Интернет

225px|thumb|This NeXT Computer was used by Sir Tim Berners-Lee at CERN and became the world's first Web server.

Интерне́т ( — çыхăнуллă эрешсем, [интэрнэ́т]) — пĕтĕм хыпарлă тата шутлав янтă пуррисен (ресурссăсен) телекоммуникаци эрешĕсем. Пĕтĕм тĕнче эреш картин  физикăллă никĕсĕ пулса тăрать. Часах Пур тĕнче эрешĕ тата Пĕтĕмлĕ (глобаллă) эреш тесе те палăртаççĕ. Çаплах «ине́т», «нэт» тени те тĕл пулать.

2008 çул варринелле Интернетпе пĕрмаях усă куракансен йышĕ 1,4 млрд çынна (çĕр чăмăрĕн чĕрĕк пайĕ).internet.ru çитрĕ.

 Интернет эрешĕн кунĕ-çулĕ 

ARPANET-ăн пĕрмĕш серверне 1969 çулхи авăн, 1 Калифорни университетĕнче (Лос-Анджелес) ĕçе кĕртнĕ. «Honeywell 516» компьютерĕн 12 КБ оперативлă аставăмĕ пулнă.

1971 çул тĕлне эшер витĕр  электронлă почтăна куçармалли пĕрремĕш программăна çырса хатĕрленĕ, вăл вара пур усă куракан кăмăлне юранă.

1973 çулта эреш çумне трансатлантика телефон кабелĕ витĕр Аслă Британипе Норвегири пĕрремĕш ют çĕр йĕркелӳлĕхĕсене çыхăнтарать, çакăнтанпа вара интернет тĕрлĕ çĕршывсене пĕрлештерме тытăнать.

1984çулта домен ячĕсене () йĕркелесе хута янă.

 Интернет протоколĕсем 

 1. Хушма шайĕ DNS
 FTP HTTP
 HTTPS IMAP
 LDAP POP3
 SMTP SSH
 Telnet XMPP (Jabber)
 SNMP 2. Сеансăн шайĕ/курăмлăх шайĕ SSL TLS 3. Транспорчĕн шайĕ TCP UDP 4. Эрешĕн шайĕ BGP
 ICMP IGMP
 IP OSPF RIP EIGRP IS-IS 5. Каналăн шайĕ Ethernet Frame relay HDLC PPP SLIP

 Цензура интернетре 

 Китай 
Китайра «Аслă Китай файерволĕ» () ĕçлет, вăл иккĕленӳллĕ ăшлăхлă сайтсен IP-адресĕсене чаркалать. Хăйĕн пурнăçне çăмăллатас тесе, Китай правительстви провайдерсене кирлĕ мар сайтсене чарса тăма хушнă (тĕслĕхрен, BBC çĕнĕ хыпар сайчĕ).

2006 çулхи кăрлачра «Google» компани, тинех, Китайра хăйĕн шырав сайтне уçнă. Анчах та,  Китай правительствипе килĕшсе татăлнипе, шырава кăштах хĕстернĕ.

Википедие Китайра чарса лартнă. Кулăшла та пулĕ, анчах Китай правительстви çак чарака «массăллă информаци хатĕрĕсене ирĕксĕрлес ĕçе пропогандăлассипе кĕрешме» туса лартнă. Тĕплĕнрех википеди пресси пирки вулăр.

 Иран 
Википедие кĕрессине Иранра 2006 çулхи раштав, 3, халăх кăмăллакан урăх сайтсемпе пĕрле, тĕслĕхрен YouTube тата IMDb, хупса хунă. Çакна çĕршывра анăç культурин сĕмĕпе кĕрешес  кампанипе çыхăннă.

 Куба 
2004 — 2008 çулсенче  Кубăра Пĕтĕм тĕнче эркшĕпе тухтăрсем кăна усă курма пултарнă, ытти граждансене çакна саккун вăйĕпе чарнă.http://www.lenta.ru/internet/2004/01/10/cuba/

 Раççей 
2007 çулхи çу, 23 Çĕн Çепĕр хула сучĕ Academ.org («Первая Миля») эрешне хăйĕн ресурсĕпе усă куракансене экстремист сайчĕсене кĕме чарнă. Прокуратурăн çу, 29 çырăвĕпе, вăл «экстремизм тĕсĕллĕ интернет-ресурсĕсене кĕме чарма пултаракан хăш виçесене йышăннă». ХФХ облаç управленипе пĕрле прокурорсем тăватă район провайдерне — «Первая Миля», «Академтелеком», «Полимекс плюс» тата «Сибирь-Телеком» — экстремистсен ресурсĕсене кĕрес тĕлпе тĕрĕсленĕ.«НГС.НОВОСТИ», «Превед, цензура», 6 июня 2007 

 Çурçĕр Корей 

Çурçĕр Корейа тулаш интернетпе çыхăнтаракан канал пур, анчах та çĕршв шалĕнче веб-серверсем çук; çурçĕр корей правительствин сайчĕсене ( ,  ) урăх патшалăхсенче вырнаçтарнă. Çапах та, 2004 çултанпа КХДР-та  анлă мар ушкăн çын валли электронлă почтă ĕçлет; пĕр интернет-кафе пур. Çав чухнех  «Кванмен» çурçĕр корей шалти компьютер эрешĕ  ĕçлет«Русский Журнал», «Северная Корея: „красный“ Интернет с душком капитализма», 12 февраля 2003 , ăна тулаш Интернетпе çыхăнтарман.

 Рунет 
Рунет (сасă паллисемпе, [рунэ́т] вуланать) — пĕтĕм тĕнчери Интернет эрешĕн вырăс чĕлхиллĕ пайĕ. Кĕскерех каласан, Рунет — .ru тата .su наци доменĕсен Пĕтĕм тĕнчери эрешĕн пайĕ. 1987—94 çулсем тăван Интернетшĕн паллă шутланаççĕ. Атом энерги И. В. Курчатов институчĕпе Минавтопромăн ИПК-ĕнче çуралнă  профессиллĕ ăслăх эрешĕ 1990 çулхи çурла, 28 тĕнчери Интернет эрешĕпе çыхăнса хальхи раççей эрешĕсен никĕсне хывать. 1990 çулхи авăн, 19 InterNIC Тĕнче информации центрĕн хыпар базинче .su пĕрремĕш шайри домена регистрланă. Çакăнтанпа Совет Союзĕнче Интернете çул уçăлать. 1994 çулхи ака, 7 InterNIC-ра пĕрремĕш .ru раççей доменне регистрланă.

 Çавăн пекех пăхăр 
 Киберуçлăх
 Дотком
 Эреш нейтралитечĕ
 Хостинг
 Интернет янтă пурин каталогĕ
 Пиринг эрешĕ
 Геолокаци
 Спам
 Чăвашнет

 Истори 
 Тĕнчери пĕрремĕш веб-сайт (архив)
 Тетел историйĕ, ISOC 
 Тетел мĕнле çуралнă 
 Тетел хронологийĕ «Hobbes' Internet Timeline» v7.0
 Hobbes' Internet Timeline v6.1 вырăсла 

 Интернетĕн тĕрлĕ аспекчĕсем 
 акăлчанла
 Научно-популярное объяснение инфраструктуры Интернета на сайте «How Stuff Works»
 Тим Бернерс-Ли «Эрешмен картине тĕрлесе: «Пур тĕнчери эрешĕн» пуçламăшĕпе пуласлăхĕ онлайн кĕнеки.
 Статья «Интернет как СМИ» 
 вырăсла
 «I2R» тетел-индустри янтă пуррисем
 Курс лекций «Тетел алгоритмĕсем »
 Тетел чухлама вĕренет

 Каçăсем 

 Асăрхавсем 

Категори:Интернет