Уйгур хаканлăхĕ

Уйгур хаканлăхĕ — Тухăç Тĕрĕк хаканлăхĕ вырăнне хыççăн пулса тăнă çĕнĕ эрăн пĕрремĕш пинçуллăхăн пĕрремĕш çурринчи патшалăх йĕркелĕвĕ.

Виçĕ кашни уйрăм пĕрлешӳ пулнă.
 Пĕрремĕш, чи малтанхи хаканлăхĕ, Хангайра 323 çулта йĕркеленет те 200 çула яхăн тăрать.
 Иккĕмĕш хаканлăхĕ 523 çулта пулса тăрать те 80 çул ытларах тытăнса тарать. Ăна Тĕрĕк хаканлăхĕ 603 çулта аркатать.
 140 çул иртсен виççĕмĕш Уйгур хаканлăхĕ малтанхи Тухăç Терĕк хаканлăхĕ çĕрĕсем çинче йĕркеленет. 

840 çулта çак патшалăха çирĕм çул пынă вăрçă хыççăн енисей кăркăсĕсем çĕмĕрсе тăкаççĕ. Кăркăссем тĕксе пынипе уйгурсем кăнтăр еннелле Синьцзяна куçса каяççĕ. Вĕсен патшалăх тĕпĕ  Ганьсу анăçенче тата Турфан оазисĕнче тăсăлнă.

Пур йăхсемшĕн пĕрлĕ палăрту — уйгурсем — йышăннă. Виççĕмĕш уйгур хаканлăхĕ пĕр вырăнта пурăнакан халăх евĕр уйгурсен феодал патшалăхĕ пулнă. Вĕсен выльăх-чĕрлĕх ĕрчетесси, çĕр çинче ĕçлесси, çаплах ремесло тата промăçсем пулнă, хуласемпе кармансене тăвасси аталанса пынă. Малтанхи тĕрĕк хаканлăхĕсен пекех, Орхон айлăмĕнче (Хара-Балгаспа Бешбалык хуласем) пурăннă. Уйгурсен материал культуринче Ази варринчи тымарĕсем тарăн пулсан та, уйгурсемех кунти çеçенхирсенче вырăнлă  цивилизаци йĕркине çирĕплетет с. 29..

 3-мĕш Уйгур хаканлăхĕн хаканĕсем 
 Кутлуг I Бильге Пэйло - пĕрремĕш хакан (745-747)
 Моянчур - хакан (747-759)
 Идигянь - хакан (759-780)
 Дуньмага - хакан (780-789)
 Пангуань - хакан (789-794)
 Ачжо-хан - хакан (794-795)
 Кутлуг II - хакан (795-805)
 Кюлюг-Бильге-хан - хакан (805-808)
 Бо-и-хан - каган (808-821)
 Чин-дэ-хан - хакан (821-824)
 Чжаоли-хан - каган (824-839)
 Кюлюг-бег-хан - хакан (839-840)
 Уге-хан - каган (840-846)
 Энянь дэлэ-хан - хакан (846-847)

 Асăрхавсем 

 Вуламалли 


 Çавăн пекех пăхар 
 Тĕрĕк хаканлăхĕ
 Тухăç Тĕрĕк хаканлăхĕ
 Анăç Тĕрĕк хаканлăхĕ
 Кимак хаканлăхĕ
 Хасар хаканлăхĕ
 Авар хаканлăхĕ
 Пăлхар ханлăхĕ (Аслă Пăлхар)

 Каçăсем 
 Уйгурсен кун-çулĕ
 Уйгур хаканлăхĕ

Категори:Хаканлăхсем
Категори:Уйгурсем
Категори:Китай кун-çулĕ
Категори:Монголи кун-çулĕ
Категори:Вар Ази кун-çулĕ
Категори:Ази истори патшалăхĕсем