Jeżëna fałdowanô

Jeżëna fałdowanô (Rubus plicatus W. et N.) – gatënk roscënë wielolatny z rodëznë różowatëch (Rosaceae). Pòchòdzy z Eùropëhttp://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxgenform.pl?language=en. W Pòlsce roscëna pòtikanô na całi niżawie i w niższich partiach górsczich. Czerz nën wyëstãpùje w lasach jiglastëch ë lëscastëchch, na pòrãbach, przë stegnach całi Eùropë. Nôwicy gatënków jeżën pòtkac mòżna w Nordowi Americe.

 Mòrfòlogiô 
 Pòkrój Kòlczasti Czerz. Mô lécczi do 1,5 m wësoczé, jesénią mòckò łukòwato wëgiãté. Lécczi płonné so kańcësté, le ni bruzdowôné. Kòlce strzédnio wiôldżé, nôgle zaòstrzoné, kąsk zakrzëwioné.
 Lëste Nieparzësto-piérzastozłożoné. Lëstczi (zwëczajno 5) òd spòdkù miãtkò włosaté, òstro nierówno piłkòwôné, zwëczajno za młodu wzdłuż nerwów sfałdowôné. Lëstek szczitowi nôczãscyj sercowati, dôlna para lëstków je sedząca, abò prawie sedząca.
 Kwiatë Parmienisté, ò płôtkach białëch abò jasnoróżowëch zebrônech w dosc krótczé grono. Òb czas kwitnieniô prãcëk o długòscë równy słupkòwi. 
 Brzôd Czôrny, jadalny, baro smaczny. Czielich na brzadze òdchilonyWładysław Szafer, Stanisław Kulczyński,Rośliny polskie, PWN, Warszawa 1953. Brzôd òkrôm cëkru zawierô kwasë òrganiczné, slëża, witaminã C, witaminë z grëpë B i prowitaminã A, flawònoidë, garbniczi, sole mineralné (nôwicy związków pòtasu i magnezu). Lëste zawiérają wiôldżi jiloscë garbników.


 Biologiô i ekòlogiô 
Nanofanerofit. Wëstãpùje w lasach, chaszczach, na miedzach i przëstegnach. Kwitnie òd czerwińca do lipińca. W klasyfikacjë zbiorowiszczach roscënowëch gatënk charakteristiczny dlô All. Pruno-Rubion fruticosi i Ass. Frangulo-Rubetum plicatiMatuszkiewicz Władysław, Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2006. 

 Zmiénnosc 
Twòrzy miészańce z Rubus caesius, R. sulcatus, R. hirtus a téż na gwës z R. fictus i ''R. subeructus. 

 Doczëzna leczniczô 
Brzôd ë lëste.

 Dzejanié ë włôscëwòsce leczniczé jëżenë 
 scygającé
 procëmbiegùnkowé
 procëmzapôlné
 mòczopãdné
 pòprawiôjącé przemianã materië

 Zastosowônié 
 Lëste jëżenów òd czasów starożëtnëch bëłë wëkòrzòstiwôné jakno lék w biôtcë z chòroscama skòrë, taczima jak liszaje, wëprisczi, ni gòjącé sã, ropiejącé ranë. Dzys pòlecany są  w chòrobie przeznobieniowé, grëpie ë chòrobie reùmaticzny.

W chòrobach żôłądka ë jelitów, w przewlekłëch zapôleniach błony slëżowi, czej w przewòdze pòkarmòwim za baro rozwijô sã, flora bakterijnô i pòjôwiô sã skłonnosc do biegùnek i wzdãc brzëcha - pòmòcné mdą lëste jeżën.
Ekstrakt z lësti mòże bëc ùżiwôny jakno strzódk wëkaszlowny i ùspòkajający.
 Brzôd jëżenów je bëlnô doczëzną na zaprawë - kònfiturë, soczi, marmòladë a téż kómpòtë ë nalewczi, są bëlnym strzodkã regùlującym robòtã przewòdu pòkarmòwégò: niedozdrziniałé dzejają zapiérająco, a przëzdrziniałé przeczëszczająco. Brzôd jeżën mòże bëc bédowóné lëdzom òb czas rekonwalescencjë np. pò drądżich chòroscach zariwnëch.

Kòrzëstny są w lekarzeniô anemië, mają bòwiém mikroelementë pòtrzébné do twòrzeniô krwinek czerwionëch, m.in. żelazo i miedz. Dziãki zawartoscë prowitaminë A brzd jeżën mòże bëc bédowôny lëdzom z òbjawama niedowidzeniô zmierzchòwégò i przedłużoną adaptacją wzroku do cemnoscë a téż lëdzom z chòrobama skòrë, jak nadmierné rogòwacenié naskòrka.

 Zbieranié ë sëszenié 
Lëste zbiéramë młodé, wyrosniãté, w pierwszej pòłowie lata i sëszimë rozkłôdając cyńką wôrstwą w miéjscu przewiewnym, òcymnionym.

Brzôd zbiéramë w kùńcu lata i na zaczątkù jeséni, cziedë dozdrzynieją. Sëszimë na zaczątkù w cëpleznie 4O°C, dosëszimë w cëpleznie 60°C.

 Bibliografiô 
 https://web.archive.org/web/20140126103011/http://herbarium.republika.pl/ziola/jezyna-faldowana.html

 Przëpisë 

Kategòrëjô:Różowaté
Kategòrëjô:Roscënë leczniczé
Kategòrëjô:Roscënë brzadowé