Поппе Николай Николаевич

Николай (Николас) Николаевич Поппе (; 27.71897, Яньтай, Цин империйĕ — 8.6.1991, Сиэтл, Вашингтон, АПШ) — совет/американ лингвисчĕ, этнографĕ, алтай чĕлхисен специалисчĕ, монгол пĕлевçи тата тюрколог. ССРП ĂА корреспондент-пайташĕ (1932).

 Биографи 
1897 çулхи утăн 27-мĕшĕнче Чифу хулинче (Яньтай, Цин империйĕ) çуралнă. Ашшĕ — Николай Поппе — Китайра Раççей дипломати хĕсмечĕн консулĕ патĕнче ĕçленĕ.

1921 çулта Петроград университечĕн пĕрлĕх ăслăхĕсен факультечĕн монгол уйрăмĕнче вĕренсе тухнă;  А. Д. Руднев, В. Л. Котвич, А. Н. Самойлович, С. Е. Малов, А. В. Бурдуков профессорсем патĕнче вĕреннĕ, тĕп витеревçи — Б. Я. Владимирцов. Студент çулĕсенчех Чĕрĕ тухăç чĕлхисен институтĕңче ĕçленĕ; Географи институтĕңче лаборант вырăнĕнче тăрăшнă, унта Л. Я. Штернберг ертсе пынипе Чĕлхе пĕлĕвĕн ыйтăвĕсемпе хăтланнă.

1926 çултан пуçласа ССРП Ăслăхсен Академин монголистика комиссийĕнче ĕçленĕ. 1939-1940 çулсенче совет-финн вăрçин хутшăннă.

1944 çулта Германие пурăнма куçнă. 1949 çултанпа АПШ-сенче пурăннă. Вашингтон университетĕнчи профессор.

240 тĕпчекен ĕç ытла çырнă. Алтай чĕлхисен грамматикипе танлаштаруллă тĕпчесси çинчен, тата монголпа тунгус-маньчжур чĕлхисемпе фольклорĕ çинчен.

Чăваш чĕлхине тĕпченĕ.

1991 çулхи çĕртмен 8-мĕшĕнче Сиэтл хулинче (АПШ) вилнĕ..

 Ăслăхри ĕçĕ-пуçĕ 
Академик В. М. Алпатов çапла палăртать: Ватăлса çитсен АПШ-че публикациленĕ асилĕвĕсенче Поппе питĕ хыттăн  совет йăли-ĕркине тиркет, хăйĕ Гитлер енне куçнине тӳрре кăларать. <…> Поппене пĕлнĕ паллă тюрколог тата монголист Д. Синор ун пирки çапла каланă: «Çак çын нихçан та „çук“ калама пĕлмен». Поппе коммунист та, антикоммунист та, фашист та, антифашист та пулман. Вăл  монголистикăпа хăтланнă, çакăншăн вăл темĕн чухлĕ те тӳлеме хатĕр пулнă. Çын репутацине çухатнă пулин те, вăл çичĕ вунçуллăх ăслăхра ĕçленĕ те XX ĕмĕрти чи паллă монголист пулса тăнăАлпатов В. М. Филологи и революция .

 Тĕп ĕçĕсем 
 Кĕнекесем 
 О родственных отношениях чувашского и тюркско-татарских языков.  Чебоксары, (1925);
 Чуваши и их соседи. - Чебоксары : О-во изучения местного края, 1927. - 31 с. - Библиогр. в подстроч. примеч.
 Учебная грамматика якутского языка. М., (1926);
 Аларский говор. Ч. I—II. Л., 1930—1931;
 Дагурское наречие. Л., 1930;
 Материалы по солонскому языку. Л., 1931;
 Практический учебник монгольского разговорного языка. Л., 1931;
 Заметки о говоре агинских бурят. Л., 1932;
 Бурят-монгольское языкознание. Л., (1933);
 Лингвистические проблемы Восточной Сибири. М., Иркутск, 1933;
 Язык и колхозная поэзия бурят-монголов Селенгинского аймака. Л., 1934;
 Летопись баргузинских бурят: Тексты и исследования. М.; Л., 1935 (совм. с А. И. Востриковым);
 Летописи селенгинских бурят. М.; Л., 1936;
 Грамматика письменно-монгольского языка М.; Л., 1937;
 Грамматика бурят-монгольского языка. М.; Л., 1938;
 Монгольский словарь Мукаддимат ал-Адаб. Т. I—II. М.; Л., 1938;
 Летописи хоринских бурят. М.; Л., 1940;
 История монгольской письменности. 1: Квадратная письменность. М.; Л., (1941);
 Халха-монгольская грамматика с библиографией, образцами языка и словарем (Khalkha-Mongolische Grammatik mit Bibliographie, Sparchproben und Glossar, Wiesbaden, 1951);
 Grammar of Written Mongolian. Wiesbaden, 1954;
 Введение в сравнительное изучение монгольских языков (Introduction to Mongolian Comparative Studies, Helsinki, 1955);
 Mongolische Volksdichtung: Sprache, Lieder, Märchen und Heldensagen. Wiesbaden, 1955;
 The Mongolian monuments in ḥPˊags-pa script. Wiesbaden, 1957;
 Buriat grammar. Bloomington, 1960;
 Vergleichende Grammatik der Altaischen Sprachen. T. 1. Wiesbaden, 1960;
 Tatar Manual: Descriptive grammar and texts with a Tatar-English glossary. Bloomington, 1963;
 Mongolistic. Leiden; Koln, 1964;
 Bashkir manual. Descriptive grammar and texts with a Bashkir-English glossary. Bloomington, 1964;
 Сравнительная грамматика алтайских языков (Vergleichende Grammatik der Altaischen Sprachen, 1965);
 Введение в алтайскую лингвистику (Introduction to Altaic Linguistics, Wiesbaden, 1965);
 Mongolica. Farnborough, 1972;
 Tsongol Folklore. Wiesbaden, 1978;
 Reminiscences. Bellingham, 1983;
 Поппе Никорасу. Кайсо: року (Воспоминания). То: кё: о, 1990 (на яп. языке).

 Статьясем 
 Чувашский язык и его отношение к монгольскому и турецкому языкам  // Известия Российской академии наук. Серия VI. Л. т. XVIII, 1924, июнь — декабрь №№ 12-18, 2-ая часть, с.289-314.Здесь статья названа «Чувашский язык и его отношение к монгольскому и тюркским языкам», однако от редакции имеется примечание:"следует везде читать вместо «тюрки» — «турки» и вместо «тюркский» — «турецкий»".; т. XIX, 1925, январь — март №№ 1-5, с.23-42;  т. XIX, 1925, 15 мая — 15 июня №№ 9-11, с.405-426. 
 Oeserica. Untersuchung der sprachlichen Eigentümlichkeiten der mongolischen Version der Gesserkhan // Asia Major. 1926. 3;
 Материалы для исследования тунгусского языка
. Наречие баргузинских тунгусов // Материалы по яфетическому языкознанию. Т. XIII. Л., 1927;
 Skizze der Phonetik des Bargu-Burjatischen // Asia Major. 1931. 7;
 Строй халха-монгольского языка // Строй языков. Вып. 3. Л., 1936;
 Урало-алтайская теория в свете алтайского языкознания // ИАН СЛЯ. 1940, № 3.
 Die Sprache der mongolischen Quadratschrift und das Yuan-ch’ao pi-shi // Asia Major. N.F. 1944. 1;
 Altaic // Current trends in linguistics. V. 1: Soviet and East European linguistics. The Hague, 1963;
 The Mongolian People’s Republics // Current trends in linguistics. V. 2. East Asian linguistics. The Hague, 1967.{{

 Чăваш чĕлхипе çыхăннă паллăрах ĕçĕсем 
 N.Poppe. Die Tschuwassischen Lautgesetze. Review of 'G.J.Ramstedt. Zur Frage nach der Stellung des Tschuwassischen' //Asia Major, 1924.
 Поппе Н.Н. Чувашский язык и его отношение к монгольскому и турецкому языкам  // Известия Российской академии наук. Серия VI. Л. т. XVIII, 1924, июнь — декабрь №№ 12-18, 2-ая часть, с.289-314.Кунта статьяна «Чувашский язык и его отношение к монгольскому и тюркским языкам» тенĕ, анчах редакцирен çапла хушса хунă:"следует везде читать вместо «тюрки» — «турки» и вместо «тюркский» — «турецкий»".; т. XIX, 1925, январь — март №№ 1-5, с.23-42;  т. XIX, 1925, 15 мая — 15 июня №№ 9-11, с.405-426. 
 Поппе Н. Н. О родственных отношениях чувашского и тюркско-татарских языков.  Чебоксары, (1925);
 Поппе Н.Н. Чуваши и их соседи. - Чебоксары : О-во изучения местного края, 1927. - 31 с. - Библиогр. в подстроч. примеч.
 N.N.Poppe. Zur	Stellung	des	Tschuwaschischen.	Central	Asiatic	Journal. 18.2,	135-147. (1974)
 Poppe, Nicholas. On Chuvash-Mongolian Linguistic Contacts JAOS, 97, #2, 1977

 Литература 

 A bibliography of publications from 1924—1977. Seattle, 1977;
 Алпатов В. М. Николай-Николас Поппе // Бюллетень Общества монголоведов РАН. 1993;
 Алпатов В. М. Советское востоковедение в оценках Н. Поппе // Mongolica, III. Санкт-Петербург. Фарн. 1994. С. 38—46;

 Алпатов В. М. Переписка Н. Н. Поппе с советскими востоковедами // Известия РАН. Серия литературы и языка. 2000, № 5. С. 52—57;
 Алпатов В. М. Филологи и революция // Новое литературное обозрение. 2002. Вып. 53



Асăрхавсем

 Каçăсем 


 Статья на сайте ИВР РАН
 Избранные труды на сайте Monumenta Altaica

Категори:Филологи ăслăхĕсен тухтăрĕсем
Категори:ССРП ĂА корреспондент-пайташĕсем
Категори:Раççей лингвисчĕсем
Категори:ССРП ионгол тĕпчевçисем
Категори:Компаративисты
Категори:Ленинградри тухăç институчĕн вĕрентӳçисем
Категори:Санкт-Петербургри патшалăх университечĕн вĕрентӳçисем
Категори:Совет-финн вăрçине хутшăннисем (1939—1940)
Категори:Вырăс коллаборационисчĕсем
Категори:Вашингтон университечĕн верентӳçисем
Категори:Чăваш чĕлхин тĕпчевçисем
Категори:Пушкăрт чĕлхин тĕпчевçисем
Категори:Бонн университечĕн хисеплĕ тухтăрĕсем
Категори:Финн ăслăхсен академин пайташĕсем
Категори:Вĕренӳ кĕнекисен авторĕсем
Категори:XX ĕмĕрти АПШ мемуарисчĕсем
Категори:1991 çулта вилнисем
Категори:Çĕртмен 8-мĕшĕнче вилнисем
Категори:1897 çулта çуралнисем
[[Категори:Утăн 27-мĕшĕнче çуралнисем