Serbiô

Serbiô (téż Serbskô, serb. Србија / Srbija) – strzódlądowé państwò w pôłniowi Eùropie, na westrzédnëch Bałkanach. Òd nordë grańczi z Madżarską, òd nordowégò pòrénkù z Rumùnią, òd pôłniowégò pòrénkù z Bułgarią, na pôłnim z Albanią (greńca kòntrolowónô przez Kòsowò, jaczé Serbiô ùwôżô za swòje teritorium) i Nordową Macedonią, na zôpadze z Chòrwacją i Bòsnią, na pôłniowim zôpadze z Czôrnogórą. 

Stolëcą Serbie je Belgrad, jeden òd nôstarszich i nôwikszich gardów w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie. Serbiô mô dwie aùtonomiczné prowincje: Wojwodinã na nordze i Kòsowò i Metochiã na pôłnim. W 2008 rokù Kòsowò ògłosëło samòstójnotã òd Serbsczi, chtërny Serbiô nie ùznôwô.

 Geògrafiô 
 Pòłożenié 
Leżi w pôłniowi Eùropie, na westrzédnëch Bałkanach, pòmidzë Madżarską i Nordową Macedonią, ni mô przëstãpù do mòrza.
Wiéchrzëzna
całownô: 88.499 km²
môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 111.
Lądowé grańce
òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2.027 km
państwa, z jaczima mô grańce: Albaniô 115 km (greńca kòntrolowónô przez Kòsowò), Bòsniô i Hercegòwina 302 km, Bùłgariô 318 km, Chòrwacjô 241 km, Madżarskô 151 km, Nordowô Macedoniô 221 km (159 km greńcë pòd kòntrolą Kòsowò), Czôrnogóra 203 km (79 km greńcë pòd kòntrolą Kòsowò), Rumùniô 476 km
Brzegòwô liniô 
Serbiô je państwã strzódlądowim.
Klimat
Na nordze Serbii wastëje kòntinentalny klimat (z chłodną zëmą i gòrącym, mòkrim latã). W pòòstałim dzélu Serbie klimat kòntinentalny abò strzódzemnomòrsczi (dosc chłodno i baro snieżësto òb zëmã, gòrąco i sëchò òb lato i jeséń).
Ùsztôłcenié terenu
Ùsztôłcenié terenu Serbie je baro teritorialno zróżnicowóné. Na nordze Serbie nalézemë òbrodné równiznë. Na pòrénkù kalkòwé górsczé rédżi i kòtlënë. Na pôłniowim pòrénkù stôré górë i pògórza.
Wësokòsc terenu 
strzédnô wësokòsc: 442 m n.r.m.
nôniższô wësokòsc: 35 m n.r.m. (rzéczi Dunaj i Timok)
nôwëższi czëp: 
ùwzglãdniającë Kòsowò: 2,656 m n.r.m. (Djeravica)
nôwëższi serbsczi czëp pòza Kòsòwã: 2,169 m n.r.m. (Midżur)
Gruńtë wedle ùżiwaniô
rolné gruńtë 57,9 % (w tim 33,7% òrnëch gruńtów)
lasë 31,6% (w 2011)
Lëdze i spòlëzna
Pòpùlacjô
wielëna lëdztwa: 7 041 599 (wôrtoscë szacowóné na 2016, bez Kòsowò i Metohie)
môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 98.
Etniczné karna
Serbòwie są nôwikszim etnicznym karnã w Serbie (83% mieszkańców, bez ùwzglãdnieniô Kòsowò i Metohie). Drëdżim co do wialgòscë karnã są Madżarzë. Madżarama je 3,9% mieszkańców Serbie (i 14,3% mieszkańców Wojwodinë). Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù w Serbie (bez Kòsowò i Metohie) mieszkô 1 135 393 przedstôwców nôrodnëch miészëznów.
Jãzëczi
Òficjalnym jãzëkã je serbsczi w cyrilicznym pisënkù, rodny dlô 88% lëdztwa. Na òbéńdze gminów z wiôlgą lëczbą przedstôwców nôrodnëch miészëznów mògą bëc òficjalnô brëkòwóné miészëznowé jãzëczi. W westrzédny Serbie wnet wszëtczé gminë brëkùją òficjalnô leno serbsczi jãzëk. Jinszô sytuacjô je w prowincje Wojwodina, gdze òficjalny status dostałë téż madżarsczi, słowacczi, rumùńsczi, chòrwacczi i rusyńsczi jãzëk.
Religijné karna
Wedle òglowégò spisënkù z 2002 rokù w Serbie (bez Kòsowò i Metohie) mieszkô:
prawòsławnëch — 6 371 584 (85,0 % lëdztwa),
katolëków — 410 976 (5,5 % lëdztwa),
mùzułmanów — 239 658 (3,2 % lëdztwa),
protestantów — 80 837 (1,1 % lëdztwa).
Ùrbanizacjô
mieskô pòpùlacjô: 56,1% (w 2018 r.)
wikszé miesczé westrzódczi : Belgrad (stolëca) mô 1,389,000 mieszkańców (2018 r.), wiãcy jak 100 tës. mieszkańców mają téż Novi Sad, Niš, Kragujevac, Subotica. Nôwikszim gardã pòd kòntrolą Kòsowò je Prisztina (204 tës. mieszkańców w 2016).
Pòliticzny system
òficjalnô pòzwa: Repùblika Serbiô (serb. Република Србија)
pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
stolëca: Belgrad
czasowô cona: UTC+1
państwowé swiãto: 15 gromicznika (Dzéń Państwòwòscë)
nôrodny himn: „Bože pravde” (Bòże Sprawiedlëwòtë)
Òbrôzk:National anthem of Serbia, performed by the United States Navy Band.wav
Wëkònôwczô władza
 prezydent Aleksandar Vučić (Александар Вучић) (òd 31 maja 2017)
 premier Đuro Macut (Ђуро Мацут) (òd 16 łżëkwiata 2025)
Ùstawòdôwczô władza
Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Nôrodné Zéńdzenié (serb.Narodna Skupština), jaczi skłôdô sã z 250 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã.

Bibliografiô

 Serbiô w „The World Factbook”

Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa
*