Самар

Самар () — Раççейĕн пысăк хули, Атăлăн сулахай çӳллĕ çыранĕнче Самар Луки патĕнче, Самарпа Сук юханшывĕсем хушшинче вырнаçнă, Самар облаçĕн администраци центрĕСамар хули ҫинчен калакан информаци .

Совет тапхăрĕнче (1935 кăрлачăн 27-мĕшĕ — 1991 çулхи кăрлачăн 25-мĕшĕ) хула Ку́йбышев (Валериан Куйбышев патшалăх тата парти ĕçченĕ) ятлă пулнă.

 Администрациллĕ пайлану 
Самар тăххăр района пайланса тăрать:
 Промăçлă (267 пин çын)
 Киров (228,4 пин çын)
 Совет (176,8 пин çын)
 Октябрь (108,3 пин çын)
 Чукун çул (102,3 пин çын)
 Хĕрлĕ тăм (83,8 пин çын)
 Куйбышев (79 пин çын)
 Ленин (63,2 пин çын)
 Самар (30,2 пин çын)

 Халăхĕ 
|thumb|200px|Халăх йышĕн улшăнăвĕ

Йышĕ — 1,1581 млн çын (1.01.2008), (Раççейре 6-мĕш вырăнта — Мускав, Санкт-Петербург, Çĕн Çĕпĕр, Екатеринбурга, Чулхула хыççăн).

Самарта 2008 çулхи кăрлач тĕлне 1 миллион 158 пин çын пурăннă. Икĕ тĕпĕллĕ Самара—Тольятти агломерацинче — Новокуйбышевск, Кинель, Чапаевск, Жигулёвск — 2,3 млн çын шутланать (РФ 3-мĕш — Мускавпа Санкт-Петербург хыççăн 2005 çулта.

+ Самар хулин халăх йышĕ, çулсемпе (пин çын)Çул189719231926193919561959196219671970197319761979Йышĕ91.7147.41723907608068819921045111711621216.2Çул198219861989199219961998200020012003200520062007Йышĕ124312671254.41239.21208.31160.31156.11143.61157.91133.41143.31139.1Çул2008Йышĕ1158.1

Наци йышĕ

+Самар хулин наци йышĕПур Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕ хыпарĕпе Халăх Йышĕ (çын) Пур халăх йышĕ шутĕнче (%) Вырăссем 1 036 857 88,1 Тутарсем 40 327 3,4 Украинсем 19 178 1,8 Мордвасем 17 861 1,5 Чăвашсем 15 252 1,3 Эрменсем 7 140 0,4 Еврейсем 5 231 0,4 Белоруссем 4 835 0,4 Азербайджансем 4 468 0,4 Пушкăртсем 1 849 0,2 Казахсем 1 731 0,1 Узбексем 1 618 0,1 Нимĕçсем 1 506 0,1 Грузинсем 1 459 0,1 Чикансем 1 296 0,1 Таджиксем 1 234 0,1 Çармăссем 712 0,1 Молдавансем 665 0,1 Чеченсем 456 0,0 Кăркăссем 391 0,0 Урăх халăх çынни, хăш халахне кăтартман 12 362 1,1

 Истори 

 Экономика 

 Промăçлăх 

 Сутă-илӳ 
+вак сутă-илӳ çаврăнăшĕ (млрд. тенкĕ)Çул200520062007Çаврăнăш96,0112,2134,8

 Транспорт 

 Тĕн 
 Культура çурчĕсем 

200px|thumb|Ивер хĕрарăм мăнастăрĕ
Самар — нумай конфесси хули. Кунта чылай православи чиркĕвĕ, мăнастарь, кивĕ йăла чиркĕвĕ, мечет, еврей хорал синагоги, католици тата протестант храмĕ, баптистсемпе  пятидесятниксен кĕлӳ çурчĕ пур, вĕсенчен:

 Православи Иверти хĕрарăм манастăрĕ
 Католици  Иисусăн Тасаран таса чĕри храмĕ, вăл  готика стилĕллĕ, хулан истори пайĕнче ларать.
 Лютерансен Таса Георгий храмĕ
 Мăсăльман Самар собор мечетĕ, 1999 çултанпа Европăра чи пысăкки шутланнă2008 çулхи юпа, 17 «Чечня чĕри» мечете Грозный хулинче уçиччен.
 Иудей Самар хорал синагоги, халĕ усă курмаççĕ.

 Çăва-масарсем 


Чи пысăк çăвасем:
 Рубеж çăви — 170 пин пытару
 Хула çави (Самар) 128 пин пытару
 Кăнтăр çăви — 87 пин пытару

 Ăслăх 
Раççей Ăслăх Академийĕ шутĕнчи йĕркеленӳлĕхсем:

 РĂА Самар ăслăх тĕпĕ
 РĂА Атăл бассейнĕн экологи институчĕ
 РĂА П. Н. Лебедев ячĕллĕ физика институчĕн Самар филиалĕ
 Самар ялхуçалăх РЯХĂА Н.М.Тулайков ячĕллĕ ăслăх-тĕпчев институчĕ
 Металлургипе материал тĕпчев А.А.Байков ячĕллĕ институчĕн Атăлçи филиалĕ
 СПАУ çумĕнчи Машинсен акустика институчĕ
 Технологипе пахалăх ăслăх-тĕпчев институчĕ
 РĂА Кăткăс системăсене тытса пырас ыйтусен институчĕ

 Çутĕç 

 Культура 
 Музейсем тата галерейăсем 

Халĕ Самарта 20 музей ытла ĕçлет, вĕсенчен ваттисем ячĕллĕ П. В. Алабин Самар облаçĕн тăван ене тĕпчекен музейĕ
Самар облаçĕн ӳнер музейĕ,

Çаплах анчах уçăлнă Самар футболĕн музейĕ.

 Театрсем тата концерт залĕсем 

Сцена вырăнĕсем
200px|thumb|А. С. Пушкин ячĕллĕ чукун çул ĕçтĕшĕсен культура керменĕ

 Кинотеатрсем 

 Cinema кафе (Киров проспекчĕ, 156)
 Звезда (Çĕнĕ Сад урамĕ, 106)
 Кадр (кино-клуб, Куйбышев урамĕ 103)
 Каро-фильм (Мускав шоссе 18-мĕш çм)
 Киномечта (ТЦ Парк Хаус, 3 хут, Мускав ш., 81б)
 Киномост (Дыбенко урамĕ, 30)
 Киноплекс (Аэродром урамĕ , 47А)
 Огонек (Киров пр, 156)
 Ракурс (кино-клуб, Вилонов урамĕ, 24)
 Россия (Чернореченская урамĕ, 15)
 Художественный (Куйбышев урамĕ, 105)

 Вулавăшсем 

 Спорт 
 Тĕнче çыхăнăвĕсем 
 Партнёр-хуласем 
  Витебск (Белоруси), çу, 11, 2001
  Гомель (Белоруси), çу, 25, 2000
  Днепропетровск (Украина), авăн, 16, 2001
  Копер (Словени), чӳк, 14 2008http://www.riasamara.ru/rus/news/region/society/article34939.shtml Словени Коперĕ  Самарăн партнёрĕ пулса тăчĕ
  Палермо (Итали), авăн, 25, 2008
  Феодоси (Украина)
  Чжэнчжоу (Китай), ака, 11, 2002

 Массăллă хыпар хатĕрĕсем 
 Инçекурав 

 Эфир каналĕсемСТС (1-мĕш канал), Первый канал (3-мĕш канал), Терра / Рен-ТВ (6-мĕш канал), Скат / ТНТ (7-мĕш канал), Россия (9-мĕш канал), Домашний (11-мĕш канал), НТВ (21-мĕш канал), Пятый (23-мĕш канал), Культура (25-мĕш канал), Рио / ДТВ (27-мĕш канал), Муз-ТВ (35-мĕш канал), ТВ-3 (37-мĕш канал), ТВН / Звезда (40-мĕш канал), ТВ-Центр (47-мĕш канал), Спорт (50-мĕш канал)
 Кабель инçекуравĕ«Волгателеком», TeleNet, Диван ТВ , Пятый путь 

 Спутник инçекуравĕНТВ+, Триколор-ТВ, Спутник-ТВ 

 Радиостанцисем 
+ ВХ тата КХ станцисем Ячĕ ЧастотаРадио Звезда0.729 МГцРадио России0.873 МГцРадио Маяк1.143 МГц

+ FM-диапазон Ячĕ ТăтăшлăхРСН68.51 МГцРадио России70.31 МГцРадио Маяк72.05, 92.1 МГц (План)Русское радио72.83, 100.3 МГцЭкспресс FM90.1 МГцМилицейская волна90.6 МГцРадио 791.0 МГцЮмор FM95.7 МГц (План)Радио Скат96.3 МГцРетро FM98.6 МГцЭхо Москвы99.1 МГцЕвропа плюс99.9 МГцРадио Шансон101.0 МГцRECORD101.5 МГцНаше радио102.1 МГцNRJ102.5 МГц (План)DFM102.9 МГцРадио Мегаполис103.6 МГцСамара-Максимум104.3 МГцАвторадио104.8 МГцРадио Алла105.4 МГц (План)Дорожное радио106.1 МГцLove радио106.6 МГц

 Пресса 

«ТЕЛЕНЕДЕЛЯ для всей семьи.», «Самарское обозрение», «Волжская коммуна», «Волжская заря», «Самарские известия», «Самара. Журнал столицы региона», «Самарский футбол», «журнал "Дело"», «Пульс Поволжья», «Самарская газета», «Свежая газета. Самара», «Ваш выбор - вся Самара», «Ваш выбор - весь регион» тата чылай урăххи те.

 Çыхăну 

Мобил çыхăнăвĕ

+ Самар хулинчи мобил çыхăну операторĕсем Ăру сыпăкĕ Мобиллă çыхăну стандарчĕ Операторсем 2 GSM Билайн, МегаФон, МТС, СМАРТС 2,5 GPRS Билайн, МегаФон, МТС, СМАРТС 2,75 EDGE Билайн, МегаФон, МТС, СМАРТС 3 CDMA-450 Волгателеком 3,5 3G, HSPDA Билайн

Стационарлă çыхăну

ВолгаТелеком, Самара-Телеком, Связьинформ, Лада-Телеком, Совинтел, Опти-Телеком, ЭР-Телеком тата урăххи те.

Тетел

Пятый путь , SamaraLan («Сетевые Информационные Системы»), АИСТ,ROL, UNITLINE , Telenet, Волгателеком, Крафт-С, Опти-телеком, Самара-интернет, СамараТелеКом, Дом. Ру, Телком-Самара, Полярная звезда, MetroMax , Телекоммуникационные системы, СамТелеком.

 Паллă вырăнсем 

 Архитектура 

 Палăксем, монументсем 

 Парксем, скверсем 

 Струков сачĕ — хулан ватă паркĕ.

 Рекреаци 
200px|thumb|«Вертолёт лапамĕ»

 Спорт 
Баскетбол

 Баскетбол клубĕ «ЦСК ВВС — САМАРА» (1992 çулта никĕсленĕhttp://bcsamara.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=27&Itemid=91 );

Сывлăш спорчĕ

 Самар облаçĕн аэроклубĕ РОСТО (2000 çулта никĕсленĕhttp://www.dropzone.ru/bobrovka.shtml );
 Самар парапланер клубĕ «Высота» (2000 çулхи пушăн 9-мĕшĕнче никĕсленĕhttp://para.saminfo.ru/ );
 Самарти авиаци-спорт клубĕ «Sky Roads» (1998 çулхи нарăс уйăхĕнче никĕсленĕhttp://www.dropzone.ru/samara.shtml );

Парăс спорчĕ

 «Самарти юханшыв яхт-клубĕ» (1908 çулта никĕсленĕhttp://www.sail-samara.ru/history.php );

Футбол

 Профессиллĕ футбол клубĕ «Крылья Советов» (1942 çулхи  акан 12-мĕшĕ);
 Профессиллĕ футбол клубĕ «Юнит» (2005 кăрлач уйăхĕнче никĕсленĕ);

Хоккей

 Хоккей клубĕ «ЦСК ВВС (Самар)» (1950 çулта никĕсленĕhttp://hkcskvvs.ucoz.ru/faq/);

Шахмат

 «Ладья», хулан ачасемпе яшсен спорт центрĕ;

 Тăванлă хуласем 
  Сент-Луис (АПШ), 1994
  Стара-Загора (Болгари), 1992, юпа, 30
  Штутгарт (Германи), 1992, çĕртме, 29

 Ют патшалăхсен консул оффисĕсем 
  Италин Самар облаçĕпе Тутарстанри (Степан Разин урамĕ, 71А) Хисеплĕ Консуллăхĕ
  Словени Республикин «Самар облаçĕ» консул тăрăхĕ Самарти Консуллăхĕ (Мускав шосси, 4А)

 Çав. пекех 
 Портал:Самар
 Самар хула пуçлăхĕсем
 Паллă самарçăсем
 Самарăн хисеплĕ гражданĕсем
 Самар урамĕсен ят-йышĕ

 Каçăсем 

Влаçăн муниципаллă органĕсем:
 Самар хулари тăрăх администрацийĕ 
 Железнодорожный район администрацийĕ
 Департамент городского хозяйства и экологии администрации городского округа Самара 
 Дума городского округа Самара 

Информаци порталĕсем:
 CамарБизнесКонсалтинг 
 www.samru.ru
 www.samara.ru 
 www.63.ru 
 www.e63.ru
 www.samaratoday.ru 
 www.i-samara.ru
 www.samarapoisk.ru 

Транспорт:
 Самар «Общественный транспорт Самарской области» сайт çинче
 Самар GPS-навигатор картти çинче
 САамар хулин обществăлла транспорт маршрутне пăхмалли интерактиив карти 

Тĕрли
 Самар афиши 
 Cамар сайчĕ
 Самар картти
 www.volga63.ru, Самарпа Тольятти телефон хыпар кĕнеки


Асăрхавсем

*
Категори:Атăл çинчи хуласем
Категори:Раççейĕн миллионлă хулисем
Категори:Мегаполиссем
Категори:Раççей хулисем