Gdiniô

Gdiniô (téż: Gdinnô, Gdina; we zdrojach: Gdinam 1253 (kòpijô); Gdinno 1362 (kòpijô); Gdynyno 1365; Gedingen 1400; Gdingen 1414 (kòpijô); Gdinino 1534; Gdigna 1570; Gdynina 1583; Gdynge 1749; Gdingen kòl 1790; Gdingen 1879, Gdynia 1879; Gdynia, niem. Gdingen 1881; Gdynia, niem. Gdingen 1921; Gdynia Gdingen 1925; Gdynia,-i 1980 ; Gdinjô (Cenôwa), Gdiniô (Lorentz, Zëchta), Gdinnô (Lorentz), Gdina (Lorentz); pòl. Gdynia, miem. Gdingen, 1939-1945 Gotenhafen) je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbsczéj zëmë. Gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã Bôłtu, pòłożony w Pòrénkòwi Pòmòrsce. Razã z Gduńskã ë Sopòtã twòrzi aglomeracëjã zwóną Trzëgard. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.414 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù.

Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą wòjewództwa.
 Pòłożenié 
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°32' N, dôłgòta - 18°32' E.

Òd 1999-gò rokù Gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie.

 Pòdôwczi 
 Lëdztwò: 248 767 mieszkańców
 Wiéchrzëzna: 135 km²
 Budżetowé wzątczi (2004 plan): 467,3 mln zł
 Budżetowé wëdôwczi (2004 plan): 469,0 mln zł

 Historëjô 

 X stolaté - rëbackô wnôżëna
 1253 - Pierszô zmiónka o wsë Gdinam
 1637 - Pierszé zaslubinë Pòlsczi z mòrzã w Redłowie na czesc króla Władisława IV ë jegò mòrsczi pòliticzi 
 10 gromicznika 1926 r. - Nadanié gardnëch prawów
 séwnik 1939 - wzãcé gardu przez Miemców (1939–1945 - Gotenhafen)
 w nocë z 18 na 19 gòdnika 1944 rokù anielsczé bómbówce pòtłëkłë bómbama òkrãtowniã i pòrt w Gdinie 
 28 strëmiannika 1945 r. - Wëzwòlenié gardu
 11 czerwińca 1987 - Papież Jan Paweł II tu rzekł: „Drodzy bracia i siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o waszej tożsamości” . (csb:„Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce”).

 Słôwny lëdze sparłãczëne z gardã
 Antón Ôbram (1869-1923) 
 Baduszkowa Danuta 
 Borchardt Karol Olgierd 
 Brzeski Maciej 
 Cegielska Franciszka
 Dąbek Stanisław 
 Demel Kazimierz 
 Gall Iwo 
 Jastak Hilary 
 Jurkiewicz Kazimierz 
 Krauze Augustyn 
 Kwiatkowski Eugeniusz
 Maciejewicz Konstanty
 Mężnicki Witold
 Marión Mòkwa 
 Jan Mòrdawsczi
 Orlicz-Dreszer Gustaw 
 Justyna Plutowska
 Polkowski Bolesław 
 Prohaska Włodzimierz 
 Radtke Jan 
 Remiszewska Teresa 
 Romanowski Bolesław 
 Rummel Julian 
 Sieradzki Juliusz 
 Sokół Franciszek 
 Stankiewicz Mamert 
 Suchanek Antoni 
 Śmidowicz Jan 
 Teliga Leonid 
 Unrug Józef 
 Wenda Tadeusz 
 Zaruski Mariusz 
 Zegarski Teofil
 Żeromski Stefan

 Stôrodôwnotë 

 Westrzódgardzé
 Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini, dar. Świãtojańskô 
 Klôsztor Zgromadzeniegò SS. Miłoserdza św. Wincentegò a Paolo, dar. Stôrowiejskô 2
 Bùdink Òbeńdowégò Sądu, pl. Kònstitucëji 5
 Bùdink Pòlsczégò Bankù, dar. 3 Maja 25/10 Gromicznika 22-22
 Ôbram'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 30
 Szredr'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 10 a z kòl 1914 r. 
 Chëcz wójta Radtkegò, dar. 10 Gromicznika 2 
 Dworzec Morski, dar. Polska 1
 Kamiannô Góra
 Hotel "Polska Riwiera", dar. Zawiszy Czarnego 1
 Willa "Szczęść Boże", dar. I Armii Wojska Polskiego 6 
 Chiloniô
 Willa z 1931 r., dar. Chylońska 112 a 
 Òrłowò
 Dôwny zajazd Adlerówka, dar. Orłowska 7 
 Dôwny Dom Kuracyjny, dar. Orłowska 2 
 Willa "Weneda", dar. Przebendowskich 1
 Pensjonat "Gryf", dar. Przemysława 6
 Zespół dworsko-parkowy Mały Kack
 Ddôwnô osada rzemieślnicza Mały Kack
 Zespół pałacowo-parkowy Kolibki
 Òksëwié
 Zespół dôwny wsë z kòscołã sw. Michała Archanioła
 Grabówk
 Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej, obecnie Akademii Morskiej
 Wiżawa Sw. Maksymiliana
 Willa, dar. Tetmajera 1
 Wiôldżi Kack
 Zespół dôwny wsë Wiôldżi Kack z kòscołã sw. Wawrzińca

 Partnersczé gardë 
Gdiniô je partnersczim gardã
 Gard Państwò Datum Ôlbórg Dëńskô 4.8.1987 r. Baranowicze Biôłorëskô 6.2.1993 r. Brooklyn Zjednóné Kraje Americzi 14.2.1991 r. Haikoù Chińskô Lëdowô Repùblika 24.4.2006 r. Króléwc Ruskô 27.10.1994 r. Karlskróna Szwedzkô 29.3.1990 r. Kilóna Miemieckô 25.6.1985 r. Kłajpéda Lëtewskô 12.1.1993 r. Kòtka Fińskô 9.3.1988 r. Kristiansand Norweskô 21.9.1991 r. Kùnda Estóńskô 24.2.2001 r. Lëpawô Łotewskô 12.10.1999 r. Plymouth Wiôlgô Britanijô 11.9.1976 r. Seattle Zjednóné Kraje Americzi 23.4.1994 r.
 Bùtnowé lënczi 
 Agùstin Krauze

Gdynia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
Stôrodôwnotë

 Òbaczë téż 

 Gduńsk
 Sopòt
 Òstrzódk Kaszëbskò-Pòmòrsczi Kùlturë
 Kategòrëjô Gdiniô w Katalogù ODP

Kategòrëjô:Kaszëbë
Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë
Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce
Kategòrëjô:Gdiniô