Археологи культури

Археологи культури — пĕр территориллĕ, пĕр тапхăрлă, пĕрлĕхлĕ уйрăм пахалăхсемлĕ материаллă палăксен пухăвĕ.

 Археологи культурисен шучĕсем 

 Палеолит 
КультураВăхăчĕСарăлнă вырăнĕОлдувайпирĕн эрăччен 2600000—пирĕн эрăччен 500000Тухăç тата çурçĕр Африка, ПалестинаДирингпирĕн эрăччен 3200000-пирĕн эрăччен 1800000(??)ЯкутиАббевиль, е шелльпирĕн эрăччен 300000— пирĕн эрăччен 100000 Европăн анăçрипе кăнтăр пайĕсемАшельпирĕн эрăччен 300000—пирĕн эрăччен 100000Африка, Малти Хĕвелтухăç, Европăн анăçрипе кăнтăр пайĕсемМустьерпирĕн эрăччен 100000—пирĕн эрăччен 33000Европăн чылай пайĕ, Çывăх Тухăç, Вăтам Ази, КазахстанКостенко-стрелецпирĕн эрăччен 32000—пирĕн эрăччен 30000СНГ кăнтăр пайĕсемПеригорпирĕн эрăччен 31000—пирĕн эрăччен 18000Анăçпа Тĕп ЕвропаОриньякпирĕн эрăччен 30000—пирĕн эрăччен 20000Анăçпа Тĕп ЕвропаКостенко-авдейпирĕн эрăччен 22000—пирĕн эрăччен 19000СНГ кăнтăр пайĕпе Тĕп ЕвропаСолютрипирĕн эрăччен 19000—пирĕн эрăччен 16000Анăç ЕвропаМадленпирĕн эрăччен 18000—пирĕн эрăччен 9000Анăçпа Тĕп ЕвропаКловиспирĕн эрăччен 13200—пирĕн эрăччен 12900Çурçĕр АмерикаСвидерпирĕн эрăччен 10000—пирĕн эрăччен 8000Польша, Литва, Белоруси

 Мезолит 
КультураВăхăчĕСарăлнă вырăнĕНатуфипирĕн эрăччен 10000 до н. э.—пирĕн эрăччен 7000Палестина, Ливан, СириАçилпирĕн эрăччен 8000—пирĕн эрăччен 7500Франци, ГерманиАренсбург, е Лингбипирĕн эрăччен 9000—пирĕн эрăччен 8000Çурçĕр тата Балти тинĕсĕсен кăнтăр çыранĕсемАсколапирĕн эрăччен 9000—пирĕн эрăччен 6500КарелиМаглемозепирĕн эрăччен 8000—пирĕн эрăччен 5000 Çурçĕр тата Балти тинĕсĕсен кăнтăр çыранĕсем, Дани, Англи,  Скандинавин кăнтăрĕНеман (мезолит тапхăрĕ)приĕн эрăччен 8000—пирĕн эрăччен 4000Литва, Белорусин çурçĕр-анăç пайĕКундаспирĕн эрăччен 8000—пирĕн эрăччен 3000Эстони, Латви, Литваниçурçĕр пайĕ, Ленинград облаçĕКомсапирĕн эрăччен 8000—пирĕн эрăччен 3000Норвегин, Коль çурутравĕн çурçĕр çыранлăхĕ  Капсипирĕн эрăччен 8000—пирĕн эрăччен 4000Çурçĕр-Анăç АфрикаСуомусъярвипирĕн эрăччен 6500—пирĕн эрăччен 4000Финлянди, КарелиТарденуазпирĕн эрăччен 6000—пирĕн эрăччен 3000Анăçпа Тĕп ЕвропаЭртебеллепирĕн эрăччен 6000—пирĕн эрăччен 3000Балти тинĕсĕн кăнтăр çыранĕ, Дани, Скандинавин кăнтăр пайĕ

 Неолитпа энеолит 
КультураВăхăчĕСарăлнă вырăнĕХассунпирĕн эрăччен 6000—пирĕн эрăччен 5000Ирак, ИранСесклопирĕн эрăччен 6000—пирĕн эрăччен 4500ГрециКарановопирĕн эрăччен 6000—пирĕн эрăччен 4500БолгариБугпа Днестрпирĕн эрăччен 6000—пирĕн эрăччен 3800Анăç УкраинаСамаррапирĕн эрăччен 5000—пирĕн эрăччен 4500Ирак, ИранФайӳмпирĕн эрăччен 5000—пирĕн эрăччен 4000Анатри ИкĕпатАнаупирĕн эрăччен 5000—пирĕн эрăччен 2000Кăнтăр ТуркменистанКампинипирĕн эрăччен 5000—пирĕн эрăччен 3000Çурçĕр Франци, БельгиХалафпирĕн эрăччен 4500—пирĕн эрăччен 4000Ирак, Сири, Турцин тухăç пайĕДиминипирĕн эрăччен 4500—пирĕн эрăччен 4000ГрециВăтам стогпирĕн эрăччен 4500—пирĕн эрăччен 3500Украина, кăнтăр РаççейВинчапирĕн эрăччен 4500—пирĕн эрăччен 3000Югослави, Румынин кăнтăр-анăç пайĕЙăрăм керамикапирĕн эрăччен 4500—пирĕн эрăччен 2000Ытларах Танайçум çĕр-шывĕсемДнепрпа Донецпирĕн эрăччен 4500—пирĕн эрăччен 2200Украина, Белоруситури Атăлпирĕн эрăччен 4500—пирĕн эрăччен 3000Çӳлти тата вăтам АтăлСперрингспирĕн эрăччен 4200—пирĕн эрăччен 3300Карели, ФинляндиЭль-обейди (убейди)пирĕн эрăччен 4000—пирĕн эрăччен 3000МесопотамиБадарипирĕн эрăччен 4000—пирĕн эрăччен 3500ИкĕпатНеман (неолит тапхăрĕ)пирĕн эрăччен 4000—пирĕн эрăччен 2000Литва, Белорусин çурçĕр-анăç пайĕЯньшаопирĕн эрăччен 4000—пирĕн эрăччен 2000Хуанхэ шывĕн вăтам тата анатри юхăмĕКельтеминарпирĕн эрăччен 4000—пирĕн эрăччен 2000Амударьяпа Зеравшан хушшинчи çĕрсемТрипольпирĕн эрăччен 5200—пирĕн эрăччен 3400Анăç Украина, Молдави, РумыниОса-Нарвапирĕн эрăччен 3800—пирĕн эрăччен 2500Балтиçум, Белорусин çурçĕр-анăç пайĕ Ямпирĕн эрăччен 3600—пирĕн эрăччен 2300Украина, кăнтăр РаççейНегадапирĕн эрăччен 3500—пирĕн эрăччен 2800ИкĕпатВаринкке евĕр чĕрккепирĕн эрăччен 3500—пирĕн эрăччен 2200Тĕп Европа, Дани, Скандинавин кăнтăр пайĕЛьялпирĕн эрăччен 3500—пирĕн эрăччен 2200Çурçĕр Украина, Аталпа Ока хушшинчи территориКăтартуллă гребенчато-ямочной керамикапирĕн эрăччен 3000—пирĕн эрăччен 2300Финлянди, Эстони, Латви, Ленинград облаçĕИнд айлăмĕсемпирĕн эрăччен 2800—пирĕн эрăччен 2200Инд тата Ганг шыв-çĕр лаптăкĕсем Майкоппирĕн эрăччен 3500—пирĕн эрăччен 3000Çурçĕр КавказВăтам Днепрпирĕн эрăччен 2800—пирĕн эрăччен 1800Çурçĕр Украина, БелорусиКантраллă керамикапирĕн эрăччен 2300—пирĕн эрăччен 1800Дани, Германи, Раççей, Белоруси, Балти, Скандинави çĕршывĕсемВислăпа Неман (жучь)пирĕн эрăччен 2300—пирĕн эрăччен 1500Çурçĕр-тухăç Польша, Калининград облаçĕ, Литва, ЛатвиЛадья евĕр пуртăсен пирĕн эрăччен 2900—пирĕн эрăччен 2000Эстони, Финляндин кăнтăрпа анăç пайĕсем, Швеци, НорвегиЧан евĕр черкке культурипирĕн эрăччен 2200—пирĕн эрăччен 1800Анăçпа Тĕп ЕвропаВолоспирĕн эрăччен 2800—пирĕн эрăччен 2400Атăлпа Ока хушшинчи территориФатьянпирĕн эрăччен 2500—пирĕн эрăччен 2000 Атăлăн çӳлти тата вăтам юхăмĕ Киукайнен пирĕн эрăччен 1800 — пирĕн эрăччен 1300 Финляндин кăнтăрпа анăç пайĕсем

 Бронза ĕмĕрĕ 
КультураВăхăчĕСарăлу вырăнĕЭгей (крит-микен)пирĕн эрăччен 300—пирĕн эрăччен 1100Эгей тинĕсĕн çыранĕсемпе утравĕсем, Крит, Кипр, ГрециКатакомбапирĕн эрăччен 2700—пирĕн эрăччен 2200Атăлпа Днестр антри юхăмĕсен хушшинчи территориУнетĕчпирĕн эрăччен 1800—пирĕн эрăччен 1500Чехи, Словаки, Германин кăнтăр пайĕ, Австрин тухăç пайĕ, Польшăн анăçĕАндронпирĕн эрăччен 2000—пирĕн эрăччен 1400Урал]] хушшинчи çĕрсемТеррамарсемпирĕн эрăччен 1500—пирĕн эрăччен 1200Çурçĕр ИталиПураллăпирĕн эрăччен 2000—пирĕн эрăччен 1500Уралтан Днепр çити, Окапа Хура тинĕс хушшинчеКурганпирĕн эрăччен 1500—пирĕн эрăччен 1200 Тĕп Европăн кăнтăр пайĕЛужичпирĕн эрăччен 1300—пирĕн эрăччен 400Чехи, Германи,  Польшăн анăç пайĕПолей погребальных урнпирĕн эрăччен 1200—пирĕн эрăччен 800Южная часть Тĕп Европăн кăнтăр пайĕКобанпирĕн эрăччен 1100—пирĕн эрăччен 400Çурçĕр КавказАсвапирĕн эрăччен 800—пирĕн эрăччен 500Эстони çыран хĕррисем тата  Финлянди

 Тимĕр ĕмĕрĕ 
КультураВăхачĕСарăлнă вырăнĕГальштатпирĕн эрăччен IX ĕмĕр-пирĕн эрăччен V ĕмĕрТухăç Франци, Германин кăнтăрĕ, Швейцари, Австри, Чехи, Венгрин анăçĕ, Югослави тата АлбаниВилланпирĕн эрăччен IX ĕмĕр-пирĕн эрăччен VI ĕмĕрÇурçĕр Италин анăç пайĕАнаньпирĕн эрăччен VIII ĕмĕр-пирĕн эрăччен III ĕмĕрЧулман Атăл, вăтам АтăлСкифпирĕн эрăччен VII ĕмĕр-пирĕн эрăччен III ĕмĕрХура тинĕс çумĕнчи çеçенхирсемГородецпирĕн эрăччен VII ĕмĕр — пирĕн эрăччен V ĕмĕрОкан вăтам  тата анатри юхăмĕ, вăтам АтăлТиекпирĕн эрăччен VII ĕмĕр — V ĕмĕрАтăлпа Ока хушшинчи çĕрсен анăç пайĕЯсторфапирĕн эрăччен VI ĕмĕр-I ĕмĕрГермани, ДаниЛатенпирĕн эрăччен V ĕмĕр-IАнăç Европа, Тĕп Европăн кăнтăр пайĕСарматпирĕн эрăччен IV ĕмĕр — IVТанайпа Тобол хушшинчи вырăнсемСаргатпирĕн эрăччен VII ĕмĕр — IVАнăç Çĕпĕр вăрман-çеçенхирĕлĕхЗарубинечпирĕн эрăччен II ĕмĕр — IIIДнепăрăн вăтам юхăмĕПьяноборпирĕн эрăччен II ĕмĕр — V ĕмĕрЧулман Атăл, вăтам АтăлЧул картиллĕ çăвасемпирĕн эрăччен I ĕмĕр-V ĕмĕрЭстони, Латвин çурçĕрĕЧерняховпирĕн эрăччен II ĕмĕр-IV ĕмĕрАнăç Украина, Молдави, Румынин тухăçĕПрагапирĕн эрăччен VI ĕмĕр-VII ĕмĕрТĕп Европăн тухăçĕ, Белорусин кăнтăр пайĕ, Украинăн анăçĕ, Молдави, Румыни

 Çавăн пекех пăхăр 
 Китай неолит культурисен шучĕсем
 Çĕпĕр археологи культурисен шучĕсем

 Вуламалли 

 Левин М. Г., Чебоксаров Н. Н. Хозяйственно-культурные типы и историко-этнографические области. // Советская этнография. 1955. 4.
 Монгайт А. Л. Археологические культуры и этнические общности. // Народы Азии и Африки. 1967. 1.
 Формозов А. А. Этнокультурные области на территории Европейской части СССР в каменном веке. — М., 1959.
 Eggers Н. J. Einführung in die Vorgeschichte. — Мünch., 1959.
 De Laet S. L’archéоlogie et ses probleмеs. — Berchem-Brux., 1954.

Категори:Археологи
Категори:Археологи культурисем