Bòżëna Nënka

Bòżëna Nënka, Wiôlgô Bòżëna, Wiôlgô Mac, Nënka Zemia, Królewô Niebios, Magna Mater – w wierzeniach mnodżëch kùltur główné (abò jedno z głównészëch) bóżstwò w panteónie. Bòżëna nôczãsti je równô z Zemią (abò je ji patrónkã), w mnodżëch kùlturach bãdącô paralelno królewã niebios﻿ (temù do ji atribùtów dochòdzëła jesz nôdoba). Zazwëczôj dôwôczka wszelaczégò żëcégò, ùòsabiającô płodnosc (kùlt płodnoscë) ë macerziństwò. Czãsto je téż òna nënkã bògów.

 Wëkòpaliska w Çatalhöyük 
mały|246x246px|Sedzącô Białka z Çatalhöyük
Midzë 1961 a 1965 James Mellaart prowadzëł seriã wëkòpalisków w Çatalhöyük. Òn widzôł tam wiele figùrów, chtërné Mellaart ùważôł za figùrë Bòżëni Nënki, bãdącą główną bòżëną matriarchalni kùlture. Nalezono sedzącą białkã, òkòlënô tim, co Mellart òpisëwôł jakò lwicë, w zbiérnik na zbòżé; mòżlëwé, eż chroniła òna zbérë ë skłôd zôrnaMellaart (1967), p. 180-181. Ùważôł òn te môlë za sanktuaria. Nalezono téż wiele bezpłcowëch figùrków, chtërné Mellaart ùważôł za òsoblëwé dlô spòlëzni zdominowani przez białki (podczorchnanié seksualnoscé w kùńszce je zwiãzane z chłopsczima pòdskôcënkama ë pragniączkama)Mellaart (1967).

Z ùdbą, eż bëła matriachalnô spòlëzna ë kùlt bòżëni nënki, zgôdzała sã badérka stôrodôwnotë - Marijô Gimbutas. To dało zôczątk terôzniészémù kùltowi Bòżëni Nënki, z kòżdorocznëma pielgrzimkama do ÇatalhöyükBaler (2005), p. 40.

Òd 1993 rokù wznowiono wëkòpaliska, chtërné terô prowadzëł Ian Hodder, a Lynn Meskell bëła w Stanford Figurines Project, chtëren badérowôł figùrki z Çatalhöyük. To karno doszło do jinszëch wniosków niż Gimbutas ë Mellaart. Jeno czilka figùrków zidentëfikòwano jakò żeńsczé ë nalezono jich w przëtrôfkòwëch môlach, czãsto nô smiecëszczach, co sprawiło, eż kùlt bòżëni nënki w tim môle wëdawôł sã mało mòżlëwiHodder (2010).

 Afrikańsczé religije 
W egipsczi mitologiji bòżëna nieba Nut bëwô nazewanô "Nënką", bò ùrodzëła gwiôzdë ë bòga słuńca. Wierzëno, eż Nut przëcëgô ùmarłëch do swòjégò nieba pôłnégò gwiôzdów ë òbdarzô ich jestkã ë winã"Papyrus of Ani: Egyptian Book of the Dead", Sir E. A. Wallis Budge, NuVision Publications, page 57, 2007, ISBN 1-59547-914-7.

W religiji Kongo Niebieskô Nënka, Nzambici, bëła żeńsczim wariantã Niebiesczégò Òjca ë bòga słuńca - Nzambi Mpungu. Na pòczãtwie lëdze pòstrzégalë ich jakò jednégò dëcha, z jedną chłopską pòłową, a drëgą żeńską. Pò wprowadzëniu chrzescëjaństwa do Westrzédni Africzi òpis Nzambi zmienił sã na Bòga Stwórcã, a Nzambici na jegò białkãBrown, Ras Michael (2012). African-Atlantic Cultures and the South Carolina Lowcountry (1st ed.). New York, NY: Cambridge University Press. pp. 26–27. ISBN 978-1-107-66882-9Dennett, Richard Edward (1906). At the Back of the Black Man's Mind; Or, Notes on the kingly office in West Africa. Forgotten Books. pp. 202–207. ISBN 978-1-60506-011-8.

 Hindujizm 

 Chrzescëjaństwò 
Mimò, eż w chrzescëjaństwie nié mô Bòżëni Nënki, to Katolëcczi Kòscół ë Prawòsławnô Cerkwiô nazewają Dzewicã Marijã Nënką Bòga. Je to przekłôdã titelu Theotokos ë Deipara. Marijô mô ten titel òd efesczégò sobòru, chterën béł w 431 rokù. Ewangelëcczi ùwôgi ò marijnim kùlce bëłë jignorowané. Jinszé titelë Marijô to: Najô Nënka, Błogòsławionô Nënka abò Swiãta Nënka, bò ùrodzëła Jezësa Christusa, a chrzescëjanowie nazewają sebie "Bratama ë Sostrama w Christuse". W chrzescëjaństwie je mnodżé mòdłë do Mariji, na przëmiar: Zdrowas Marijo (jinszô nazwa: Zdrowaska) ë Pòd Twòjã òbronã. Niechtërny lëdze widzą paralelã w nazewaniu Mariji "Naszą Nënką", a Jahwe "Naszim Òjcã". W procëmnosce do pògańsczi bòżëni płodnoscë, Marijô je Wieczną Dzewicą ë Nënką Bòga. Swiãta Marijô w ewangelëcczëch tekstach niga nié bëła nazewanô bòżëną. Òd apòsztolsczëch czasów Kòscół wierzëł, eż Marijô bëła wzãtô żiwcã do nieba ë to sã nazewô Wniebòwzãcé Nôswiãtszi Pannë, a na ósce - Zasnãce Bògòrodzëcë. Niechtërny chrzescëjanowie wierzą, eż Marijô jakò nôwôżnészô swiãtô mòże wpłëwac na swiat przez lëczné òbjawienia, sanktuaria ë nôbòżeństwa.

W przedislamsczi Arabii Kòlërëdianie bëlë chrzescëjańsczim òdłamã, chterën pòdobno tczëł Dzewicã Marijã, składającë całopôlné òfiarë z kùcha. Bëlë òni kritikòwanié przez stôrochrzescëjanów, bò Marijô mòże bëc blós tczonô, a nié adorowanô jakò Bóg-Człowiek"Kopijô Archiwùm". Originalné archiwùm z 24 séwnika 2012. Pòbrano 25 gòdnika 2020..

 Rëch Swiãtëch w Òstatnëch Dniach 
W rëchù Swiãtëch w Òstatnëch Dniach, òsoblëwie w Kòscele Jezësa Christusa Swiãtëch w Òstatnëch Dniach, wiele wiérnëch wierzë w Niebieską Nënkã, jakò białkã Bòga Òjca. Òni sã nazewané Niebieskama RodzëcamaFletcher Stack, Peggy (9 May 2021). "Latter-day Saints are talking more about Heavenly Mother, and that's where the debates and divisions begin". The Salt Lake Tribune. Archived from the original on 18 January 2024 – via Internet Archive. . Pòniechtërny wierzą, eż je wiele Niebieskëch Nënków, chtërné sã białkama Niebiesczégò Bòga Òjca ë sã w pòligëniczni łączbieRosetti, Cristina (1 April 2022). "'O My Mother': Mormon Fundamentalist Mothers in Heaven and Women's Authority". Dialogue. 55 (1). University of Illinois Press: 133. doi:10.5406/15549399.55.1.05. ISSN 0012-2157Morrill, Susanna (2006). White Roses on the Floor of Heaven: Mormon Women's Popular Theology, 1880–1920. New York City: Routledge. pp. 55, 108. ISBN 0-415-97735-5Moench Charles, Melodie (Fall 1988). "The Need for a New Mormon Heaven" (PDF). Dialogue. 21 (3). University of Illinois Press: 83. During the era of polygamy some suggested that she is only one of many mothers in heaven. They reasoned that procreation of spirit children could be accomplished more efficiently if Heavenly Father could impregnate many heavenly mothers, just as exalted mortals' procreation of spirit children could be accomplished more efficiently if exalted mortal males could impregnate many wives.. 

 Nowé religijné rëchë 

 Religijô Słowianów 
mały|243x243px|Wëszëwka z Rusczi Nordë (XIX w.) Jinterpretowané jakò òbrôz Bòżëni Nënki
Baro czãsto za słowiańską Bòżënã Nënkã ùważô sã MòkòszkãKatičić, Radoslav (2003). Die Hauswirtin am Tor: Auf den Spuren der großen Göttin in Fragmenten slawischer und baltischer sakraler Dichtung. Frankfurt am Main: PETER LANG. p. 40. ISBN 3-631-50896-4. Archived from the original on 2016-03-04.. Òna patronowała dzałe, tkactwù, strzëżeniã blérwówMiriam R. Dexter, Marija Gimbutas (2001). The Living Goddesses. University of California Press. pp. 197, 206–208. ISBN 9780520229150.. Jesz chroniła białczi òbczas pòróda. Mòkoszka pòjawiô sã w "Pòwiescë minionëch lat", òna je òpiekùnką białków ë jich kawlówIvanits, Linda J. (February 15, 1989). Russian Folk Belief. M.E. Sharpe. ISBN 9780765630889 – via Google Books..

Ji wizerënczi przetrwałë głównie nô rãcznikach: bòżëna stoi pòd òdkrëtą kòpùłą swiãtnicë wznosącë rãce kù górze, a nô głowie mô rogatą mùcã. Z òbù stronów Mòkòszczi stoją dwaj jezdnicë nô kòniach. Nô niechtërnëch wëszëwkach pòd kòniama widac swasticzi, czasã mùca bòżëni wëzérô jakò kwitnący czerz.Hałyna Łozko, Rodzima Wiara Ukraińska (tłum. Antoni Wacyk), Wrocław, wydawnictwo Toporzeł, 1997.

Mòkòszka bëła jedurną bòżëną, chtërni figùra òstała wzniesonô przez Włodzmiérza Wiôldżégò w jegò panteónie słowiańsczëch bògów na górze w Czijewie.

Wedle wikszoscë badérów Mòkòszka pòjawiô sã w bëlinach ë zamòwach jakò Nënka Serô Zemia.

Jinszą bòżëną nënką ù Słowianów je Żëwô. Ji miono òznaczô: "ta, chtërna żëje"Łuczyński, Michał (2020). Bogowie dawnych Słowian. Studium onomastyczne. Kielce: Kieleckie Towarzystwo Naukowe. ISBN 978-83-60777-83-1. Òna pòjawiô sã w  Chronica Slavorum. Bëła bòżëną Òbodrëtów. Wiaczesłôw Iwanow ë Władimir Toporow ùważôlë, eż Żiwa je epitetã bòżëni Mòkòszczi (chtërna pò christianizaciji zachòwała sã w pòłabsczëch mionach)Wiaczesłôw Iwanow; Władimir Toporow (1983). "К реконструкции Мокоши как женского персонажа в славянской версии основного мифа" (PDF). Балто-славянские исследования. 1982. Moscow: 175–197.

 Psychòlogijô 
Mòtiw Bòżëni Nënki baro czãsto pòjawiô sã w mitach. Wedle Carla Gustava Junga nen mòtiw je zwiãzané z archetipã nënki. Je to ùsztôłtowanô struktura w lëdzczi psychice ze wzglãdu na òsoblëwé znanczi nënki. Do klasicznëch fòrm òbjawianiô sã tegò archetipù Jung pòdaje: włôsnô nënka, przëbranô nënka, ale téż: Bòżô Nënka, Kòscół, starka, kôrmica, mòtiw wiôldżi nënki pòchòdzącë z historii religijoznawstwa, przeczuwającô białka, biôłô dama; gard, krôj, niebò, Zemia, mòrze, bòżëna, materiô, MiesądzCarl Gustav Jung: Grundwerk. T. 2: Die psychologischen Aspekte des Mutterarchetypus. Olten: Olten und Freiburg/Br., 1984, s. 148-149..

 Dowòdzëzna ò prehistoricznëm matriarchace 

 Bòżëna Nënka w różnëch religijach 
Za Bòżënã Nënkã ùznawano:
+WizerënekMionoMitologijô abò religijôbezramki|150x150pxAl-Latarabskô mitologijôbezramki|144x144pxAsase Yaakańskô mitologijôbezramki|193x193pxAstartefenickô mitologijôbezramki|195x195pxBhumihinduskô mitologijôbezramki|199x199pxCoatlicueazteckô mitologijô Danuceltickô mitologijôbezramki|151x151pxDemetergreckô mitologijôbezramki|166x166pxDurgahinduskô mitologijôEtügen Eketëreckô mitologijôbezramki|170x170pxGajagreckô mitologijôbezramki|114x114pxHebathetickô mitologijôbezramki|140x140pxIsztarsumerijskô mitologijôbezramki|145x145pxIzidaegipskô mitologijôbezramki|143x143pxJordnordickô mitologijôKisumerijskô mitologijôbezramki|154x154pxKybelefrëgijskô mitologijôbezramki|122x122pxLeimarel Sidabimejtejskô mitologijôbezramki|128x128pxMajaitalskô ë rimskô mitologijôbezramki|161x161pxMòkòszkasłowiańskô mitologijôbezramki|143x143pxNinhursagsumerijskô mitologijôbezramki|291x291pxNutegipskô mitologijôNzambicireligijô Kongobezramki|124x124pxSaulebôłtëckô mitologijôbezramki|166x166pxSifnordickô mitologijôbezramki|136x136pxTiamatsumerijskô mitologijôbezramki|145x145pxTellus (Terra)rimskô mitologijôbezramki|155x155pxPachamamainskaskô mitologijôbezramki|217x217pxPapatūānukumaorijskô mitologijôbezramki|146x146pxPrythiwiindijskô mitologijô Žemynalëtewskô mitologijô

 Dopisczi 

Kategòrëjô:Religijô
Kategòrëjô:Pòlitejizm