Элтепер

Эльтепер — авалхи тĕрĕксен иерархинче, çӳллĕ влаçа тытăмлакан умĕнчи автономлă, çапах та вассал шайĕнчи титулМалов С. Е. Памятники древнетюркской руничской письменности М.,Л., 1951 °C.31, 42; Кляшторный С. Г., Султанов Т. И. Государства и народы Евразийских степей. Древность и Средневековье. СПб.,2000. С.159.

Элтеперсем авалхи тĕрĕксен вассалĕсем шутланнă — кăркăссем, карлуксем, азсем, уйгурсем тата урăх халăхсен «кĕпĕрнетĕр ĕçне» туса пыракан тытăмçă. 

Тĕрĕк хаканлăхĕн (элĕн) титулатурине  тĕпчесе Г. Дёрфер çакăн пек шухăша пĕлтернĕ: «Эльтеперсем тытăмçă килйышне кĕмен пулсан та, тахçан коалицире тăнă авалхи ирĕклĕ йăхсенчен тухнă пулнă. Вĕсене хăйнемай автономипе тивĕçтернĕ».

Çырса хăварнă çăлкуçĕсенче VII ĕмĕртенпе (орхон çырнисем) карлуксен, уйгурсен тата урăх тытăмçăсем пирки асăннă чухне тĕл пулатьКляшторный С. Г. «Народ Аспаруха», гунны Кавказа и древнетюркский Олимп // Древнейшие государства Восточной Европы 1999. М.,2000 °C.123. . Кăркăссен элтеперĕ чи малтанхи паллă хисеп шутланать. Пекина 648 çулта килнĕ вĕсен аслăраххин хисепне китай çăлкуçĕнче сы-ли-фа-ши-бо-цюй-а-чжань тенĕ. В. В. Бартольдăн сумлă шухăшĕпе, сы-ли-фа тĕрĕкле элтепер пулать. Литературăра урăхла ăнлантарнисем те пур.

Кăркăссен элтеперĕн, Г. П. Супруненко каланипе, çаплах ышбара хисепĕ те пулнă. Çапла, çак термин сюзеренĕн (VII ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурринче — сейяньто) вассалĕ пулнине пĕлтернĕ.

Титулпа Хасар хаканлăхĕнче усă курнă, çак тивĕçе тĕрлĕ вăхăтра кавказ хунĕсен тытăмçи Алп-ИлитверМовсес Каланкатваци История страны Алуанк, кн.2, гл. XXXIII , хорезм кнеçĕ Хатимолитбер[История халифов Вардапета Гевонда http://www.vostlit.info/Texts/rus11/Gewond/frametext2.htm] тата Атăлçи Пăлхарăн тытăмçи — Йăлтăвар Marquart J.Osteuropaishe und Ostasiatishe Streifzuge. Liepzig 1903. P.288.  Zeki Validi Togan A. lbn Fadlan’s Reisebericht // AKM. 1939. В. 24. N 3 Ковалевский А. П. Книга Ахмеда ибн Фадлана о его путешествии на Волгу в 921—922 гг. Харьков, 1956 °C.122.  Артамонов М. И. История хазар. М., 2001 — С.338.  Новосельцев А. П. Хазарское государство и его роль в истории Восточной Европы и Кавказа. М., 1990, гл 5-2, прим. 369. йышăннă.
 Çавăн пекех 
 Йăлтăвар
 Вуламалли 
 Угдыжеков С. А. Социальная структура раннесредневековых кыргызов. Абакан, 2003.
 Шервашидзе И. Н. Фрагмент древнетюркской лексики. Титулатура // Вопросы языкознания. 1990. № 3.

 Асăрхавсем 

Категори:Хасар хаканлăхĕ
Категори:Атăлçи Пăлхар
Категори:Кăркăс хаканлăхĕ
Категори:Хакаси историйĕ
Категори:Титулсем