Граубюнден

Граубю́нден е Гризо́н (,  (), , ) — Швейцариин кăнтăр-аңăç енчи кантон. Администраци центрĕ —  Кур хула. 193 920 çын пурăнать (14-мĕш вырăнти кантон; 2012 ç. хыпарĕсем).

 Географи 
Лаптăкĕ — 7105 км² (кантонсем хушшинче 1-мĕш вырăнта).

 Кун-çулĕ 
Рим тĕнчене тытса тăнă тапхăрта Граубюнден  Рецин пайĕ шутланнă. Халăхсен куçăвĕ çак çĕре кăштах çеç çапăннă; чĕлхе те, вырăнти халăх та упранса юлнă. VI ĕмĕрте Реция франксен аллине лекнĕ; Аслă Карл астулра чухне темиçе  графлăха вакланнă, Х ĕмĕрте Алемания çумне хушăннă, майĕпен нумай тĕнче тата хакал облаçĕсене пайланнă, вĕсенчен чи пысăкки Кур епископлăхĕ пулнă. Кур хулана тата çĕрĕçтеш общинисене панă льготăсене пула патшалăх демократи енĕпе аталанма тытăннă.

Граубюнден кантонĕ политика йĕркеленĕвĕ статусне Вăтам ĕмĕрсенче виç лигă пĕрлешĕвĕ евĕр — общинăсем, феодал çĕрĕсем тата урăх вак çĕрсем пуçтарăннипе пулса тăнă. XIV ĕмĕрте Петĕр епископ свет влаçне Австрие парасшăн тăнă, анчах та общинăсем хирĕç тăнă, вĕсем пĕрлешĕннĕ (Gotteshausbund) те кĕçех епископпа пĕрле влаçа тытма тытăннă. XV ĕмĕрте çак пĕрлешӳ тепĕр ик урăххипе - Тури, е Сăрă (Graue Bund), тата Вунпĕрлĕх (Zehngerichtenbund) - пĕр пулнă.

 Администрациллĕ пайланăвĕ 
Кантон 11 тăрăха пайланать:
 Альбула
 Бернина
 Хинтеррайн
 Имбоден
 Инн
 Ландкварт
 Малоя
 Моэза
 Плессур
 Преттигау-Давос
 Сурсельва

 Пурăнан халăх тата чĕлхесем 
мини|300px|Граубюнден кантонĕн тата юнашар территорисенчи чĕлхесем
Граубюнден нумай чĕлхеллĕ кантон шутланать. Нимĕç тата итал (тĕрĕсрех галл-итал чĕлхин ломбард калаçăвĕ). Унтах Швейцарин тăваттăмĕш наци чĕлхи — романш чĕлхипе усă кураççĕ.

 Чаплă вырăнсем 
мини|Граубюнденри ту çинчи айлăм
Кантонра Швейцарири пĕртен-пĕр Наци Паркĕ вырнаçнă. Кантонра çаплах паллă Давос курорт пур.

 Асăрхавсем 

 Литература 


 Каçăсем 
 Граубюнден кантонĕн официаллă сайчĕ  
 Швейцари статистика бюровĕн информацийĕ, Граубюнден кантонĕпе
 Швейцари наци паркĕн официаллă сайчĕ
 Санкт-Мориц панорамлă интеракциллĕ сăнĕ (Граубюнден) тӳперен