Патăрьел

Патăрьел (,  ) — Чăваш Енри Патăрьел районĕн администраци центрĕ.  Ял район тытăмĕнче хăйне уйрăм ял тăрăхĕ шутланать.

Тавралăх
Пăла юханшывĕ хĕрринче вырнаçнă.  Ял витĕр Кепе шывĕ юхать. Çавăн пекех ялĕн çурçĕр-хĕвеланăç хĕррипе Юхма шывĕн пĕр кивĕ туратти иртет. Ялпа юнашар А151 çул иртсе каять. Канашран 56 км. Хирлĕ вырăн, чат çывăхра вăрман тавраш çук.

Ялта Батыревское ХАУ, "Корма" СХПК, тĕп район пульницци, икĕ вăтам шкул (1№ тата Талвир ячĕллĕ  2№), ÿнер шкулĕ, чиркӳ, 3 ача сачĕ, район культура çурчĕ, ФСК "Паттăр", "Çăкăр" - таврапĕлÿ музейĕ, 3 вулавăш, ветеринари станцийĕ, Чăваш патшалăх университечĕн филиалĕ пур. Пасар ĕçлет, нумай суту-илӳ лавкки.

Халăх йышĕ, ял тытăмĕ
2010-мĕш  çулхи çыравпа ялта 5431 çын, çав шутра 2527 арçын, 2904 хĕрарăм пурăннă Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики .

Истори
Йăлана кĕнĕ тăрăх, Патăрьеле 1570-1580 çулсенче никĕсленĕ тесе шутлаççĕ. Чăннипе вара, çакна çирĕплетекен историлле çăлкуçсем çук темелле.  Çĕрпӳ районĕнчи Патăрьелпе  ку тĕлĕшпе çыхăну пурри е çукки те çав тери кăткăс ыйту пулса тăрать. Çапах та çыхăну пур пуль теме май паракан хăшпĕр историлле халапсем пуррине те йышăнмаллаВ.Д.Димитриев. Чувашские исторические предания. Ч., 1993. с. 187 —ББК 93 Д 44. 

Тепĕр енчен, халапсем мар, чăн-чăн документах яла Йĕпреç районĕнчи Хумпуç Патăрьел çыннисем никĕслеме е никĕслессине хутшăнма пултарнине çирĕплетет. Документ "Переписная книга ясачных татар, чуваш и мордвы Симбирского уезда за 1723 год" (Чĕпмпĕр уесĕнчи ясак тÿлекен тутарсен, чăвашсен мордвасен 1723-мĕш çулхи çырсатуху кĕнеки) ятлă. Унта çавăн пек çырни пурАУ ДОД "ДЮСШ" "ПАТТАР" МО "Батыревский район"  ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ. Публикации » Патăрьел ял историйĕЦГДА ф.802Люкин, Владимир. Патăрьел (Хумпуç Патăрьел, Аслă Патăрьел). («Пăла хĕрринче» кĕнекерен). — Патăрьел район хаçачĕ «Авангард», 25.02.2002, 14 (11349) №. — с.7.:

<Куçару: Ясак тÿлекенсен Хумпуç Патăрьел ялĕ ясак тÿлекенсен  Çĕнĕ Ахпÿрт чăваш ялĕнчен виçĕ çухрăмра, Пăла шывĕн сылтăм енче вырнаçнă. Ялта 123 кил.>
Географилле самантсене шута илсен, кунта шăпах ку статьяри Патăрьел пирки иккенни курăнать. Илсе кăтартнă документранах ял ячĕ чăнах та "паттăр" сăмахран тухни те паллă. Мĕншĕн тесен асăннă çырсатуху кĕнекинчи Богатырево çавăн пĕлтерĕшлĕ. Çын ятĕнчен е урăх сăмахран тухнă пулсан апла каламан пулĕччĕç.

1780-мĕш çулта, Чĕмпĕрти енлĕх йĕркеленĕ чухне,  Типĕ Пăла çинчи тĕне кĕнĕ чăвашсен  Хумпуç Патăрьелĕ (оригиналта — Хонбуси Батырева)   Чĕмпĕр уесĕнчен тухса    Пăва уесне кĕнине палăртнă

 "Юхма" сăмахăн унчченхи тата паянхи  пĕлтерĕшĕ мĕнре-ха? 
"Юхма" тесе Шăнкăртам ялĕ витĕр тухса унтах  Пăлана кĕрекен çырмана калаççĕ. Çавна май ыйту тухса тăрать: мĕншĕн-ха "Юхма" тенине час-часах Патăрьелпе çыхăнтараççĕ (Юхма Патăрьел тенисене илтме пулать)? Тупсăмĕ акă мĕнре. Тахçан Юхма çырмиин анат енче тепĕр туратти те пулнă, вăл вара хĕвелтухаç еннелле — Патăрьел патнелле —  пăрăнса тепĕр ик-виçĕ çухрăмран Кепе çырмине юхса кĕнĕ. Чăннипе каласан ку турат паянхи кун та пур, анчах та вăл Шăнкăртамри çырмапа çыхăнăвне çухатнă, вырăнти çăлкуçсемпе çеç "тăранса" пурăнать. Ячĕ те унăн халĕ çаплах сыхланса юлнă — Юхма çырми. Е, уйăрса илес тесе, ăна Кивĕ Юхма теме пулать.

Çак япаласене паянхи Патăрьел çыннисем пĕлмессе те пултараççĕ. Мĕншĕн тесен кунта, ытти ялсемпе танлаштарсан, вырăслану процесĕсем хăвăртрах пыраççĕ, тепĕр енчен, пурнаканнисенчен те чылайăшĕ вырăнти çынсем мар, урăх тĕлсенчен куçса килнисем. 

Патăрьелĕнчи "Юхма" текен урамПатăрьелĕнчи Юхма урам. — çав çырма ячĕпе. Çырми чăнах та урамăн çурçĕр хĕррипе иртсе каять. Çавăн пекех Патăрьелĕнче çак ятлă пасар пур (ытларикун тата эрнекун пухăнать). Вăл каллех хайхи çырмаран кăшт кăна çÿлерех вырнаçнă. Юхма çырмин тăрăхĕнче çавăн пекех сĕт-çу савучĕ, "Паттăр" стадион, мунча, "Робинзон" çырса карта тытса çавăрнă темĕнле лаптăк пур.

 Патăрьел — вулăс центрĕ 
1920-мĕш çулхи çурла уйăхĕн 3-мĕшĕччен Пăва уесне, ун хыççăн вара Çĕрпӳ уесне кĕнĕ. 1920-мĕш çулхи юпа уйăхĕн 5-мĕшĕ хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районне кĕртнĕ. 1921-мĕш çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен 1927-мĕш çулччен Патăръел уесне кĕнĕ. Ку асăннă пĕтĕм вăхăтсенче ял çак пайланăвсен Патăръел вулăсĕн центрĕ (вулăс ялĕ) пулнă. Кун хыççăн администраци пайланăвĕнче "вулăс" сăмахпа усă курма пăрахнă, вăл шайри тытăмсене ытти ятсемпе палăртнă.

Патăрьел хăçан вулăс центрĕ пулса тăни паллă мар.

 Патăрьел — уес тата район центрĕ 
1921-мĕш çулхи çĕртме уйăхĕн 22-мĕшĕнчен 1927-мĕш çулччен Чăваш Енре  Патăръел уесĕ пулнă, унăн центрĕ — Патăрьел. Кун хыççăн, "уес" сăмах та, "вулăс" пекех, пурнăçран çухалнă.

1927-мĕш çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшенчен Аслă Патăръел районне кĕнĕ. 1935-мĕш çулхи çу уйăхĕн 19-мĕшĕ хыççăн Патăръел районне, 1939-мĕш çулхи нарăс уйăхĕн 22-мĕшĕ хыççăн Чкаловски районне, 1957-мĕш çулхи чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăт таран Патăръел районне кĕретЧăваш Ен пурăнан вырăнсем . Çак асăннă пур тапхăрта та Патăрьел, 1939-1944-мĕш çулсемсĕр пуçне, район центрĕ пулнă, вăл шутра район "Чкаловски районĕ" ятпа çÿренĕ чухне те.


 Патăрьел гербĕ тата ялавĕ пирки 
1990-мĕш çулсенче вырăнти "Авангард" хаçатра çакăн пек статьясем пичетленсе тухнă.
ъъ
"Герб — ача вăййи мар". — 1997-мĕш çул, Чÿк, 1.
"Эх, герб, герб... " — 1998-мĕш çул, Раштав, 16.

Иккĕшĕнче те Патăрьел ялĕ валли герб ăсталас тата çирĕплетес ыйтăва хускатнă. Çав вăхăтрах вĕсенче пулас герб мĕнлерех пуласси пирки хăшпĕр сĕнÿсем те пур. Сăмахран, тĕпре "паттăр" сăнарĕ пулмаллине те палăртнă.

Хальхи вăхăтра Патăрьел районĕн хăйне уйрăм герб пурГерб Батыревского района. Гербăн геральдика регистрĕнчи номерĕ — 3655. Йышăннă кун — 25.10.2007 Асаннă герб никĕсĕ çинче   [[ял] тăрăхĕн гербне  те ăсталанăГЕРБ БАТЫРЕВСКОГОГО СЕЛЬСКОГО ПОСЕЛЕНИЯ БАТЫРЕВСКОГО РАЙОНА ЧУВАШСКОЙ РЕСПУБЛИКИ — Союз геральдистов России.. Йышăннă кун 29.03.2018, йышăну номерĕ № 22/6. Гербăн геральдика регистрĕнчи номерĕ — № 11865.  Çапла вара, районăн тата тĕпри ялăн гербĕсен, сахал пулин те, уйрăмлăхĕсем пур.

Ялав тĕлешпе те çавнашкал лару-тару, тивĕçлĕ йышăнусем те пур[https://wshipunov.ucoz.ru/index/gerb_i_flag_batyrevskogo_rajona/0-45 ГЕРБ И ФЛАГ
БАТЫРЕВСКОГО РАЙОНА ЧУВАШСКОЙ РЕСПУБЛИКИ] — Геральдический художник Вадим Шипунов]ФЛАГ БАТЫРЕВСКОГОГО СЕЛЬСКОГО ПОСЕЛЕНИЯ БАТЫРЕВСКОГО РАЙОНА ЧУВАШСКОЙ РЕСПУБЛИКИ — Союз геральдистов России.. Район ялавĕн геральдика регистрĕнчи номерĕ — 3656 (гербăннинчен пĕр пĕрчĕ чухлĕ пысăкрах). 

 Паллă çынсем 
 Сатур Пракка (1919-1943), чăваш сăвăçи, çыравçи. Вăрçăра вилнĕ.
 ГУБАНОВ МИХАИЛ ВАСИЛЬЕВИЧ (1919–1977), СССР Тулаш суту-илÿ министăрлăхĕн яваплă ĕçлевçиБатыревская энциклопедия. Том 1 : Губанов Михаил Васильевич. 
 Табаков Александр Порфирьевич (1920-2005), — Мухтав орденĕн тулли кавалерĕ.
 Талвир Алексей Филиппович (1909-1979),- чăваш çыравçи, "Пăва çулĕ çинче" роман авторĕ.
 Башкиров Леонид Филиппович (1929-1992), - тăвăмлăх йĕркелÿçи; Шупашкарти "Чувашкабель", "Электроприбор" савутсен пуçлăхĕ пулнă; А.Ф.Талвирăн 20 çул кĕçĕнрех шăллĕ, В.Л.Башкиров ашшĕ.
 Моисеев Фёдор Петрович, - кире пуканĕ йăтассипе хутлăхри паллă паттăр.
 Табаков Владимир Алексеевич, таврапĕлÿçĕ.
 Уськин Александр Сергеевич (1920-2008) — чĕлхеçĕ, Чăваш Енри аслă шкулсен тытăмĕнчи ĕçлевçĕУСЬКИН Александр Сергеевич..
 Теллина Валентина Андреевна (1950 çур.) — Чăваш республикин тава тивĕçлĕ тухтăрĕ (1997), Раççей Федерацийĕн тава тивĕçлĕ тухтăрĕ (2005)Алексеев Г.А. Теллина Валентина Андреевна. Электронла чăваш энциклопедири статья.. Ертсе пыракан вырăнсенче нумай вăхăт ĕçленĕ.
 Табаков Петр Алексеевич (28.09.1946 çур.), — техника ăславĕсен докторĕ,  «Патăрьел сельхозтехники» ОАОн директорĕ(1987-2008, октябрь).
 Сапожников Олег Анатольевич (1962 çур.), — физика тата математика ăславĕсен докторĕ (2009), МГУ профессорĕ.
 Стеклова Зинаида Николаевна (1931-1991) — З. Баширин "Чăваш хĕрĕ Униççе" хайлавне тутарларан чăвашла куçарнă (1961) çын.

 Кăсăклă фактсем 
Елĕкренпех Патăрьел ялĕнче ирçесем пурăнакан ятарлă урам пулнă, ăна, каллех ĕлĕкренпех, Ирçе касси теççĕ (Ленин урамĕ, Ленин проспекчĕпе пăтраштармалла мар).

 Вуламалли 
 Батыревская энциклопедия. Чебоксары, 2005, 376 с.
 Моисеев, Юрий. Батырево вчера и сегодня. 2002.
 Моисеев, Юрий. Из рода батыров. 2021.
 Моисеев, Юрий. Батырево и батыревцы. 2022.

Асăрхавсем

Каçăсем
 Патăръел ялĕн официаллă мар сайчĕ 
 cheb.ru çинчи Патăръел районĕн ӳкерчĕкĕсем
 Чăваш Ен пурăнан вырăнсем 
 Чăваш энциклопедийĕ

Категори:Патăрьел районĕн ялĕсем