Кяхта

Кяхта, — Раççейри хула, Буряти Республикин Кяхта районĕн администрациĕ вырнаçнă вырăн. 1934 çулчен Троицкосавск ятлă пулнă. Монголипе Раççей чикки патĕнче вырнаçнă. Улан-Удэ хулинчен 234 çухрăмра ларать.

Истори
Хула 1727 çулта никĕсленнĕ. 1727 çулхи Бурин килешĕвне пуснă хыççăн Китайпа суту-илӳ тăвакан тĕп вырăн пулса тăнă. Ку хуларах çавăн пекех Вырăспа Китай хушшинчи 1727 çулхи Кяхта килĕшĕвне алă пусса çирĕплетнĕ. 

1743 çултанпа суту-илӳ слободи пулса тăнă, 1792 çулта кунта Иркутск таможнине куçарнă. Кяхта урлă Китая сукно, мануфактура, тирĕксем, юфть леçнĕ, Китайран чей илсе килнĕ. 1903 çулта Китайпа Хĕвелтухăç чукун çулне туса хунă хыççăн Кяхтăн Китайпа Раççей хушшинче суту-илӳ тăвас пелтерĕшĕ чакнă, Монголи çине куçнă.

1915 çулта ку хулара 1915 çулхи Кяхта килĕшĕвне алă пусса çирĕплетнĕ. 1920-1921 çулсенче ку хула Сухэ-Батор тата Чайбалсан революци ĕçĕсен тĕп вырăнĕ пулнă. 1921 çулхи пуш уйăхĕн 1 кунта Монголи халăх партин пĕрремĕш съезчĕ иртнĕ.

Кяхта хулинчен хăйсен çулçӳревĕсене Н.М. Пржевальский, П.К. Козлов, Потанин Г.Н. Потанин, А.В. Потанина, В.А. Обручев пуçланă е вĕçленĕ.

 Хулара пурăнан халăх 
ÇулПурăнан халăх (пин çын)18978,78819238,467Население в городах Бурятии // Бурят-Монгольская правда. Верхнеудинск. № 1 (971) 1 января 1927 года. стр. 119268,646Итоги переписи населения 1926 года.195910,3197015,3198918,3200218,4200418,6200518,8200618,8200718,9200819,1200919,4

 Капăрлатусем 

 Вуламалли 

 Силин, Е. П. Кяхта в XVIII веке. Из истории русско-китайской торговли. Иркутск, 1947.
 Обручев В. А. «От Кяхты до Кульджи». Москва, 1956
 Паллас П. С. «Путешествие по разным провинциям Российского государства» // Россия XVIII в. глазами иностранцев. Ленинград, 1989
 Кяхта. Памятники истории и культуры: путеводитель. Москва, 1990
 Бестужев М. А. «Поездка в Кяхту»// Дум высокое стремленье. Иркутск, 1975
 Старицкий А. К. Река Селенга в Забайкальской области. — СПб, 1913
 Силин Е. П. «Город на границе. Кяхта»
 Туристский путеводитель «Байкал». — М.: издательство VIZA, 2009. стр. 108—111 
 Андрей Мартынов. Живописное путешествие от Москвы до китайской границы. 1816 год. 
 Иван Носков. Кяхта. 1861 год.
 Дмитрий Стахеев. Кяхта. 1865 год.
 Генрих-Юлий Клапрот «Описание Кяхты» «Сын Отечества» 1816 год
 Инструкция пограничному дозорщику Фирсову.1728 год 
 Прокопий Громов. Кяхтинские храмы.
 Прокопий Громов. Начало Троицкой крепостцы и Кяхты 
 Владимир Обручев. От Кяхты до Кульджи.
 Константин Назимов. Страничка из истории Кяхты

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 

 Кяхтинский погран-отряд ВЧ 2043 
 «Кяхта. Слобода миллионеров»
 Сергей Кез. Горькая участь «Москвы на Востоке» // Независимая газета, 15 декабря 2001
 Александр Грек. Русский Клондайк //National Geographic, 24 декабря 2011

Категори:Кяхта
Категори:Бурятин район центрĕсем
Категори:Буряти Республикин хулисем