Чăвашсем Раççейре вырнаçни

Чăваш Енре тĕнчери  чăваш халăхĕн çурри пурăнать, ыттисем Раççейре, урăх патшалăхсенче вырнаçнă.

 Раççейри чăвашсен наци культурин автономийĕhttp://www.nasledie21.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/cfo/fnkachr/ Раççейри чăвашсен наци-этеплĕх автономийĕ 
250px|right|thumb|Раççей чăвашĕсем

Пĕрлехи кăтарту
Аялтарах чăваш халăхĕ пурăнакан Раççей регионĕсене кăтартнă:
 Регион Чăваш йышĕ % регион халăхĕнченЧăваш Республики889 45567,7Тутарстан126 5327,7Пушкăртстан117 3172,86Самар облаçĕ101 3586,2 %Чĕмпĕр облаçĕ111 3166,8Красноярск Ен6 8590,57Ăренпур облаçĕ17 2110,67Перĕм Ен7 1240,26Тĕмен облаçĕ30 2050,89Пенза облаçĕ6 738Аçтăрхан облаçĕ1 211Сарăту облаçĕ15 9560,62Мускав облаçĕ12 500Кемĕр облаçĕ15 4800,55Чулхула облаçĕ11 364Омск облаçĕ4 191Мордва Республики1 097Киров облаçĕ1 856Мари Эл7 418Санкт-Петербург6 007Волгоград облаçĕ8 439

 Кун-çулĕ 

 Федерацин Атăлçи тăрăхĕ 

 Чăваш Ен 

Чăваш Енре 889,3 пин чăваш пурăнать, ку республика халăхĕн 67,69 % шутланать.

 Тутарстан 
Аксу, Çĕпрел, Нăрлат, Пăва, Теччĕ, Çарăмсан (пĕр йышлă) тата Тутарстанăн урăх районĕсенче 126 250 чăваш (2002) пурăнать, ку республика халăхĕн 7,7 % шутланать.

Хусанта «Сувар» хаçатсăр пуçне Пăвара «Ялав», Кивĕ Çĕпрелте «Çĕнĕ çул», Аксура «Ял пурнăçĕ», Нăрлатра «Туслăх» хаçатсем чăвашла тухса тăраççĕ. Республикăра 147 шкулта чăваш чĕлхи вĕрентеççĕ.

Тутарстан Республикинчи районсемпе хуласенчи чăвашсем хăйсен хушшинче тачă çыхăну тытаççĕТутарстан чӑвашӗсен туслӑ тӗлпулӑвӗ

 Пушкăртстан 
Пушкăртстанра 117 317 чăваш пурăнать, ку республика халăхĕсен 2,86 % шутланать. Республикăра чăваш халăхĕ ытларах ялсенче тĕпленнĕ. Чăваш культурин центрĕсем ĕçлеççĕ.

2015 çулхи кăрлачăн 26-мĕшĕнче Пушкăрт Республикинче Чăваш наци культурин автономине туса хунă. Председателĕ — медицина ăслăхĕсен тухтăрĕ Виталий Викторов профессор. Пушкăртстанра Чăваш наци автономине туса хунă

 Чĕмпĕр облаçĕ 
Чĕмпĕр облаçĕнче 111 316 чăваш пурăнать, ку облаç халăхĕн 8,0 % шутланать. Чăвашсем ытларах Чĕмпĕрте, Димитровградра тата пĕр йышлă Чăнлă, Майна, Çĕнĕ Малыкла, Çĕнĕ Кил, Кузоватово, Мелекес,  Чĕмпĕр, Теренькӳл, Чертаклă районĕсенче вырнаçнă. Чăваш ялĕсем чылай. Чăваш шкулĕсем ĕçлеççĕ. Чăваш культурин центрĕсем пур. Чăвашла хаçатсем пичетленеççĕ.

Чăвашсен облаçĕн районĕсенче вырнаçни:
 Район
 Чăвашсен пайĕ
  Сызган Пасар
 2,5
  Барыш
 9,0
  Вешкайма
 2,0
  Инза
 ?
  Карсун
 2,0
  Кузоватово
 1,5
  Майна
 20,0
  Мелекес
 16,0
  Николаев
 2,2
  Çĕнĕ Малыкла
 18,6
  Çĕнĕ Сăпас
 2,0
  Павлă
 3,5
  Радищево
 1,4
  Çĕнĕ Кил
 16,0
  Кив Кулатка
 ?
  Кивĕ Майна
 7,7
  Сăр
 4,0
  Теренькӳл
 12,0
  Чĕмпĕр
 13,0
  Чăнлă
 58,0
  Чартаклă
 10,0


Чĕмпĕр облаçĕнче 99 шкулта чăваш чĕлхине вĕрентеççĕ.

Чĕмпĕр хулинче «Ниме» чăваш культура центрне туса хунăЧĕмпĕрте «Ниме» ятлă культура центрĕ уçăлнă

 Самар облаçĕ 
Чăвашсем Самар облаçĕнче йышĕпе виççĕмĕш вырăнта. 2002 çулхи халăх çыравĕпе Самар облаçĕнче 101 358 чăваш пурăннă. Чăвашсем пĕр йышлă Исаклă (районĕпе 37,77 %), Шăнтал (34,69 %), Клевлĕ (30,6 %), Чаллăпуç (29,72 %), Кушкă (27,69 %), Похвиçнĕ (23,25 %), Шикун (14,51 %), Серкĕски (9,65 %), Мăн Чернигов (6,18 %), Хăмăшлă (5,2 %) районĕсенче тата Похвиçнĕ (хуларипе 13,03 %) пурăнаççĕ.

Самарта чăваш культурин центрĕ пур, «Самар ен» хаçат тухса тăрать. Облаçре 72 чăваш шкулĕ шутланать.

 Чăваш йĕркеленĕвĕсем 
 Ят
 Ертӳç
 Адрес''
 |Инçе сас'''
  Самар хулин чăвашĕсен наци-культура автономийĕ
 Павлова Людмила Николаевна
 443009, Самар, Воронеж ур., 9 ç.
 8-(846)-248-66-43, кĕсье 8-905-302-76-68
  Самар облаçĕнчи «Пехил» чăваш культура пĕрлĕхĕ
 Калмыков Валентин Давыдович
 443105, Самар, Ставрополь ур., 155-59
 8-(846)-995-35-78 (Туслăх çурчĕ), факс 8-(846)-997-15-84, 8-902-748-15-66, samddn gin.ru çинче
  Самар облаçĕнчи «Пехил» чăваш культура пĕрлĕхĕн Самар хулинчи уйрăмĕ
 Долгова Людмила Алексеевна
 443109, Самар, Воронеж ур., 9 ç (301 пӳл.)
 8-(846)-993-18-56 (д.), кĕсье 8-917-142-48-82
  Самар облаçĕнчи Кушкă районĕн «Малалла» наци-культура центрĕ
 Моисеев Александр Дмитриевич
 446816, Самар облаçĕ, Кушкă р-нĕ, Ерандаево ял.
 8-(250)-45-2-82
  Самар облаçĕнчи Сызрань хулин чăваш наци центрĕ
 Симаков Виктор Егорович
 446040, Самар облаçĕ, Сызрань х., Солнечная ур., 33 (килĕ — Новокашпирский паç., Сеченов ур., 39)
 çук
  Самар облаçĕнчи Шунтал районĕн чăваш культура пĕрлĕхĕ
 Анчиков Николай Васильевич
 446040, Самар облаçĕ, Шăнтала районĕ, ст. Шăнтала, Совет ур., 29
 8-(84-652)-2-13-23; 2-12-43
  Самар облаçĕнчи Кушкă районĕн «Малалла» наци-культура центрĕ
 Моисеев Александр Дмитриевич
 446816, Самар облаçĕ, Кушкă р-нĕ, Ерандаево ял.
 8-(250)-45-2-82
  Серкĕс районĕн чăваш культура пĕрлĕхĕ
 Никитин Геннадий Гаврилович
 445000, Самар облаçĕ, Серкĕс район, Кармал-Аделяк ялĕ
 кĕсье т. 8-927-763-78-33
  Регионри «Улах» чăваш пĕрлĕхĕ
 Головин Николай Михайлович
 445000, Самар облаçĕ, Челно-Вершины ялĕ
 8-(251)-2-29-41
  Самар облаçĕнчи Тольятти хулин «Шанчăк» чăваш культурипе çутлăх пĕрлĕхĕ
 Глухов Алексей Петрович
 445057, Самар облаçĕ, Тольятти, Гидротехника ур., 5 ç., к. 78
 8-(8-4862), 45-19-23 (д.), 48-80-88, 23-76-19, кĕсье 8-908-399-90-78
  Самар облаçĕнчи Клевлĕ районĕн «Малалла» наци-культура центрĕ
 Жирнов Николай Георгиевич
 446950, Самар облаçĕ, Клявлĕ районĕ, Пронино чар.
 8-(84-653)-5-51-12, 5-51-30, кĕсье 8-927-74-66-225
  Самар облаçĕнчи Похвиçнĕ районĕн чăваш культура пĕрлĕхĕ
 Ильин Рудольф Геннадьевич
 446495, Самар облаçĕ, Похвиçнĕ районĕ, Рысайкино ялĕ
 8-(84-653)-28-6-32
  «Тăван Атăл» чăваш наци-культура центрĕ
 Родионов Иван Николаевич
 Самар облаçĕ, Песенчӳк р-нĕ, Безенчуки паç.
 2-62-23


 Удмурти 
Удмурт Республикинче 2 764 (2002 çул) чăваш пурăнать. Удмурт енĕнче чăвашсем 20-мĕш ĕмĕр пуçламĕшĕнче, Столыпин улшăнăвĕсем саманинче, Çĕрпӳ таврашĕнчен куçса килнĕ. Пушă çĕрсене туянса чăвашсем ялсем (хальхи Крахха районĕн çĕрĕнче) никĕсленĕ. Удмурт Республикинчи чăвашсем кашни çулах Акатуй тата ытти паллă уявсене иртереçĕ. 1993 çултанпа кунта Чăваш наци центрĕ ĕçлет.

 Пенза облаçĕ 
Пенза облаçĕнче 6 738 чăваш пурăнать, ку облаç халăхăн 0,5 % пулать. Чăваш ялĕсем Çăрттанлă районĕнче вырнаçнă.

 Сарăту облаçĕ 
Сарăту облаçĕнче 15 956 чăваш пурăнать, ку облаç халăхăн 0,62 % пулать.

 Чулхула облаçĕ 
Чулхула облаçĕнче 11 364 чăваш (???? çул) пурăнать. Чăваш ялĕсем Сăр тăрăхĕнче тĕл пулаççĕ. 

 Мордва Республики 
Чăваш Енĕн кӳршĕ республикинче 1 пин ытла чăваш пурăнать: 1 097 (2002 çул). Чылайрахăшĕ — Саранскпа Рузаевка хуласенче.

 Киров облаçĕ 

 Мари Эл Республики 
Чăваш ялĕсем Звенигово тата Кивĕ Торъял районĕсенче пур.

 Федерацин Урал тăрăхĕ 

 Челепи облаçĕ 

Челепи облаçĕнче 9 483 чăваш пурăнать, ку енри халăхăн  0,27 % пулать.

 Ăренпур облаçĕ 
Ăренпур облаçĕнче 17 211 чăваш пурăнать, ку облаç халăхĕн 0,67 % шутланать. Чăваш культурин  центрĕ пур.

 Тĕмен облаçĕ 

Тĕмен облаçĕнче 30 205 чăваш пурăнать, ку енри халăхăн  0,89 % пулать. Чăваш культурин центрĕ ĕçлет. 

 Кемĕр облаçĕ
Кемĕр облаçĕнче 15 480 чăваш пурăнать, ку облаç халăхĕн 0,55 % шутланать. Чăваш культурин  центрĕ пур.

 Перĕм Ен 
Перĕм Енĕнче 7 124 чăваш пурăнать, ку енри халăхĕн 0,26 % шутланать. Чăваш культурин центрĕ пур.

Федерацин Вăта тăрăхĕ http://www.nasledie21.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/cfo/#MO Чăвашсен Вăта тăрăхĕнчи вырнаçăвĕ 

 Иваново облаçĕ 
Облаçре 1648 чăваш (2002) пурăнать. 1989-2002 çç. вĕсен йышĕ 36,0% ӳкнĕ. Облаçĕн 22 районĕсенче вырнаçнă. Вăрçă хыççăн кунта куçса килнĕ те чылайрахăшĕ хула тăрăхĕсенче (68,1%) тĕпленнĕ. Çурри ытла Ивановăра (908 çын) пурăнать. Çаплах, Иваново районĕнче (1130 çын), Тейкă районĕнче (141), Комсомольски районĕнче (140), Кинешма районĕнче (131), Шуя (109) тата Вичугă (103) пурăнать. Облаçре пиллĕк чăваш ялĕ-паççулки: Тейкă районенчи Лукьяново (37 çынран 8-ĕ чăваш), Кавăрла-Посад районĕнчи Краснополянски паççулки (110 çынран 55 чăваш), Палех районĕнчи Иванково (38 çынран 8 чăваш) тата Анютино (23 çынран 5 чăваш), Атăл Лешьен районĕнчи Коровино ялĕ (7 çынран 5 чăваш).

 Мускав, Мускав облаçĕ 
Мускавпа облаçĕнче 28541 чăваш (2002) вырнаçнă. Чăвашсен ытларах пайĕ (65,6%) хула тăрăхĕсенче пурăнать. 1989 ç. халăх çыравĕпе Мускавра чăваш йышĕ 13,1%, Мускав облаçĕнче – 6,3% чакать. Унчен вĕсен шучĕ ӳссе пынă пулнă. Чăвашсем Королев (311 çын), Электросталь (304), Подольск (274), Коломна (276), Железнодорожный (205) хулисенче пурăнаççĕ. Хăшпĕр çĕрте чăваш этеплĕх центрĕ пур. 

Ялти чăвашсем Ногинск (3171), Люберцă (840), Одинцово (596), Сергиев-Посад (505), Раменски (465), Щелковски (438), Ленин (437), Балашиха (422), Наро-Фомински (397), Домодедово (370), Луховицă (368), Дмитров (357), Рузă (342), Пушкин (316) тата Клин (299) районĕсенче вырнаçнă.

 Мускаври чăваш нацин культура автономийĕhttp://www.nasledie21.ru/etnos/chuvashi/rasselenie/cfo/mchnka/ чăваш нацин культура автономийĕ 
Автономие 2000 çулхи кăрлачăн 16-мĕшĕнче йĕркеленĕ.

Автономи Акатуй уявне ирттерет.
Адрес: 109017, Мускав, Большая Ордынка ур., 46 çурт , 1 пӳрт 

Ертӳçи: Леонид Волков.

 Мускав чăвашĕсен культура пĕрлешĕвĕ 
 Мускаври чăваш хорĕ «Туслăх» (халĕ «Атăл»)
 ачасен ташă ушкăнĕ «Шăнкăрав»
 вырсарникун чăваш шкулĕ

Ертӳçи: Смирнова Лира Петровна
 Мускаври чăваш культура пĕрлешĕвĕ

 Федерацин Çĕпĕр тăрăхĕ 
 Красноярск Енhttp://chuvashkrsk.narod.ru/boss.htm  Красноярская региональная Чувашская национально-культурная автономия (КР ЧНКА) 

Красноярск Енĕнче 6 859 чăваш пурăнать, ку енри халăхăн  0,57 % пулать.

Красноярск регионĕнчи Чăваш наци-этеплĕх автономийĕ ĕçлет, почтă адресĕ: 660001 Красноярск хули, Копылов урамĕ, 66 ç., 164 хв. Пуçлăхĕ — Храмов Геннадий Иванович.

 Федерацин Çурçĕр-Анăç тăрăхĕ 

 Коми Республики 
Коми Республикинче 11Юбилей нашего северного соседа —12Чуваши в северной республике  пин чăваш пурăнать.

 Федерацин Кăнтăр тăрăхĕ 

Крым Республики 

 Севастополь 
2016 çулхи раштавӑн 18-мӗшӗнче Севастопольти чăвашсен наципе культура пĕрлĕхĕн хастарĕсем Крымра пурăнакан халăхсен кухнисен III фестивальне хутшăннăСевастополь чăвашĕсем Крымра апат пĕçернĕ

 Çав. пекех 
 Чăваш наци юхăмĕ
 Чăваш çĕршывĕ Вырăс патшалăхне кĕни

 Асăрхавсем 

 Вуламалли 
 Иванов В.П., "Этническая география чувашского народа", Шупашкар, 2003, ISBN 5-7670-1404-3.
 Димитриева, Н. И., "Культура чувашской диаспоры" / Н. И. Димитриева, В. П. Никитин. – Шупашкар, 2007. – С. 100-105.
 Расселение и численность чувашей в России: историческая динамика и региональные особенности :Историко-этнографическое исследование
 Храмов Г. И., «Чуваши на берегах Енисея: этнографический обзор» (Красноярск, 2016,

 Каçăсем 
 Расселение чувашей 
 Виталий Станьял: Чуваши на берегах Енисея
 Почему чуваши не говорят по-чувашски?

Категори:Раççей халăхĕсем
Категори:Чăвашсем