Иод

I 53 126,90447 5s25p5 Иод
Иод, йод (  — хĕрлĕ-кăвак) — Элементсен периодикăллă системин 53-мĕш элеменчĕ.

Медицинăра, биологире çак япалана ахаль йод (тĕслĕх: «йод шывĕн шĕвекĕ») теççĕ, Менделеев таблицинче тата хими литературинче иод палăртупа усă кураççĕ.
 Истори 
J симвăла I çине анчахрах, XX ĕмĕрĕн 50-мĕш çулĕсенче , куçарнă.

 Çутçанталăкра тупăнни 
Çутçанталăкра ирĕклĕн те тĕл пулать, минерал, анчах та тупни сайра пулать, —Везувийĕн, Вулкано (Итали) термăллă çăлкуçсенче, тĕслĕхрен. Çуçăнталăкри иодидсен янтă пуррисем 15 млн тоннă, вĕсенчен 99 % Чилипе Японире. Халĕ çак çĕршывсенче питĕ иода нумай тупăçлаççĕ, тĕслĕхрен, чили Atacama Minerals компани çул тăршшипе 720 тоннă иода кăларать.

 Физика пахалăхĕсем 
Пăсĕ хĕрлĕ-кăвак тĕсĕллĕ.

Изотопĕсем

Чи пĕлтерĕшлисем 125I тата 131I. Вĕсем атом бомби сирпĕтсен тата атомла реактор ĕçленĕ чухне нумай пулаççĕ. Тата куизотопсене медицинăра анлă усă кураççĕ.

 Хими пахалăхĕсем 

 Аккумуляторсене хатĕрлени 
Лити-иод электромобиль аккумуляторĕнче пурлă авăрланă электродра (йӳçтерекен) иода ĕçе кĕртеççĕ.

 Лазерлă термотĕшĕллĕ синтез 
Хăш иод-органика хутăшĕсене иодăн пăлханчăк атăмĕсемçинче ĕçлекен çав тери хăват газ лазерĕсенче усă кураççĕ.

 Радиоэлектронла промăçлăх 
Юлашки çулсенче иода шĕвек кристаллă дисплейсене тунă чух чылай ĕçе кĕртеççĕ.

 Иодпа усă курни 
2005 çулта тĕнчере 25,5 пин тоннă усă курнă.

 Асăрхатарусем 

 Каçăсем 
 Иод «Кругосвет» энциклопединче 
 Иод Webelements çинче
 Иод хими элеменчĕсем халăх валли вулавăшĕ 

Категори:Галогенсем
Категори:Хими элеменчĕсем
Категори:Металмаррисем