Кисан

Кисан () — Раççей Федерацийĕн хули, Кисан облаçĕн административлă тĕпĕ.
Кисан Мускав, Рузаевка, Ряжск çине каякан чукун çул çинче ларать. Турлатово аэропорт пур.

 Топонимика 

 Тавралăхĕ 
Кисан Вырăс тӳремĕнче вырнаçнă, Мускавран150-200 çм вырнаçнă пысăк хула çывăх кăшăлĕ шутне кĕрет.

 Географи 
Хула Окан сылтăм çыранĕнчен 2 çм вырнаçнă, çакăнтах Окана Трубеж юппи юхса кĕрет. Ока çинчи чи пысăк пристанĕ Мускавран 196 çухрăмра

 Климат 
Климат вăтам континентлă. Çулта вăтам нӳрĕклĕхĕ – 550 яхăн мм, вĕсенчен 350 мм ака-юпа тапхăрĕнче ӳкет. Çак территоринче кăра çил пулмасть. Чылай енĕпе, мăран тата çилсем, кăнтăртан тата кăнтăр-анăçран вĕреççĕ.

 Халӑх йышӗ 
Халăх йышĕ — 512.2 пин çын (2007; 2005 ç. — 515,9 пин, 1975 — 419 пин, 1970 — 350 пин, 1959 — 214 пин, 1939 − 95 пин пулнă).

 Хуçалăхĕ 
Совет Союзĕн тапхăрĕнче Кисан пысăк промăçлă тĕп пулса тăрать. Халĕ хула облаç хырçине 60 % таран пурлăх парать. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçиччен промăçлăх пур пурлăхĕн иккĕ виççĕмĕш пайне апат-çимĕç, çамăл тата йывăç тăвакан отраçлисем панă пулсан, вăрçă хыççăн Кисан паллă индустрилллĕ тĕп пулса тăрать — кунта йывăр промăçлăх завочĕсем ӳссе лараççĕ, чылайăшпе машинăтăваканлах.

 Инфраструктура 
 Транспорт 
Хулара этем пĕрлĕ тĕп транспорчĕ - автобус, троллейбус, маршрут-такси. Хула айăккинче хулана промзонăпа çыхакан трамвай йĕрĕ пур (кисан трамвайĕ).

 Çутĕç 
 Кисан патшалăх университечĕ
 Кисан патшалăх агротехнологи университечĕ
 Кисан патшалăх медицина университечĕ
 Кисан патшалăх радиотехника университечĕ
 РФ Юстици министерствин академийĕ
 Кисан çыхăну аслă эрпӳлĕхĕ
 Кисан çар автомобиль институчĕ
 Кисан Сывлăш-десант çарĕсен институчĕ

 Этеплĕх, ӳнерлĕх 

 Музейсем 
 Кисан историпе архитектура музей-управлăхĕ
 Кисан облаçĕн патшалăх И.П.Пожалостина ячĕллĕ ӳнер музейĕ
 Музей истории воздушно-десантных войск
 И.П. Павлова академикăн музей-кил-йăви
 С.А. Есенинăн патшалăх музей-управлăхĕ (Константиново сали)

 Театăрсем 

Кисанра патшалахăн виçĕ театăрĕ:
 Кисан облаçĕн патшалăх ача-пăча тата çамрăксен театăрĕ (Кисан çамрăк кураканăн театăрĕ)
 Кисан облаçĕн патшалах драма театăрĕ
 Кисан патшалăх пукане театăрĕ

Çаплах темиçе театр йĕркеленӳлĕхĕ:
 Театр ĕçтешлĕхĕ «ПРЕМЬЕР-А»
 Театр лабораторийĕ Костин Дом
 Кисан патшалăх циркĕ

 Паллă вырăнĕсем 

 Спорт 
Кисанра профессиллĕ спорт çакăн пек
 футболра - арçын ФК РязаньФК Рязань сайчĕ  (ПФЛ иккĕмĕш дивизионĕ, зона «Центр») хĕрарăм Рязань-ВДВ
 баскетболра - БК Рязань (Суперлига Б)БК Рязань сайчĕ 
 хоккейре - ХК Рязань (Аслă Лига, дивизион «Анăç»)ХК Рязань сайчĕ

Кисанра çак спорт çурт-йĕрĕ пур:
 "Олимпийский" спорт керменĕ - пăр керменĕ, 2700 вырăн
 "ЦСК" - стадион, 10000 яхăн вырăн, ЦПКиО, Семашко ур.,1.
 "Локомотив" - стадион, чукун çул ĕçтĕшĕсен паркĕ, Пĕрремĕш Май просп.,49а.
 СДЮСШОР "Олимпиец"(малтан "Спартак") - стадион, 6000 вырăнлă трибуна тăваççĕ, Маяковский ур.,44.
 "Юность" - витĕмлĕ спорткомплекс, 200 м чупмалли çулсемпе, альпинизм секцийĕ, горроща, ленпоселок.
 "Родной Край" - спорткомплекс, самбо.
 "Золотые Купола" - футбол уйне тăваççĕ.
 Пионерсен керменĕ - баскетбол залĕ.
 "Комета" – спорт кĕрешĕвĕсен тĕпĕ.
 "Агрокомплект" - стадион.
 ЦПКиО территоринчи теннис корчĕсем.
 "Буревестник" - бассейн, горроща, Семашко ур.,56.
 "Чайка" - бассейн, Октябрь ур.,63.
 "Сокол" - стадион, Дягелево.

 Кисан МХХ 
Инçекурав
 ГТРК "Ока"
 ОГТРК "ТКР" (ОГТРК "Край Рязанский") 
 Телекомпания "Эхо"
 35 канал — Рязань
 9-й канал 
 ТРК "Либурна" 
Радио
 Родное радио
 Радио ОК
 Дорожное радио
 Ретро FM
 Радио Спорт
 Авторадио — Рязань
 Европа Плюс — Рязань
 Радио 7 — Рязань
 Русское радио — Рязань
 Серебряный дождь — Рязань
 Радио Шансон — Рязань 
 Радио "Р-21"
Пресса
 Рязанские ведомости облаç хаçачĕ, Кисанра 1997 çулхи ака уйăхĕнчен тухать
 МК в Рязани  - Московский Комсомолец хаçатăн регионри кăларăмĕ
 Вечерняя Рязань тираж - 10000, калăпăшĕ - 24 стр., эрнере пĕрре, 1998 çултанпа тухать.
 Молодежная среда
 Мещёрская сторона - 24-03-1999 тухать
 Хула панорами
 Информаци тетел-портал "РИФ-новости"

 Палăксем 
 И. П. Павлов палăкĕ - 1949, архитектор А. А. Дзержкович), скульптор М. Г. Манизер палăкĕ, филармони çурчĕ çумĕнче, Ленин урамĕ;
 В. И. Ленин палăкĕ – 1937 çулти çу, 1, архитектор И. Е. Рогожин), скульптор М. Г. Манизер, Ленин лапамĕ;
 Ф. А. Полетаев палăкĕ (гранит, 1970 çулта туса лартнă, В. Е. Цигаль скульптор, Л. Г. Голубовский архитектор);
 Сергей Есенин палăкĕ – 1975 çулти юпа, 2, скульптор А.П.Кибальников;
 К. Э. Циолковский палăкĕ - 1982, скульптор О.К.Комов, архитектор Н.И.Комова, Циолковский урамĕ, драмтеатр çумĕнче;
 Çĕнтерӳ палăкĕ - 1975, скульптор Б.С.Горбунов, архитекторсем: Н.Н.Истомин, Н.И.Сидоркин, Çĕнтерӳ лапамĕ;
 Г.К.Петров палăкĕ (Баку 26 Комиссарĕсенчен пĕри) - скульптор Л.Е.Кербель, архитекторсем: Г.Г.Лебедев, Н.И.Сидоркин, Первомай проспекчĕ, Художник Çурчĕ;
 В.А.Молодцов палăкĕ - скульптор Антонина Усаченко, Октябрь урамĕ;
 Совет-поляк хĕçпăшалăх туслăхĕ;
 жертвам Чернобыль палăкĕ, Баку 26 Комиссарĕсен лапамĕ;
 А.С.Попов палăкĕ – 1995 çулти авăн, 7. КПРТУ;
 П.А.Костычев палăкĕ - КПАТУ;
 В.Ф.Уткин палăкĕ;
 В.Ф.Маргелов çар генералĕн палăкĕ;
 Георгий Победоносец палăкĕ - 2005, скульптор Вячеслав Клыков;
 Евпатий Коловрат палăкĕ – 2007 çулти юпа, 18, скульптор Олег Седов;
 Кисан Олегĕн палăкĕ - 2007 юпа, 28, скульптор Зураб Церетели;
 М.Е.Салтыков-Щедрин палăкĕ – 2008 çулти ака, 11, скульптор Иван Черапкин;
 М.Д.Скобелев генерал палăкĕ.
 В. И. Ленин палăкĕ, гипс, "Рязцветмет" патĕнчи сквер, 2008 çулти чӳк, 15 сирпĕтсе янă.

 Кисан хулин чыслă гражданĕсем 
Кисан хулин чыслă гражданĕсем
 Хушамачĕ Ячĕ Ашшĕ ячĕ Тивĕç ята панă вăхăт Аксёнов Владимир Викторович 1976, чӳк, 29 Алексеев Василий Иванович 1975 Анурова Антонина Яковлевна 1987, çу, 27 Архимандрит Авель (Македонов) 2006, çу, 28 Балакина Юлия Николаевна 1995, авăн, 20 Бардина Мария Дмитриевна 1988, юпа, 24 Белова Зоя Васильевна 1989, çу, 25 Богдановский Лев Константинович 1988, çу, 26 Буланов Владимир Матвеевич 2000, çурла, 25 Вагнер Георгий Карлович 1992, çĕртме, 19 Василенко Юлий Романович 1995, авăн, 20 Горазеева Лидия Владимировна 2008, çу, 26 Горбунов Борис Семенович 1998, çурла, 27 Грищенко Борис Анатольевич 1994, çĕртме, 6 Есаков Михаил Иванович Жаворонков Борис Иванович Живописцев Лев Константинович 1999, çурла, 19 Зайцев Владимир Петрович Земцов Юрий Петрович 1997, авăн, 11 Злобин Владимир Константинович 2007, авăн, 13  Илларионова Анна Ивановна 1988, çу, 26Иловайский Дмитрий Иванович Каширин Евгений Николаевич 2006 Кибальников Александр Павлович 1975, юпа, 4 Кирьянов Петр Павлович 1988, çу, 26 Коростылев Вячеслав Васильевич 1997, авăн, 11 Курицына Зинаида Михайловна 1998, çурла, 27 Лиферов Анатолий Петрович Макарова Анна Ивановна 1995, авăн, 20 Макеев Иван Степанович Максимова Лариса Ивановна Малахов Михаил Георгиевич 1993, чӳк, 12 Марков Владимир Константинович Мееревич Константин Николаевич 1996, ака, 22 Кисан тата Касимов митрополичĕ Симон (Сергей Михайлович Новиков) 2001, çурла, 23 Орешкин Павел Тимофеевич 1995, авăн, 20 Перов Иван Федорович Поляков Николай Павлович 1988, юпа, 24 Прокофьев Анатолий Сергеевич 1999, çурла, 19 Прокушев Юрий Львович 1988, юпа, 24 Слюсарь Альберт Евдокимович 2003 Солженицын Александр Исаевич 1990, авăн, 20 Татанов Иван Васильевич 1994, пуш, 15 Тимонин Павел Федорович 1996, ака, 17 Титов Михаил Михайлович 1999, çурла, 19 Трепольский Николай Васильевич 1989, çу, 25 Уткин Алексей Федорович Уткин Владимир Федорович 1987, çу, 27 Червяков Александр Николаевич 2000, çурла, 25 Чумакова Надежда Николаевна 1992, пуш, 5 Швальб Павел Григорьевич 2007, авăн, 13 Шелковенко Михаил Константинович 2008, çу, 26 Яхнов Геннадий Михайлович 2005, ?? çу

 Паллă çыннисем 
тĕпчевçĕсемпе конструкторсем
 Иван Павлов
 Константин Циолковский
 Иван Мичурин
 Андрей Марков (асли)
 Владимир Уткин
 Сергей Непобедимый

сăвăçсемпе çыравçăсем
 Сергей Есенин
 Константин Паустовский
 Михаил Салтыков-Щедрин
 Яков Полонский
 Нина Краснова
 Константин Симонов
ӳнерçĕсем
 Иван Пожалостин
 Николай Ефимов
артистсем
 Эраст Гарин
 Александр Фатюшин
 Ирина Розанова.

 Тăванлă хуласем 
  Брессюир (Франци), с 1997
  Ловеч (Болгари), с 1964
  Мюнстер (Германи), с 1989
  Сюйчжоу (Китай), 1998
Çаплах Кисан çак хуласемпе пĕрле ĕçлет:
  Алессандри (Итали), с 2006
  Крушевац (Серби), с 2000
  Омиш (Хорвати)
  Острув-Мазовецка (Польша)

Çĕнĕ Афонпа туслăхпа пĕрĕçлĕх килĕшĕвне (  çырасшăн)http://www.rzn.info/news/city/21901

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 

 Кисан муниципаллă йĕркеленӳлĕхĕн официаллă сайчĕ 
 Кисан х. администрацийĕн хыпар серверĕ 
 [http://www.photo-city.ru/ryazan/ Кисан фотографийĕсем
 Кисанăн историллĕ пайĕн фотографисем]
 Кисан гербĕн историйĕ
 Кисан облаç ертӳçлĕхĕн сайчĕ
 Кисан енĕн кун-çулĕ, этеплĕхĕ, йалисем 

Категори:Раççей хулисем
*
Категори:Ока çинчи хуласем
Категори:Ят улаштарнă хуласем