Мадагаскар Республики

Мадагаскар Республики ( , ) - Инди океанĕн хĕвеланăç пайĕнчи Мадагаскар утравĕнче, Африкăн хĕвелтухăç çыранĕ патĕнче вырнаçнă патшалăх. Африкăри тинĕс патне тухакан çĕршыв. 

 Географи 

Утрав спутник çинчен|185px|thumb|right
Мадагаскар утравĕ Кăнтăр Африкăн хĕвелтухăç çыранĕпе юнашар вырнаçнă. Чи çÿллĕ вырăн - Марумукутру (2876 м) сÿннĕ вулкан. Утрав тăршшĕ 1600 çх, сарлакăш - 600 çх ытла. 
Утравăн варринчи пайне çуллĕ тулă Анджафи йышăнать. Вăл хăвеланăç еннелле сĕвек, хĕвелтухăç еннелле чăнкă çырсемпе анать. 

 Юханшывсемке кӳлĕсем 
 Бецибука юханшыв вăрри.|185px|thumb|right
Инди океанне юхса кĕрекен юханшывсем кĕске, чуллă, гидроресурссемпе пуян, çулталăкĕпех нумай шывлă. 
Хĕвелтухăç юханшывĕсем: Мананара, Мангуру, Манингури, Бемариву, Ивундру тата Манандзари. 
Анăçалла юхакан шывсем вăрăмрах, вĕсен шыв хăвăртлăхĕ пĕчĕкрех. Хĕвеланăç юханшывĕсем: Самбирану, Махаджамба, Бецибука, Маниа, Çурçĕр тата Кăнтăр Махавави, Мангуки, Унилахи, Икупа тата Мандраре.
Мадагаскарта виçĕ пысăк кӳлĕ пур: Алаутра (900 км²), Кинкуни (100 км²) тата Ихутри (96-112 км²).  Алаутра кӳллинчен Манингури юханшывĕ пуçланать.
 Флорăпа фауна 
Кушак лемурĕ.|115px|thumb|right
Биологсем хушшинче Мадагаскар эндемик биологи тĕсĕсем нумай пулнипе палăрса тăрать. 
Сăмахран утраври сĕтпе тӑрантаракан чӗрчунсен чи пысӑкки — фосса (), сăнран пăхсан вӑл кушак йышшисене евӗрлӗ, çавна май ăна малтан вӑл йыша кĕртнӗ пулнӑ. Анчах чи çывăх чĕрчун - мангуст. Ун нĕселĕсем араслан пекех пысăк пулнине палăртнă. Хальхи вăхăтра утравра пурăнакан тискер кайăксем 20-30 миллион çул каялла Мадагаскар проливĕ урлă каçнă пĕр нĕселтен пулнине çирĕплетнĕ http://www.biology.duke.edu/yoderlab/pdfs/ipYoderFlynnNHMad.pdf.
Пантера хамелеонĕ (Furcifer pardalis), мадагаскар эндемикĕ.|185px|thumb|right
Мадагаскар утравне çынсем килсен кунти чĕрчунсен, уйрăмăнах илсен пысăк чĕрчунсен нумай пайне пĕтернĕ. 
Мадагаскара тĕрлĕ йышши çĕр çинчи чĕрчунсем пилĕк хут колонизациленĕ. Колонистчен хушшинче çаксене уйăрма пулать: тенрексем, лемурсем, мадагаскар тискер кайăкĕсем, мулкач тутиллĕ арлансем тата халь вилнĕ пăрăхлăшăл.
Утравра çара çерçисем нумай, тахçан бегемот йышшисем пурăннă.  

Ӳсентăрансен 8 килйышĕ утравра эндемиксем шутланаççĕ:астеропейные (), дидимелесоцветные (), дидиереевые (), Kaliphoraceae, Melanophyllaceae, физеновые (), сарколеновые () тата сферосепаловые ().
 Административла пайлану 

 Провинцисем 

Мадагаскар провинцийĕсем:
+№ПровинциТĕпĕЛаптăк км²Лаптăк %Халăх йышĕХалăх йышĕ % 1 Антананариву Антананариву 58 283 9,9 % 4 580 788 29,2 % 2 Анциранана Анциранана 43 046 7,4 % 1 188 425 7,6 % 3 Фианаранцуа Фианаранцуа 102 373 17,6 % 3 366 291 21,5 % 4 Махадзанга Махадзанга 150 023 25,5 % 1 733 917 11,0 % 5 Туамасина Туамасина 71 911 12,2 % 2 593 063 16,5 % 6 Тулиара Тулиара 161 405 27,4 % 2 229 550 14,2 %+

Çĕршыв 6 автономла провинципе () 22 региона пайланать. Провинцисем çине 1946-мĕш çулта Франци инициативипе пайланă, начах малтан 5 провинчи çеç пулнă. Анциранана 50-мĕш çулсенче анчах автономи илнĕ. 
2007-мĕш çулта провинцисене пĕтерес тесе ăнăçлă референдум ирттернĕ, çапла май малалла çĕршыв регионсем çине пайланать. 

 Регионсем 
Мадагаскар регионĕсен списокĕ:
+№  Ячĕ Тĕп хули  Халăх йышĕ  Лаптăк км²1  Диана  Анциранана  485 800  19 2662  Сава  Самбава  805 300  25 5183  Итаси  Миаринариву  643 000  69934  Аналаманга  Антананариву  2 811 500  16 9115  Вакинанкаратра  Анцирабе  1 589 800  16 5996  Бунгулава Цируанумандиди  326 600  16 6887  Суфия  Анцухихи  940 800  50 1008  Буени Махадзанга  543 200  31 0469  Бецибука Маэватанана  236 500  30 02510  Мелаки  Маинтирану  175 500  38 85211  Алаутра-Мангуру  Амбатундразака  877 700  31 94812  Ацинанана Туамасина  1 117 100  21 93413  Аналанджируфу  Фенуариву  860 800  21 93014  Амурун’и Маниа  Амбуситра  693 200  16 14115  Верхняя Мациатра  Фианаранцуа  1 128 900  21 08016  Ватувави-Фитувинани  Манакара  1 097 700  19 60517  Ациму-Ацинанана  Фарафангана  621 200  18 86318  Ихурумбе  Ихуси  189 200  26 39119  Менабе  Мурундава  390 800  46 12120  Ациму-Андрефана  Тулиара  1 018 500  66 23621  Андруи  Амбувумбе-Андруи  476 600  19 31722  Ануси  Таулантару  544 200  25 731

 Халăхĕ 
2010-мĕш çулта 21,3 млн çын пурăнать.
Çулталăка халăх йышĕ 3 % ÿсет (тĕнчере 12-мĕш вырăн).
Пĕр хĕрарăм пуçне — 5,1 ача çурăлать (тĕнчере 20-мĕш вырăн).

Вăтам пурнăç тăрршĕ — 61 çул арçынсен, 65 çул хĕрарăмсен.

Хулара пурăнакансен шайĕ — 29 %.

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 

 Малайский мир у берегов Африки
 ProMadagascar.com — научный взгляд на великий остров

 Правительство
 Правительство Мадагаскара 
 Национальная Ассамблея Магаскара 
 Министерство иностранных дел Магаскара
 Посольства и представительства
 Канада  Венгрия США
 Глава государство и члены кабинета, с ЦРУ 
 Тĕп информаци
 Madagascar  from UCB Libraries GovPubs




 МИХ
 Madagascar Новости online на allAfrica.com

 Экологи
 Madagascar’s National Parks and Reserves Официальный веб-сайт парков и заповедников Мадагаскара
 Conservation International  — Madagascar overview pages
 New York Academy of Sciences  Conserving Madagascar — Podcast by Helen Crowley
 Journal Madagascar Conservation & Development 
 WildMadagascar.org Обзоры, новости, фотографии, история культуры.  
 Madagascar  Фотографии Магаскара
 The Palmarium reserve , is situated on the East coast of Madagascar.

*
Категори:Тинĕс патне тухакан çĕршывсем
Категори:Унитари патшалăхсем
Категори:Африка утравĕсем