Пенза облаçĕнчи чăваш ялĕсем

Пенза облаçĕнчи чăваш ялĕсем — Раççей Федерацийĕнчи хальхи Пенза облаçĕн территорийĕнче вырнаçнă чăваш ялĕсем.

Хальхи Пенза облаçĕн территорийĕнче пĕр теçетке чăваш ялĕ пур темелле. Вĕсем Илем шывĕн тăрăхĕнче вырнаçса лараççĕ. Çăрттанлă районĕнче. Ытти районсенче те тахçан чăвашсем никĕслесе пĕр вăхăт чăвашсемех пурăннă ялсем тупăнма пултараççĕ. 
 Çăрттанлă районĕнчи чăваш ялĕсем 
Район центрĕ хăй те, Çăрттанлă, историлле чăваш ялĕ шутланать. Анчах та унта XIX ĕмĕртех вырăссем те пурăннă. Ун пекки тата тепре те пур — Энтрел

Ытти ялсем: Илюххаль,  Итĕм-Кура, Куккăр,  Çĕн Çăрттанлă, Çĕньял,  Пикмăрсаль, Чĕрчул, Элешкел.

Унчченхи тăрăмсем пире Юхма Мишши хăйĕн статйинче ("Вуламалли" пая пăхăр) çапла çырать:

Илем шывĕ Катаче юхса кĕнĕ вырăнта та ĕлĕк Аслă Усияль текен пысăк чăваш ялĕ пулнă. Чăрчăм та ĕлĕк чăваш ялĕ пулнă. ... Халĕ Чăрчăмра пĕр чăваш та çук. Хальхи Могилки тата Белые Озёрки ялĕсенче те ĕлĕк чăвашсем пурăннă теççĕ.

 Çăрттанлă районĕнчи çухалнă чăваш ялĕсем 
Бедняк — Энтрел çывăхĕнче 1920-мĕш çулсенче никĕсленĕ ял. Те чăвашсем, те вырăссем, те пурте пĕрле — çакă та, тĕрĕссипе паллах мар. 1939-мĕш çулччен çухалнăÇăрттанлă районĕ. .

Юхма Мишши каланине илсе кăтартрăмăр ĕнтĕ, Илем шывĕ Кадада шывне юхса кĕнĕ тĕлте Аслă Услиял текен чăваш ялĕ пулнă имĕш. Вăлах ку тăрăхри чылай тутар  ялĕнче малтан чăвашсем е чăвашсем те пурăнни пирки те калать. Çакна вăл вырăнти таврапĕлÿçĕ (Ф.Салихов) çырни çине таянса та çирĕплетет. Ку чăнах та çапла пулни ытти çăлкуçсенчен те паллă. Хăшпĕр тутар ялĕсенче (Исеккел т.ыт.те) паянхи кун та чăвашсем пурăнкан пайсем пуррине систерекен хыпарсем пур. Анчах та çакна шанчăклă çăлкуçсемпе çирĕплетес пулать.

Хăшпĕр ялсем ытти ялсемпе пĕрлешсе кайнине пула çухалнă. 
 Илюххаль Çăрттанлă шутне кĕнĕ (17.9.1975).
 Çĕнĕ Энтрел () 1859-мĕш çул хыççăн Чĕрчул шутне кĕнĕ. 
 Тукай () 1877 тата 1911 çулсен хушшинче Çĕньял шутне кĕнĕ.
 Адельшино (чăвашла ят пуррипе çукки паллă мар) Çĕньял шутне кĕнĕ ( 17.9.1975 ). Хăшпĕр хыпарсем тăрăх, ку Адельшино нимле чăваш ялĕ те мар, чăннипе Çĕньял çумне "çыпăçтарса хунă" пысăках мар  тутар ялĕ.

 Ытти районсенчи чăвашсемпе çыхăннă ялсем 
Городище районĕнчи Шнаево пирки акă мĕн каланăШНАЕВО Городищенского района Пензенской области. Полубояров М.С. - Авторский портал . —  2007.

<Кĕскен куçарса ăнлантарни: Пĕрисен шучĕпе яла çав ятлă юханшыв ятне кура панă. Теприсем яла 1725-мĕш çулччен чăвашсем никĕсленĕ тесе шутлаççĕ. Ĕшне Уйĕ тенинчен пулса кайнă. Ку вăл вăрмантан тасатса тунă уй-хире пĕлтернĕ.>

Кун пек чăвашсемпе çыхăннă ялсем татах та пур: Чибирлей (Кузнецк районĕ)ЧИБИРЛЕЙ (Никольское) Кузнецкого района Пензенской области. , Мичкас (Никольски районĕ)МИЧКАС (Мичкасс, Рогули) Никольского района Пензенской области. , Мачкасы (Шемышей районĕ)МАЧКАСЫ (Рождественское) Шемышейского района Пензенской области. .
 Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем 
 Данилов Александр Максимович (1938 çур.) — математик, техника ăславĕсен докторĕ (1998), профессор (1990)Бойко, И. И. Данилов Александр Максимович / И. И. Бойко // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 480. Данилов Александр Максимович // Краткая чувашская региональная энциклопедия.
– Ульяновск, 2009. – Т. I : А-Л : Пензенская, Саратовская, Ульяновская
обл. – С. 121.. 
 Штурмин Геннадий Владимирович (1950 çур.) — çыравçă, журналист, Пенза облаçĕн администрацийĕн тата Раççей çыравçисен пĕрлĕхĕн  М.Ю.Лермонтов ячĕллĕ премийĕн лауреачĕАлексеев В.Н. Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья..
 Айдуганов Вячеслав Михайлович (13.11.1949) — РФ тава тивĕçлĕ ăслайçи, Раççей хисеплĕ элтешĕПочетные граждане России. Храмов, Валерий. А теперь его проекты покорили и Москву…  Источник: http://rt-online.ru/p-rubr-nau-31960/ © Газета Республика  Татарстан  — Республика Татарстан (газета).  Дата:02.02.2006	Выпуск: № 19-20 (25615).
 Штурмина Татьяна (ашшĕ ячĕ паллă мар) — Пензари медицина колледжĕн вĕренекенĕ, XVIII "Кĕмĕл сасă" конкурсăн тата Иркутскри "Акатуй-2017" ĕçтăвăм хутшăнавçи; Итĕм-Кура ялĕнчен тухнăскерПенза облаçĕн мĕнпур хыпарĕсем пĕр порталра. "Всечувашский Акатуй на Байкале", 04.06.17г, Татьяна Штурмина..
 Архипкин Николай Александрович (1951 çур.) — купăсçă, Раççе Федераци культура тава тивĕçлĕ ĕçлевçи (2003)Архипкин Николай Александрович — Электронлă чăваш энциклопедийĕ.«Живет такой человек»: заслуженный гармонист России Николай Архипкин.

 Вуламалли 
 Ягафова Е.А., Матвеев Г.Б. Чуваши Пензенские. — Электронла чăваш энциклопедири статья.
 Иванов В. П., «Этническая география чувашского народа», Чебоксары, 2003, ISBN 5-7670-1404-3.
 Юхма Мишши. Илем шывĕ хĕрринче. //Юхма Мишши. Çилçунат. Шупашкар, 1976. — С.104-124. (Журналти вариант — Тăван Атăлта, 1973, 6№, С.62-67)
 СИМБИРСКО-САРАТОВСКИЕ ЧУВАШИ  / Монографическое исследование / Под общей редакцией проф. М.Г.Кондратьева. — Чебоксары: Чу­вашский государственный институт гуманитарных наук, 2004. — 274 с., илл. — (Чуваши в современном мире. История и культура).
 Ягафова Е.А. Чуваши Урало-Поволжья (история и традиционная культура этнотерриториальных групп). Ч., 2007.
 Краткая чувашская региональная энциклопедия: Пензенская, Саратовская, Ульяновская области. В 2 т. Т. 1. Ульяновск, 2009.
 Народный костюм пензенских чувашей // Народный костюм Пензенской губернии. Пенза, 2005.

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 

Категори:Чăвшсем