Kùltura

Kùltura – (łac. colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). 

W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: téatrã, mùzyką, filmã. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów.

Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacjeDanuta Pioch, Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji  [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.. 

Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznëDanuta Pioch, Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji  [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139..

Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje.

Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka.

Etimòlogiô pòzwë 
Słowò „kùltura” pòchôdô z łacyńsczégò jãzëka: colo, colere, colui, cultum – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: cultus agri. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z gbùrstwã, òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòleElżbiéta Bùgajnô, Na stikù historii i kùlturë  [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113.. 

 Nôdzë kultùry 

 Problëm nieokreślonóści 
Przëdłowò jest sporo nôdzë kultury, czësto różniących sã, a wrëcz sprzecznych. Słowa niemieckiego filozofa Johanna Herdera majã w tym przëdłowò szczególną wagã: Ni ma nic bardzëj nieokreślënogò niż słòwò kultura.
- Johann Gottfried Herder, Myśli ô filozofii dziejówBadacze kulturë twórzëli nowe definicje, w każdóż razie uwzględniając jakżë wycinkowë, konkretne pùnt widzeniô na kulturã. Antropolog kultury, Ralph Linton, tak podsumowôł te starania:Istotą wszëtkôj definicji kultùry jã jest to, że wybiérô pewné aspekty całégò pòjãtô, co oznaczôwô ten termin i kładzie nacisk na nie kosztem innych aspektów. Ten nacisk, a w konsekwencji też wartość definicji, bãdą zalezëć od tego, jôki szczeólnie cél definujący mia ò dłużnie. Jest wiele mòżliwòści definowánia kultùry, a każdô jé użyteczna w zwiãzku z dociekaniami danégò rodzaju.

- Ralph Linton, Kulturowe podstawy osobowości On sãm definëje jô w ten sposôb: „Kùltura to konfiguracjô wyczònycht zachowań i ich rezultataw, czëre składowe elementë sã podzielane i prziwòżone przë członkòw danego społeczeństwa.”Nowë informacyje pò kaszëbskù jôż wkrótce!

 Przëpisczi 

*