Трансçĕпĕр магистралĕ

Трансçĕпĕр чукун çул магистралĕ (Трансси́б), Аслă Çĕпĕр Çулĕ (историлле ячĕ) — Еврази крнтиненчĕ витĕр пыракан чукун çул, Мускава Раççейĕн паллă тухăç-çĕпĕрпе инçет-тухăç промăçлăх хулисемпе çыхăнтарать. Магистраль тăсăлăвĕ 9288,2 км — тĕнчири чи вăрăм чукун çул. 

Çулăн чи çӳллĕ вырăнĕ — Яблоновый перевал (1019 м тинĕс шайĕнчен)http://periskop.livejournal.com/239689.html. 2002 çулта ăна пĕтĕмпех электрифиленĕ.

Транссиб ячĕпе магистралĕн тухăç енне çеç, Челепирен (Кăнтăр Урал) Владивостока çити, асăнма пулать. Унăн тăршшĕ — 7 пин км. Çак пайне ĕнтĕ 1891 - 1916 çулсенче хывнă.

Хальхи вăхăтра Трансси́б Европа пайне, Урала, Çĕпĕре тата Инçет Тухăçне, анлăрах каласан — анăç тата кăнтăр раççей порчĕсене, çаплах Европăна чукун çулпа тухмалли порчĕсене (Санкт-Петербург, Калининград, Новороссийск), пĕр енчен, лăпкă океан порчĕсемпе тата чукун çулпа Азие тухмалли порчĕсемпе (Владивосток, Находка, Ванино, Байкал Лешьен) шанăçлă çыхăнтарать. Уйрăм пĕлтерĕшлĕ, паллах, Екатеринбург транспорт çыхăвĕ шутланать - вăл  Европăна Азипе çыхăнтарать, çакăнта кирлĕ мĕнпур пысăк транспорт тата логистика юхăвĕ Азирен Европăна тата тепĕр еннелле те (Расçей территорипе) пырать.

 Çурт тăвăм кун-çулĕ 
Официаллă çул-йĕр тăвăма 1891 çулхи çăвăн 19-мĕшĕнче (çу, 31) Владивосток çывăхĕнче (Куперовская падь) тытăннă, пĕрремĕш чула хунă çĕре Николай Александрович, пулас император Николай II хутшăннă. Тĕрĕссипе, çула маларах,  1891 çулхи пуш уйăхĕн пуçламăшĕнчех (Миасс — Челепи пайĕ) тума пуçланă.

Аслă Çĕпĕр Çулĕн рельсисене 1901 çулхи юпан 21-мĕшĕнче (чӳк, 3 ) Китай-Тухăç чукун çулне тăваканĕсем, анăçпа тухăç енчен рельсăсене çыхăнтарса тĕл пулнă. Çурт-йĕр тăвăм ертӳçисенчен пĕрри Свиягин Николай Сергеевич инженер пулнă, унăн ячĕпе Свиягино чарăнăвне тивĕçтернĕ.

Раççей империн территоринче çул-йĕре 1916 çулхи юпан 5-мĕшĕнче (юпа, 18) близ Хабаровск çывăхĕнчи Амур урлă кĕпере хута ярса çак кĕпер витĕр пуйăссен куçăмне уçнипе туса пĕтернĕ.

Транссиба тума 1891 - 1913 çулсенче 1 455 413 тенкĕ тăкакланă.

 Малашлăхĕ 
2008 çулхи кăрлач, 11кăрлачăн 11-мĕшĕнче Китай, Монголи, Раççей, Беларуç, Польша тата Германи Пекин—Гамбург япала турттарав проекта лайахлатав килĕшĕвне алă пуснă. 

 Трансçĕпĕр тĕлĕсем 
300px|thumb|Транссиб Екатеринбург районĕнче.
Çурçĕр
 Мускав  — Ярославль — Киров — Пермь — Екатеринбург — Тĕмен — Омск — Красноярск — Владивосток.
Çĕнĕ
 Мускав — Чулхула — Киров — Пермь — Екатеринбург — Тĕмен — Омск — Красноярск — Владивосток.
Кăнтăр
 Мускав — Муром — Арзамас — Канаш — Хусан — Екатеринбург — Омск — Красноярск — Владивосток.
Истори
 Мускав — Кисан — Ряжск — Самар — Ӗпхӳ — Челепи — Омск — Красноярск — Владивосток.

 Кӳршĕсем 
Вăтам-Çĕпĕр чукун çулĕ Павлодар — Кулунду — Чул-Обь-çинчи урлă Çурçĕр Казахстана Алтай Енĕпе тата Кемĕр облаçĕпе çыхăнтарать. Раççей территоринче унăн пайĕ  Анăç-Çĕпĕр чукун çулне кĕрет. Çĕн Çĕпĕртен кăнтăралла, Барнаул витĕр,  Вăтам Азине Турксиб пырать. XX ĕмĕрĕн вĕçĕнче Инçет Тухăçра, Транссибран çурçĕререх  Байкал-Амур магистралĕ выртать.

 Кăсăк фактсем 
[[Ӳкерчĕк:Russia stamp Trans Siberian Railway 2002 12r.jpg|thumb|300px| «100 лет Транссибирской магистрали», Раççей почтă блокĕ, марккă çинче, Панулми йывăççи ту хысакĕнчен  (Байкал лешьен) пăравус тухакан тоннеле ӳкернĕ, 2002, 12 тенкĕ (ИТЦ 728, Скотт 6683)]]
 Транссибăн вĕçĕм чарăнăвĕ Владивосток пулин те, Находка турачĕ çинче  Мускавран аяккараххисем — Астафьев сăмсахĕ тата Хĕвелтухăç порчĕ. Çурçĕр туратĕнче Транссибăн вĕçĕм чарăнăвĕ Чугуевка ялĕ.

 Çавăн пекех пăхăр 
 Китай-Тухăç чукун çулĕ
 Турксиб
 Трансази чукун çулĕ

 Каçăсем 

 Виртуальное путешествие из Москвы во Владивосток.
 Путеводитель по Великой сибирской железной дороге. С-Петербург, 1900 год. Издание Министерства путей сообщения.
 Распутин В. Транссиб (из книги «Сибирь, Сибирь…»). 
 Транссибирская магистраль — Веб-энциклопедия.
 Транссибирская магистраль до 1917 г. Библиографический указатель / Составитель С. К. Канн.

 Асăрхавсем 

Категори:Раççей чукун çулĕсем
Категори:СССР чукун çулĕсем
Категори:Раççейĕн историллĕ чукун çулĕсем
Категори:Çĕпĕр
Категори:Инçет Тухăç кун-çулĕ
Категори:Тĕмен облаçĕн транспорчĕ
1891
31
1916