Юн ушкăнĕ

Юн ушкăнĕ — углеводсемпе белоксен ятарлă ушкăнĕсене идентификацилес меслечĕпе палăртнă чĕрчун эритроцисен мембранисенчи эритроцитăн индивидуал антиген пахалăхĕсене çырса кăтартни.

Çыннăн темиçе антиген системине уçнă. 

 Тĕпчев кун-çулĕ 
 Юн ушкăнне палăртмалли ăслай биохими никĕсĕ 
 Çын эритроцитăн мембранинче 300 ытла тĕрлĕ антиген детерминанти, вĕсен молекула тытăмне хромосома локусĕсен ген аллелĕсемпе килĕшӳллĕ кодăланă. Çав аллелĕсен тата локуссен шучĕ халĕ те пĕтемпех паллă мар.

 «Юн ушкăнĕ» термин тĕрлĕ йышлă аллель генăсемпе (тĕслĕхрен, AB0 системăри A, B тата 0 пек) тĕрĕслесекен уçăмлă локуссемпе, эритроцит антигенĕсен системине пахалать. «Юн тĕсĕ» унăн антиген фенотипне (тулли антиген «портречĕ», е антиген профилĕ), юн ушкăн генĕсен пĕтĕм комплексĕн серологи çыравне, — юнăн пĕтĕм ушкăнлă антиген пахалăхĕсене кăтартать.

 Çын юн ушкăнĕн икĕ паллă классификацийĕ — AB0 системи тата резус-система.

Çаплах, урăх антигенсен 46 класĕ пулни паллă, çапах вĕсенчен чылайăшĕ, AB0 тата резус-фактор пек, пĕрмаях тĕл пулмаççĕ.

 Юн ушкăнне тĕслени 
 AB0 системи 

...

Çыннăн юн плазминче α тата β агглютининсем, эритроцитсенче — A тата B агглютиногенсем пулма пултараççĕ, çав чухне A тата α белоксенчен пĕри кăна пур, çавăн пекех — B тата β белоксемшĕн те.

Çапла, усă курмалли тăватă комбинации пур; то, какая из них характерна для данного человека, определяет его группу кровиÇакăн пек нумерлессине Раççейре йышăннă. АПШ-ра вăл урăхла пулнă. Пăтрашăнуран тухас тĕллевпе, АПШ-па Европăра (Раççейсĕр пуçне) цифрăпа нумерлессинчен AB0 нотацине куçрĕç.:

 α тата β: пĕрремĕш (0)
 A тата β: иккĕмĕш (A)
 α тата B: виççĕмĕш (B)
 A тата B: тăваттăмĕш (AB)

 Rh-системи (резус-системи) 
Резус-фактор — антиген (белок), вăл хĕрлĕ юн телецĕсем (эритроцитсем) çийĕнче пулать. Ăна 1919 çулта упăте юнĕнче, каярах — çыннăн юнĕнче те — тупнă. 85 % яхăн европейсен (99 % индейсемпе азиатсен) резус-фактор пур, çапла ĕнтĕ пурлă резус-фактор шутланать. 15 % (7 % африкансен) çуккисен вара — çуклă резус-фактор. Резус-фактор çуралакан пепкен гемолитика сарамакĕ иммунăланнă амăшĕпе хырăмри пепкин юн пĕчĕк кĕлеткисен резус-хирĕçĕвне хормăлас чухне паллă ĕç тăвать.
Резус-фактор — 40 антигенăллă сас паллисемпе, цифрăсемпе тата урăх символсемпе кăтартакан кăткăс система. Часах D (85 %), С (70 %), Е (30 %), е (80 %) тĕслĕ резус-антигенсем тĕл пулаççĕ — вĕсем чи хăват антигенлăхпа палăраççĕ. Резус-системин виçинче пĕр ятлă агглютининсем çук, анчах та вĕсем пулса тухма пултараççĕ, эхер те çуклă резуслă çынна пурлă резус юна ярса парсассăн.

 Урăх системăсем 
Çак саманта юн антиген системисен вуншар ушкăнне, çав шутра Дафф, Келл, Кидд, Льюис тата ур. Системисем, тĕпченĕ. Тĕпчесе палăртнă тата пахаланă юн ушкăн системисен йышĕ пĕрмаях ӳссе пырать.

 Келл 
Келл (Kell) ушкăн системи шутне 3 юн ушкăнне —К—К, К—k, k—k — тăвакан 2 антиген кĕрет. Келл системин антигенĕсем хастарĕпе резус системи хыççăн иккĕмĕш вырăнта тăраççĕ. Вĕсем çире пурри, юн ярса панă чухне сенсибилизаци тума пултараççĕ; çуралакан пепкен гемолити чирĕ чухне тата гемотрансфузи йывăрлăхĕсем.«Группы крови системы Kell», Москва, 2006, 180 с авт. С. И. Донсков, И. В. Дубинкин.

 Кидд 
Кидд (Kidd) ушкăн системине 3 юн ушкăннне — lk (a+b-), lk (A+b+) и lk (a-b+)— тăвакан 2 антиген кĕрет. Кидд системин антигенĕсен çаплах изоиммуни хаклăхĕсем пур тата çуралнă пепкен гемолитипе чирлеме пултарать тата гемотрансфузи йывăрлăхĕсем пулса тухма пултараççĕ.

 Даффи 
Даффи (Duffy) ушкăн системине 3 юн ушкăнне — Fy (a+b-), Fy (a+b+) тата Fy (a-b+) — тăвакан 2 антиген кĕрет. Даффи системин антигенĕсем сайра чухне сенсибилизаци тата гемотрансфузи йывăрланăхĕсем тухма пултараççĕ.

 MNSs 
MNSs ушкăн системи кăткăсси пулать; вăл 9 юн ушкăнĕнчен тытăнса тăрать. Çак системăн антигенĕсем хастар, изоиммунлă антикĕлетке тума пултараççĕ, вăл вара юн ярса панă чухне пĕрлешенӳсĕрлĕхе илсе çитерет; 

 Пĕрлешĕнӳлĕх 
AB0 юн ушкăнĕсен пĕрлешенӳлĕх теорийĕ юн куçарса пама пуçланă чухне, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче, донор юнĕ çав тери çителĕксĕр самантра, çуралать.
Донорсемпе реципиентсен юнĕ «пĕрлешенӳллĕ» юн ушкăнĕллĕ пулмалла. Раççейре пĕр ушкăнлă юна çеç куçарма пама юрать. 

....

+ Эритроцитсем пĕрлешӳлĕхĕн таблици!rowspan="2" style="background:#999999"| Реципиент!colspan="8" style="background:#999999"| Донор''' O(I)Rh−  O(I)Rh+  B(III)Rh−  B(III)Rh+  A(II)Rh−  A(II)Rh+  AB(IV)Rh−  AB(IV)Rh+ AB(IV)Rh+  X  X  X  X  X  X  X  X AB(IV)Rh−  X     X     X     X    A(II)Rh+  X  X        X  X       A(II)Rh−  X           X          B(III)Rh+  X  X  X  X             B(III)Rh−  X     X                O(I)Rh+  X  X                   O(I)Rh−  X                     

 Плазма пĕрлешенӳлĕхĕ 

+ Плазма пĕрлешĕнӳ таблици Реципиентăн юн тĕсĕ Донор пулма пултарать O O A O е A B O е B АВ Кирек епле юн ушкăнĕ

 Юн ушкăнне палăртни 
 AB0 системипе юн ушкăнне палăртни 

 Проба на индивидуальную совместимость по системе AB0 

 Юн ушкăнĕн хыпарĕпе уса курасси 

 Юна ярса пани 

 Юн ушкăнĕсен çыхăнăвĕ тата сывлăх 

 АB0 юн ушкăнĕпе резус-фактор çершывсем тăрăх сарални 
 Çĕршыв O+  A+  B+  AB+   O−   A−   B−  AB− АвстралиBlood Types — What Are They?, Australian Red Cross 40 %  31 %  8 %  2 %  9 %  7 %  2 %  1 % АвстриAustrian Red Cross — Blood Donor Information 30 %  33 %  12 %  6 %  7 %  8 %  3 %  1 % БельгиRode Kruis Wielsbeke — Blood Donor information material  38 %  34 %  8,5 %  4,1 %  7 %  6 %  1,5 %  0,8 % БразилиTipos Sanguíneos 36 %  34 %  8 %  2,5 %  9 %  8 %  2 %  0,5 % КанадаTypes & Rh System, Canadian Blood Services  39 %  36 %  7,6 %  2,5 %  7 %  6 %  1,4 %  0,5 % ДаниFrequency of major blood groups in the Danish population. 35 %  37 %  8 %  4 %  6 %  7 %  2 %  1 % ЭстониVeregruppide esinemissagedus Eestis  30 %  31 %  20 %  6 %  4,5 %  4,5 %  3 %  1 % ФинляндиSuomalaisten veriryhmäjakauma  27 %  38 %  15 %  7 %  4 %  6 %  2 %  1 % Франци 36 %  37 %  9 %  3 %  6 %  7 %  1 %  1 % Германи:de:Blutgruppe#Häufigkeit der Blutgruppen 35 %  37 %  9 %  4 %  6 %  6 %  2 %  1 % КитайBlood Donation, Hong Kong Red Cross  40 %  26 %  27 %  7 %  0,31 %  0,19 %  0,14 %  0,05 % ИсландиBlóðflokkar 47,6 %  26,4 %  9,3 %  1,6 %  8,4 % 4,6 % 1,7 % 0,4 % ИрландиIrish Blood Transfusion Service/Irish Blood Group Type Frequency Distribution  47 %  26 %  9 %  2 %  8 % 5 % 2 % 1 % ИзраильThe national rescue service in Israel 32 %  34 %  17 %  7 %  3 % 4 %  2 %  1 % Çĕнĕ ЗеландиWhat are Blood Groups? — NZ Blood 38 %  32 %  9 %  3 %  9 % 6 %  2 %  1 % НорвегиNorwegian Blood Donor Organization  34 %  42,5 %  6,8 %  3,4 %  6 % 7,5 %  1,2 %  0,6 % ПольшаRegionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Wrocławiu 31 %  32 %  15 %  7 %  6 %  6 %  2 %  1 % Сауд АравийĕFequency of ABO blood groups in the eastern region of Saudi Arabia  48 %  24 %  17 %  4 %  4 % 2 %  1 %  0,23 % ИспаниFederación Nacional de Donantes de Sangre/La sangre/Grupos  36 %  34 %  8 %  2,5 %  9 % 8 %  2 %  0,5 % ШвециFrequency of major blood groups in the Swedish population.  32 %  37 %  10 %  5 %  6 %  7 %  2 %  1 % Нидерландсем 39,5 %  35 %  6,7 %  2,5 %  7,5 %  7 %  1,3 %  0,5 % ТурциTurkey Blood Group Site.  29,8 %  37,8 %  14,2 %  7,2 %  3,9 %  4,7 %  1,6 %  0,8 % Аслă БританиFrequency of major blood groups in the UK.  37 %  35 %  8 %  3 %  7 %  7 %  2 %  1 % АПШBlood Types in the U.S.  37,4 %  35,7 %  8,5 %  3,4 %  6,6 %  6,3 %  1,5 %  0,6 %

 AB0 юн ушкăнĕсен еткерлĕвĕ 

В наследовании групп крови есть несколько очевидных закономерностей:

 Эхер те çуратакансен пĕрин те пулин I(0) юн ушкăнĕ, вĕсен ачисен IV(AB) юн ушкăнĕ çуралма пултараймасть, теприн кирек епле юн ушкăнĕ пулсан та.
 Эхер те çуратакансен (ашшĕпе амăшĕн) пĕрин I ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен I ушкăн юнĕ кăна пулма пултарать.
 Эхер те çуратакансен пĕрин II ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен II е I ушкăн юнĕ кăна пулма пултарать.
 Эхер те çуратансен пĕрин III ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен III е I ушкăн юнĕ пулма пултарать.
 Эхер те çуратансен пĕрин IV(AB) ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен I(0) ушкăн юнлĕ ача çуралма пултараймасть, теприн çуратанĕн кирек епле ушкăн юнĕ пулсан та.
 Эхер те ашшĕпе амăшĕн пĕрин II е III, теприн ылмашуллă III е II ушкăн юнĕ пулсан, вĕсен ачисен кирек епле ушкан юнĕ пулма пултарать.Среднестатистически. Но у каждой конкретной пары ребёнок наследует только родительские генотипы, таким образом, при отсутствии у одного родителя аллеля 0 их дети не могут родиться с I группой.

Урах варианчĕсене таблицăра кăтартнă:

Ӳкерчĕк:НаследованиеAB0.jpg

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 Юн ушкăнне улăштарма пулать 
 Австрали хĕрачин пĕвере улăштавнă хыççăн юн ушкăнĕ улшăннă 
 Тĕрлĕ халăхсен юн ушкăнĕн таблици 
 Тĕнчере юн ушкăнĕ саралнин картти 

Категори:Юн
Категори:Трансфузиологи
Категори:Гематологи