Карахансем

Карахансем (942 — 1212) — Карахан патшалăхĕнче хуçаланнă тĕрĕк ăрăвĕ.

В. В. Григорьев тухăç тĕпчевçин «Караханиды в Моверенахре» монографийĕ пичетрен тухнă хыççăн мĕнпур тĕнчери литературăра карахансем ятпа палăртаççĕ. В основе — титул хана, принявшего ислам: «Кара-хан». Торнберг нумизмат вĕсен титулĕпе ăрăва Илексем тесе асăнать. Урăххисем вĕсене Туркестанăн (Френ) уйгур ханĕсем, туркестан ханĕсем (Мунеджим-баши) теççĕ. Мăсăльман çăлкуçĕсенче ăрăва «Афросиаб килĕ» тенĕ.

Карахансен Мавераннахр çĕрĕнче тĕп хули Бухара, кайран Самарканд пулнă. 1210 тĕлнерех карахансене  хорезмшахĕ Алла эд-Дин Мухаммед ылмаштарать.

940 çул тĕлнелле Тянь-Шаньри йăхсем Баласагун  ярса илеççĕ те карлуксен хаганне астулран антарса çĕнĕ ăрăва астула лартаççĕ. Çенĕ патшалăхăн пĕрремĕш тăрăмĕсенчен пĕрри — Сатук Бограхан — ислама йышăнать, Абдулкерим ята «Карахан» титула илет.

Çак ăрăвăн чапли Шегаб эд-Дулэ (çĕр-шыв çăлтăрĕ) титуллă, Харун мăсăльман ячĕллĕ Богра-хан пулнă. Вăл Нух саманидсен Мавераннахрне туртса илет, унăн хыççăнхи ханĕ, Шемс эд-Доулэ (çĕр-шыв хĕвелĕ) Илек-иль-хан, Саманидсене пĕтерсе хурать.

 Аслă хакансем (940 тлн.—1042) 
 Сатук Богра-хан - хакан (942—955).
 Муса Байташ Богра-хан - хакан (955—970).
 Харун I Богра-хан - хакан (970—993).
 Хасан Али I - хакан (993—998).
 Ахмад Арслан Кара-хан - хакан (998—1016).
 Мухаммед I Арслан - хакан (1016—1024).
 Юсуф Кадыр-хан - хакан (1024—1032.
 Сулеймен Арслан-хан (1032—1042).

 Хĕвелтухăç ханлăхĕ (1042—1211) 
Çичшыв тăрăхĕ, Хĕвелтухăç Туркестан.Тĕп хула Баласагун, с 1130 Кашгар.
Титул: хан.
 Сулеймен Арслан-хан - хан (1042—1055)
 Мухаммед II Богра-хан - хан (1055—1057).
 Ибрахим I Богра-хан - хан (1057—1059).
 Махмуд - хан (1059—1074).
 Омар - хан (1074—1075).
 Харун II Богра-хан - хан (1075—1102).
 Джибраил Кадыр-хан - хан (1102—1103).
 Ахмед Арслан-хан - хан (1103—1130).
 Ибрахим II Богра-хан - хан (1130—1156)
 Мухаммед III Богра-хан - хан (ок. 1156—1180).
 Юсуф II Тамгач-хан - хан 1180—1205).
 Мухаммед IV Богра-хан - хан (1205-1211)

 Узкендри  Хĕвелтухăç ханлăхĕ (1141—1212) 
Вăтам Ази. Тĕп хула Узкенд.
Титул: хан.
 Хусайн - хан (1141—1156)
 Махмуд - хан (1156—1162)
 Ибрахим III Богра-хан - хан (1162—1178)
 Ахмад 1178—1210
 Махмуд 1210—1212

 Хĕвеланăç ханлăхĕ (999—1212) 
Вăтам Ази. Тĕп хула Самарканд.
Титул: хан.
 Наср I - хан 999—1012)
 Ахмад - хан (1012—1016).
 Мухаммед - хан (1016—1024).
 Али-тегин - хан (1024—1034).
 Юсуф - хан (1034).
 Хусейн (1034—1042).
 Мухаммед - первый Западно-Караханидский хан (1042—1052).
 Ибрахим (1052—1067)
 Наср II - хан(1067—1080).
 Хасан-тегин - хан (1080).
 Хизр-хан - хан (1080—1081).
 Ахмад-хан - хан (1081—1095).
 Махмуд-хан - хан (1095—1097).
 Сулеймен-тегин - хан (1097—1098).
 Джибраил Кадыр-хан - хан (1098—1102).
 Мухаммед-тегин - хан (1102—1129).
 Наср III - хан (1029).
 Ахмад-хан - хан (1029—1030, 1132).
 Ибрахим II Богра-хан - хан (1130—1132, 1141—1156).
 Махмуд-хан III - хан (1132—1141).
 Али - хан (1156—1163).
 Масуд - хан (1163—1178).
 Ибрахим IV Богра-ханĕ - хан (1178—1201).
 Осман - хан (1201—1212).

 Асăрхавсем 

Категори:Уйгурсен историйĕ
Категори:Казахстан историйĕ
Категори:Узбекистан тăрамĕсем
Категори:Вăтам ĕмĕрсенчи Азири ăрусем
Категори:Ислам тăрамĕсен ăрăвĕсем

en:Qarakhanid dynasty