Республика кунĕ

«Республика кунĕ» — хăш патшалăхсенче наци уявĕ, патшалăх республика туса хунине пĕлтернĕ, е çĕр-шывăн конституцине — республикăн чи кирлĕ атрибучĕ — йышăннă кун.

Тăтăшах «Республика кунĕ» республикăн тĕп уявĕсенчен пĕри пулать. Уяв кунĕнче митингсем, демонстрацисем, уçăлу çӳревĕсем, концертсем, çар парачĕсем, авишоу, фейерверксем тата салютсем иртеççĕ.

 Республика кунĕсем тĕрлĕ çĕр-шывсенче 

 Ялав Республика ячĕ Уяв вăхăчĕ Уява, унăн кун-çулне кĕскен ăнлантарни 25px Сербсен Республики кăрлач, 9 «Сербсен Республикин кунне» Босни тата Герцеговина парламенчĕн «Республики Боснипе Герцеговинăри тата из Босни Краинипе тухăç Боснири серб халăхĕн» босни сербĕсен депутачĕсем 1992 çулта уяв тăвассине пĕлтернĕ.  Албани кăрлач, 11 «Албан Республики кунĕ» патшалăхăн наци тĕп уявĕсенчен пĕри. Ăна анлăн 1946 çултанпа,фашистсен режимне коммунистсен режимĕ улăштарса Албан Халăхя республикине» туса хунă хыççăн ирттереççĕДень Республики Албания — 11 января. История и особенности праздника в проекте праздники 2010 год .  Инди кăрлач, 26 «Инди Республикин кунне»  1950 çулта çирĕплетнĕПраздники в Индии — WEB-ATLAS.RU .  Венгри нарăс, 1 «Венгри Республикин кунне» 1947 çултанпа, Парисри лăпкăлăх килĕшĕвĕпе çĕнĕ патшалăха унăн хальхи чиккисенче йышăннă хыççăн, уявлаççĕВенгрия: полезная информация для туристов. Отдых в Венгрии.   Пакистан пуш, 23 «Пакистан Ислам Республикин кунĕ» Лахор резолюцине 1940 çулта йышăннă хыççăн уяв йĕркине кĕрет:en:Republic Day (Pakistan).   Непал çу, 28 Çак кун, 2008 çулта (выр.вăх. 23:26) Непалăн Йĕркелев Пухăвĕ 560 майлă сасăпа, 4 хирĕçле сасăпа (монархи Раштрия Праджантра Партийĕн пайташĕсем) Непал патшалăхне Демократиллĕ Федераци Республики ятне куçарать. Непал парламент республики пулса тăрать, çĕр-шыври ĕçтăвакан  влаçа премьер-министр тытса пырать.  КАР çу, 31 «КАР кунне» Аслă Британирен в 1910 çулта ирĕклĕхе çĕнтерсе илнĕренпе уявлаççĕ. Çав кун,  1961 çулта Кăнтăр Африка республикин патшалăх президенчĕн ĕç вырăнне туса хунă.  Итали çĕртме, 2 «Итали Республикин кунĕ» (Festa della Repubblica italiana)- патшалăх уявĕ, Итали президенчĕн 2000 çулхи чӳкĕн 20-мĕшĕнчи хутайĕпе. 1946 çулхи çĕртмен 2-мĕшĕнчи патшалăх референдумĕпе (ун чухне пурăнан халăх республика ĕлкине кăмăлланă пирки палăртнă) çыхăнтарнăДень провозглашения Республики Италия — 2 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.  Исланди çĕртме, 17 «Исланди Республикин кунне» (тепĕрле «Исланди Республикине пĕлтернĕ кунне», «Наци кунне» (National Day) Исланди ирĕклĕхĕшĕн пынă кĕрешĕве чылай ӳсĕм кӳнĕ наци паттăрĕ Йоун Сигурдссон çуралнă кун палăртаççĕДень провозглашения Республики Исландия — 17 июня. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.   Тунис утă, 25 «Тунис Республикин кунĕ» приурочен к дню свержению монархического правления бея Мухаммада VIII аль-Амина и образованию Республики в 1957 годуДень Республики в Тунисе — 25 июля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.  Китай Халăх Республики юпа, 1 «Китай Халăх Республикине йĕркеленĕ куна» пиллĕк кун хушши уявлаççĕ. Çак кунсем Китайра кануллă шутланаççĕ. Шĕкĕр хулан тĕп урамĕсемпе лапамĕсене чĕрĕ чечексен пысăк композицийесемпе капăрлатаççĕ. КХР тĕнче картти çинче 1949 çулта çуралать.»День образования Китайской Народной Республики — 1 октября. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 20101 октября — День провозглашения Китайской Народной Республики: ПРАЗДНИК.BY . 25px Португали юпа, 5 «Португали Республикин кунне» 1910 çулта монархине сирпĕтсе антарнă хыççăн уявлаççĕДень Республики Португалии — 5 октября. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.  Турци юпа, 29 Çак кун, 1923 çулта патшалăх Конституцине тӳрлетсе республика шайне куçнă. Çакăн хыççăн Осман империйĕ пĕтĕмпех арканса каять. Турцире «Республика кунĕнче» капăр шоу тăваççĕ, тӳпере фейерверк çиçет, салют переççĕ,вăрçă парачĕсене ирттереççĕ, граждансем урамсенче уçăлса савăнса çӳреççĕВоенный парад в День республики Турции (Интернет-журнал ETODAY) .  Бразили чӳк, 15 Çак кун 1889 çулта императора сирпĕтсе антарнă та республикăна — Бразилири Пĕрлешĕннĕ Штатсем — йĕркеленĕ. Халĕ кашни çул бразильянсен «Бразили Республикин кунĕ» кану кунĕ тата Республикăн тĕп уявĕсенчен пĕри шутланать.  Югослави чӳк, 29  «Демократиллĕ Югослави Федерацийĕ» çак кун 1945 çулта хăйĕн ятне «Федерациллĕ Халăх Республики Югослави» çине улăштарать. Парламент патшалăхăн çĕнĕ конституцине çырма пуçлать. «Югослави Республикин кунне» балканра 1945-1990 çулсенче, СФРЮ  арканичченех ирттернĕ День республики — 29 ноября. История и особенности праздника в проекте праздники 2010 год .
|-
| 
| Буркина Фасо
| раштав, 11
| «Буркина Фасо Республикин кунĕ» (урăхла: «Наци Кунĕ''») – наци уявĕ, Франци Пĕрлĕлĕхĕн йышĕнче Тури Вольта Автономи Республикине 1958 çулта туса хунă ятпа уявлаççĕ.  Мальта раштав, 13 1964 çулта Мальта де-факто Аслă Британирен ирĕклĕх çĕнтерсе илет, тепĕр 10 çул иртсен, раштавăн 13-мĕшĕнче Мальта Республикине туса хураççĕ. Çапах та анкăлсен юлашки вăрçă базине 5 çул иртсен кăна хупнă спустяИстория Мальты.  Нигер раштав, 18 Нигер республикин кунĕ çĕр-шыва  Франци колонин тытăмлăхĕнчен 1958 çулта ирĕке тухнă кунпа çыхăннăНигер — одна из самых закрытых стран Африки .  Мадагаскар раштав, 30 Пиллĕккĕмĕш франци республикин конституцийĕпе татăçуллă 1958 çулта патшалăх хăй тытăмлăх  правине пурнăçа кĕртсе Малагаси Республикине туса хурать. 1960 çулхи çĕртмен 26-мĕшĕнче  Мадагаскар пĕтĕмĕшле ирĕклĕхе туянать. Çапах та «Демократи Республики Мадагаскар» тĕнче картти çине 1975 çулта кăна тухать.История Мадагаскара.

 Советсем хыççăнхи территоринчи Республика кунĕсем 
 Ялав Республика Уяв вахăчĕ Уява, унăн кун-çулне кĕскен ăнлантарни 25px Украина, Крым кăрлач, 20 Пĕтĕм Крымра ирттернĕ референдум кунĕнче уявлаççĕ, ун чухне Крым çурутравĕнче пурăнан халăхăн ытларахăшĕ СССР йышĕнче Крым автономине çĕнĕрен йĕркелес тесе сасăланă День автономной республики Крым — 20 января. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.   Азербайджан çу, 28 «Азербайджан Республикин кунне» (иккĕмĕш ячĕ:Азербайджан патшалăхĕн чĕрĕлӳ кунĕ) 1918 çултанпа палăртаççĕ, ун чухне Азербайджан Демократи Республикине йĕркеленĕДень Республики в Азербайджане — 28 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.  Эрмени çу, 28 «Эрмени Республикин кунне» 1918 çултанпа ирттереççĕ, ăна патшалăха османсемпе перссен нумай ĕмĕрсенчи пусмăрлăхĕнче тухнипе çыхăнтараççĕДень первой Республики в Армении — 28 мая. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.  Беларуç утă, 3 «Беларуç Республикин кунне» çаплах ТÇАВ вăхăтĕнче нимĕç оккупанчĕсенчен «Беларуçе ирĕке кăларнă кун» (çак кун Хĕрлĕ Çар вермахта  Минскран çапса кăларать). Çак куна уявлассине кĕркунне иртнĕ 1996 çулти референдумра йышăннă. Çаплах çак уява «Ирĕклĕх кунĕ» теççĕhttp://www.belta.by/ru/info?id=210497.  Молдави çурла, 27 Молдова Республикин парламенчĕ çак кун Ирĕклĕх декларацине йышăнать. Çапла, Республика кунĕ Ирĕклĕх кунĕпе пĕр тан пулаать, официаллă «Молдова Республикин ирĕклĕх кунĕ» теççĕДень независимости Республики Молдовы — 27 августа. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010.  Казахстан юпа, 25 «Казахстан Республикин кунне» 1990 çулта Казах ССР патшалăх суверенитечĕн декларацине йышăннă кун уявлаççĕ. Казахстанăн ирĕклĕх кунĕпе танлаштарсан, кану кунĕ шутланмасть25 октября — День республики Казахстан: ПРАЗДНИК.BY . 

 Раççей Федерацинчи Республика кунĕсем

Республика кунĕ — РФ республикисен тĕп уявĕ, йĕркеленнĕ кун е республика конституцине йышăннă кун уявлаççĕ.

 Ялав Республика Уяв вăхăчĕ Уява, унăн кун-çулне кĕскен ăнлантарни 25px Дагестан кăрлач, 20 ВЦИК декречĕ тухнă кун уявлаççĕ, ун чухне саккунлă Дагестан Совет Социаллă Республикине РСФСР йышĕнче никĕсленĕОбразование Республики Дагестан. 25px Республика Саха (Якути) ака, 27 Совет влаçĕ тапхăрĕнче Якути Республика пулас ене пĕрремĕш утăм тăвать. 1922 çулхи акан 27-мĕшĕнче составе РСФСР йышĕнчи «Якут Автономи Совет Социаллă Республикине (ЯАССР)» туса хунă. 1990 çулхи авăнăн 27-мĕшĕнче, халăх кăмăлланипе, Патшалăх суверенитечĕн декларацине пĕлтернĕ, 1991 çулта президент ĕç вырăнне туса хунă. Ун чухнех республикăн ятне хальхи «Саха (Якути) Республики» ята куçарнă. 25px Ингушети çĕртме, 4 1992 çулхи çĕртмен 4-мĕшĕнче Раççейĕн Аслă Канашĕ РФ йышĕнче Ингуш Республикине туса хурас саккуна йышăннă. Унчен Ингушети Чечен-Ингуш АССР йышĕнче, тĕп хула Грозный, шутланнă. 25px Карел Республики çĕртме, 8 1920 çулхи çĕртмен 8-мĕшĕнче, мĕнпур йĕркеленӳсем администраци-территориллĕ пулнă. Çак кун, Пĕтĕм Раççейри Тĕп Ĕçтăвакан Комитечĕн йышăнăвĕпе Республикăри патшалăх никĕсне хунă: «Образовать в населенных карелами местностях Олонецкой и Архангельской губерний в порядке ст.11 Конституции РСФСР областное объединение - Карельскую Трудовую Коммуну»О Дне Республики Карелия.  25px Чăваш Ен çĕртме, 24 Çак кун Чăваш Ен хăйĕн тĕп наци уявне — «Республика кунне» — ирттерет. Ăна 1995 çулта Чăваш автономи облаçĕ 75 çул тултарнă ятпа йышăннă. 2000 çулхи çăвăн 4-мĕшĕнче  Республика президенчĕ «Республика кунĕ» патшалăх уявĕ пулать саккун çине алă пусатьЧувашия празднует День республики — Новости России — ИА REGNUM. 25px Алтай утă, 3 1991 çулхи çак кун Туçи-Алтай республикин кунĕ шутланать. Кунчен, ирĕк кăмăлпа Раççей империн йышне кĕрсе ăна «Ойрот автономи облаçĕ» тата «Туçи-Алтай автономи облаçĕ» тенĕ. 1992 çулхи çу уйăхĕнче РФ картти çинче «Алтай Республики» йеркелӳ çуралатьСегодня — день образования Республики Алтай. :: ИА АМИТЕЛ . 25px Хакаси утă, 3 «Хакас Республикин кунĕ» («Хакас Чирi») Республикăн тĕп уявĕсенчен пĕри. Хакас автономи облаçне 1930 çулта туса хунă; 1990 çулта ăна Хакас АССРне, 1991 çулта — Хакас ССРне куçарнă. 1992 çулта Хакас ССР Красноярск Енĕнчен тухать, хальхи ятне илетХакассия. 25px Тыва çурла, 15 1921 çулхи çурлан 13-16-мĕшĕсенче Суг-Бажы яленче Пĕтĕм Тува йĕркелĕв хуралĕ иртнĕ, ун ĕçне Тувари мĕнпур кожуун элчи, çаплах Совет Раççейĕн делегацийĕ те, хутшăннă. Хурал пĕрремĕш кунĕнчех резолюцие йышăнать: « Тану-Тува Халăх Республики ирĕклĕ шутланать, ирĕклĕ халăх патшалăхĕн шалти ĕçĕсенче никама та пăхăнмасть, тĕнчери хутшăнусене Тану-Тува Республики Раççей Социаллă Федерациллĕ Совет Республикин хӳттипе туса пырать.» Çурлан 14-мĕшĕнче Тану-Тува Республикин ирĕклĕхне пĕлтернĕ. Влаç органĕсеене туса хунă,  Конституцие йышăннă. Çак пулăмсене «Республика кунĕнче» аса илеççĕ. Кайран, «пĕтĕм халăхсен çулпуçĕ» СССРта тувинсене лайăхрах пулать тенĕ.  25px Коми Республики çурла, 22 Республика патнелле Коми 1921 çулхи çурлан 22-мĕшĕнче сулăнать, ун чухне СССР-та Коми (Зырян) автономи облаçне туса хунă. 1936 раштавăн 5-мĕшĕнче РСФСР йышĕнчи автономи республикине — Коми АССРне — куçарнă;
1990 çулхи чӳкĕн 23-мĕшĕнче ăна Коми ССР-не куçарнă;
1992 çулхи çăвăн 26-мĕшĕнче Раççей йышĕнчи Коми Республикине туса хунă 25px Тутарстан çурла, 30 «Тутарстан Республикин кунĕ» республикара Тутарстан Республикин 1991 çулхи çурлан 29-мĕшĕнчи саккунĕпе уяв, кану кунĕ шутланать30 августа — День Республики Татарстан. 25px Чечня авăн, 6 «Чечен республикин кунне» республика президенчĕ Ахмат Кадыров 2002 çулта çирĕплетнĕ. Малтан авăнăн 6-мĕшĕ "Ичкерин ирĕклĕх кунĕ" шутланнă. Второе название праздника: «День гражданского согласия и единения»День Республики (День гражданского согласия и единения) . 25px Адыгей юпа, 5 Адыгей Раççей Федерацинчи çамрăк республика. Ăна 1991 çулта туса хунă. Мухтавлă уява республикăн тĕп хулинче Майкопра иртереççĕАдыгея отметила День республики. 25px Пушкăртстан юпа, 11 «Пушкăртстан Республикин кунне» («Пушкăртстан Республикин суверенитечĕн кунĕ») республикан Асла Канашĕ патшалăх суверенитечĕн Декларацине пĕлтернĕ кун палăртаççĕ. Малашне Пушкăртстан тулли ирĕклĕхе çĕнтерсе илес çул çине тăрать. Анчах та Республика влаçĕсемпе федерации центрĕ компромиса тупса, «О разграничении предметов ведения и взаимном делегировании полномочий между органами государственной власти Российской Федерации и органами государственной власти Республики Башкортостан» килĕшӳ сине алă пусаççĕ. Çакăн хыççăн Республика, 2000 çулта РФ шалти Республики статусĕпе çураçса, унчен йышăннă конституцине тӳрлетӳ кĕртет11 октября — День суверенитета Республики Башкортостан: ПРАЗДНИК.BY .  25px Çурçĕр Осети — Алани юпан 3-мĕш вырсарникунĕ «Çурçĕр Осети – Алани Республикин кунне» Республика президенчĕн  Ахсарбек Галазовăн хутайĕпе, ÇО Раççее кĕни 220 çул тултарнипе йышăннă. Уява кашни çул палăртаççĕ, 1995 çултанпа юпа уйăхĕн виççĕмĕш вырсарникун. 25px Мари Эл чӳк, 4 1920 çулхи чӳкĕн 4-мĕшĕнче, Мари Эл хăйĕн патшалăхĕн çулĕ çине пусать, ун чухне Мари автономи облаçĕ йĕркеленет. 1920-мĕш сулсенче годы, ытти наци республикисенчи пекех, наци культури хăвăрт аталанма тытăнать. 1990 çулхи юпан 22-мĕшĕнче  облаç соцреспублика — МССР — пулса тăрать. 1992 çулхи раштавăн 9-мĕшĕнче республика хальхи ята йышăнать. 

 Асăрхавсем 

 Çавăн пекех пăхăр 
 Раççей кунĕ

 Каçăсем 

 «Календарь праздников» сайтĕнчи «Республика кунĕсем»

Категори:Уявсем