă курма юрать). Тонсене пиньинте йĕр çийĕчи паллăсемпе уйăраçĕ, сăмахсарсенче сыпăк хыççăн цифра çырма пултараççĕ, сăмахран : dong2 или dong² (= dóng). 

 Инициальсене çырни
Пиньинте  Китай литература чĕлхин сыпăксен инициалĕсене (малтанхи хупă сассене) çырнине аялти тапăлта кăтартнă. Тапалăн кашни клеткинче пĕрремеш йĕркере — Пĕтĕм тĕнчери фонетика алфавичĕпе фонетика транскрипцийĕ, иккĕмĕшĕнче — пиньинь, виçççĕмĕшĕнче — Раççейре йышăннăПаллади транскрипцйĕ.

ТутаТута-шăлКоартикуляциАльвеолаРетрофлексаАльвео-палаталлăПалаталлăХыçалти чĕлхеВзрывb бp пd дt тg гk кСăмсаm мn нАффрикатсемz цзc цzh чжch чj цз(ь)Хыççăнхи уçă сас — я/ю/е.q ц(ь)Фрикатив  f фs сsh ш фонетикăлла  пулма пултарать. Ку çынсем хушшинчи уйрăмлăх, ике фонем пулнине пĕлтермест.r жx с(ь)h хАппроксимантсем    «w» саспалли инициаль е финаль пуçламашĕ шутланма пултарать,   е пек каланать.w  в / —Паллади системинче «у» умĕн «в» çыранмасть, пиньинри «wu»  «у» пек çырăнать.  r  ж «y»саспалли инициаль е финаль пуçламашĕ шутланма пултарать,   е пек каланать.y  я/ю/еХыççăн пыракан уçа сасран килет.Аяк аппроксимантсемl л

 Финальсене  çырни
Китай сыпăкĕн финалĕ  медиал (-u-), тĕп сыпăк тăвакан сасран (-a-) тата вĕçлекен хупă сасран тăрать  (-n); нумай чухне çаксенчен темиçе компоненче çеç пур. 
Пиньинте  Китай литература чĕлхин сыпăксен финалĕсене çырнине аялти тапăлта кăтартнă. Тапалăн кашни клеткинче пĕрремеш йĕркере — Пĕтĕм тĕнчери фонетика алфавичĕпе фонетика транскрипцийĕ, иккĕмĕшĕнче — пиньинь, виçççĕмĕшĕнче — Раççейре йышăннăПаллади транскрипцйĕ. Хăшпĕр финальсем сыпăкра инициальсĕр çырăнаççĕ (сăмахран [iɑŋ]).  Хăшпĕр финальсем (сăмахран [iɑŋ]) пушă инициаллĕ чухне (сыпăк финальтен çеç тăрсан, сăмахран «yang» [iɑŋ]), хупă сас хыççăн (инициаль хыççăн) (пулннинчен урăхларах çырăнаççĕ сăмахран l+iang=liang [liɑŋ]). Ку чухне тĕрлĕрен çырнине запятойлă пăнчăпа уйăрнă, сăмахран. «yang; -iang».

Вĕçлекен уçă сас∅Медиаль∅КУ сас  zi, ci, si, zhi, chi, shi сыпăксенче çĕç пулать.-i-ы; -иeэaаeiэйaiайouоуaoаоen эньanань-ong-унengэнangанyi; -i иye; -ieеya; -ia  я you; -iu юyao; -iaoяоyin; -in  иньyan; -ianяньyong; -iong юнying; -ing инyang; -iangянwu; -u уwo; -uo/-o«uo» пишется как «o» после b, p, m, или f. во; -оwa; -ua ва; -уаwei; -ui вэй; -уй, -уэйwai; -uai  вай; -уай wen; -un вэнь; уньwan; -uanвань; -уань wengвэнwang; -uangван; -уанyu; -ü юйyue; -üeюэ  yun; -ün юньyuan; -üan«ü» саспаллине  j, q, x хыççăн  «u» тесе çраççĕюань  
/ər/ (而, 二, и т. д.)  сыпăк  er (эр) тесе çырăнать. -r (儿)  Япала ячĕ  çумне суффикс хушăннипе пулакан финальсем нумай. Вĕсене сăмах çумне  r саспалли хушса çыраççĕ.

Унсăр пуçне, ê   хăшпĕр чĕвĕсене çырма усă кураççĕ.

 Тонсене палăртни 
 Пĕрремĕш тона уçă сас çинчи макронпа (ˉ) палартаççĕ:
 Āā Ēē Īī Ōō Ūū Ǖǖ
 Иккĕмĕш тона уçă сас çинчи (акутпа) (´):
 Áá Éé Íí Óó Úú Ǘǘ
 Вмççĕмĕш тона уçă сас çинчи гачекпа (ˇ)
 Ǎǎ Ěě Ǐǐ Ǒǒ Ǔǔ Ǚǚ
 Тваттăмĕш тона уçă сас çинчи (грависка) (`):
 Àà Èè Ìì Òò Ùù Ǜǜ
 Пиллĕкĕмĕш, нейтраллă тона çырнă чухне палăртмаççĕ:
 Aa Ee Ii Oo Uu Üü

 Тата пăхăр 
 Цанцзе (çырулăх) — иероглифсене кĕртмелли меслет

 Асăрхавсем 

 Каçăсем
 PinYin.info — a guide to the writing of Mandarin Chinese in romanization 
 New Edition Hanyu Pinyin Syllable Table 
 Little Pinyin App 1.0 online 
 Pinyin табли́ца со звуком. Pinyin table with sound 

Категори:Китай чĕлхине романизацилени