Çăка

Çăка () — сарлака çулçăллă йывăçсен кăкĕ (речĕ).

 Ăнлантарни 
200px|thumb|left|Çăка. 2005, çу. Иваново облаçĕн Сава районĕ

 Саралнă ареалĕ 
270px|thumb|right|Раççейĕн тата кӳршĕ çĕр-шывсен (малтанхи ССР Союзĕн) çĕрĕсенче саралнă çăка.

Çăкасем çурçĕр çĕр чăмăрĕн вăтам тата субтропик зонисенче анлă сарăлнă. Кăнтăр-хĕвелтухăç Азинче тĕсĕсем уйрăмах нумай. Китайра кăна 15 эндемикăлллă тĕс пур. Ашă та нӳрлĕ вырăнсенче лайăх ӳсет, сăмахран Арамаçи Лешьенче, Тинĕсçумĕнче. Хуласене симĕс тĕслетес тесе анлă усă кураççĕ.

 Классификаци 
40 яхăн çăкатĕсĕ пурри паллă. Раççейĕн европа пайĕпе Анăç Çĕпĕрте   сарăлнă. Çĕпĕрте, унсăр пуçне   тата  тĕл пулаççĕ, Европăра — , ,  Кавказра — , Аякри Тухăçра — , , , .  Линней çырса кăтартнă  тĕс  (Tilia cordata x T. platyphyllos) (çăка х сарлака çулçăллă çăка) тĕсĕсен гибричĕ пулать. Тата ытти гибридсемпе сортсем тĕл пулаççĕ.

Евразинче çăкасен çак тĕсĕсене асăнма пулать:


  (синоним T. dasystyla subsp. caucasica)













  (T. americana var. mexicana)








  (T. platyphyllos var. rubra)




Гибридсем
  (Tilia cordata x T. platyphyllos)
  (T. dasystyla × T. cordata)
  (T. tomentosa × T. ?)

 Усă курни 
Çăкасем вăрмансенче тата хуласемпе садсенче ӳсеççĕ.Йывăç вăтамран 300-400 çул ӳсет, хăшпĕрисем 1200 çул таранах пурăнаççĕ. Хуласенче симĕслетмелли тата капăрлатмалли йывăç вырăнне лартаççĕ. 
Йывăç вулли 2-3 метр, питĕ сайра 5 метр таран пулать.

Çутçантлăкра 20 çулта чечеке ларать, çын лартсан - 30 çула çитсен çеç. Кашни çул тенĕ пекех чечеке ларать. Çав вăхăтра сывлăшра питĕ илемлĕ, чуна кантаракан шăршă сарăлать. Çăка 2 эрне яхăн чечекре ларать.

Çăка чечекĕнчен пыл нумай тухать. Тата типĕтне чечекĕсене эмел вырăнне усă кураççĕ.
Чечек пхмалли чи лайăх вăхăт - чечексен ĕурри ытла çурăлсан. Пухнă чечексене хĕвел çутти çитмен, сывлăш ирĕклĕн çӳрекен  вырăнта типĕтеççĕ (температура 40-45] градусран иртмелле мар).

Типĕтнĕ чĕртавара типĕ, уçă вырăнта хут е пусма хутаçсенче усраççĕ. Вăтамран 1 кг чечекрен 300 г чĕртавар пулать. Çак эмеле 3 çул таран пахалăхне çухатмасăр упрама пулать.

 Мунчала
 Пушăт

 Çăка топономики 
Çăкапа çыхăннă ятсем анлă сарăлнă. Чăвашсен Çăкалăх ятлă ялсем чылай. Вырăсла Липовка ятлă ялсемпе юханшывсем нумай.

 Çавăн пекех пăхăр 
 Реликт çăка кати
 Куçетей çăка кати

 Вуламалли 

 Каçăсем 



 Асăрхавсем 

Категори:Ӳсентăрансем
Категори:Йывăçсем
Категори:Çăка йышшисем
Категори:Евразири флора
Категори:Çурçĕр Америкăри флора
Категори:Пыл паракансем