Çĕр хăвăлĕ

Ханкăр, Çĕр хăвăлĕ — Çĕр витĕмĕн çӳлти хулăмăшĕнчи çутçанталăк ĕçĕ-пуçĕпе пулса тăнă хăвăлсем,çĕр çийĕпе çын куçмаллăх пĕр е темиçе шăтăкпа çыхăннă. Чи пысăк çĕр хăвăлĕсем — кăткăс йĕркеллĕ иртмеллсемпе залсенчен, сайра мар пĕтĕм тăсăлăвĕпе темиçĕ вунпӳ çухрăма çитет. Çĕр хăвăлĕсене спелеологи ăслăлăхĕ тĕпчет.

 Çĕр хăвăлĕсен тĕсĕсем 
 Пăрлăх çĕр хăвăлĕсем 
Пăрлăх кĕлеткинче ирĕлекен юр шывĕ хăвăл туса хурать. Çакăн евĕр çĕр хăвăлĕсем чылай пăрлăхсенче тĕл пулаççĕ. 

 Вулканлă çĕр хăвăлĕсем 

 Тектоникăллă çĕр хăвăлĕсем 
 Эрозиллĕ çĕр хăвăлĕсем 
Шывпа ирĕлтереймен тăпрасенче çĕр хăвăлĕ механикăллă эрози ĕçĕпе пулса каять. Часах çак çĕр хăвăлĕсемтинĕс хĕрринче хум çапнипе пулаççĕ. Çаплах, çĕр хăвăлĕсем малтанхи тектоника çурăкĕсемпе пĕчĕк шыв юхнипе пулса тăраççĕ. Хăйăрлăхсенче те, гранитлăхсенче те çĕр м тăсалăвлĕ эрозиллĕ çĕр хăвăлĕсем тĕл пулаççĕ.


 Карст çĕр хăвăлĕсем 

 Тĕнчери чи тарăн çĕр хăвăлĕсемWorlds deepest caves, Compiled by: Bob Gulden  

   Чул хăвăлĕТарăнăшĕ, мТăршши, мВырнаçăвĕ
   1Крубера-Воронья-2191Спелеокаçăсен архивĕ CML, 25.09.200713 232Абхази
   2Юр-1753Архив спелеорассылки CML, сообщение от 18.09.200724 080Абхази
   3Лампрехтсофен-163250 000Австри
   4Мирольда-162613 000Франци
   5Жан Бернар-160220 536Франци
   6Торка дель Сьерра-15897060Испани
   7Сарма-15436370Абхази
   8Пантюхинская-15085530Абхази
   9Чеки-2-15025291Словени
   10Чеве-148426 194Мексика


 Тĕнчери вăрăм чул хăвăлĕсемWorlds longest caves, Compiled by: Bob Gulden  

   Çĕр хăвăлĕТăршши, мТарăнăше, мВырнаçăвĕ
   1Мамонт590 629-115АПШ
   2Джуэл кэйв225 405-193АПШ
   3Оптимислăя215 000-15Украина
   4Уинд кэйв202 633-197АПШ
   5Лечугия196 034-489АПШ
   6Хёллох194 193-939Швейцари
   7Фишер Ридж177 314-108АПШ
   8Окс Бель Ха164 457-33Мексика
   9Сак Актун157 533-72Мексика
   10Зибенхёнгсте-хохгант154 000-1340Швейцари


 СССР территоринчи калăплă çĕр хăвăлĕсем 
 Юр
 Çĕнĕ Афон
 Мăн Мăйăр
 Барлог карланки
 Орди

 Спелеофауна, экологи 

 Археологиллĕ хаклăхĕ 

 Çавăн пекех пăхар 
 Ту айĕнчи патша

 Каçăсем 
 Уралăн çĕр хăвалĕсем 
 Кугитанга (Туркменистан) çĕр хăвăлĕсем .
 çĕр хăвăлĕнчи пăрлăх. 
 Пермь енĕн çĕр хăвăлĕсем. Орди çер хăвăлĕ. Кэйв-дайвинг

Категори:Çĕр хăвăлĕсем
Категори:Спелеологи