Чукотка автономиллĕ тăрăхĕ

Чукотка автономи тӑрӑхӗ е кӗске Чукотка (, ) — Раççей çурçĕр хĕвелтухăçĕнче вырнаçнă Инçет Тухăç Федераллă Округне кĕрекен автономлă округ. Тӗп хули - Анадырь. Тинӗспе АПШпа чикӗлет.

 Географи 
Чукотка çурутравне, материк пайне тата темиçе утрав (Врангель, Айон, Ратманов тата ыттисем) çинче вырнаçнă.
Хĕвелтухăç Çĕпĕр тата Беринг тинĕсĕсем хĕрринче выртать.

Пысăк юханшывĕсем — Анадырь (юпписем Майн, Шурă, Танюрер), Омолон, Великая, Амгуэма, Большой тата Малый Анюи. Чи пысăк кӳллисем — Хĕрлĕ, Эльгыгытгын, Пекульней.

 Çутçанталăк ресурсĕсем 
Чукоткăра çĕр айĕнчи пуянлăхсем нумай: нефть, çутçанталăк газĕ, çĕр кăмрăкĕ, ылтăн, тăхлан, вольфрам, чĕркĕмĕл. Чи паллă çĕруправсем: ылтăн çĕрĕ — Купол, Май, Каральвеемское; сапаланчăк ылтăн  — Рывеемское, Пильхинкууль, Каральвеемское; тăхлан çĕрĕ — Пыркакайские штокверки, Иультин, Валькумей; вольфрам — Иультин; çĕр кăмрăкĕ — Анадырь хăмăр кăмрăк, Берингçĕр кăмрăк çĕруправĕсем.
Врангель утравĕнче заповедник вырнаçнă.

 Культура 
Вырăнти халăхăн культурине упрама Эргырон ансамбль никĕсленĕ.

 Халăх 
Округра — 49,5 пин çын пурăнать (2009). Вăтам йышлăхĕ — 0,07 çын/км², хулара пурăнакансен шучĕ — 66,4 % (2009). 1990--мĕш çулсенче халăх йышĕ виçĕ хут чакнă,вырăнти мар халăхсем кунтан тухса кайнă пирки. Каярах халăх шучĕ питех ылмашмасть.
1939, 1959, 1970, 1979, 1989 тата 2002 çулсенчи çыравсем тăрăх, округра çак халăх çыннисем пурăннă (пин çын):
Халăх 193919591970197919892002 (* )Вырăссем  5,2 (24,1 %) 28,3 (60,7 %) 70,5 (69,7 %) 96,4 (68,9 %) 108,3 (66,1 %) 27,9 (51,9 %)Чукчăсем  12,1 (56,3 %) 10,0 (21,4 %) 11,0 (10,9 %) 11,3 (8,1 %) 11,9 (7,3 %) 12,6 (23,4 %)Украинсем  0,6 (2,7 %) 3,5 (7,6 %) 10,4 (10,3 %) 20,1 (14,4 %) 27,6 (16,8 %) 5,0 (9,2 %)Эскимоссем  …  1,1 (2,3 %) 1,1 (1,1 %) 1,3 (0,9 %) 1,5 (0,9 %) 1,5 (2,85 %)Эвенсем  0,8 (3,8 %) 0,8 (1,8 %) 1,1 (1,0 %) 1,0 (0,7 %) 1,3 (0,8 %) 1,4 (2,6 %)Чувансем  … … … … 0,9 (0,6 %) 1,0 (1,8 %)Белоруссем  … 0,6 (1,2 %) 1,7 (1,6 %)2,4 (1,7 %) 3,0 (1,9 %) 0,5 (1,0 %)Тутарсем  … 0,5 (1,1 %) 1,6 (1,6 %) 2,0 (1,4 %) 2,3 (1,4 %) 0,5 (1,0 %)

 Адмистративла пайлану 


 Районĕсем 
 Анадырь районĕ
 Билибино районĕ
 Иультин районĕ
 Провидени районĕ
 Чаун районĕ
 Чукотка районĕ

 Тата пăхăр 
 Анадырь тата Чукотка епархийĕ
 Эргырон
 Научно-популярный фильм киностудии  "Леннаучфильм" «Ученые мира — Крайнему Северу», снятый в 1991 году  (режиссер-оператор В.Петров). Фильм посвящен экологическим, экономическим и демографическим проблемам советской Чукотки.

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 

 Каçăсем 

 Официальный сайт Чукотского автономного округа 
 Законодательство Чукотского автономного округа 
 Чукотский автономный округ в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
 Чукотка счастье и богатство
  Кобелев И. Перечень из дневной записки казачьева сотника Ивана Кобелева, посыланного 1779 года в марте месяце из Гижигинской крепости в Чукоцкую землю. - Изд. 2-е // Собрание сочинений, выбранных из месяцесловов на разные годы. - Ч. 5 . - СПб. - 1790. - С. 369-376.