Этем

Этем () —  гоминидсен йышĕнчи   приматсен отрядĕнчи чĕрчунсен речĕ. Ку рете  ăс-тăнлă этем (Homo sapiens) тата халĕ   вилсе пĕтнĕ тĕссем кĕреççĕ.  Homo несĕлĕсем, ахăртнех,  австралопитексем пулса тăраççĕ.

Этем () — Фридрих Ницше «Саратуштра çапла каланă» ĕçĕнче хальхи çынран çав тери пахарах уйрăм тĕслĕ çынсене палăртма кĕртнĕ сăнар. Этем, Ф.Ницше теорипе, çын тĕсĕн кун-çулĕнчи тупсăмĕ шутланать, вăл пурнăçăн виталлă аффекчĕсен варри пулмалла. Этем — пурнăçа унăн чи хаяр экстремаллă тăрăмĕсенче ырлакан радикаллă эгоцентрик, çаплах хăватлă ирĕкĕпе кун-çулăн аталану вектăрне тĕл парса Тăвакан.

Этемĕн прототĕсĕ шутне («иртсе каяйми пурнăç виртуозĕсем»), Ф.Ницше  Александр Македонскине, Юли Цезаре, Чезаре Борджиана тата Наполеона кĕртнĕ.

Ницшĕн Этемĕн сăнарне темĕн тĕрлĕ вулавĕ пур:
 Христос тĕнĕнчи (Вяч. Иванов Этем вырăнне Иисус Христоса лартнă);
 культорологи (М. А. Блюменкранц Ф.Ницше çак шухăш-ĕмĕтне «ирĕклĕ ăнтăлăвĕн эстетизацийĕ» тенĕ);
 расăллă интерпретаци (Виççĕмĕш райхра Этем ăнлавне раса енчен çирĕпленнĕ несĕллĕ çын).

Ыйту тупсăмĕпе, Этемĕн çак трактовкăсем Ф.Ницше палăртнă сăнарпа хирĕçӳллĕ пулса тухаççĕ. 

 Цитатăсем 
 «Çын — чĕр чунпа Этем хушшинчи вĕрен, тĕпсĕрлĕх урлă карнă вĕрен».
 «Турă пĕтнĕ: халĕ пире Этем пурăнни кирлĕ».
 «Мĕн упате, çынпа танлаштарсан? Кулăш е асаплă намăс. Çавăн пекех çын та Этемшĕн пулмалла — кулăш е аспла намăс».
 «Этем — çĕрĕн тупсăмĕ. Сирĕн ирĕк те çакна йышăнтăр: Пултăрах Этем çĕрĕн тупсăмĕ!», «„этемлĕх“ мар, этем — çак чăн тĕлĕ!»

 Асăрхавсем 

 Вуламалли 
 Можейко М. А. Сверхчеловек  // История философии. Энциклопедия. Минск, 2002, с.931-933

 Каçăсем 
 nietzsche.ru Ницше пирки сайт

Категори:Философи терминĕсем
Категори:Германи философийĕ
Категори:Фантастикăри çын эволюцийĕ