Хура хăвăл космологийĕ

Хура хăвăл космологийĕ (, урăх ятсем — «Шварцшильд космологийĕ», «космологи моделĕ „хура хăвăл“») — космологи моделĕ, унпа килĕшӳлллĕ сăнавлă Çут тĕнче Хура хăвăл ăшĕнче вырнаçнă. Çакăн пек модельсене 1972 çулта ĕнчĕ физик-теоретикĕ Патриа Радж () тата çав вăхăтрах — британ математикĕ Ирвин Гуд () сĕннĕ.

Çăкăн евĕр кирек епле модель тăрăх, сăнавлă Çут тĕнчен Хаббл радиусĕ хăйĕн Шварцшильд радиусĕпе танлашать. Хальхи пĕлĕвсемпе, çак капашсем чăнахах çывăх пулаççĕ, çапах та чылайрахăш космолог шухăшĕпе ăнсăрт япала çеç.

Патриа тата Гуд малтан сĕннĕ,каярах, сăмахран, Никодим Поплавски () аталантарнă теорипе, сăнавлă Çут тĕнче пысăк Çут тĕнче, е мульти Çут тĕнчере вырнаçнă хура хăвăлăн ăшлăхĕ шутланать.

Пĕрлехи релятевизм теорийĕпе татăçуллă, Шварцшильдăн хура хăвăлĕ çителĕклĕ йывăрăшлă кĕлеткен гравитаци коллапсĕ пулнипе пуçтарăнать. Çапах та Эйнштейн — Карта  гравитаци теорипе гравитаци коллапсĕ — уçлăх-вăхăтăн вăхăтăн кашни самантĕнче уçлăхри «туннель» пулакан уйрăмлăхне — Эйнштейн — Розен кĕперне, е «каюра йăвине» — тăвать. «Каюра йăвисем» тата  Шварцшильдăн хура хăвăлĕсем пĕрлехи  релятивизм теорипе Эйнштейн — Карта теорин математикăри тĕрлĕ тупсăмсем пулаççĕ. Анчах та инçетрен сăнасан та пĕр йывăрăшлă объекчĕшĕн иккĕ тупсăмĕ уйăрмалла мар. Эйнштейн — Картан теорийĕ аффина çыхăнулăхĕн вĕçĕмлĕ симметрине пăрахăçласа пĕрлехи релятевизм теорине анлăлатать, çаврăнав тензорĕн симметрисĕр пайне улшăнуллă пысăкăшĕ евĕр усă курать. Çаврăнăва квант-механика эффекчĕ евĕр, материн куçăм шучĕн (спин) харпăр моменчĕ, шутлаççĕ. Çаврăнупа Дирак спинорĕсем () хушшинчи пĕчĕк çеç çыхăнăва пула алылмаш спин-спин тĕкĕвĕ сиксе тухать, вăл фермион материнче çав тери пысăк тачăлăхсенчи пысăк роль вылять. Çакăн пек пĕр-пĕринлĕ ĕç-пуç гравитаци сингулярлахĕ пуласран хăтарать.

Çакăн вырăнне коллапсăлакан матери питĕ пысăк, вĕçĕмлĕ, тачăлăха çитет те çĕнĕ Çут тĕнче пулса ӳсекен Эйнштейн — Розен кĕперĕн тепĕр енне туса «каялла сикет» . 
Çавăнпа, Пысăк Сирпĕнӳ сингулярлă мар Пысăк рикошет () пулнă теççĕ, ун чухне Çут тĕнчен вĕçемлĕ пысăкăш пур.

 Çавăн пекех 
 Пысăк сирпĕнӳ
 Мульти Çут тĕнче
 Хура хăвăл

 Асăрхавсем 

Категори:Хура хăвăлсем
Категори:Физика космологийĕ