Чĕркĕмĕл

Hg 80 200,59 [Xe]4f145d106s2 Ртуть
Чĕркĕмĕл   (, ) — элементсен периодикăллă системин II ушкăнăн хушма ушкăн айĕн хими элеменчĕ, атăм нумерĕ 80, атăм йывăрăшĕ (масси) 200,59, символĕ Hg.

Авалтанах ку элемента чăвашсем чĕркĕмĕл тенĕ. Тĕслĕхрен, «Хĕр кăмăлĕ — чĕркĕмĕл» каларăшра тĕл пулма пулать.

 Тупăшлани 
Раççейре 23 чĕркĕмĕлĕн çĕруправĕсене палăртнă, промăçлă янтă пуррисем 15,6 пин тоннă (2002).

 Физика пахалăхĕсем 
Чĕркĕмĕл — пӳлĕмри температурăра пĕртен пĕр шĕвек металлĕ.
Чĕркĕмĕлĕн магнетисăм пахалăвĕсем çук.
Изотопĕсем

 Хими пахалăхĕсем 
Чĕркĕмĕл — сахал хастар металл.

300 °C çити вĕретсен чĕркĕмĕл йӳçлĕкпе хутăшса пĕрлешет:

2Hg + O2 → 2HgO

 Чӗркӗмӗл токсикологийӗ 
Чӗркӗмӗл тата унӑн наркӑмӑшлӑ нумай сыпӑкӗсем. Чӗркӗмӗл витӗм кӳни — пысӑках мар шутра та — сывлӑх япӑхлантарма пултарать тата ачан малтанхи тапхӑрӗсенчи ҫимӗҫне тата аталанӑвне хӑрушлӑха кӗртсе ӳкерме пултарать. Чӗркӗмӗл нервӑсем, апат ирӗлтерекен тата иммуни системисем, ҫавӑн пекех ҫӑмӑл папкасем, ӳт-тир тата куҫсем ҫине токсла витӗм кӳме пултарать. ЛАВ общество сывлӑх сыхлавӗ валли чылай проблемӑна кӑтартакан хими веществоӗсен тата хими вещество ушкӑнӗсен вунӑ тӗп вещество шутӗнче чӗркӗмӗл тишкерет.

Наркӑмӑшлӑ мӑшӑрсем тата чӗркӗмӗл пӗрлешӗвӗсем. Металл чӗркӗмӗлӗ те хӑрушӑ мар, ҫапах та вӑл пӳлӗм температуринче те пӑсланса пырать. Мӑшӑрсем йывӑр наркӑмӑш кӳме пултараҫҫӗ, ҫакӑ вара, сӑмахран, пӗр ҫӗмӗрӗлнӗ термометр ртути ҫителӗклӗ. Чӗркӗмӗлпе унӑн пӗрлешӗвӗсем (сулема, каломель, киноварь, ртути цианидӗ) нерв системине, пӗверне, папкасене, вар-хырӑм — пыршӑлӑх трактне, сывлав ҫулне (чӗркӗмӗл варкӑшӗ вара организма час-часах шӑршӑсӑр пӑссене шӑршланӑ чухне пырса кӗрет) тӗлӗнтереҫҫӗ. Чӗркӗмӗл хӑрушлӑхӗн класӗ тӑрӑх пӗрремӗш класс (калама ҫук хӑрушӑ хими япали) кӗрет. Тавралӑха тасамарлантарни, уйрӑмах шыва кӑларни хӑрушӑ, мӗншӗн тесен унта пурӑнакан микроорганизмсен ӗҫ-хӗлне пула шывра тата пулӑра пухӑнса тӑракан токсин метилтртутӗнче ирӗлтерекен пӗлӳ пулса пырать. Чӗркӗмӗл — кумулятивлӑ наркӑмӑшсен чӑн-чӑн представителӗЧӗркӗмӗл наркӑмӑшӗн симптомӗсем .

Ртути организмӑн ферментатив тытӑмӗн элеменчӗсемпе тухӑҫлӑрах ҫыхӑнса тӑни (диметилтртут тата ыт.те), пӗтӗмӗшле илсен, организм тытӑмӗн организмри элеменчӗсемпе тухӑҫлӑрах ҫыхӑнса тӑрать.

Этем организмӗнче чӗркӗмӗл хисепӗ 70 кг, юнра 0,2—0,7 мг/кг, шӑмӑсенче 0,5 мг/кг, юнра 0,008 мг/кг.

 Усă курни 

 Çавăн пекех пăхăр 
 Демеркуризаци
 Хĕрлĕ чĕркĕмĕл
 Минамато
 Чĕркĕмĕлпе наркăмăшланни

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 Чĕркĕмĕл ионĕсене инноваци меслечĕпе колориметрлă палăртни. 
 Чĕркĕмĕл Webelements çинче
 Чĕркĕмĕл Хими элеменчĕсен халăх валли вулавăшĕнче 
 Раççейĕн МЧС: Чĕркĕмĕл тăкăнса кайсан мĕн тумаллисем 
 КРИСТАЛЛОХИМИЯ РЕДКИХ РТУТНЫХ МИНЕРАЛОВ 

Категори:Хими элеменчĕсем
Категори:Куçăмлă металсем
Категори:Çав тери хăрушăллă япалалăхсем