Руç хаканлăхĕ

Руç хаканлăхĕ — Кейӳ Руçĕн умĕнхи IX ĕмĕрти руссем ертсе пынă патшалăх йĕркеленĕвĕ.

Вырăс хаканлăхĕ пирки çак хутсенче асăннă:

 IX ĕмĕрти кун-çулĕ 
 Бертин анналĕсем, 839 — Рос халăхĕн хаканĕ
 Франксен официаллă хроникинче 839 çулхи çăвăн 178-мĕшĕнче Людовик I Ырă чыслăскер императăрăн Ингельгейм килне пынă висанти элчисем çинчен калани пур. Висантисемпе пĕрле Феофил II императорăн çыннисем пулнă, вĕсем çапла сăмах тытнă:
«…эпир, пирĕн халăх Рос (Rhos) ятлă; пирĕн патша (rex) — хакан (chacanus) — (Феофил) патне туслăх тума килнĕ, каланă вĕсем. Вăл (Феофил) хушса ячĕ…, император кăмăлĕпе тата унăн пулăшăвĕпе каялла хăрушсăрлă таврăнма (тăван çĕршыва), меншĕн тесен Константинополе çитнĕ çул хăйсен тискерлĕхĕпе çав тери усал ти варвар халăх çĕрĕсем тăрăх выртать, çавăнпа та вăл вĕсене (элчĕсене) инкеке лекесрен çула кăларас мар тенĕ. Вĕсен тĕллевĕсене тишкерӳллĕ тĕпчесе, император вĕсем свевсем (esse Sueonum) пулнине ăнкартать, çавăнпа та, вĕсене леш çĕршывра та, хăйĕн патшалăхĕнче те туслăх элчисем мар, вăрттăн тĕпчевçĕсем вырăнне хурса, тӳрĕ кăмăлпа килнĕ-ши е апла мар ыйтăва чăннипех уçса париччен тухса кайма ирĕк памасть.» Сен-Бертен мăнастăрĕн анналĕсем, 839 çул
Хронист чăннипе икĕ императорăн дипломати ĕçлĕхлĕ çырăва çӳретнин фрагментне каласа кăтартать.

 Кейӳ Руçĕ 
 Митрополит Илларион хăйĕн «Слово о законе и благодати» тата «Исповедание веры» (1040-мĕш çулсем) трактачĕсенче Владимира хакан («пирĕн çĕрĕн аслă хаканĕ») тата унăн ывăлне Ярослава («ырă тĕнлĕ Ярослав хакан») тесе чыслать.
 Таса Кейӳ Софи соборĕн хӳми çинче çапла çырнă: «Спаси, Господи, кагана нашего». Çакăнта Ярослав Мудрый ывăлĕ — Святослав Ярославич çинчен çырнă, пулас, вăл Кейӳе 1073—1076 çç. кнеç пулнă.
 «Слово о полку Игореве» автăрĕ(XII ĕмĕр вĕçĕ) тăматурхан кнеçне — Олег Святославича — хакан тесе çырать.

 Руç хаканлăхĕн историографийĕ 

 Асăрхавсем 

 Вуламалли 
 Седов В.В. "IX çĕрçуллăхĕнчи Руç хаканлăхĕ" 
 Вернадский В.В. "Пĕрремĕш Руç хаканлăхĕ" 
 Галкина Е.С. "Тан çинчи Руç хаканлăхĕ".
 Цукерман К. "Два этапа формирования Древнерусского государства"
 Галкина Е.С. "О русах с хаканом во главе". 
 Самойлов К.Г. "К вопросу о локализации русов .." 
 Коновалова И.Г. «О возможных источниках заимствования титула "каган" в древней Руси», в "Славяне и их соседи : Славяне и кочевой мир" (серия "Славяне и их соседи", выпуск 10). Мускав, "Наука", 2001, стр. 108-135. ISBN 5-02-008731-9.
 Новосельцев А.П. К вопросу об одном из древнейших титулов русского князя // История СССР. – 1982. – №4.

Категори:Хаканлăхсем
Категори:Çухалнă патшалăхсем
Категори:Раççей кун-çулĕ