Курил утравĕсем

Кури́л утравӗсем́ — Камчатка ҫурутравӗпе Хоккайдо утравӗ хушшинчи утрав, мӑка пӗккипе Охотское тинӗсӗ Лӑпкӑ океанран уйӑрать. Тӑсӑлӑвӗ — 1200 яхӑн ҫм. Пӗтӗмӗшле лаптӑкӗ — 10,5 пин ҫм². Утравсем икӗ параллельлӗ йӗртен тӑраҫҫӗ: Мӑн Курил тата Кӗҫӗн Курил. Вӗсен шутӗнче 30 пысӑк тата темӗн чуль вӗтӗ утрав. Вӑрҫӑ енчен стратегиллӗ тата экономика паллӑхлӑ шутланатьМакеев Б. «Курильская проблема: военный аспект». Мировая экономика и международные отношения, 1993 год, № 1, стр. 54.

 Утравсен ят-йышӗ 
1 км² лаптӑкран пысӑк утравсен ят-йышӗ, ҫурҫӗртен кӑнтӑралла.
ЯчӗЛаптӑк, км²Максималлӑ ҫӳллӗш, мАнлӑхВӑрӑмлӑхМӑн Курил йӑранӗҪурҫӗр ушкӑнӗ Атласов  150  2339  50°52'  155°34' Шумшу  388  189  50°45'  156°21' Парамушир  2053  1816  50°23'  155°41' Анциферов  7  747  50°12'  154°59' Маканруши  49  1169  49°46'  154°26' Онекотан  425  1324  49°27'  154°46' Харимкотан  68  1157  49°07'  154°32' Чиринкотан  6  724  48°59'  153°29' Экарма  30  1170  48°57'  153°57' Шиашкотан  122  934  48°49'  154°06'Вăта ушкăн Райкоке  4,6  551  48°17'  153°15' Матуа  52  1446  48°05'  153°13' Расшуа  67  948  47°45'  153°01' Ушишир утравӗсем  5  388  —  — Рыпонкича  1,3  121  47°32'  152°50' Янкича  3,7  388  47°31'  152°49' Кетой  73  1166  47°20'  152°31' Симушир  353  1539  46°58'  152°00' Броутон  7  800  46°43'  150°44' Хура Тӑвансем утрав  37  749  —  — Чирпой  21  691  46°30'  150°55' Брат-Чирпоев  16  749  46°28'  150°50'Кӑнтӑр ушкӑнӗ Уруп  1450  1426  45°54'  149°59' Итуруп  3318,8  1634  45°00'  147°53' Кунашир  1495,24  1819  44°05'  145°59'Кӗҫӗн Курил йӑранӗ Шикотан  264,13  412  43°48'  146°45' Полонский  11,57  16  43°38'  146°19' Симӗс  58,72  24  43°30'  146°08' Танфильева  12,92  15  43°26'  145°55' Юрий  10,32  44  43°25'  146°04' Анучин  2,35  33  43°22'  146°00'

 Флор, фауна 

 Утравсен кун-ҫулӗ 

 XVII ӗмӗр 

 XVIII ӗмӗр 

 XIX ӗмӗр 

 XX ӗмӗр 
 1905 ç. вырӑс-япун вӑрҫинче парӑнсан Раҫҫей Сахалинӑн кӑнтӑр пайне Японие панӑ.
 1945 ҫ. нарӑс уйӑхӗнче Совет Союзӗ Сахалинпа Курил утравӗсене тавӑрас шутпа, АПШ-па Аслӑ Британи шантарнипе, Японие хирӗҫ вӑрҫа кӗме кӑмӑл тунӑ.
 1946 ҫ. нарӑс, 2. СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӑн хутайӗпе Кӑнтӑр Сахалинпа Курил утравӗсене РСФСР шутне кӗртнӗ.
 1947. Япунсемпе айнсене утравсенчен Японие кӑларса янӑ. 17 000 япунпа паллӑ мар шутлӑ айн инкеке лекнӗ.
 1952 ҫ. чӳк, 5. Хӑватлӑ цунами Курилӑн мӗнпур ҫыранне ҫапнӑ, чи пысӑк инкекӗ Парамушира ҫитнӗ. Питӗ пысӑк хум Северо-Курильск (малт. Касивабара) хулана пӗтӗмпех шӑлса кайнӑ. Пичетре ҫак катастрофа пирки асӑнма чарнӑО. Бондаренко, Неизвестные Курилы М. 1992 стр. 109.
 1956 ҫ., Совет Союзӗпе Япони официаллӑ икӗ патшалӑха вӑрҫӑран уйӑракан тата Японие Хабомаипе Шикотана паракан Пӗрлӗхлӗ килӗшӳ тӑваҫҫӗ. Ҫапах та, килӗшӳ ҫине алӑ пусайман: эхер те Итуруппа Кунаширшӑн кӗрешме пӑрахсан АПШ Японие Окинава утравне тавӑрса памастӑп тесе хӑратнӑЯпонцы просят Медведева не ехать на Курилы // Сайт газеты «Комсомольская правда», 29.09.2010.

 Пӑхӑнуллӑх тавлашӑвӗ 

 Халӑх йышӗ 
Курил утравӗсенче халӑх пур ҫӗрте те пурӑнмасть. Пӗрмаях Парамушир, Итуруп, Кунашир тата Шикотан утравӗсенче йӑва ҫавӑрнӑ. 2010 ҫулӑн пуҫламӑшӗнче 19 пурӑнан вырӑн: икӗ хула (Северо-Курильск, Курильск), хула евӗр паҫҫулкӑ (Южно-Курильск) тата 16 ял пулнӑ.

 Экономика 

 Ҫавӑн пекех пӑхӑр 

 Раҫҫей-япун хутшӑнӑвӗсем

 Асӑрхавсем 

 Вуламалли 


 Каҫӑсем 
 Курил утравӗсен тавралӑхӗ
 Курил утравӗсен ҫӗн хыпарӗсем
 Управление по вопросам Северных территорий общего департамента губернаторства Хоккайдо
 А. К. Клитин. Субъективные заметки о буром медведе Сахалина и Курильских островов 
 Чишима: границы Сан-Франциско 
 Курил утравӗсем
 Кӑнтӑр Курил, Итуруп тата Кунашир
 Н. А. Гвоздецкий, Н. И. Михайлов. Курильские острова. Физическая география СССР. М., 1978.
 С. А. Липина Есть ли у России лишние острова. Интервью О. Гороховской


Категори:Тавлашуллӑ территорисем