Tatar Qağanlığı

Tatar Qağanlığı (, çinliler tatarlarnı nefretnen juan-juan ya da jujan dep adlandırğanlarКнига Сун, глава «Жоужань», стр. 39, avropatsentrik tarihşınaslıqta bu devletniñ adı da şundandır) — hunnularnıñ menbalardan ğayıp olğanları arasında ve Türk Qağanlığınıñ yükselmesinden evel olğan qadimiy tatar türk devletidir цитата (стр. 94): "The Tātār too are a race (jinsī) of the Toghuzghuz"Golden, Peter B. (1992). An Introduction to the History of the Turkic peoples. Series: Turcologica, IX. Wiesbaden: Otto-Harrassowitz.:155-157Maħmūd al-Kašğari. "Dīwān Luğāt al-Turk". Edited & translated by Robert Dankoff in collaboration with James Kelly. In Sources of Oriental Languages and Literature. Part I. (1982). pp. 82–83Köprülü, Mehmet Fuat (author), Leiser, Gary & Dankoff, Robert (translators), (2006), Early Mystic in Turkish Literature,  p. 147-148Golden, P. B. "The Turkic World in Maḥmûd al Kâshgarî", Bonn Contributions to Asian Archaeology, 7, p. 505 - 555:506. Tatar ükümdarları tarihta 402 senede birinci olaraq eski türk Qağan (𐰴𐰍𐰣, yani şahinşah, imperator) unvanını aldılar.

Tatarlar, Halhaslarnıñ rus ve sovet yardımınen öz tarihını qadimiyleştirmege tırışqanlarına baqmadan, öz nevbetinde umumiy olaraq türk olaraq tanığan hunnuSavelyev A, Jeong C (2020). Early nomads of the Eastern Steppe and their tentative connections in the West. Evolutionary Human Sciences 2, e20, 1–17. https://doi.org/10.1017/ehs.2020.18 ya da doquz oğuz qabilelerinden biri olğanı aqqında sayılaPritsak O. 1959. XUN Der Volksname der Hsiung-nu. Central Asiatic Journal, 5: 27-34..

VI asırnıñ ortalarında tatarlar daa evel onlar içün demir iritmeknen oğraşqan Aşına urufı başlığındaki köktürkler tarafından mağlüp etildiler. Köktürkler Tatar Qağanlığınıñ topraqlarında qağan unvanı alıp yañı bir türk imperiyasını meydanğa ketirdiler, endi Qırım yarımadasına yettiler.

Bu zamanlarda Avropanıñ çöl taraflarına köçip, Avropa qıtasınıñ emiyetli bir qısmını zapt etken ve Avar Qağanlığını qurulğan avarlar tatar konfederatsiyasınıñ terkibinde ediler. Lâkin İçki Asiya tatarları ve Avropa avarlarını aynılaştıruv meselesi asılında pek mürekkeptirPohl, W. (2019). The Avars: A Steppe Empire in Central Europe (pp. 567–822). Cornell University Press.

Dünya tarihında eñ buyük ve eñ tesirli devletini qurulğan Cengiz Han qara tatar qabilesinden edihttps://www.vostlit.info/Texts/rus13/Menda/text.phtml?id=4407. 

 Yazam 
Tatarlarda skitlerniñ devirlerinden berli belli olğan runi yazısı olğan, başta İssıq runi yazısı (), soñra Orhon-Yenisey olaraq belli olğan. Qadimiy türkiy runi yazısınıñ abideleri Qırımda skit qurğanlarında tapıla ve tapıla edi (meselâ, Qarasuvbazarda runi yazısı olğan vaza).

 Genetika 
Monğol (halha, burât ve qalmuq) qurulışlarınıñ red etilmesi genetikadır. Hunnularnıñ aymaglarından biri tatarlar dep adlandırıla, başqa versiyada tatarlar doquz oğuzlardan çıqqanlar. Ögrenilgen hunnular arasında 16 adam (67%) -{R1a1a1b2-Z93}- gaplogruppasınıñ (Qurğan, Sintaşta, Andronovo yani Turan, kimmerler, skit (iş ğuz), hunnu gaplogruppası, türkiy halqlar arasında ükümdarЖ. М. Сабитов Популяционно-генетические исследования тюркских народов на современном этапе // Золотоордынская цивилизация, 2016, С. 337, ösetinler (iron) arasında - 0,5%, slavânlarda diger bir subklad — -{Z280}- — üküm süre), 5 adam - -{Q1a}-, 2 adam- -{N}-, 1 adam - -{G1}- taşıyıcısı edi. Eñ qadimiy skit (İş Ğuz) qurğanlarda de aynı şu gaplogruppalar belli olğanLaura Mary et al. Genetic kinship and admixture in Iron Age Scytho-Siberians , 2019. Genetika ilmiy ceetten isbatladı ki, eñ azdan şarqiy skitler, yani eñ qadimiy skitler (skitlerniñ ecdat vatanı — Altaydır) doğrudan-doğru deyerlik tek türkiy halqlarnıñ ecdatları, hususan qıpçaq tillerinde laf eticilerniñ tarlasınıñ vekilleridirMartina Unterländer, Friso Palstra, Iosif Lazaridis, Aleksandr Pilipenko, Zuzana Hofmanová. Ancestry and demography and descendants of Iron Age nomads of the Eurasian Steppe (англ.) // Nature Communications. — 2017-03-03. — Vol. 8, iss. 1. — P. 14615. — ISSN 2041—1723. — doi:10.1038/ncomms14615. Архивировано 21 мая 2017 года. . Mongollarğa has olğan С ve O gaplogruppaları hunnu arasında belli olmadıДревние геномы о предках и потомках хунну .

Toquz-oğuzlarğa kelgende, bu qadimiy uyğurlarnıñ belgisidir«ТОКУЗ-ОГУЗСКАЯ» ПРОБЛЕМА В ИСТОРИИ ИЗУЧЕНИЯ ДРЕВНИХ УЙГУРОВ ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ // Вестник НГУ. Серия: История, филология. 2009. Том 8, выпуск 5: Археология и этнография © У. Т. Ховалыг, 2009. Uyğurlar arasında -{R}- ve -{J}- gaplogruppaları üküm süre (70%).

Bugünde özlerini tatar dep adlandırğan halqlar arasında da -{R}- ve -{J}- gaplogruppaları üküm süre (meselâ, Uluğ Ulustan kelgen, askerlerden, murzalardan, Cengiziylerden, alicenap tatar qorantalarınıñ vekillerinden ve adiy tatarlardan çıqqan lipka tatarları arasında bu gaplogruppalar genofondnıñ 84%-ni teşkil eteler).

Bu künge qadar Tatar Qağanlığından tek bir tatar sakiniñ gaplogruppası bellidir. Onun sonucısı C2a-F1756 ola. Bu monğollar arasında soñ derece siyrek rastkelgen C2a gaplogruppasınıñ türkiy subkladlarından biridir. Bu subklad demir devrinde çölge köçip, türkleşken olsa kerek. Bu subkladnıñ terkibinde türkiy qabileler de rast kelgen: köktürkler, hunnular, Saltovo-Mayaki arheologik medeniyetiniñ alanı, Edil bulğarı, tele, avarlar, hazar ve diger türk halqları, amma bir proto-moğol de bar — sânbi (belki, autlayer, çünki moğollarda C2a'nıñ başqa subkladları üküm süre)https://t.me/qirimdnaproject/133.

 Şuña daa baqıñız 
 Avar Qağanlığı
 Cengiz Hannıñ Devleti
 Uluğ Ulus
 Qırım hanlığı
 Tatarlar

 İhtar 

 Edebiyat 



Kategoriya:Tatar
Kategoriya:Tatar tarihı
Kategoriya:Qırımtatar tarihı
Kategoriya:Türk tarihı
Kategoriya:Tarihiy devletler