Luksembùrg

Luksembùrg (luks. Lëtzebuerg; òficjalnô pòzwa Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg (luks. Groussherzogtum Lëtzebuerg, fr. Grand-Duché de Luxembourg, niem. Großherzogtum Luxemburg) – państwò w zôpadny Eùropie. Òd nordë grańczi z Belgiã, òd zôpadu i pôłniégò – z Francjã, a òd pòrénkù – z Miemcama. Ni mô przistãpù do mòrza. Pòzwa kraju pòchòdzy òd stôrowësokòniemiecczégò słowa «lucilinburch» – «môłi gard». Całownô wiéchrzëzna Luksembùrga to 2 586,4 km² i je to jedno òd nômiészich państw w Eùropie. 

Nôleżi do Eùropejsczi Ùnie (òd 1957). Do grëpë z Belgijskô i Néderlandzkô wchôdô w skłôd Beneluksu.

 Geògrafiô 
 Pòłożenié 
Leżi w zôpadny Eùropie, midzë Belgiã, Francjã i Miemcama.. Òd pòrénkù grańcã Luksembùrga wëznôczô rzéka Mozela (niem. Mosel, fr. Moselle, luks. Musel) .
Wiéchrzëzna
całownô: 2,586 km²
wiéchrzëzna lądu: 2,586 km²
wiéchrzëzna wòdów: o km²
môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 179.
Lądowé grańce
òglowô długòsc wszëtczich grańców: 327 km
państwa, z jaczima mô grańce: Belgijskô 130 km, Miemieckô 128 km, Francëjô 69 km
Brzegòwô liniô 
ni mô brzegòwi linii (państwò strzódlądowé)
Klimat
Klimat ùmiarkòwóny, pòd wpłiwã Atlanticczégò Òceanu (łagódné zëmë, chłodno òb lato). Wielëna òpadënków òd 800 mm na pôłnim do 1200 mm na nordze.
Ùsztôłcenié terenu
Górzësti nordowi dzél państwa (tak pòzwóny Oesling) nôleżi do terenu plaskati wëżawë Ardenów z wësokòscama do 560 m n.r.m. (czëp Kneiff). Reszta Luksembùrga (tak pòzwóny region Gutland, jaczi zajimô 68% teritorium) je pòfałdowóną niżawą z szeroczima dolëznama. Stolëca państwa, gard Luksembùrg, leżi w pôłniowim dzélu kraju. 
Wësokòsc terenu 
strzédnô wësokòsc: 325 m. n.r.m.
nôniższô wësokòsc: 133 m. n.r.m. (rzéka Mozela)
nôwëższi czëp: 560 m. n.r.m. (Kneiff)
Gruńtë wedle ùżiwaniô
rolné gruńtë: 50,7% (w tim 24% òrnëch gruńtów)
lasë: 33,5%
Lëdze i spòlëzna
Pòpùlacjô
wielëna lëdztwa: 594,130 (na lëpińc 2017)
môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 171.
Etniczné karna
Luksembùrczicë 52,3%, Portugalczicë 16,4%, Frańcuzë 7,5%, Italczicë 3,6% (wôrtoscë szacowóné na 2017)Regards sur la population au 1er janvier 2017
Jãzëczi
luksembùrsczi 55.8%, portugalsczi 15.7%, francësczi 12.1%, niemiecczi 3.1%, italsczi 2.9%
Religijné karna
chrzescëjanie (w zacht wikszoscë Kòscół Rzimskòkatolëcczi) 70.4%, mùzułmanie 2.3%
Ùrbanizacjô
mieskô pòpùlacjô: 90,7%
wikszé miesczé westrzódczi: Luksembùrg (stolëca) – 114,303 mieszkańców (w 2017)LUXEMBOURG – Major Communes
Pòliticzny system
òficjalnô pòzwa: Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg
pòliticzny ùstôw: kònstitucyjnô mònarchiô
stolëca:  Luksembùrg 
czasowô cona: UTC+1
państwowé swiãto: 23 czerwińca – Luksembùrsczé Nôrodné Swiãto (luks. Lëtzebuerger Nationalfeierdag) 
nôrodny himn: „Ons Heemecht” (Nasza Tatczëzna)
Òbrôzk:Luxembourg National Anthem.ogg
Wëkònôwczô władza
 wiôldżi ksążã Guillaume V (òd 3 rujana 2025)
 premier: Luc Frieden (òd 17 lëstopadnika 2023)
Ùstawòdôwczô władza
jednojizbòwi parlament – Jizba Depùtowónëch (luks. Châmber vun Députéirten, fr. Chambre des députés; 60 nôleżników na piãcolatną kadencjã)

 Przëpisczi 

Bibliografiô
Luksembùrg w „The World Factbook”

*
Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa