Lëtwa

Lëtwa (téż Lëtewskô) – państwò w nordowòwestrzédny Eùropie. Stolëcą i nôwikszim gardã je Wilno. Òd nordë grańczi z Łotwą, òd pôłniowégò pòrénkù z Biôłorusą, òd pôłniowégò zôpadu z Pòlską i kaliningradzczim òbwodã (eksklawa Rusje). Mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 99 km. Òd 2004 nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie.

 Geògrafiô 
 Pòłożenié 
Leżi w nordowòwestrzédny Eùropie, na pòrénkòwim ùbrzegù Bôłtëcczégò Mòrza.
Wiéchrzëzna
całownô: 65,300 km²
wiéchrzëzna lądu: 62,680 km²
wiéchrzëzna wòdów: 2,620 km²
môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 124.
Lądowé grańce
òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,549 km
państwa, z jaczima mô grańce: Biôłorus 640 km, Łotwa 544 km, Pòlskô 104 km, Ruskô (kaliningradzczi òbwód) 261 km
Brzegòwô liniô 
99 km (przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza)
Klimat
Klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym. Strzédnô cepłota òb zëmã sygô minus 4,9 °С, òb lato – 17 °С. Wielëna òpadënków sygô 748 mm òb rok.
Ùsztôłcenié terenu
Pòwiérzchniã państwa zajimają równiznë ze szlachama dôwnégò zlodowaceniô. Pò kraju rozsónëch je wiele môłëch jezór.
Wësokòsc terenu 
strzédnô wësokòsc: 110 m. n.r.m.
nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Bôłt)
nôwëższi czëp: 294 m. n.r.m. (Aukštojas)
Gruńtë wedle ùżiwaniô
rolné gruńtë 44,8 % (w tim 34,9 % òrnëch gruńtów)
lasë 34,6%
Lëdze i spòlëzna
Pòpùlacjô
wielëna lëdztwa: 2,823,859 (na lëpińc 2017)
môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 140.
Etniczné karna
Lëtwini 84.1%, Pòlôsze, 6.6%, Ruskòwie 5.8%, Biôłorusënowie 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2011)
Jãzëczi
lëtewsczi (òficjalny) 82%, rusczi 8%, pòlsczi 5.6% (wôrtoscë szacowóné na 2011)
Religijné karna
katolëcë 77,2%, Rusczi Prawòsławny Kòscół 4,1%,  stôroòbrzãdowcë 0,8%, lëtrowie 0,6%
Ùrbanizacjô
mieskô pòpùlacjô: 66,5%
wikszé miesczé westrzódczi: Wilno (stolëca) – 542,990 mieszkańców, Kòwno – 299,466 mieszkańców, Kłajpeda – 155,032 mieszkańcówStatistics Lithuania — Population at the beginning of the year by city / town and year.
Pòliticzny system
òficjalnô pòzwa: Lëtewskô Repùblika (lët. Lietuvos Respublika)
pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
stolëca: Wilno
czasowô cona: UTC +2
państwowé swiãto: 16 gromicznika – Dzéń Òdbùdowaniô Lëtewsczégò Państwa (lët. Lietuvos valstybės atkūrimo diena)
nôrodny himn: „Tautiška giesmė” (Nôrodnô spiéwa)
Òbrôzk:Tautiška giesme instrumental.oga
Wëkònôwczô władza
 prezydent Gitanas Nausėda (òd 12 lëpińca 2019) https://bnn-news.com/gitanas-nauseda-officially-becomes-president-of-lithuania-202923 (stón z 2019-07-12)
 premier Ingrida Šimonytė (òd 11 gòdnika 2020)https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/1296197/lietuva-turi-nauja-vyriausybe-seimas-pritare-programai-prisieke-ministrai (stón z  2020-12-11) https://wilnoteka.lt/artykul/sejm-zatwierdzil-kandydature-ingridy-simonyte-na-stanowisko-premiera (stón 2020-11-24)
Ùstawòdôwczô władza
jednojizbòwi parlament – Sejm Lëtewsczi Repùbliczi (lët. Lietuvos Respublikos Seimas; 141 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)

 Rozmajitoscë 
Òd 15 do 17 maja 2013 rokù òdbiwało sã zéńdzenié parlameńtarzistów Delegacji Karna Sejmù Repùbliczi Litwë ds. Midzëparlameńtarnëch Kòntaktów z Rzeczpòspòlitą Pòlską i Litewskò-Pòlsczégò Parlameńtarnégò Karna Sejmù RP, òni chcele wiedzec ò ùczbie kaszëbsczégò jãzëka i dwajãzëkòwòsce na Kaszëbach.

 Przëpisczi 

Bibliografiô
Lëtwa w „The World Factbook”

 Bùtnowé lënczi 
 https://web.archive.org/web/20050901162618/http://www.lietuva.lt/

*

Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa