Валли чĕлхи

Валли́ чĕлхи ( е , çăплах уэльс е кимр чĕлхи) —  акăлчан уэльс чĕлхинчен (Уэльсре пулса кайнă акăлчан варианчĕ) уйрăм, кельт чĕлхисен бритт ушкăнне кĕрекен чĕлхе, Британин  кăнтăр пайĕнче — Уэльсре (), çаплах Аргентинăри валлив-иммигранчĕсен Патагони регионĕнчи Чубут çĕрĕнче саралнă.

 Статус 
2001 çулхи халăх çыравĕпе, 611 000 çын, е Уэльс халăхĕн 20,5 %  валли чĕлхине пĕлеççĕ (1991 çулхипе танлаштарсан 18,5 %); çакăн чухнехи çырав Уэльсре пурăнакансен 25 % çĕрĕн тулашĕнче çуралнă. Аслă Британин урăх çĕрĕсенче пурăнакан валли чĕлхине пĕлекеннисен йышне тĕплĕн калама çук, анчах та вĕсен шучĕ Англипе Уэльс чикки тăрăхĕнчи хуласенче чылай шутланать. S4C телеканал хаклавĕпе, 1993 çулта Англире валли чĕлхине пĕлекен 133 000 яхăн çын пурăннă; весен виççĕмĕш пайĕ Мăн Лондонра пурăнать. Унсăр пуçне, валли чĕлхипе калаçакансем Канадăра (3 160 Ethnologue хыпарĕпе) тата АПШ-ра (2 655).

Валли чĕлхи — чĕрĕ чĕлхе, ăна Уэльсре пур çĕрте те илтме пулать. Уэльс чĕлхе  акчĕпе (1993)  валли чĕлхип акăлчан челхи пĕр шайла шутланаççĕ. Этем пĕрлĕх органĕсем валли чĕлхин программине кĕртнĕ. Çавăнпа та Уэльс Наци Ассамблейĕн вырăнти канашĕсем валли чĕлхипе   официаллă усă кураççĕ, официаллă пичет материалĕсемпе пĕлтерӳсене  кăлараççĕ, çул çинчи паллăсене валли чĕлхиллĕ лартаççĕ.

Валли чĕлхи чылай куравçă аудиторине 1982 çулхи чӳк уйăхĕнче прайм-тайм-ра валли чĕлхипе çеç калаçакан S4C (Sianel Pedwar Cymru, «4-мĕш канал, Уэльс») телеканала ĕçе кĕртсен туянать.

Аслă Британин 1981 çулхи Гражданлăх саккунĕпе килĕшӳллĕ  валли чĕлхине пĕлни,  акăлчан е  шотланд чĕлхине пĕлнĕ пекех,  натурализаци чĕлхе пĕлĕлӳхĕн çителĕклĕ критерийĕ шутланать.

 Кун-çулĕ 

Ытти чĕлхесенчи пекех, валли чĕлхи кун-çулне темиçе тапхăра уйăраççĕ.

 Лингвистика пахалăхĕ 

 Фонологипе орфографи 

 Хупă сасăсем 

 Уçă сасăсем 

 Орфографи 
.....

 Сасă паллисем IPA Ячĕ a  a b  bi c  ec ch  èch d  di dd  èdd e  e f  èf ff  èff g  èg ng  èng h  aets i  i l  èl ll  èll m  em n  èn o  o p  pi ph  ffi r  èr rh  rhi s  ès t  ti th  èth u ,  u bedol w   y , ,  y 

 Сасă палли IPA â  ê  î  ô  û ,     , 

Дифтонгсене  çапла палăртаççĕ:

 Сасă палли IPA ae  ai  au  нум. хис. вĕçĕ евĕр ,  aw  ei  eu ,  ew  ey ,  oe  oi  ou ,  ow  uw ,  wy  yw , 
 Сулахайра кăтартнă пуплев Çурçĕр Уэльсре, сылтăмри — Кăнтăр Уэльсре саралнă.

Çак сасă паллисемпе урăх чĕлхерен кĕнĕ сăмахсенче çеç усă кураççĕ.

 Сасă палли IPA j  ts 

 Морфологи 

 Артикль 

 Паллă ячĕ 

 Литература чĕлхинчи сăпатлав 

 Синтаксис 

 Ахаль сĕнӳ 

 Ят ушкăнĕ 


 Кăткăс сĕнӳ 

 Лексика 

 Диалектсем 


Кирек епле чĕрĕ чĕлхери пекех, валли чĕлхин те диалектсем пур.

 Валли чĕлхи вĕренӳре 

 Асăрхавсем 

 Вуламалли 

 Грамматика пирки 
 Arwyn Watkins T. Welsh // Ball, MJ, Fife, J (ed.) The Celtic Languages. London, N. Y., 1993
 King G. A Comprehensive Grammar of Modern Welsh. London, N.Y., 1994
 Morris-Jones J. An Elementary Welsh Grammar. Oxford, 1931.
 Morris-Jones J. A Welsh Grammar. Historical and Comparative. Oxford, 1977 [1913].
 Thomas, P. W. Gramadeg y Gymraeg. Caerdydd, 1996
 Thorne, D. A Comprehensive Welsh Grammar. Oxford, 1993
 Королёв, А. А. Валлийский язык // Языки мира. Германские языки. Кельтские языки. М., 2000

 Диалектсем пирки 
 Arwyn Watkins T. Some phonological features of the Welsh dialect of Llansamlet (West Glamorgan) // Festschrift J. Pokorny. Innsbruck, 1967, pp. 315—324.
 Fynes-Clynton O. H. The Welsh Vocabulary of the Bangor District. Oxford, 1913.
 Ruddock G. E. Rhai enghreifftiau o golli seiniau yn nhafodiaith Hirwaun / Bulletin of the Board of Celtic Studies, 1970, v. 23, pt. 4, pp. 295—308.
 Sommerfelt A. Studies in Cyfeiliog Welsh. Oslo, 1925.
 Sweet H. Spoken North Welsh // Transactions of the Philological Society. London, 1882—1884, pp. 409—485.
 Thomas B. Cyweiriau iaith siaradwaig o Ddyffryn Afan /Bulletin of the Board of Celtic Studies, 1980, v. 28, pt. 4, pp. 579—592.
 Thomas A. R. The linguistic geography of Wales. Cardiff, 1973.
 Oftedal M. A new approach to North Welsh vowels // Lochlann. Oslo, 1969, v. 4, pp. 243—269.

 Тĕпчев ĕçĕсем пирки 
 Awbery, G. The Syntax of Welsh: A Transformational Study of the Passive. Cambridge, 1976
 Ball, M. J., Müller, N. Mutation in Welsh. London, N. Y., 1992
 Ball, M. J., Jones, G. E. (ed.). Welsh Phonology: Selected readings. Cardiff, 1984
 Borsley, R., Tallerman, M., Willis D. The syntac of Welsh. Oxford: OUP, 2007
 Jones R. M. Tympau’r modd mynegol a ffurfiau cwmpasog y ferf / Bulletin of the Board of Celtic Studies, 1966, v. 22, pt. 1, pp. 1-15.
 Lewis H. The sentence in Welsh. London, 1942.
 Roberts, I. Principles and Parameters in a VSO Language: A Case Study in Welsh. Oxford, 2005
 Rowlands E. I. Yr ymadrodd berfol / Bulletin of the Board of Celtic Studies, 1976, v. 27, pt. 1, pp. 1-22.

 Сăмахсарсем 

 Evans H. M, Thomas W. O. Geiriadur Newydd — The New Welsh Dictionary. Llandebie, 1953.
 Geiriadur Prifysgol Cymru: The Welsh University Dictionary. Caerdydd, 1950 (пĕрремĕш палăксен тапхăрĕнчен тулли сăмахсар).
 Geiriadur yr Academi (чи пысăк акăлчан-валли сăмахсарĕ). Caerdydd
 King, G. Pocket Modern Welsh Dictionary. Oxford, 2000

 Чĕлхе кун-çулĕ 
 Jackson, K. H. Language and History in Early Britain. Edinburgh, 1954
 Lewis, H. Datblygiad yr iaith Gymraeg. Caerdydd, 1931
 Simon Evans, D. A Grammar of Middle Welsh. Dublin, 1961

 Каçăсем 

 Пĕтĕмĕшле хыпарсем 

 Чĕлхе вĕренекенсем валли 

 Сăмахсарсем 

Категори:Валли чĕлхи
Категори:Аслă Британи чĕлхисем
Категори:Уэльс этеплĕхĕ