Грек чĕлхи

Гре́к чĕлхи (тăван ят —  [],  []) — индоевропа чĕлхе çемьинчи чĕлхесенчен пĕрри. Грек группине кĕрекен пĕртен-пĕр чĕлхе, çапах та хăш чухне унăн уйăрăлнă  диалекчĕсене — пĕтес патне çитнĕ цакон, каппадок тата понт чĕлхиесене — асăнаççĕСăмахран, тĕнчери чĕлхесен Ethnologue хыпар кĕнекинче кападок, понт, еврей-грек тата цакон идиомисене уйрăм чĕлхесем тесе палăртнă.. Грек чĕлхи çырăвĕн историне 3,5 пин çул маларах палăртнă; уйрăм тапхăрсенче урăх ятсемпе асăнаççĕ (микен грек, авалхи грек, висанти, çĕнĕ грек).

 Пĕрлехи хыпарсем 
Грек группине кĕрекен пĕртен пĕр чĕлхе. Грецире тата Кипрăн грексен пайĕнче вăл официаллă чĕлхе шутланать.

Çĕнĕ грек чĕлхине тăванни вырăнне хурса калаçакан йышĕ —  яхăн çын. Националлехĕпе — грексем, çапах та Грецире çавăнпа эллинленнĕ арумынсен, мегленорумынсен, чикансен, албансен (уйрăмах арнаутсен), славянсен хăшпĕр пайĕсем, çĕршывăн çурçĕр çĕрĕнчи мăсăльман групписем те пуплеççĕ. Çĕнĕ грек чĕлхи Грецире тата Кипр Республикин (утравăн  лаптăкĕ) грек пайĕнче официаллă чĕлхе шутланать . Греци ытти балкан çĕршывĕсмпе экономика хутшăнăвĕсене тачăлатнă май, çаплах çĕршыва юлашки 20 çул хушшинче нумай мигрант килсе трулнипе, грек чĕлхипе Греципе юнашар çĕрсенче усă кураççĕ. Уйрăмах унăн ролĕ Албанире çӳллĕ шайра, унта вăл патшалăхăн кăнтăрĕнче тата шĕкĕр хуласенче анлă сарăлнă, Гирокастра, Дельвина (тăрăх) тата Саранда тăрăхĕсенче ĕç чĕлхи пулать. Диаспора хăйĕн кулленхи пурнăçĕнче, грек чĕлхипе Австралире, Канадăра тата АПШ-ра пурăнакан грексем усă кураççĕ. Грек чĕлхипе ют чĕлхе пек калаçма пĕлекен шучĕ 3-рен 5 миллиона çити. Çакăн чухнех Совет Союзĕн территоринче пурăннă грек-урумсен тăван чĕлхи тахçанах турккă чĕлхи е урăх тĕрĕк диалекчĕсем шутланнă.

Грек чĕлхипе аталанăвĕн пур этапĕсенчех питĕ пуян литературăна тунă. Рим империнче грек чĕлхине кашни вĕреннĕ çынăн пĕлме тивеç пулнă. Латыне грексенчен нумай сăмах кĕнĕ, грек чĕлхине те — чылай латынь тата роман сăмахĕсем. Çĕнĕ Саманара авалхи грек чĕлхи (латыньпе пĕр танах) ăслăхпа техникăри çĕнĕ терминĕсене (тĕнчери лексика) ят панă. Вырăс чĕлхине грек сăмахĕсем ытларах иккĕ майпа — тĕнчери лексика тата чиркӳ-славян чĕлхи витĕр.

 Çырулăхĕ 
Грек чĕлхи авалхи çыруллă чĕлхесен йышне кĕрет. Грек алфавичĕ фикинсен çырăвĕнчен аталаннă пулас. Чи авалхи çырулăх палăкĕсем пирĕн эрăчченхи XIV—XII ĕмĕрсенчен пыраççĕ.

 Чĕлхе аталанăвĕн тапхăрĕсем 
Чĕлхен çак тапхарсене уйăрмалла:
 авалхи грек чĕлхи (δζδσψпирĕн эрăн V ĕмĕрччен);
 вăтам грек чĕлхи (ăна тепĕр тĕрлĕ византи чĕлхи теççĕ);
 хальхи грек чĕлхи (ХII — XXI ĕмĕрсем).

 Вырăнти калаçусем 

 Çав. пекех 
 Урум чĕлхи

 Литература 

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 Хальхи грек чĕлхин онлайн сăмахсарĕ 
 вырăсла-акăлчанла-грекла сăмахсар (20000 сăмах) 
 Греческий язык от проекта «Греция от Greek.ru»
 Новогреческо-русский словарь
 Греческо-русский переводчик 


Категори:Грецири
Категори:Кипрти
Категори:Албанири
Категори:Болгарири
Категори:Икĕпатри
Категори:Грузири
Категори:Италири
Категори:Раççейри
Категори:Украинăри
Категори:Турцири