Кĕрешшĕнсем

Крешшĕнсем (, ) — Атăлпа Урал хушшинчи  тутарсен йышĕнчи  тĕнпе, çавна май йăла-йĕркепе те,  уйрăлса тăракан этноконфесси ушкăнĕ, православие тытса пыраççĕ, ытларах Тутарстанра, кăштах Удмурти Республикинче, Пушкăрт Республикинче тата Челепи облаçĕнче пысăк ушкăнсемпе пурăнаççĕ.

Асăрхаттару: анлăрах пĕлтерĕшпе чăваш чĕлхинче крешшĕн тесе тĕне кĕнĕ хуть те мĕнле çынсене те калаççĕ.

Нагайбаксем те хăйсене крешшĕнсем теççĕКто же вы, нагайбаки?.
 Крешшĕнсем епле пулса кайни 

 Йышĕ тата вырнаçни 
2002 çулхи Раççейри халăх çыравĕпе 24668 кряшен шутланнă. Вĕсенчен чылайрахăшĕ (18760 çын) Тутарстанра пурăннă. Кряшенсем çаплах нумай йышпа Пушкăрт Республикинче (4510 çын) тата Удмурт Республикинче (650 çын) вырнаçнă.

+Тапăл 1. Тутарстанри кряшен халăх йышĕ, Пĕтĕм Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕпе Хула/район  Йышĕ, çын  Хула/район халăх йышĕн пайĕ, % Хусан çумĕнчи ялсемпе  2123  0,2 Азнакай  4  0,0 Элмет çумĕнчи ялсемпе  185  0,1Павлă  1  0,0 Пĕкĕлме  8  0,0 Пăва  3  0,0 Алапӳ  1197  1,7г. Зай çумĕнчи ялсем  91  0,2 Ешĕл Улăх  26  0,0 Лениногорск  2  0,0 Чаллă çумĕнчи ялсемпе  3439  0,8 Нижнекамск  3277  1,5 Нурлат  —  - Чистай  258  0,4Агрыз районĕ  8  0,0Азнакай районĕ  1  0,0Аксу районĕ  —  -Актанăш районĕ  —  -Алекееевский район  47  0,2Алькеевский районĕ  —  -Элмет районĕ  523  1,4Апаст районĕ -Арча районĕ  7  0,0Атна районĕ  6  0,0Павлă районĕ  —  -Балтасинский район  161  0,5Пĕкĕлме районĕ —  -Пăва районĕ  —  -Верхнеуслонекий район  16  0,1Высокогорский район  17  0,0Çĕпрел районĕ  —  -Алапӳ районĕ  262  2,4Зай районĕ  86  0,5Ешĕл Улăх районĕ  43  0,1Кайпăч районĕ  5  0,0Кама-Устье районĕ  2  0,0Кукмăр районĕ  1087  2,0Лайăш районĕ  21  0,1Лениногорск районĕ  111  0,5Маматăш районĕ  1891  3,9Менделеев районĕ  652  2,1Мензели районĕ  56  0,2Муслюм районĕ  3  0,0Анат Кама районĕ  954  2,5Çĕнĕ Шĕшме районĕ  6  0,0Нурлат районĕ  69  0,2Пестречинский район  283  1,0Рыбно-Слободский район  113  0,4Сабин районĕ  26  0,1Сарман районĕ  343  0,9Сăпас районĕ  1  0,0Теччĕ районĕ  —  -Тукай районĕ  658  2,2Тюлячинский район  15  0,1Çарăмсан районĕ  —  -Чистай районĕ  151  0,7Ютазинский район  12  0,1

 Кряшенсен антропологи тĕсĕсем 

 Чĕлхе тата алфавит 
Чĕлхепе кряшенсене тăватă ушкăна уйăраççĕ:
 Анат Камаçум кряшен пуплевĕ;
 хусан лешьен кряшен пуплевĕ;
 чистай кряшен пуплевĕ;
 молькей кряшен пуплевĕ.

 Пичетпе литература 

 Хаçатсем 
 «Сугыш хабарляре» (Военные известия; 1915—1917. Редактор — П. П. Глезденев)
 «Дус» (Друг; нарăс, 1916—1918. Редактор — С. М. Матвеев)
 «Кряшен газеты» (Кряшенская газета; кăрлач, 1917 — утă, 1918. Редактор — Н. Н. Егоров)
 «Алга таба» (Вперёд; кăрлач—ака, 1919. Редактор — М. И. Зубков)
 «Кызыл алям» (Хĕрлĕ ялав; юпа, 1919 — кăрлач, 1921)
 «Киняш» (Совет; авăн, 1922 — раштав, 1929)1924 çулхи нарăс-ака тапхăрĕнче «Киняш» вырăнне пĕр ятлă журналăн виççĕ номерĕ тухнă..

 «Керэшен сузе» (Слово кряшен; нарăс, 1993—2002)https://archive.is/20120713093328/kazan.eparhia.ru/temples/kazan/tihvinskajazercov/http://www.anco-rt.ru/index.php?i=4&k=120 
 «Туганайлар» (Родные мои;2002-па)http://www.kryashen.ru/rus.php?nrus=2&id=62 
 Кряшенские известия 2009-па)http://kryashen-info.ru/ru/newspaper/82

 Журналсем 
 «Иген игуче» («Хлебороб») (çĕртме-утă 1918).
 «Белемнек» («Знание») (авăн, 1921 — кăрлач, 1922).
«Туганайлар» («Братья»).

 Илемлĕ литература 
XIX ĕмĕрти чи паллă сăвăçĕ — Яков Емельянов, халăхра ăна «Якку юрăç» тенĕ. Сăвă хайлама вăл Хусанти тĕп кряшен-тутар шкулĕнче вĕреннĕ чухнех пуçланă. Поэт икĕ сăвă пуххине хатĕрленĕ, вĕсене «Стихи на крещёно-татарском языке. Дьякон Я. Емельянов стихлары» ятпа 1879 çулта пичетленĕ. Çаплах Давид Григорьев (Саврушевский), Дарҗия Аппакова, Н. Филиппов, А. Григорьев, В. Чернов, Гаврила Беляев çыравçăсем пулнă.

 Культура 
Этнографсем палăртнипе, чĕлхе тата этеплĕх йалипе пиллек этнографи ушкăна уйăраççĕ:
 хусан-тутар,
 алапӳ,
 молькей,
 чистай
 нухайбаксем

 Асăрхавсем 

 Çавăн пекех 
 Нагайбаксем — крешшĕн православи этнос ушкăнĕ
 Хусан тата Тутарстан епархийĕ — Вырăс Православи Чиркĕвĕн Мускав Патриархин Хусан епархийĕ
 Удмурт çырулăхĕ (Николай Ильменскин)

 Каçăсем 
 Кряшенсен чун-чĕм миссийĕ 
 Раççей кряшенĕсен сайчĕ
 Кряшен халăхĕн этно-этеплĕх проекчĕ 
 Кряшенсем: правасăрлăхран хăйсен палăртăвĕ патне 
 Кряшенсен этно-этеплĕ уйрăмлăхĕ
 Народная одежда молькеевских кряшен
 Тутарстанăн православи йăлинчи кряшенсем хăйсен правине хĕстернипе хумханаççĕ 
 Кряшен ыйтăвĕ Тутарстанра: кун-çулĕ тата хальхи пурнăç, 2006 
 Раççей кряшенĕсен пĕрлешĕвĕ: "Тутар халăхĕ - искусствăллă туса хунă этнос"

Категори:Тутарстан халăхĕсем
Категори:Тутарсем
Категори:Тĕрĕксем-христиансем
Категори:Крешшĕнсем