Галл чĕлхи

Галл чĕлхи — çухалнă кельт чĕлхи, Галлире VI ĕмĕрчен саралнă пулнă,  халăх латынĕ ăна ылмаштарнă.

Галл тата çухалнă урăх чĕлхесене — кельтиберипе лепонт чĕлхисене «континент кельт чĕлхисем» йыша пуçтарнă.

 Палăксем 
Темиçе çĕр [[лапидар çырăвĕ|лапидар] çырăвĕсем пур: чул, керамик сават-сапи, вак укçа, тăхланпа цинк пластинкисем çинче. Галл тексчĕсене хальхи Франци, Швейцари, Итали, Германи, Бельги территоринче тупнă. Авалхи галл çырăвĕсене пирĕн эрăчченхи VI ĕмĕр тĕлне Цизальпи Галлинчи авалхи итал алфавичĕн паллисемпе çырнă пулнă. Галл чĕлхи çывăхарах вăхăтри хыпарсем — Григорий Турскин патĕнчи темиçе çыру (пирĕн эрăри VI ĕмĕр).

 Франци чĕлхине сĕмлени 
Галлсем хирĕç пĕр сăмахсăрах французсен аслă ашшĕсем шутланаççĕ, историллĕ танлаштару чĕлхе тĕпчевĕ çуралличен («Пор-Рояль грамматики»), франци чĕлхи — галл чĕлхин несĕлĕ тени анлă саралнă пулнă. Çаплах галл чĕлхине латыньрен нумай сăмах кĕнĕ. Тĕрĕссипех, галл чĕлхи (урăх сăмахсемпе, кельт субстрачĕ) франци чĕлхине ытлах сĕм ярайман. Франци чĕлхи латин-роман никĕсĕнчен тухнă, ăна герман чĕлхи тĕрлĕ шайри сĕмĕ те сисĕмлĕ курăнать. Галл элеменчĕсем шутне темиçе сăмах, bec 'кайăк сăмси', chêne 'юман', çирĕммĕллĕ  (вигезималлă) шутлав системин юлашкисем, тĕслĕхрен, quatre-vingts '80' ('4 x 20').

 Фонологи 
 уçă сасăсем:
 кĕске уçă сасăсем: a, e, i, o u
 вăрăм уçă сасăсем ā, ē, ī, (ō), ū
 çурма уçă сасăсем: w, y
 смычные:
 янравсăр: p, t, k
 янăракан: b, d, g
 сонантсем
 сăмса: m, n
 ярăнчăк r, l
 хушăк: s
 аффриката: ts

[χ] — аллофон /k/ перед /t/.

Галл чĕлхи кельт «p-чĕлхисем» шутне кĕнĕ, унта инди-европа kw сасинчен p (танл. mapon 'ывал', ирл. mac; epon 'конь', ) пулса тухать.

 Морфологи 

Икĕ пĕрмай тĕл пулакан ят никĕсĕсен ӳкĕмĕ пирки чи шанчăклă хыпар: -a-никĕс тата -o-никĕс. Пушă клетка хыпар çитменнине кăтартать.

+Пĕр хисеп Ӳкĕм -a-никĕс -o-никĕс Ят ӳкĕмĕ Epona Maponos Йыхрав ӳкĕмĕ Epona Mapone Тӳрĕ объект ӳкĕмĕ Eponin Maponon Камăнлăх ӳкĕмĕ Eponias Maponi Пару ӳкĕмĕ Eponai Maponu Тăву ӳкĕмĕ Eponia Maponu Вырăн ӳкĕмĕ Mapone

+Нумай хисеп Ӳкĕм -a-никĕс -o-никĕс Ят ӳкĕмĕ Eponias Maponi Йыхрав ӳкĕмĕ Тӳрĕ объект ӳкĕмĕ Eponas Maponus Камăнлăх ӳкĕмĕ Eponanon Maponon Пару ӳкĕмĕ Eponabo Maponobo Тăву ӳкĕмĕ Maponus Вырăн ӳкĕмĕ

 Вуламалли 
 Delamarre, X. (2003). Dictionnaire de la langue gauloise (2nd ed.). Paris: Editions Errance. ISBN 2-87772-237-6
 Lambert, Pierre-Yves (2003) La langue gauloise (2nd ed.) Paris: Editions Errance. ISBN 2-87772-224-4
 Lejeune, Michel (1971). Lepontica (Monographies linguistiques, 1). Paris: Société d’edition «les Belles Lettres»
 Meid, Wolfgang (1994) Gaulish Inscriptions. Budapest: Archaeolingua. ISBN 963-8046-06-6
 Recueil des inscriptions gauloises (XLVe supplément à «GALLIA»), ed. Paul-Marie Duval et al. 4 vols. Paris: CNRS, 1985—2002. ISBN 2-271-05844-9
 Solinas, Patrizia (1995). ‘Il celtico in Italia’. Studi Etruschi 60:311-408

 Каçăсем 
 L.A. Curchin, «Gaulish language»
 Gaulish language on TIED 
 Колиньи календарĕ 
 TITUS тезаурусри икĕ галл чĕлхипе çырнисем
 Рим Галлин çырулăхĕпе чĕлхисем 

Категори:Континент кельт чĕлхисем
Категори:Галлсем