Арзамасов Максим Петрович

Арзамасов Максим Петрович (çавăн пекех Петров хушаматпа та паллăскер),  (1853-мĕш  çул, Хусан кĕпĕрнинчи Шупашкар уесĕнчи Тĕрлемес (халĕ — Кивĕ Тĕрлемес) ялĕ — 1919-мĕш çул) — сăвăç, фольклорист, вĕрентевçĕ.

 Пурнăçĕ 
Максим  Арзамасов   1853 çулта Хусан кĕпĕрнинчи Шупашкар уесĕнчи (халĕ Чăваш Республикин Куславкка районне кĕрет) Тĕрлемес (халĕ Кивĕ Тĕрлемес) ялĕнче хресчен килйышĕнче çуралнă. Ялти пуçламăш шкул хыççăн (1876) экстерн йĕркипе экзаменсем парса Сăваплă Гурий тăванлăхĕн Шăнчасри шкулĕнче ĕçлеме пуçланăЧувашская энциклопедия. Песоналии.. 1878-мĕш çулта ăна И. Я. Яковлев Чĕмпĕр шкулне чĕнсе илнĕ, вĕрентевçĕ  пулăшуçин ĕçĕсене шанса панă. Хусанти ют йăхсем валли вĕрентевçĕсем хатĕрлекен семинарире пĕлӳ пухнă. Тĕрлемесе таврăннă. 1881-1885 çулсенче унти шкулта ачасене вĕрентсе пурăннă. 1886 çулта Кивĕ Матак ялĕнче (Хальхи Тутарстанăн Çĕпрел районне кĕрет) земство училищи уçăлсан М. Арзамасова унта куçать. Çав училищĕре хăш вăхăтчен ĕçлени паллă мар. Юлашки çулсенче тăван ялĕнче пурăнса ирттернĕ. 1919 çулхи чӳк уйăхĕн 6-мĕшĕнче вăл тиф чирĕнчен сывалаймасăр çĕре кĕнĕ.

 Пултарулăхĕ 
Максим Арзамасов чăн малтанах хăй çырнă оригиналлă сăвăсемпе тата халăхра информаторсенчен çырса илнĕ халапсемпе тата юрăсемпе паллă.
 Паянччен сыхланнă сăввисем 
 "Чĕкеç" (<1880-1890>)
 "Шупчăк юрри" (<1880-1890>)
 "Куян тус" (<1880-1890>)
 "Телейсĕр кăвакал" (<1880-1890>)
Çырнă сăввисем нумай пулнă, анчах та тăваттăшĕ çеç упранса паянхи куна çитнĕ. Алçырусем 1897-1900 çулсенче Николай Ашмарин аллине   лекнĕрен сыхланса юлнă. 1979-мĕш çулта малтанхи хут пичетленсе тухнăЧувашский язык, литература, фольклор. 2-й сборник. Чебоксары, 1979. - С.313.. Оригиналсем — архивраЧăваш гуманитари институчĕн архивĕ. I уйр., 32 упр. пĕр., 3098 инв.№.
 Халăхран çырса илнĕ историлле халапсем 
 "Турхан".
 "Çураçнă чăваш хĕрĕ".
 "Хусан хулине пуçласа яни".
 "Пăлхарсене тутарсем çĕнтерни".
 "Турхана вĕлерни".
 "Урасмет".
 "Анчăк".
 "Уйпуç киремечĕ"
Историлле халапсене Максим Арзамасов хăйĕн тăван ялĕнчи Иван Артамоновран çырса илнĕ, çавăн пекех Элменкассинчи тутар хресченĕ Валит та хутшăннă. Вара В.К.Магницкий пулăшнипе Хусанта вырăсла пичетлесе кăларнăИОАИЭ, Казань, 1884, т.III. — С.283-290..

Историлле халапсемсĕр пуçне юрăсем те çыра-çыра илнĕ. Анчах та вĕсем пичетленсе тухман хăй вăхăтĕнче. Хусан университечĕн архивĕнче упранаççĕРеволюцичченхи чăваш литератури. Текстсем. I том. Шупашкар, 1984. — 199 С..

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 

Категори:Чăваш сăвăçисем
Категори:Ăслăх