Çĕпĕр

…… Çĕпĕр федераци тăрăхĕ
……Ҫӗпӗр, Географи шухӑшӗпе
...... Раҫҫей Ази пайӗ
Çĕпĕр — Ҫурҫӗр Ази тарăхĕ. Анăç енчи чикки — Урал тăвĕсем, çурçĕр енчи — Çурçĕр Пăрлă океан, тухăç енчи — Лăпкă океан.

Хĕвеланăç Çĕпĕр, Хĕвелтухăç Çĕпĕр тата Инçет Хĕвелтухăç çине пайланать. Хăшпĕр чухне Кăнтăр Çĕпĕре те уйăраççĕ.

 Çĕпĕр тавралăхĕ 
Çĕпĕрте çак пысăк юханшывсем юхаççĕ: Обь, Иртыш, Енисей, Лена, Амур.

 Хуласем 
Çĕпĕрти пысăк хуласем:
 Çĕн Çĕпĕр;
 Омск;
 Красноярск;
 Барнаул;
 Новокузнецк;
 Владивосток;
 Хабаровск;
 Иркутск;
 Томск.
29 çĕпĕр хулинче 100 пин ытла çын пурăнатьДанные Росстата на 1.1.2008 .

  200 пин ытла çын пурăнан çĕпĕр хулисем
 Çĕн Çĕпĕр 1 602 915   Омск 1 178 391 База данных показателей муниципальных образований Омской области (Население). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Омской области .  Красноярск  1 083 865   Тĕмен 720 575 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Барнаул  635 585Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Иркутск  623 424Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Томск  569 293Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Кемĕр 553 076Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Новокузнецк  551 253Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Улан-Удэ  430 550Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Сургут  348 643Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Чита  343 511Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Якутск  303 836Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Нижневартовск  270 846Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Братск  234 147Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Ангарск  226 776Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года  Бийск  203 826Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года 

Норильск тата Прокопьевск депопуляци пирки ку йышран тухнă.

 Çĕпĕрти тĕп халăхсем 
300px|right|thumb|Çĕпĕр халăхĕсем XVI-мĕш ĕмĕрте

Çĕпĕрте халăх нумай пурăнмасан та кунта тĕрлĕ челхе ушкăнĕнчи халăх пуранать. Хăшпĕр шутлавсемпе , XVI-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче — XVII-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче Çĕпĕртпе Аякри Тухăçра 200 пин яхан çн пураннăю

2010-меш çулхи Раççейри халах çыравĕпе Раççейри Çĕпĕр теп халăхĕсен шучĕ :
 Тĕрĕкхалăхĕсем Монголхалăхĕсем Самодихалăхĕсем Чукча-камчатка халăхĕсем Енисейхалăхĕсем Якутсем 478 100 Бурятсем 461 389 Ненецсем 44 640 Чукчăсем 15 908 Кетсем 1 492 Тывасем 263 934 Тунгусо-маньчжур- халăхĕсем Селькупсем 4 249 Коряксем 8 743 Хакассем 72 959 Эвенксем 38 396 Сойотсем 3 579 Ительменсем 3 180 Алтайсем 70 800 Эвенсем 21 830 Нганасансем 834 Чувансем 1 087 Шорсем 12 888 Нанайсем 12 160 Энцсем 237 Алюторсем 40 Долгансем 7 885 Ульчсем 2 913 Фин-угорхалăхĕсем Керексем 4 Çĕпĕртутарĕсем 6 779 Удэгейсем 1 657 Хантсем 30 943 Эскимос-алеут- халăхĕсем Телеутсем 2 643 Орочсем 686 Мансисем 12 269 Эскимоссем 1 738 Тофаларсем 761 Негидальцсем 567 Сино-тибетхалăхĕсем Алеутсем 482 Чулăмсем 355 Ороксем 346 Тазсем 276 Нивхсем 5 162

 Çĕпĕр тĕпчевçисем 
 Беринг Витус Ионассен
 Дежнёв Семён Иванович
 Милованов Игнатий Михайлович
 Спафарий Николай Гаврилович
 Чириков Алексей Ильич

Категори:Çĕпĕр