Радиохастар кил-йыш

Радиохастар кил-йыш (рет) - пĕр-пĕри хыççăн иртекен радиохастар улшăнусен сăнчăрĕ.
3 çутçанталăкри тата 1 искуствăлла радиохастар кил-йыш уйăраççĕ.
Çутçанталăк кил-йышĕсем:

 тори кил-йышĕ (4n Th-232)
 уран кил-йышĕ (4n+2 U-238)
 актини кил-йышĕ (4n+3 U-235)
Искуствăлла кил-йыш:

 нептуни кил-йышĕ. (4n + 1 Np-237)

Пĕр-пĕрин хыççăн иртекен альфа- тата бета-арканусем хыççăн кил-йышсем хура тăхланăн тĕрлĕ изотопĕсемпе вĕçленеççĕ.
 Тори кил-йышĕ 

Th-232 кĕрекен 4n рете Тори кил-йышĕ" теççĕ. Ку рет çак элементсенчен тăрать:  Актини, Висмут, Хура тăхлан, Полони, Ради тата радон.   Çак элементсем питĕ сахал виçĕпе торилĕ пĕтĕм япалара тĕл пулаççĕ: металл, руда, сплав.

НуклидКĕске истори ячĕ Вăрăм истори ячĕАркану майĕТ1/2Хăват, МэВАркану продукчĕ 252Cf    α 2.645 çул        6.1181 248Cm        248Cm           α 3.4 çул 6.260 244Pu    244Pu           α 8 çул 4.589 240U         240U            β- 14.1 сехет .39 240Np         240Np              β- 1.032 сехет 2.2 240Pu 240Pu           α 6561 çул 5.1683 236U         236U           α 2.3·107 çул 4.494 232Th        232Th    Th     Тори  α 1.405·1010 çул 4.081 228Ra 228Ra       MsTh1 МезоТори 1  β- 5.75 a 0.046 228Ac  228Ac     MsTh2 МезоТори 2  β- 6.25 сехет 2.124 228Th   228Th  RdTh   RadioТори  α 1.9116 çул 5.520 224Ra 224Ra   ThX    Тори X  α 3.6319 кун 5.789 220Rn    220Rn   Tn  Thoron  α 55.6 çеккунт 6.404 216Po     216Po ThA Тори A  α  0.145 çеккунт  6.906 212Pb 212Pb   ThB Тори B  β- 10.64 сехет  0.570  212Bi 212Bi    ThC Тори C β- 64.06%  α 35.94% 60.55 минут 2.252  6.208 212Po  208Tl   212Po    ThC' Тори C'  α 299 наноçеккунт 8.955 208Pb 208Tl  ThC" Тори C"  β-  3.053 минут 4.999  208Pb 208Pb     .арканмасть . . 
Категори:Радиохастар аркану

Нептуни кил-йышĕ
250px|thumb|right|Нептуни кил-йышĕ
Np-237 кĕрекен 4n + 1 рете "Нептуни кил-йышĕ" теççĕ.  Ку кил-йышра висмутпа Талли çутçанталăкра тĕл пулаççĕ.  Америци-241-ллĕ тĕтĕм детекторĕн ионизаци камери ăшĕнче виçме çителĕклĕ шайра Нептуни-237 пухăнать (америци-241 арканнă май пухăнса пырать); Нептуни арканнă май питĕ сахал çак элементсем пухăнаççĕ:  Актини, Астат, висмут, Франци (элемент), Хура тăхлан, Протактини, Ради, Талли, Тори тата Уран (элемент). Çутçанталăкра пулманнипе ку ретри изотопсен историллĕ ячĕсем çук. 

НуклидАркану майĕТ1/2Хăват, МэВАркану продукчĕ 249Cf   α 351 çул 5.813+.388 245Cm  245Cm   α 8500 çул 5.362+.175 241Pu  241Pu   β- 14.4 çул 0.021 241Am  241Am   α 432.7 çул 5.638 237Np  237Np   α 2.14·106 çул 4.959 233Pa  233Pa   β-     27.0 кун 0.571 233U  233U   α 1.592·105 çул 4.909 229Th 
  229Th  α  7.34·104 çул 5.168 225Ra  225Ra   β- 14.9 кун 0.36 225Ac  225Ac   α 10.0 кун 5.935 221Fr  221Fr   α 4.8 минут 6.3 217At  217At   α 32 миллиçекунт 7.0  213Bi  213Bi   α 46.5 минут  5.87  209Tl  209Tl   β-  2.2 минут 3.99 209Pb  209Pb   β- 3.25 сехет  0.644 209Bi  209Bi  α  1.9·1019 çул 3.14 205Tl  205Tl  . арканмасть . . 
Категори:Радиохастар аркану

 Уран (е Ради) кил-йышĕ 
250px|thumb|right|Уран кил-йышĕ

U-238 кĕрекен 4n+2 кил-йыша  "Уран (е Ради) кил-йышĕ" теççĕ. Çутçанталăкри Уран-238-тан пуçласа çак рет çакăн пек элементсем кĕреççĕ: Астат, Висмут, Хура тăхлан, Полони, Протактини, Ради, Радон, Талли тата Тори.  Çак элементсем питĕ сахал виçĕпе уранлă пĕтĕм япалара тĕл пулаççĕ: металл, руда, сплав.

НуклидКĕске истори ячĕ Вăрăм истори ячĕАркану майĕТ1/2Хăват, МэВАркану продукчĕ 238U  U Уран  α 4.468·109 çул 4.270 234Th  234Th  UX1 Уран X1  β- 24.10 кун 0.273 234Pa  234Pa  UZ Уран Z  β- 6.70 сехет 2.197 234U  234U UII  Уран  II  α 245500 çул 4.859 230Th  230Th  Io Иони  α 75380 çул 4.770 226Ra  226Ra  Ra ради  α 1602 çул 4.871 222Rn  222Rn  Rn радон  α 3.8235 кун 5.590 218Po  218Po  RaA ради A  α 99.98 %   β- 0.02 % 3.10 минут 6.115  0.265 214Pb   218At  218At     α 99.90 %   β- 0.10 % 1.5 çеккунт 6.874  2.883 214Bi  218Rn  218Rn     α 35 миллиçеккунт 7.263 214Po  214Pb  RaB ради B  β- 26.8 минут 1.024 214Bi  214Bi  RaC ради C  β- 99.98 %   α 0.02 %  19.9 минут  3.272  5.617 214Po   210Tl  214Po  RaC' ради C'  α  0.1643 миллиçеккунт  7.883 210Pb  210Tl  RaC" ради C"  β- 1.30 минут 5.484 210Pb  210Pb  RaD ради D  β- 22.3 çул 0.064 210Bi  210Bi  RaE ради E  β- 99.99987%   α 0.00013%  5.013 кун 1.426  5.982 210Po  206Tl  210Po  RaF ради F  α  138.376 кун 5.407 206Pb  206Tl     β- 4.199 минут 1.533 206Pb  206Pb    - арканмасть - - 
Категори:Радиохастар аркану

 Актини кил-йышĕ 
U-235  кĕрекен 4n+3 рете "актини кил-йышĕ" теççĕ.  Ку рете çак элементсем кĕреççĕ: Актини, Астат, Висмут, Франци, Хура тăхлан, Полони, Протоактини, Ради, Радон, Талли тата   тори.  Çак элементсем питĕ сахал виçĕпе уранлă пĕтĕм япалара тĕл пулаççĕ: металл, руда, сплав.

НуклидКĕске истори ячĕ Вăрăм истори ячĕАркану майĕТ1/2Хăват, МэВАркану продукчĕ 239Pu     α 2.41·104 çул 5.244 235U  235U  AcU Актини уран  α 7.04·108 çул 4.678 231Th  231Th  UY Уран Y  β- 25.52 сехет 0.391 231Pa  231Pa     α 32760 çул 5.150 227Ac  227Ac  Ac Актини β- 98.62%  α 1.38% 21.772 a 0.045  5.042 227Th  223Fr  227Th  RdAc Радиоактини  α 18.68 кун 6.147 223Ra  223Fr  AcK Актини К  β-  22.00 минут 1.149 223Ra  223Ra  AcX Актини X  α 11.43 кун 5.979 219Rn  219Rn  An Актинон  α 3.96 s 6.946 215Po  215Po  AcA Актини A  α 99.99977%   β- 0.00023% 1.781 миллиçекунт  7.527  0.715 211Pb  215At  215At     α 0.1 миллиçекунт  8.178  211Bi  211Pb  AcB Актини B  β- 36.1 минут 1.367  211Bi  211Bi  AcC Актини C  α 99.724%   β- 0.276%  2.14 минут 6.751  0.575 207Tl  211Po  211Po  AcC' Актини C'  α 516 миллиçекунт  7.595  207Pb  207Tl  AcC" Актини C" β-  4.77 минут 1.418 207Pb  207Pb    . арканмасть . . 
Категори:Радиохастар аркану

 Уранпа плутони пайлансан пулнă изотпĕсен бета радиохастар кил-йышĕсем

Уранпа плутони нейтронпа пенĕ хыççăн пайлансан пулнă изотпсем радиохастар кил-йышĕсем йĕркелеççĕ. Актинидсен атом тĕшĕнче нейтронсен пайĕ пысăкрах, арканман изотоп пуличчен чарăниччен темиçĕ хут бета-аркану пулать. Малтанхи аркану вăхăтĕнче хăвачĕ пысăкрах, çурма аркану тапхăрĕ пĕчĕкрех. Юлашки арканусенче хăвачĕ пĕчĕкрех, çурма аркану тапхăрĕ пысăкрах пулать. 
Семахран, уран-235 изотопăн 92 протонпа 143 нейтрон. Атома пайлама пĕр нейтрон кирлĕ, ун хыççăн 2-36 ирĕклĕ нейтрон пулса юлать. Çак 92 протонпа 142 нейтронран икĕ атом пулать. Пĕр атом 99 массăлă пулать тесен (39 протонпа 60 нейтрон) - (иттри-99), тепри 135 массăлă, 53 протонпа 82 нейтрон - йод-135.  
Вара çакăн пек бета радиохастар кил-йышсем пулаçççĕ:

НуклидТ<sub)1/2</sub>99Y1.470(7) çеккунт99Zr2.1(1) çеккунт99Nb15.0(2) çеккунт99Mo2.7489(6) кун99Tc2.111(12)E+5 çул99Ruарканмасть

НуклидТ<sub)1/2</sub>135I6.57(2) сехет135Xe9.14(2) сехет135Cs2.3(3)E+6 çул135Baарканмасть

Вуламалли
Гусев Н.Г., Дмитриев П.П. Радиоактивные цепочки: Справочник. М.:Энергоатомиздат, 1988, 111 с. (вырăсла)
C.M. Lederer, J.M. Hollander, I. Perlman, Table of Isotopes, 6th ed., Wiley & Sons, New York 1968 (акăлчанла)

Каçăсем

 Радиохастар кил-йышсем (акăлчанла) 
 Уран-238 кил-йышĕ (акăлчанла) 
 Government website listing isotopes and decay energies 

Категори:Хими элеменчĕсемКатегори:Физика