Беларус чĕлхи

Белару́с чĕлхи () — тухăç славян чĕлхисенчен пĕри пулать, ытларах Беларуçра сарăлнă. Беларуç Республикин (вырăс чĕлхипе пĕрле) патшалăх чĕлхи шутланать. Чĕлхене пĕлекен пур халăх йышĕ — 10 млн яхăн çын.

1920-мĕш çулсенче идиш, поляк тата вырăс чĕлхисемпе тан Беларус Совет Социаллă Республикин официаллă чĕлхи (пĕр вăхăтра «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» лозунга БССР гербĕ çине тăватă чĕлхепе çырнă пулнă) шутланнă.

 Пулса тухни 
Ăсчахсен шухăшĕпе, чĕлхене авалхи радимичсен, дреговичсен, смулен  кривичĕсен тата, северянсен, пулмалла, пуплевĕсем кĕнĕ. Фонетикăпа, морфологипе, синтаксиспа тата сăмахсар уйрăмлăхĕсемпе вăл ытти çывăх, тăван тухăç славян (вырăспа украин) чĕлхисенчен уйрăм тăрать. Беларус чĕлхин вырăспа украин чĕлхисемпе пĕр пекрех. Лексикинче полякпа литва чĕлхисенчен илнисем те пур.


 Çырулăхĕ 
 А а Б б В в Г г Д д Дж дж Дз дз Е е Ё ё Ж ж З з І і Й й К к Л л М м Н н О о П п Р р С с Т т У у Ў ў Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Ы ы Ь ь  Э э Ю ю Я я

Беларус кириллицинче апострофпа ( ’ ) (хытă паллă вырăнне) усă кураççĕ, "дж" тата "дз" сас паллисем пĕр пек сасăллă вуланаççĕ, çаплах "ё" сас паллине "е" çине çырура куçарма юрамасть.

 Сарăлни 

Беларуçрă  халăх çыравĕпе  çĕршывра пурăнакан çыншăн беларус чĕлхине  тăван чĕлхе вырăнне йышăнать. Пур граждан йышĕнче:   (тăван чĕлхе —беларус    (тăван чĕлхе — беларус    (тăван чĕлхе — беларус    (тăван чĕлхе — беларус    (тăван чĕлхе — беларус  урăх   (тăван чĕлхе — беларус   чĕлхе — беларус чĕлхи тесе:  41,3%,  4,3%,  57,6%,  10,2%,  3,8%, урăх  9,5%; пур  36,7%.

 Çырăвĕ 
Беларус чĕлхин çырăвĕнче кириллицăпа (беларус алфавичĕ пăхăр) усă кураççĕ. Малтан хăш чух латиницăпа усă курнă. Беларус тутарĕсем пĕр хушă беларусла беларус арап алфавичĕпе çырнă.

 Орфографи 

 Фонетика 
Вырăс чĕлхипе танлаштарсан хальхи беларус чĕлхин фонетика тĕп уйрăмлăхсем:
 яканье (пусăм умĕнхи Е Я çине куçать): звязда, плячо;

 «Ы» тата «І» вырăс литература чĕлхинчи «О» тата «Е» тивĕç:

 Чĕлхен кун-çулĕ 

Тапхăрласси:
 авалхи вырăс, литература çырăвĕ (XI—XIV ĕмĕрсем.);
 ватă беларус, литература çырăвĕ (XIV—XVIII ĕмĕрсем):
 официаллă çыру чĕлхи Аслă Литва кнеçлĕхĕнче (XIV-XVII ĕмĕрсем);
 майĕпен ватă беларус çыру чĕлхи поляк чĕлхипе улăштарни (XVII ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕ — XVIII ĕмĕр);
 беларус халăх диалект чĕлхи, ял çыннисен тата фольклорти ытларах пуплев чĕлхи (XIV-XXI ĕмĕрсем);
 хальхи беларус литература чĕлхи:
 литературăпа грамматикăн аталанăвĕ (XIX ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕ -XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕ);
 хальхи литература чĕлхин аталанăвĕ (XX ĕмĕрсем).


 Диалекчĕсем 
Çавăн пекех пăхăр
 Беларус орфографипе пунктуаци йĕркисем (2008)
 Беларус литератури
 Беларус алфавичĕ

 Вуламалли 
 Судник М.Р. Белорусский язык // Лингвистический энциклопедический словарь. М., 1990. С. 71-72
 А.И. Журавский ДЕЛОВАЯ ПИСЬМЕННОСТЬ В СИСТЕМЕ СТАРОБЕЛОРУССКОГО ЛИТЕРАТУРНОГО ЯЗЫКА (Восточнославянское и общее языкознание. - М., 1978. - С. 185-191)
 Н. А. Кондрашов БЕЛОРУССКИЙ ЯЗЫК (Кондрашов Н. А. Славянские языки. - М., 1986. - С. 96-106)
 Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s. s. 112-190.

 Каçăсем 

 Белорусско-русский словарь — Викивулавăш
 Белорус чĕлхине вĕрентекенĕ (хăй тĕллĕ пĕлӳ илмелли)
 Беларус сăмахсарĕсем 
 «Говори со мной по-белорусски» — беларус чĕлхин никĕс курсĕ («тарашкевица») 
 Беларуçинчи чĕлхе лару-тăрăвĕ 
 Программа «Беларус-Вырăс-Беларус» компьютер куçаруçă 
 Беларус-вырăс сăмахсарĕ

*
Категори:Беларуç чĕлхисем
Категори:Польша чĕлхисем