Молибден

Молибден —  Элементсен периодикăллă системинчи 42 номерлĕ хими элеменчĕ, символĕ Mo (), тупталлă шурă кĕмĕл тĕслĕ куçу металл. Металлургире усă кураççĕ.

 Ячĕ пулса тухни 
1778 çулта швед химикĕ Карл Шееле уçать, вăл молибден кислоттине хĕртсе, МоО3 оксидне тупăшлать. Металл тытăмĕнче пĕрремĕш хут ăна П. Гьельм 1782 çулта кăмрăк оксидне чĕртсе туса кăларать: вăл углеродлă молибдена тата молибденăн карбидне кăларать. Таса молибдена 1817 çулта Й. Берцелиус туртса кăларать. 

Ячĕ  «хура тăхланран» пулса тухать. Ĕлкипе хура тăхлан молибденитпа (MoS2) пĕр пекрех, çак минералтан пĕрремĕш хут хура тăхлан ялкăшиллĕ (PbS) молибден оксидне кăларнă, XVIII ĕмĕрченех молибденита графитпа хура тăхлан ялкăшинчен уйрăлса тăнă, çак минералсен пĕрлехи ячĕ «молибден» пулнă.

 Çутçанталăкра упранни 

Çĕрĕн витĕмĕнче молибден 3•10-4% йывăрăшĕпе. Ирĕклĕ молибден тĕл пулмасть. Çутçанталăкра металлăн 20 яхăн минерал. Чи паллисем: молибденит МоS2, повеллит СаМоО4, молибдит Fe(MoO4)3•nH2O и вульфенит PbMoO4.

 Физикă пахалăхĕсем 

Молибден — çутă сăрă металл кубăллă калăпăш тĕпĕллĕ α-Fe, а=0,314 нм тĕсĕллĕ чĕнтĕрлĕ, парамагнитлă. Механика пахалăхĕсем, чылай металсен пекех, металлăн тасалăхĕпе тата унченхи механикăллă тата термăллă ĕç тунинчен (çемçерех металл тасарах) килеççĕ. Ăшăпа сарăлу коэффициенчĕ пĕчĕк.

 Хими пахалăхĕсем 

Пӳлĕмри температурăра сывлăшра Mo тăнăç. 400 °C чух йӳçĕкленме тытăнать. 600 °C вĕри чух хăвăрт виçоксида МоО3 тухать. Çак оксида çаплах молибденăн дисульфидне МоS2 йӳçĕклесе тата термолизпа аммони молибдатĕнчен (NH4)6Mo7O24•4H2O тăваççĕ.
Изотопĕсем

 Тупăçлани 
Промăçлă молибдена тăприне флотациллĕ меслетпе тачăлатнинчен пуçланать. Хыççăн çак концентрата молибденăн оксичĕ 
МоО3 пуличчен пĕçертеççĕ:

2МоS2 + 7O2 → 2MoO3 + 4SO2,

Кайран ăна татах тасатаççĕ. Вара МоО3 водородпа çĕнелетеççĕ. Туса илнĕ хатĕр лаптаксене пусăмпа туптаççĕ, туртаççĕ.

 Биологиллĕ ĕçĕсем 
 Микроэлемент 
Мо микровиçисем органисăма тивĕçлĕ аталанма кирлĕ, çырласемшĕн микроэлементлă тăрантарăвĕ пулать. 
 Токсикологи 
Молибден тусанĕпе унăн çыхăнăвĕсем сывламалли çулсене йĕкĕлтеççĕ.
 Асăрхатарусем 

 Каçăсем 
 Молибден Спецметал.ру çинче 
 Молибден Хими элеменчĕсен халăх валли вулавăшĕнче 
 Молибден Webelements çинче

Категори:Хими элеменчĕсем
Категори:Металсем