Енĕш Нăрваш

Енĕш Нăрваш, — Чăваш Енĕн Тăвай районĕнчи ял. 

 Кун-çулĕ 
Енĕш Нăрваш 1563 çулта Тимеш (Тăвай) ялĕнчен уйрăлса никĕсленнĕ. 1565 çулта кун çути курнă "Писцовой тата мишавай" кĕнекинче çапла çырнă: <Куçару: Ял çĕнĕскер, виçĕ кил. Вĕсене Тимешри виçĕ чăваш Янших, Охметка, Кепяк мордвасен çĕрĕ çинче никĕсленĕ — патшалахăн оброк тÿлекенсен ялĕ — Нăрваш шывĕ синчи Нăрваш — уй-хир леш енче. Ĕнтĕ икĕ çул таран пурнаççĕ унта Яншихпе юлташĕсем.>.Тĕрлĕ çулсенче ял ятне тĕрлĕрен каланă. Яла пуçлакансем çырма хĕрринче ларнăран ăна Çĕнĕ Çырма, Çĕнĕ ял тенĕ пулмалла. 1781-1782 çулсенче д.Янтиково (Синь Сирма) тесе çырни пур. 1859 çулта - Нăрваш çырминчи Аслă Нăрваш ялĕ тенĕ. 1867 çулхи карттă çинче - Норваш, 403 двора тесе палăртнă. 1898 çулта ялта чиркӳ туса лартнă хыççăн ăна Енĕш Нăрваш сали () тесе калама та, хут çине çырма та тытăннă.

1927 çулчен ял Çĕрпӳ уесĕн Тăвай вулăсне кĕнĕ. 

1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ Канаш районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Тăвай районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн Канаш районне кĕнĕ. 1965 çулхи чӳк уйăхĕн 3-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Тăвай районне кĕрет.

ÇулсемХронологи тапăлĕ1563Виçĕ чăваш куçса килсе яла никĕсленĕ1565Ял çинчен пуçласа Писцавай кĕнекере çырса кăтартнă1700Кивĕ ял çунса кайнă, çĕннине Сикте çăлĕ патне куçарса лартнă1710Ревизи вăхăтĕнче ялта 24 кил шутланнă1725Ял çыннисене Христос тенне кĕртсе Шăхаль чиркӳ прихучĕ çумне çирĕплетнĕ1763Тĕне кĕнисене Нăрваш Сали чиркӳ прихучĕ çумне çирĕплетнĕ1858Ялта 139 кил шутланнă1871Ялта шкул ĕçлеме пуçланнă1895Ял çыннисен пухăвĕнче ялта чиркӳ лартма йышăннă1898Ялта чиркӳ туса пĕтернĕ, кĕлĕ ирттерме пуçланă1903И.Я.Яковлев пулăшнипе шкулăн çĕнĕ çуртне туса пĕтернĕ1905Ялта пушар тухса 83 кил тĕппипе кĕлленнĕ1908Пушар тухса 30 кил çунса кайнă1911Ялта 427 кил шутланнă1912Чиркӳ çурчĕ çунса кайнă1914Çĕнĕрен туса лартнă чиркӳ ĕçлеме пуçланă1922Ялта комсомол ячейки йĕркеленнĕ1927Вулав çурчĕ уçăлнă1930Ял халăхĕн мăн пухăвĕнче "Енших" ятлă колхоз тума йышăннă1930Колхоза "Красная Чувашия" ят панă1933Колхоза пĕрремĕш трактор "Фродзон" илсе килнĕ1934Колхоз пĕрремĕш автомобиль туяннă1939Ялта пушар тухса 114 кил çунса кайнă1955Колхозра кукурус акма пуçланă1956Ялти килсене электричество кĕнĕ1957Чиркĕве пăсса клуб тата ял канашĕпе колхоз правленийĕн çурчĕсене туса лартнă1961Вăтам шкулăн икĕ хутлă çĕнĕ çуртне хăпартнă, унта ачасене вĕрентме пуçланă1967Канашран Енĕш Нăрваша автобус çӳреме пуçланă1979Колхоз правленийĕ, ял канашĕ, почта уйрăмĕ, перекет касси çĕнĕ çурта куçнă1981Тăрмăша тухакан çула асфальт сарнă1983Ялта çĕнĕ культура çурчĕ туса хута янă1987Ялта ача пахчи туса пĕтернĕ, ĕçе кĕртнĕ1990Ялта историпе асăну музейĕ уçăлнă1991Ялта çĕнĕ чиркӳ çурчĕн никĕсне хывнă2000Яла çутçанталăк газне кĕртнĕ2002Ялта тухтăр офисĕ ĕçлеме тытăннă

 Статистика 
 ÇулсемКил-çурт шучĕХалăх йышĕ
  15653  171024  176399553
  18581391152
  18611135
  18672251344
  18702351157
  1878551 арçын
  18953221941
  18973531918
  19013532083
  19074272188
  19114272216
  19244601836
  19305102336
  19404372329
  19454701816
  19505262187
  19746132783
  1991618  19986371767
  19996421690
  20006481723
  20016521661
  20026521668
  20036521656
  20046521631
  20056561636 20101241Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики .


 Çутĕç 
1871 çулхи октябрь пуçламĕшĕнче Енĕш Нăрвашра Николай Максимович Богородицкий пуп тăрăшнипе чиркӳ прихучĕн  шкулĕ уçăлнă. Октябрĕн 12-мĕшĕнче пĕрмĕш уроксем пулаççĕ. Шкула 30 ар çын ача çӳреме пуçланă.
Паллă пулăмсем 
ÇулсемХронологи таблици1871Енĕш Нăрваш чиркӳ прихучĕн шкулĕ уçăлнă1874Енĕш Нăрваш шкулĕнче вĕрентӳçĕ пулса М.Т.Тимофеев ĕçлеме тытăннă.1879Енĕш Нăрваша пуçласа И.Я.Яковлев шкул çурчĕ тума çĕр уйăрса пама ыйтма килнĕ.1882Енĕш Нăрвашра халăха çутта кăларас енĕпе ĕçлекен министерствăн вырăс мар халăхсен пĕр класлă учлищине уçнă.1902Енĕш Нăрвашри пĕр класлă училищăна икĕ класлă учлиĕ шутне куçарнă.1920Енĕш Нăрваш шкулĕ çумĕнче ликбез уçăлнă.1932Енĕш Нăрвашри шкула "Ялти хресчен çамрăкĕсен шкулĕ" ята панă.1935Ялти хресчен çамрăкĕсен шкулĕнчен çичĕ çыл вĕренмелли шкул туса хунă.1939Енĕш Нăрвашра вăтам пĕлӳ паракан шкул ĕçлеметытăннă.1958Енĕш Нăрвашра икĕ хутлă кирпĕч шкул çурчĕ купалама тытăннă.1961Шкулăн çĕнĕ çуртне хутя янă.1971Енĕш Нăрваш шкулĕн 100 çулхи юбилейĕ. Шкула Чăваш АССР Аслă Канаш Президиумĕн Хисеп Хучĕпе чысланă.1975Икĕ хутлă шкул çурчĕ çумне кирпĕчрен тĕртсе спорт залĕ купаланă.1990Шкул районта чи малтан "БК-0010-01" компьютер туяннă.1991Ялти историпе асăну музейне "Халăх музейĕ" ята панă.1991Енĕш Нăрваш шкулĕн 120 çулхи юбилей.1996Енĕш Нăрваш шкулĕн 125 çулхи юбилей.1996Енĕш Нăрваш шкулне Чăваш Республикин Хисеп Хучĕпе чыслани çинчен Чăваш Республикин Президенчĕ Н. В. Федоров Хутай кăларнă.1996Чăваш Республикин Президенчĕ Н.В.Федоров Енĕш Нăрваш шкулĕнче пулнă, шкула Чăваш Республикин Хисеп Хучĕпе чысланă.2002Шкул Интернет сеть системине кĕнĕ.2002Кушкăри татат Нăрваш Салинчи кĕçĕн классене Енĕш Нăрваш шкулĕ çумне пĕрлештернĕ.

 Музей 
Ялти музея, "Историпе асăну музейĕ" ят парса, 1990 çулхи раштавăн 21-мĕшенче уçнă. Музей И.Я.Яковлев тăрăшнипе 1903 çулта туса лартнă шкул çурчĕнче вырнаçнă. 
Историпе асăну музеĕнче çакăн пек пӳлĕмсем ĕркеленĕ:
 - этнографипе ял пурнăçĕ;
 - шкул историйĕ;
 - колхоз историйĕ;
 - тăван çĕр-шыва хӳтелекенсен пӳлĕмĕ;
 - И.Я.Яковлевăн асăну пӳлĕмĕ;
 - ӳкерçĕсен пӳлĕмĕ;
 - ӳкерчĕксемпе кӳлепӳсен пулĕмĕ;
 - музей фончĕн управ пӳлĕмĕ.

1991 çулхи майăн 28-мĕшĕнче Енĕш Нăрвашри историпе асăну музейне "Раççей Федерацийĕн халăх музейĕ" ята панă. Халĕ вăл "Енĕш Нăрваш историпе асăну халăх музейĕ" ятлă.

Музейра пурĕ 5316 экспонат. Вĕсен шучĕ кунсеренех хутшăнса пырать.

 Паллă çынсем 
 Данилов Дмитрий Данилович, литература тишкерӳçи, вĕрентӳçĕ. Театр тĕпчевçи.
 Данилов Михаил Данилович, чӑваш сӑвӑҫи, куҫаруҫи.
 Иванов Алексей Васильевич, Аксар студин ертӳçи.
 Кузьмина Вера Кузьминична, актриса.
 Максимов Степан Максимович — чăваш композиторĕ, чăваш халăх юррисене пухаканĕ, педагог.
 Сверчков Никита Кузьмич, сăрлав ӳнерçи, график
 Спиридонов Григорий Спиридонович, профессиллĕ пĕрремĕш чăваш кӳлепĕçи.
 Спиридонов Моисей Спиридонович, сăрлав ӳнерçи, график.
 Ванеркке Николай Иванович, çутĕçпе культура ĕçченĕ.
 Хумма Çеменĕ, чăваш çыравçи, сăвăçи, драматургĕ, тăлмачĕ.
 Никӑлай Юшунев (1895-1942), Чӑваш АССР Тӗп ӗҫтӑвкомӗ предҫедателӗ (1927-1929).

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 Тăвай районĕн сайтĕнчи статья
 Чăваш Енри пурăнан вырăнсем 
 Чăваш энциклопедийĕ
 Енӗш Нӑрвашри музейра курав уҫӑлнӑ

Категори:Тăвай районĕнчи пурăнан вырăнсем
Категори:Енĕш Нăрваш