Wôżczi

Wôżczi (Odonata) – réga rabùsznëch òwadów.  Są krótczé w pniu, mają smùkłé cało, wiôldżé òczë, dłëdżi òdwlék i dwie pôrë skrzidłów. Czedë wôżczi są w sztãdze spòczinkù jich skrzidła są rozłożoné na bòczi abò są pòdniesóné do górë. Wôżczi są związóné z wòdowim strzodowiskã – pònarwë żëją w wòdze, dorosłé òsóbniczi żëją kòl zbiérnika z wòdą stojącą abò płënącą. 

 Wëstãpòwanié 
Na swiece znónëch je kòl 6000 tësąców żëjącëch wespółczasno gatënków wôżków, wëstãpùjącëch na wszëtczich kòntinentach òkróm Antarktidë. W Eùropie wëstãpùje kòl 130, a w Pòlsczi 73 gatënków wôżkówWażki - Spis gatunków ważek ze zdjęciami.

 Charakteristika 
Długòsc cała wôżków òscyluje òd 2 cm do 19 cm. Jich rozłożoné skrzidła mają òd 2 cm do 19 cm. Do nôwiãkszich żëjącëch gatënków wôżków nôleżi Anax strenuus. 

Głowa wôżczi je baro dżibkô. Òna mô baro wiôldżé, rozbùdowóné òczë i krótczé makle. Ji gãbny aparat je grëzącégò tipù. Kroczné nodżi są dłudżé i smùkłé. Òdwlék wôżków zbudowóny z 10 dzélów je dłudżi i cenczi.
Samice wôżków są colemało mni ufarwioné niżlë samce. Ù samców na drëdżim segmence je baro złożony kòpùlacyjny aparat. Samice mają jajenkò służące do skłôdaniô jajów. Skłôdają je pòd wòdą abò w pòblëżim, czãsto na płëwającëch abò zagłãbionëch roscenach.

Wôżczi żëją òd 6 miesąców do 7 lat, z czegò wikszosc pòd wòdą jakno rabùszné pònarwë. Jakno dorosłé, lôtającé òwadë wiôldżi gatënczi wôżków żëją do 4 miesąców. Wôżczi lôtają nôlepi z wszëtczich òwadów. Robią to chùtkò i cëchò.Jachtują na lôtajacé òwadë m. jin. na mëdżi i plujczi. Chwitają je nogama. Pòtrafią widzec w przód dargã lecënkù swòji òfiarë. Miészé gatënczi wôżków chòdzą pò roscenach i tak jachtują. 

 Dôwné wôżczi 
Wôżczi nôleżą do ewòlucyjno nôstarszich westrzód terô żëjącëch òwadów. Prawôżczi z ôrtu Meganeura i Meganeuropsis bëłë nôwiãkszimi ze znónëch òwadów ò wiôldżich skrzidłach do 720 mm abò 750 mm.

 Systematika wôżków 
Dotądka na swiece mómë 6 tësaców gatënków wôżków. Ich biologicznô klasyfikacjô òpierô sã na analizë skrzidłów dorosłëch pòstacëjów.
Dzysdniowo żëjacé wôżczi dzelą sã na pòdrzãdë:
różnoskrzidłé wôżczi (Anisoptera)
równoskrzidłé wôżczi (Zygoptera)
Wëapartniómë jesz 4-5 jinszich rzãdów znónëch z materiałów kòpalëch midze chtërnyma są:
Protodonata 
Protoanisoptera
Protozygoptera
Archizygoptera
Czasã mómë téż trzecy pòdrząd Anisozygoptera a mnidze nima wëmarłé wôżczi i dwa żëjacé w Azja gatënczi żëwëch skamiałosców z ôrtu  Epiophlebia.
Pònarwë òbù tich karnów - Anisoptera i Zygoptera - mają dzybrorérë ùkrité bënë òdwléka.

 Wôżczi chronioné w Pòlsczi 
W Pòlsczi wëstãpùją 73 gatëncziWażki (Odonata) Polski: Systematyka.  

Scësłą òchróną òbjãté są:
Ophiogomphus cecilia
Nehalennia speciosa
Coenagrion ornatum
Leucorrhinia albifrons 
Leucorrhinia caudalis
Leucorrhinia pectoralis
Aeshna viridis 
Aeshna caerulea

Czãscową òchróną òbjãté są:
Gomphus flavipes
Coenagrion armatum
Sympecma paedisca
Somatochlora alpestris
Somatochlora arctica
Cordulegaster boltonii
Aeshna subarctica

 Przëpisczi 

Kategòrëjô:Òwadë