Czôrnô bòrówka

Czôrnô bòrówka (pl: Borówka czarna, łac. Vaccinium myrtillus) – gatënk wielolatny roscënë z rodzënë wrzosowatëch (Ericaceae) . Mô wiele pòzwów, m.in. jagòda, czôrnô jagòda, lesnô jagòda, mòdrô jagòda, brzësznica.

 Wëstãpòwanié 
Czôrnô bòrówka je szerok rozcygniãtô w Azjë, Eùropie i Nordowi Americe na òbszarze ò łagòdnym, strzédnym ë pòlarnym klimace.
W Pòlsce je zwëczajnô, równak na nizënach , jak ë w gòrach . 

 Mòrfòlogiô 
Czôrnô bòrówka:
 krzôk òsygô òd 15 do nawetka 60 cm wësokòscë,
 zwôlô lëste na zëmã,
 chłąd - wietewczi òstrokańcesté, nadżé, zeloné, gãsto rozgajdané,
 lëste òkrągłégò sztôłtu, długoscë òd 1 do 3 cm, òd spòdkù jasniészi, ògónczi krótczi, na zëmã òpôdają,
 kwiatë pòjedinczé, długòscë 3 – 5 mm,
 mô 10 pichlónów ë serce złożoné z 4-5 lëstków,
 jagòdë cemnomòdré, wërôstają pòjedińczô w nórtach lëstów, mają wòsk ë mòcno farbòwóné sok.

 Ekòlogiô 
Czôrnô borówka rosce na lóznëch, mòkrawëch, kwasnëch zemiach, przede wszëtczim w jiglastëch lasach. Kwiatë są zapiszoné przez òwadë . Roscëna ta je wskôzywôczem kwasnych zem. Kwitnie òd łżëkwiata do czerwińca.

 Zastosowanié 
Roscëna leczniczô, sërowina zelarskô, brzôd mô dżerbòwina , witaminë C  i B1 . Świéżi brzôd mô dzejanié rozlózowóné przë zacwiardzeniô ë jednoczasno procëm biegùnce. Brzësznice dôwają dzecóm, czej je brzuszk bòli. 
Sëszony brzôd dzeja téż procëm biegùnce, antisepticzno, procëm gòrączce. Lëste dopasëwùje sã w stónach zapôliwnëch ùkłôdu mòczowégò, téż jakò pòmòcny spòsób przë leczenim cëkrowi chòroscë . 
Zjôdanié swiéżich jagód ë jich produktów wzmòcniwô zdrok, pòprôwiô òstrosc widzeniô, przede wszëtczim ò cemkù. Czôrnô jagòda zabezpieczô przed kùrzëcą , temù wôrt ją dawac górnikóm, młënôrzóm ë kòminiôrzóm.
Sok bëwa ùżëwôné do farbòwaniô win . Z jagód wërôbiané są kònfiturë ë dżemë. Òsłodzoné brzôd, sërowé abò mrożoné, wëzwëskòwóné je jakò farsz klósków abò jakò dodôwk do deserów, np. plińców.

 Bùtnowé lënczi 
 https://web.archive.org/web/20140420215410/http://rosliny-lecznicze.pl/borowka-czarna/
 https://web.archive.org/web/20141214231913/http://www.naturaity.pl/artykul/265,borowka-czarna.html#ad-image-0
 http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/co-jesz/jagody-wspomagaja-leczenie-wielu-chorob_33946.html
 https://web.archive.org/web/20171119074600/http://www.panacea.pl/articles.php?id=2101
 https://web.archive.org/web/20150308174331/http://ugotuj.to/ugotuj/-19543322/pierogi+z+jagodami/p
 http://polki.pl/kuchnia_raport_artykul,10014652.html
 http://madameedith.blogspot.com/2014/07/nalesniki-z-jagodami.html
 http://allrecipes.pl/przepis/6565/ciasto-dro-d-owe-z-jagodami.aspx

 Bibliografiô 
 Bollinger, Erben, Grau, Heubl, Leksykon przyrodniczy. Krzewy, Warszawa 1998
 L. Rutkowski, Klucz do zonaczaia roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa 2004
 https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vaccinium_myrtillus

Kategòrëjô:Biologijô
Kategòrëjô:Roscënë