Протактиний

Pr 91 [231] 5f2  6d1 7s2 Протактини
Протактини — 91 атом номерлĕ хими элеменчĕ. Атом масси 231; Pr тесе паллă тăваççĕ(), актиноидсен  шутне кĕрет.
 Истори 

1913-мĕш çулта Фаянс тата Гёринг уран арканнсан пулнă  изотопсем хушшинче UX2 (234Pa)изотоп тупнă. Ун çурма аркану тапхăрĕ 1 мин пулнă, çавăнпа ăна "бреви" ят панă. Кайран Блек, Ган тата Мейтнер  UX2 изотопăн пахалăхĕсеп тантал евĕрлĕ пулнине палăртнă.

1918 çулта Ганпа Мейтнер Уранинитра,тата вĕсенчен уйрăм Соддипе Кренстон, протактинин нумай çул пурăнакан изотопне тупнă. 

 Ячĕ пулни 
Унтан актини пулнă май ăна протактини ят панă. 
(231Pa α-арканупа 227Ac пулать).

 Пахалăхĕсем 
Протактини — çутă сăрă металл, уран пекех хытă. 2oК теперетурăра сверхпроводимость пахалăхне кăтартать. 

Сывлăшра çиелтен монооксид пленкипе витĕнет. Водордпа 250-300оС çăмăллăн реакцине кĕрет, PaH3 гидрид пулать.  Йодпа вĕçекен тĕрлĕ хутăшлă çыхăнусем тăвать.
Изотопĕсем

Хăшпĕр изотопăсен радиохастар пахалăхĕсем:

 Атом виçи
 Çурма аркану тапхăрĕ
 Аркану майĕ
  224
 0,6 çек
 α
  225
 2,0 çек
 α
  226
 1,8 çек
 α
  227
 38,3 мин.
 α (15%), электронный захват (85%)
  228
 22 сех.
 α (2%), электронный захват (98%)
  229
 1,4 кун
 α (0,25%), электронный захват (99%)
  230
 17 кун
 β- (10%), электронный захват (90%), α (0,003%), β+ (0,03%)
  231
 32480±260 çул
 α
  232
 1,31 кун
 β-
  233
 27,4 кун
 β-
  234М (UX2)
 1,18 мин.
 β-
  234 (UZ)
 6,7 сех.
 β-
  235
 23,7 мин.
 β-
  236
 12,5 мин.
 β-
  237
 10,5 мин (?)/39 мин.
 β-


 Уйăрни 

Çутçанталăкри уран смолкин каяшĕсенчен  231Pa уйăрма пулать. Унсăр пуçне, 231Pa  230Th изотопне хуллен нейтронсемпе персе тума пулать:

230Th(n,γ)231Th (β--аркану, T1/2 = 25.6 сех) → 231Pa

е 232Th изотопа хăвăрт нейтронсемпе персе

232Th(n, 2n)231Th (β--аркану, T1/2 = 25.6 сех) → 232Pa

233Pa изотопа торирен тăваççĕя:

232Th(n,γ)233Th (β--аркану, T1/2 = 23.5 мин.) → 233Pa

Протактини металлне 1400-1500оС вĕрире PaF4 бари е кальци пе хĕртсе тăваççĕ.

 Усă курни 
Çĕр хуппинче питĕ сайра пулнипе тата питĕ наркăмăшлă пулнипе атом топливине зутăштарнă çĕрте кăна усă кураççĕ. 1 тонна уранта  0,34 г протакини.

 Биологи пахалăхĕсем 

Протактинипе ун пĕрлĕшĕвĕсем радиохастар тата наркăмăшлă. Танлаштарсан протактини 250 миллин хут синильный йӳçĕкрен наркăмăшлăрах. 

 Каçăсем 

 Протактини Webelements çинче
 Протактини хими элеменчĕсен вулавăшĕнче 
}

Категори:Хими элеменчĕсем
Категори:Актиноидсем
Категори:Металсем
Категори:Радиохастар элементсем