Eùropa

Eùropa (gr. ë łac. Europa, mòże bëc zrzeszëne z grecczim europos, 'letkò ùnoszącë sã', abò òd asyrsczégò ereb, co òznôczô 'zôpôd') je dzélã swiata (przez niechtërnech zwóny kòntinentã) na nordowi półkùglë planetë Zemia. Rozcëgò sã òd Atlantëcczégò Òceanu na zôpôdze do górów Ùral na pòrénkù razã z tima gòrama, téż òd Westrzódzemnegò Mòrza, Czôrnégò Mòrza ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò na pôłnim do Nordowégò Mòrza na nordze.

 Geògrafne pòdôwczi 

Wiéchrzëzna Eùropë: 10 521 324 km2, (5,96 mln km2 z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Lëdztwò: kòl 744 mln (wôrtosc na ògle z 2026, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Równoleżnikòwi rozskòczënk: 5600 km (79 gradów)
Pôłnikòwi rozskòczënk: 4200 km (35 gradów) 
Długota strądôw: 38 tys. km
Strzédna wiżô môlu: 340 m n.r.m.
Nôwëższi wëszéńc w Eùropie: Mont Blanc (4807 m n.r.m.) 
Nôniższi môl w Eùropie: na strądze Kaspijsczégò Mòrza (-28 m p.r.m.) 
Nôdłëgszô rzéka w Eùropie: Wołga 3530 km
Nôwiksze jezero w Eùropie: Ładoga 17700 km2  
Strzédna gãscëzna lëdzy: 34 sztaturë/km2
Nôwiksze garde w Eùropie: Stambuł, London, Pariz, Mòskwa

Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata:
 na nordze – Òstrów Rudolfô w òstrowinié Zemii Franciszka Józefa
 na pôłnie – òstrów Gavdos
 na pòrénkù – Flissingsczi Retk na Nowi Zemi
 na zôpôdze – kamiznë kòle òstrowa Flores na Azorach

Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù:
 na nordze – retk Nordkinn (Norweskô)
 na pôłnie – retk Marroquí (Szpańskô)
 na pòrénkù – ùbiega Bajdaratë do Bajdaraccziej Hôwindżi (Ruskô)
 na zôpôdze – retk Roca (Pòrtugalskô)

Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô.

Razã z Azëją Eùropa je Eùrazëjã ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã.

 Pòzwa 
Pòzwa Eùropë wëwòdzë sã z grecczégò słowa Εὐρώπη (Europe) i wic przez łacyńsczą fòrmã Europa wëszło do wnetk wszëtczich jãzëków swiata. Etimòlogiô samégò terminu Εὐρώπη je niejasnô: bëc mòże pòchòdzë òno òd εὐρωπός (europos) – „łagódnie wznôszający sã”, abò òd asyrijsczégò ereb, „zôpôd”. Jinszé teorëje wëwòdzą róda pòzwë òd semicczégò słowa òznaczëjącégò „cemny”. Ùżëwóne je téż òkreslenié Stari Kontinent.

 Grańce Eùropë 
Przebieg ùmówny grańcë Eùropë z Azją na pòrénkù i pôłniowim pòrénkù wëwołëje spiérczi. Sprawa ta je różnie rozstrzëganô w ùczbie poszczególnëch krajów, a nôwicy rozbieżnoscë w tij sprawie wëstãpujã w ùczbie anglosasczim.

 Òbôcze téż 
Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë
 Lësta nôwikszëch gardów w Eùropie
 Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów w Eùropie 
 Lësta eùropejsczich państw
 Eùropejskô Ùnijô ë Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji

*
Kategòrëjô:Kòntinentë
Kategòrëjô:Geògrafijô