Nôdgroda Nobla

Nôdgroda Nobla – wëróżnienié przëznôwóné za wiôldżé òsygniãca nôùkòwé lub lëteracczi, abò za zasłudżi dlô spòlëznë i lëdzy. 
Nôdgroda je ùstanowionô òstatną wòlą szwédzczégò przerobnika i wënalôzcë dinamitu – Alfreda Nobela. 

Historiô
Pierszô ùroczëstosc wrãczeniô ti nôdgrodë òdbëła sã w Królewsczi Mùzyczni Akademii w Sztokhòlmie w 1901 rokù. Òd 1902 rokù nôdgrodë są przëznôwóné przez króla Szwëcji. 

Wskôzë
Kòżdi dobiwca dostôwô złoti medal i diplom, a téż wësoką dëtkòwą nôdgrodã, bë mógł dali robic w swòji wietwi nôùczi.

Òd 1901 rokù Nôdgroda Nobla je przëznôwónô w òbrëmiach:	
 fizyczi,
 chemii,
 fizjologii abò medicynë
 lëteraturë
 Pòkòjowô Nôdgroda Nobla
 a òd 1968 rokù téż ekònomii.

Dobiwcë Nôdgrodë Nobla sparłãczeni z Kaszëbama (lëdã)
 Günter Grass - 1999 z lëteraturë

Pòlsczi dobiwcë Nôdgrodë Nobla

 Rok  Miono i nôzwëskò  Òbrëmié 1903  Maria Skłodowska-Curie  fizyka 1905  Henryk Sienkiewicz  lëteratura 1911  Maria Skłodowska-Curie  chemijô 1924  Władysław Reymont  lëteratura 1980  Czesław Miłosz  lëteratura 1983  Lech Wałęsa  pòkòjowô 1995  Józef Rotblat  pòkòjowô 1996  Wisława Szymborska  lëteratura 2018  Òlga Tokarczuk  lëteratura

Czekawòstczi
Nômłodszi noblësta
 Malala Yousafzai: 17 lat stôrô, pòkòjowô nôdgroda 

Nôstarszi noblësta
 Leonid Hurwicz: 90 lat stôri, ekònomijô 

Wielokrotny noblëscë 
 Maria Skłodowska-Curie: fizyka - 1903,  chemijô - 1911 
 Linus Pauling: chemijô - 1954, pòkòjowô - 1962
 John Bardeen: fizyka - 1956 ë 1972)
 Frederick Sanger: chemijô - 1958 ë 1980

Rodzënë noblëstów

Rodzeństwò
Jan Tinbergen  (ekònomijô 1969) i jego młodszi brat Nikolaas Tinbergen  
 (medicyna 1973)

Małżeństwa
  Mariô Skłodowskô-Curie (chemijô 1911) i Pioter Curie  (fizyka 1903 – wspólno)
Irène Joliot-Curie  i  Frédéric Joliot-Curie (chemijô 1935 – wspólno)
 Gerty Cori  i  Carl Cori  (medicyna 1947 – wspólno)
 Alva Myrdal  (pòkòjowô 1982) i  Gunnar Myrdal (ekònomijô 1974)
 May-Britt Moser  i  Edvard Moser (medicyna 2014 – wspólno)

Rodzëcë i dzecë
 Mariô Skłodowskô-Curie (matka), Pioter Curie (òjc) i Irène Joliot-Curie (córka)
 Joseph John Thomson' (òjc, fizyka 1906) i  George Thomson  (syn, fizyka 1937)
 William Henry Bragg (òjc) i William Lawrence Bragg (syn, fizyka 1915 – wspólno)
 Niels Bohr (òjc, fizyka 1922) i  Aage Niels Bohr (syn, fizyka 1975)
 Manne Siegbahn (òjc, fizyka 1924) i  Kai Siegbahn (syn, fizyka 1981)
 Hans von Euler-Chelpin (òjc, chemijô 1929) i  Ulf von Euler (syn, medicyna 1970)
 Arthur Kornberg  (òjc, medicyna 1959) i  Roger D. Kornberg (syn, chemijô 2006)

 Òbaczë téż 
  Lësta dobiwców Nôdgrodë Nobla 
  Nôdgroda Ig Nobla 
  Nôdgroda Abela 
  Nôdgroda Turinga 
  Right Livelihood Award, zwônô alternatiwną Nôdgrodą Nobla 
  Nôdgroda Fùndacji na rzecz Pòlsczi Nôùczi, zwônô "Pòlsczim Noblã" 

 Bùtnowé lënczi 
  Òficjalnô starna Nôdgrodë Nobla 
  Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim fizyczi 
  Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim chemii 
  Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim fizjologii abò medicynë  
  Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim lëteraturë 
  Dobiwcë Pòkòjowi Nôdgrodë Nobla 
  Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim ekònomii 

Bibliografiô
 http://pl.wikipedia.org/wiki/Nagroda_Nobla
 http://pl.wikipedia.org/wiki/Alfred_Nobel
 http://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_laureat%C3%B3w_Nagrody_Nobla_zwi%C4%85zanych_z_Polsk%C4%85
 http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nobel_Prize?uselang=pl

Kategòrëjô:Ùczba
Kategòrëjô: Nôdgrodë