Вăрмана кĕнĕ чух савăнса кĕр (юрă)

Вăрмана кĕнĕ чух савăнса кĕр — XX ĕмĕр вĕçĕнче,  XXI ĕмĕрте чăвашсем хушшинче анлă сарăлнă юрăсенчен пĕри. Кам ăсталани, текст тата кĕвĕ  вăхăт иртнĕ майăн еплерех аталанса пыни паллă. мар. Эппин, ку хайлава фольклор палăрăмĕ темелле.

Тутарсем ку юрра Сара Садыкова композитор (1906-1986) тата Ахмет Рашитов поэт (1936 çур.) çырнă тесе шутлаççĕБеренче мәхәббәт (беренче вариант). "Халăх юрри" текенсем те пур« Беренче мэхэббэт ». Татарская народная песня.

Çапла вара "Вăрмана кĕнĕ чух савăнса кĕр" хайлав кавер-верси, ремейк йышши пулăмсене çывăх тăрать теме пулать.
 Юррăн тексчĕ пирки 
Тетелте "Вăрмана кĕнĕ чух савăнса кĕр" юррăн тексчĕсем пурЧăваш халăх юрри – Вăрмана кĕнĕ чух (Çавал).Виктор Яковлев 22 фев 2016 в 22:50. Фольклор пулнăран çав текстсенчен нихăшне те канонланă япала темелле мар. Ытти вариантсене илес пулсан, уйрăмах юррăн пуçламăшĕ кăсăклă. Ытларах чухне — "Вăрмана кĕнĕ чух шăхăрса кĕр" теççĕ. Анчах та "Вăрмана кĕнĕ чух юрласа кĕр" тени те пурПубликации » Вăрмана кĕнĕ чух юрласа кĕр. Ç.ЛИДИ. Пуянкасси ялĕ.. Петĕр Яккусен сăвăçăн пĕр хайлавĕнче вара, Атнер Хусанкая халалланăскерте, "Вăрмана кĕнĕ чух савăнса кĕр" тенĕ.

Сарлака-и кунçулăмăр сакĕ?
Ан шарла, курăнать, ав, ĕшне.
Вăрмана кĕнĕ чух — савăнса кĕр,
Илсе кĕр пурăну савăшне.Яккусен, Петĕр.  "Сарлака-и кунçулăмăр сакĕ..." — Ялав, 1988, 5№, çу (май). — 12 С.

Ахăртнех, çакна чи ăнăçлă вариант темелле пуль (Чăваш Республикин тата Раççей Федерацийĕн культурăн тава тивĕçлĕ ĕçлевçи Геннадий Борисов çинчен çырнă статьяра та çав вариантах асăннăСмирнова В., ТУРĂ ПАНĂ ПУЛТАРУЛĂХ — Елчĕк ен хаçат, 13.07.2020). Вара эпир статьяра пăхса тухакан юррăн пуçламăшĕ ак çапла курăнать:

Вăрмана кĕнĕ чух савăнса кĕр,
Сарă кайăк тăтăр шăхăрса...

Калас пулать, "сарă кайăк тăтăр тĕлĕнсе..." текен вариант та пурВалерий Раштавăн «Шухăша вĕçтереймĕн çилпе» кĕнеке куравĕ — 38:00 хыççăн пăхмалла..

Юррăн "канона çывăх" тексчĕ (сăвви):

Кунти виççемĕш тата тăваттамĕш куплетсем хушшине ак çак йĕркесене кĕртсе хуни тĕл пулать"Çавал" ушкăн - Вăрмана кĕнĕ чух (Чăваш халăх юрри):

Каçас тенĕ пулсан каçми пурччĕ —
Юлас терĕм çыран ку енне.
Каяс тенĕ пулсан каччи пурччĕ — 
Кĕтес терĕм çарти савнине.

"Канонла" текен текста ку йĕркесене мĕншĕн кĕртменнине ăнланма пулать: "çар" пирки калани çапах та юрра вĕтетсе ярать, анлă курăмран уйрăмми патне илсе пырать.

 Юррăн кунçулĕ 
Юррăн кунçулĕ уçăмлах мар. 1960-мĕш çулсен вĕçĕнче çуралнă пуль теме пулатьÇак йĕкресене çыраканĕ, калăпăр, ку юрра чи малтан 1972-мĕш çулхи çуркунне Патăрьел районĕнчи шкул ачисен туризм енĕпе ирттернĕ ĕçпулăмĕнче, Шăхаль вăрманĕнчи Хуравай таврашĕнче, илтнĕ. Çав тери пысăк фурор пулнă: çĕрле, кăвайт умĕнче, тахăш шкул ячĕпе килнĕ çамрăксем купăс кĕвви майăн юрлаççĕ.... Хăшпĕр хыпарсем тăрăх, авторĕ Елчĕк районĕнчи Патреккелти халăх хорĕн ертÿçи Геннадий Борисов текенсем те пур. Сăмахран, Йĕпреç районĕнчи Çăкалăх ялĕнчи концертра кун пирки Полина Борисова та пĕлтеретÇăкалăх. Чăваш паттăрне халаланă концерт. — 8:20 хыççăн пăхмалла.. Тен, тĕрлĕ çăлкуçсене шута илсен, кÿнтеленсемпе калаçсан, чăнлăх патне çывхарма май килĕ. Халлĕхе вара Геннадий Арсентьевич Борисова çак юрра чăвашсем хушшинче сарас тĕлĕшпе палăрнă çын пек курмалла. 
 Тутарла вариантсем 
Çак хайлавăн кĕввипе юрлакан юрăсем тутарсем хушшинче те пур. Сăмахран, Сергач мишерĕсен хушшинче. Ăçтан лекнĕ вăл вĕсен хушшине — каллех паллă мар. Тутарсем чăвашсенчен йышăннă-ши, е тепĕр майлă пулнă — ку ыйтусене никамах та тĕпчемен.
Фануза - Беренче мэхэббэт (2009)
Габдулла Рахимкулов - Беренче мэхэббэт (1993)
Ренат Ибрагимов -'Беренче мәхәббәт'
Фларид Минкагиров-Беренче мэхэббэт
Рустам Сарваров и Гольнур - Беренче мэхэббэт (2004)
Казан егетляре Беренче махэббэт
"Беренче мәхәббәт" Мусфира Галямова
Лилия Муллагалиева - Беренче мэхэббэт
Караоке - "Беренче мәхәббәт" Татарча җыр | Татарская песня "Беренче мэхэббэт" KaraTatTv
БЕРЕНЧЕ МЭХЭББЭТ РАЗБОР ПЕСНИ НА ГАРМОНИ

Мусăк: Сара Садыкова, сăвă: Ахмет Рашитов.
+ТутарлаЧăвашла йĕркепĕрлĕхЧăвашла поэзилле куçаруПаллă мар чĕлхепеБеренче мәхәббәт Первая любовь) — комментарисенче.Беренче мэхэббэт

Хәтердә ул тыныч айлы кичләр,
Хәтердә бормалы су юлы.
Онтылмый беренче саф мәхәббәт,
Онтылмый Агыйдел сылуы.

Ул мине утларда яндырды да,
Тилмертте аерылу газабы.
Нигә соң чәчәктәй яшь гомернең
Кавышу булмады азагы?

Юлларда киртәләр очратсагыз,
Күңелегез булса да яралы,
Сез искә алыгыз яшьли сөйгән,
Беренче яраткан ярларны. Пĕрремĕш юрату

Асăмра лăпкă та уйăхлă каçсем,
Асăмра юхан шывăн кукри.
Манăçмасть малтанхи таса юрату,
Манăçмасть Шурă Атăл илемĕ. 

Мана вĕри вут хыпса илчĕ те
Уйрăлу асапĕ ывăнтарчĕ.
Ма вара ешерен пурнăçра
Тĕлпулу пулмарĕ каярах?

Çул çинче чăрмавсем тупăнсассăн,
Чун суранĕсем каллах уçăлсассăн,
Аса илĕр яш чухне тус тунă,
Чи малтан юратнă савнисене. Пĕрремĕш юрату
(Халлĕхе текст çук) <ятне палăртман>
Aklımda o sakin aylı geceler
Aklımda kıvrımlı su yolu
Unutulmaz ilk saf temiz sevda
Unutulmaz Ağıydel'in güzelliği

O beni ateşlerde yandırdı
Acı çektirdi ayrılış azabı
Niye çiçek gibi genç ömrün
Sonucu kavuşma olmadı?

Yollarda çitlere rastlarsanız
Gönülünüz olsa da yaralı
Hatırlayın gençken seven,
İlk sevdiğiniz yarleri

 Хайлав — юрăçсен репертуарĕнче 
Ку юрра чылай юрăç тата ушкăн хăйсен репертуарне кĕртнĕ. Вăл шутра: "Çавал" ушкăнвăрмана кĕнĕ чух..., Алексей Шадриков, Алексей Московский, Николай КлючниковКалян Ключников - Вăрмана кĕнĕ чух..., Иван Шинжаев, Константин Евруков.
 Сара Садыкова тата мĕнле юрăсем çырнă? 
Сара Садыкова Ĕпхÿ хули çинчен çырнă чи чаплă юррăн авторĕ, паллах, мусăк енĕпе.
 Видео Константин Денисов "Уфа каласы ни эчен матур?"/"Чем хороша Уфа?" (Тата çавăн пекех — https://yandex.ru/video/preview/15426959334610882600 — тата çавăн пекех — https://ya.ru/video/preview/16631416674897807696).

«Вăрмаана кĕнĕ чух...» юррăн кĕвви Сара Садыкова иккенне пĕлме пуçлани чылайранпа ĕнтĕ. «Уфа калассă ни ĕччен маттур» (Ма хитре-ши Уфа хули) юррăн кĕввине те вăлах çырнине пĕлме пуçлани вара нумаях мар. Чи малтан çав юлашки  юрра 1980 мĕш çулсенче Патăрьелĕнчи Культура çуртĕнче илтсеччĕ. Тутар йĕкĕчĕ юрларĕ. Сăмах май каласан, «Шăнкрав курăкĕн» тутарла вариантне те (тутарла текстпа) çав концертрах илтнĕччĕ. Хиртипикшиксем юрларĕç.  Каярахпа çав тутарла текста юри шыраса та пăхнăччĕ, анчах тупса пулмарĕ.

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 А. Васильев - О. Храмова - "Вăрмана кĕнĕ чух..."
 Надежда Сандркина юрлать

Категори:Чăваш культури
Категори:Чăваш юррисем
Категори:Чăваш халăх юррисем