Стамбул

Стамбул (тур. Istanbul) — Турцин пысăк, паллă тинĕс порчĕ, промылă, сутă-илӳллĕ хули тата тĕнчери паллă культура тĕпĕ. Унченн Константинополь тесе ятланă. Хăш-пĕр авалхи вырăс источниксенче хулана "Царьград" тесе чĕнеççĕСтамбулти тӗлӗнмелле экскурсисем. 
 Географи 

Босфор пролив хĕррисенче вырнаçнă. Стамбул сăртлă вырăнта, Турцин çурçĕр-анăçĕнче, Босфор пролив икĕ хĕрринче, кăнтăртан Мрамор тинĕсĕ хĕрринче ларать. Хулан чылайăшĕ Европăра шутланать, пĕчĕк пайĕ — Азире. Европа пайĕ, хăйне май тата иккĕне Ылтăн Мăйрака бухти патĕнче уйрăлать. Хула лаптăкĕ — 1 538, 77 çм².
Стамбул географи шутĕнчен питĕ ăнăçлă ларать — хула тĕнче пайĕсене çыхăнтаракан çулсем çинче вырнаçнă: Европăран Азине тата Хура тинĕсрен Мрамор тинĕсне те малалла Вăтаçĕр тинĕсне.

 Истори 

276x276px
277x277px
277x277px
229x229px

1930-мĕш çулчен Константино́поль (греч. Κωνσταντινούπολις, тур. Konstantiniyye) ятлă, 450 çулчен Çĕнĕ Рим е Иккĕмĕш Рим (греч. Νέα Ρώμη, лат. Nova Roma), 330 çулчен Висанти (греч. Βυζάντιον) ятлă пулнă. Вăтам ĕмĕрсенче вырăс çырăвĕсенче Царьград (Патша-хули) тесе палăртнă, паянхи вырăс чĕлхинче вăл архаизм пулать, çавах та болгар чĕлхинче çак сăмахпа (Цариград) халĕ те Истанбул (Стамбул) хулан синонимĕ туса усă кураççĕ. Турци республикине 1923 çулта йĕркеленĕ хыççăн шĕкĕр хулине Константинопольтен (Стамбул) Анкарана куçарнă. 1930 çулхи пуш, 28 турккăсем хулана Стамбул ят панă.
Хула ĕлĕк Рим, кайран Висанти импери тĕп хули пулнă. Пĕррехинче вырăс кнеçĕ Олег çĕнтерсе хăй аллине илнĕ. 1453 çулхи çу, 29 хулана Мехмед II султан ертсе пынипе Осман импери çарĕсем туртса илнĕ.

 Халăхĕ 

2006 çулта хулара 10 млн. çын пурăннă. 
мини|397x397пкс|Стамбулта пурăнакан грек халăх йышлăхĕ тата унăн пайĕ 1844-1997 çулсенче. 

 Демографи 

Халăх йышлăхĕ ӳсни:
 Çул Халăхĕ330 40 000400 400 000530 550 000545 350 000715 300 000950 400 0001200 150 0001453 36 0001477 75 0001566 600 000 Çул Халăхĕ1817 500 0001860 715 0001885 873 5701890 874 0001897 1 059 0001901 942 9001914 909 9781927 680 8571935 741 1481940 793 949 Çул Халăхĕ Чӳк 1945 860 558 Чӳк 1950 983 041 Чӳк 1955 1 268 771 Чӳк 1960 1 466 535 Чӳк 1965 1 742 978 Чӳк 1970 2 132 407 Чӳк 1975 2 547 364 Чӳк 1980 2 772 708 Чӳк 1985 5 475 982 Чӳк 1990 6 620 241 Çул Халăхĕ Юпа 1997 8 260 438 Чӳк 2000 8 803 468 Кăрлач 2005 9 797 536 Кăрлач 2006 10 034 830

 Климачĕ 
Стамбул вăтам климат ярăмĕнче вырнаçнă. Băтаçĕрти, çемçе те нӳрĕклĕ, ир çуркуннерен пуçласах кай кĕруннечченех ăшă, тӳпе пĕлĕтлĕ (вăтам температура кăрлăчра — +3 — +9 °C, утăра — +20 — +29 °C, шыв температури — +23 °C. Çулта 870 мм чухлĕ нӳрĕк укет. Хĕлсем çăмăрлă, хăш чухне юр çукалать.

Уйăхри вăтам температурăна кăтартни:

УйăхMaximum TemperatureLowest temperatureÇăмăрлă кунсемХĕвеллĕ кунсемВăтамАбсолютлăВăтамАбсолютлăКăрлач919313182.6Нарăс924216153.3Пуш1127311144.4Ака16337296.6Çу213412288.9Çĕртме2637166510.8Утă29391811411.7Çурла29412010311.3Авăн253815668.5Чӳк2133123106.2Юпа152797134.6Раштав1122512172.3
 Стамбулăн тĕлĕнтермĕшĕсем 

Висанти тапхăрĕ

Стамбулăн мечетĕсем 
 Султанахмед мечетĕ («Кăвак мечет») 
 Сулеймание мечетĕ (Сулеймание-джами) 
 Рустампаша мечетĕ
 Çĕнĕ мечет (Йени Джами мечетĕ) 
 Беязит мечетĕ
 Фатих мечетĕ
 Лалели мечетĕ
 Бодрум мечетĕ
 Валиде-Султан мечетĕ(Аксарай) 
 Султан Селим мечетĕ
 Нуросманийе мечетĕ
 Ортакёй мечетĕ

Керменсем

 Султансен Топкапы керменĕ
 Долмабахче керменĕ
 Йылдыз керменĕ
 Влахерн керменĕн ишĕлчĕкĕсем

Тӳремсем

 Ахмедие тӳремĕ (кивĕ ячĕ «Ипподром тӳремĕ») 
 Таксим тӳремĕ
 Чемберлиташ тӳремĕ
 Беязит тӳремĕ
 Çĕнĕ мечет тӳремĕ 

Карманĕсем

 Румелихисар карманĕ
 Анадолухисар карманĕ

Турулсем

 Галат турулĕ 
 Беязит турулĕ
 Хĕр турулĕ (Кыз Кулеси) 

Парксем

 Ататюрк паркĕ
 Гюльхане паркĕ 
 Йылдыз паркĕ
 Миниатюрк — миниатюрлă парк 

Кĕперсем

 Галат кĕперĕ (Ылтăн Мăйрака бухти урлă) 
 Ватă Галат кĕперĕ (Ылтăн Мăйрака бухти урлă) 
 Ататюрк кĕперĕ (Ылтăн Мăйрака бухти урлă) 
 Халич кĕперĕ (Ылтăн Мăйрака бухти урлă) 
 Ататюрк кĕперĕ (Босфор кĕперĕ) (Босфор урлă) 
 Мехмед Фатих султанăн кĕперĕ (Босфор урлă) 

Историллĕ транспорчĕ

 Тюнель 
 Историллĕ трамвай 

Стамбул пасарĕсем

 Гранд пасарĕ (Хуплă пасар, Капалы Чарши) 
 Кăпт пасарĕ

 Стамбул кассисем 
300px|thumb|Стамбул кассисем
 Европа енĕ :
 Бебек
 Бешикташ
 Галата
 Фенер

 Асăрхавсем 

Категори:Стамбул
Категори:Турци хулисем