Biblëjô

Biblëjô, Swiãté Pismò (z grecczégò βιβλιον biblion - zwój papirusu, ksãga, w.l. biblia - ksãdzi) - zbiér ksąg, spisany pierwoszno pò hebrjskù, aramejskù i greckù, ùznôny przez żëdów i chrzescëjôn za zôwzãti przez Bòga. Biblëjô i apartné ji dzéle mają jinszé znaczenié nôbòżné dlô różnëch wëznań. Na chrzescëjańskô Biblëjã składô sã Stôri Testameńt i Nowi Testameńt. 
Biblëjô hebrajskô - Tanach òbjimô ksãdzi Stôrégò Testameńtù.
mały|prawo|Zwój Torë w jãzëkù hebrajsczim
 Kanón 
Grecczi słowò kanón òznôczô strzëna, chternô służëła za miarã, stąd dalszé znaczenié - regla, prowadnik pòstãpòwania, wiarë. Kanón Swiãtégò Pisma òznôczô zbiérnik ksąg ùznônëch za zôwzãté i przez to za normã wiarë. Do IV staletégò n.e. nie bëło zadnégò kanonu Biblëji. Pierszé zmiónczi ò przëjãtim zestôwkù kanonicznich ksąg w antikòwim Kòscele pòkôzają sã w ùchòwônëch pismach chrzescëjansczich autorów IV s. - m.n. sw. Atanazégò, sw. Augustina, sw. Heronima, sw. Rufina. W tim czasù próbowano ùsztôłcëc òpòwiôdny kanón - m.jin. na synodach w Hippònie w 393r. i w Kartaginie w 397r. W kùńcu ùgòdzono kanón Biblëji na sobòrze Trëdencczim w 1546r.
mały|prawo|Antikòwi dél manuskryptu Septuaginty (zwój Proroków miészich) ok. I s. p.n.e.
 Stôri Testameńt 
Na Stôri Testameńt skłôdaô sã w leżnoscë òd ùznanégò kanonu:
 39 ksąg - kanón hebrajsczi ùznôny przez żëdów i wëznania protestancczé;
 46 ksąg - kanón katolicczi; 
 49 ksąg - kanón prawosławnë.
Ksãdzi Stôrégò Testameńtu pòwstałë wedle różnich dzysdniowich badérów w cządze òd XII do II s. p.n e.. Zamkòscą Stôrégò Testameńtu je historëjô i spôdkòwizna żëdowsczégò narodu. Òne òstałë spisôné w jãzëkù hebrajsczim i aramejsczim.
mały|prawo|Rãcznie przepisëwôny egzemplôrz Biblëji łacëzniané z 1407 r. do czëtani na głos w klôsztorzemały|prawo|Biblëja Gùtenberga pierszô ksążka drëkòwônô przë ùżëcim drëkarzczégò pisma
mały|prawo|Dzél hebrajsczégò tekstu Ksãdzi Wińdzeniô rozdz. 20 (Dzesyńc Bòżëch Przëkôzaniów)
mały|prawo|Dzęl Ewanielii Łukôsza w Kòdeksu Aleksandryjsczim z V stalatégò
Ksãdzi Stôrégò Testameńtu chrzescëjanie dzelą na: 
 ksãdzi historëczné;
 ksãdzi profetëczné;
 ksãdzi didakticzné.
Wedle jinszégò pòdzélënkù, mającégò kòrzenie w żëdowiznie, są to Piãcoksąg Mòjżeszowi (żëd. Tora), Prorocy (żëd. Newiim) i Pisma (żëd. Ketuwim). Dlô Żëdów nôważniszô je nôstarszô czãsc Biblëji - Piãcoksąg Mòjżeszowi
 Na Piãcoksąg składają sã:
 Ksãga Pòczątków;
 Ksãga Wińdzeniô;
 Ksãga Kapłańskô;
 Ksãga Lëczbów;
 Ksãga Pòwtórzonégò Prawa.
 Ksãdzi Proroków to:
 Ksãga Jozuégò;
 Ksãga Sãdzów;
 Ksãga Samùela 1 i 2;
 Ksãga Królewskô 1 i 2;
 Ksãga Izajôsza;
 Ksãga Jeremiôsza;
 Ksãga Ezechiela;
 12 proroków miészich (Ozejôsza, Joela, Amòsa, Abdiôsza, Jónôsza, Micheôsza, Nahùma, Habakùka, Sofóniôsza, Aggeùsza, Zachariôsza, Malachiôsza).
 Ksãdzi hagiograficzné - dzelą sã na ksãdzi pòeticczi i na Ksãdzi ò charakterze historëczno - legendarnim.
 Ksãga Psalmów;
 Ksãga Przësłowiów;
 Ksãga Hioba; 
 Piesniô nad Piesniama;
 Ksãga Rut;
 Jamrotanié;
 Ksãga Kòheleta;
 Ksãga Esterë;
 Ksãga Daniela;
 Ksãga Ezdrôsza;
 Ksãga Nehemiôsza;
 Ksqga Kroników 1 i 2. 
 Nowi Testameńt 
Dlô chrzescëjôn, ùznającëch swiãtosc Stôrégò Testameńtu, spòdlowé znaczenié mô téż Nowi Testameńt, spisany w grecczim jãzëkù w latach 52-98 n.e.Zamkòscą Nowégò Testameńtu je Ewanielia, abò "Dobrô Nowina", ò Bòżim królestwie i ò zbawienim rozpòwiôdanô przez Jezësa Christusa i Jegò ùczniów, a téż dzeje pierszich gmin chrzescëjônsczich.
Żëdzë i jislam nie ùznają Nowégò Testameńtu za swiãté pisma, chòc jislam ùwôżô Jezësa za proroka.
Nowi Testameńt skłôdô sã z 27 ksąg:
 Sztërë Ewanielie - zôpis żëcégò i ùczenié Jezësa Christusa:
 Ewanieliô wedle sw. Mateùsza;
 Ewanieliô wedlw sw. Marka; 
 Ewanieliô wedle sw. Łukôsza;
 Ewanieliô wedle sw. Jana.
 Dzeje Apòstolsczi - ksãga ópisuje pòczątczi Kòscoła, pò wniebowstąpienim Jezësa, pòkôzoné na spódkù dzejnotë niechtërnech apòstołów (sw.Pioter, sw.Paweł, sw. Jakùb Starszi i Młodszi).
 Ksãdzi didakticzné - zbiér lëstów pisónych przez apostołów:
 13 lëstów sw. Pawła z Tarsu;
 Lëst do Hebrajczików;
 7 lëstów òglowich (sw. Jakùba, 1 i 2 sw. Piotra, 1,2 i 3 sw. Jana, sw. Judë Tadeusza).
 Apòkalipsa sw. Jana zwônô téż Òbjawienim sw. Jana.
Eùgeniusz Gòłąbk przetołmacził na kaszëbsczi jãzëk "Swiãté Pismiona Nowégò Testamentu" (wédóné w 1993r.), Psalmë - "Knéga psalmów" (1999), a téż fragmentë ksãgów Stôrégò Testamentu, chtërne są w lekcjónôrzu "To je Słowò Bòżé" (2007). Z lekcjónarza kòrzëstają ùczãstnicë dosc pòpùlarnëch Mszi swiãtich z liturgią w jãzëkù kaszëbsczim.

 Lëteratura 
 Encyklopediô Biblëjnô. Wyd. trzecé pòprôwioné. Warszawa: Òficëna Wëdawniczô "Vocatio", 2004.
 Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné, z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk ò Adam Ryszard Sikora, Zarząd Główny Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gdańsk 2010, ISBN 978-83-87258-39-9
 Jan Grodzëcczi. "Kòscół dogmatów i tradëcëji" 1963.
 Kaszëbskô Biblëjô; Nowi Testament; IV Ewanjelje, przełożëł Francyszk Grucza, Hlondianum Poznań 1992, ISBN 83-85203-06-0
 Ks. J. Karpecczi, "Różnice wëznaniowé", Warszawa 1961
 Swięté Pismiona Nowégo Testameńtu, skaszëbił E. Gołąbk, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie ; Pelplin : Wydawnictwo Diecezjalne, 1993, ISBN 83-85011-65-X
 Witold Tëloch: Dzeje ksąg Starégò Testameńtu. Warszawa: Ksążka i Wiedza, 1985.

 Bùtnowé lënczi 
 Przëkładë Biblëji
 Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné

Kategòrëjô:Bibliô