Rusiye Federatsiyasınıñ yoq oluv telükesinde bulunğan tiller cedveli'

Rusiye Federatsiyasınıñ yoq oluv telükesinde bulunğan tiller cedveli - qullanıluvdan vazgeçüv telükesinde bulunğan til, adetince, sağ qalğanları az olğanına köre. Eger o, bütün ana tillerini coysa, o, ölü tilge çevirile. Til bir bölgede telükede bulunğan ola bile, lâkin İrland tilindeki kibi, diger bir yerde yañıruv alâmetlerini köstere. Bunıñ içün böyle tiller qorçalavğa muhtaclar.

Rusiye Federatsiyasında pek çoq kiçik til yaşay, olarnıñ çoqusı Kavkaz, Ural, Sibir ve diger regionlarda azınlıqlar ve yerli halqlar tarafından laf etile. Bu tiller bir qaç faktor sebebinden yoq oluv telükesi artmaqta, şunıñ içün:

Ruslaştırma: rus tilini diger tiller esabına qullanuvnı öñe sürmekniñ tarihı siyaseti.

Globalleşüv: tasil, kütleviy haber vastaları, ticaret saasında global tillerin üstemligi.

Migratsiya: insanlarnıñ ananeviy til cemaatlarından uzaqlaşması.

Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Maarif, İlim ve Medeniyet Teşkilâtı til telükesiniñ beş seviyesini belgilemekte, "telükesiz" (telükede degil) ve "yoq olğan til" arasında: 

Zayıf - "çoq balalar bu tilde laf eteler, lâkin bu bazı saalar ile sıñırlanğan ola bile (meselâ, ev)"

Belgilengen telüke altında - "balalar ana tilini evde ögrenmeyler".

Telüke altında - "tilni qartbabalar ve qart buvınlar laf eteler; ana-baba buvını añlağan olsa da, olar onı balaları ile de laf etmeyler".

Kritik telüke altında - "eñ genç spikerler - qartbabalar, yaşlılar, olar qısmen ve seyrek laf eteler"

Yoq olğan - "spikerler qalmadı; 1950-nci yıllardan berli yoq olsa, Atlasqa kirsetile".

Tübendeki cedvelde telüke altında Dünya tilleri Atlasınıñ üçünci neşriniñ neticeleri bar (2010); evelki (yoq oluv telükesindeki tilleriniñ Qızıl cedveli), aynı zamanda yukarıda zikrolunğan neşirniñ onlayn neşiri, ekisi de UNESCO tarafından neşir etilgen.
+Rusiye FederatsiyasıTilStatusMemleketISO 639-3Abazin tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiye, TürkiyeabqAbhaz tiliZayıfGürcistan, Rusiye, TürkiyeabkAdıgey tili (Ğarp Çerkes)Açıq telüke altında yoq oluvIraq, İsrail, Ürdün, Makedoniya, Rusiye, Suriye, TürkiyeadyAgul tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeagxAhvah tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeakvAlabugat tatar tili ya da Nogay tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeAleut tili (Ğarbi, Komandor adaları)Kritik telüke altında yoq oluvRusiyealeAlütor tiliTelüke altında yoq oluvRusiyealuAndi tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeaniArçin tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeAvar tiliZayıfRusiyeBagvalin tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeBarabin tatar tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeBaşqırt tiliZayıfRusiyeBelarus tiliZayıfBelarus, Latviya, Litvanya, Poloniya, Rusiye, UkrainaBejşta tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeBohtan Yañı Aramey tiliTelüke altında yoq oluvGürcistan, RusiyeBotlih tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeBuryat tili (Baykal yanı)Telüke altında yoq oluvRusiyeBuryat tili (Baykal artında)Açıq telüke altında yoq oluvRusiyeSelkup tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeYuit tili (Çukotka)Telüke altında yoq oluvRusiyeÇamalin tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeÇeçen tiliZayıfRusiyeÇelkan tili Telüke altında yoq oluvRusiyeÇukot tiliTelüke altında yoq oluvRusiyecktÇulım tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeÇuvaş tiliZayıfRusiyeAleut-medni tiliYoq olğanRusiyeDargin tiliZayıfRusiyeDolgan tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyedlgKünçıqış Mıs Yupik - Naukan tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeKünçıqış Hant tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeKünçıqış Mansi tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeKünçıqış Mari tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeErzâ tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeEven tili (Kamçatka dialekti)Telüke altında yoq oluvRusiyeEven tili (Sibir dialekti)Telüke altında yoq oluvRusiyeEvenk tili (Şimal Sibiri)Telüke altında yoq oluvRusiyeEvenk tili (Sahalin)Telüke altında yoq oluvRusiyeEvenk tili (Cenüb Sibiri)Telüke altında yoq oluvMoğolistan, RusiyeOrman Enec tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeNenets orman tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeCenüb-Yukagir tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeGodoberin tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeGinuh tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeHomşets dialekti (Kavkaz)Telüke altında yoq oluvGürcistan, RusiyeGunzib tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeİjora tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeİnguş tiliZayıfRusiyeHvarşi tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeİtelmen tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeitlDağ yevrey tili (Cuhuri) (Kavkaz)Açıq telüke altında yoq oluvAzerbaycan, İsrail, RusiyeKabarda tili (Künçıqış Çerkes)ZayıfRusiye, TürkiyeKalmık tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeKamasin tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeKaraçay-balkar tiliZayıfRusiyeMator tiliYoq olğanRusiyeKaratin tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeKarel tili (Kareliya)Açıq telüke altında yoq oluvFinlandiya, RusiyeKarel tili (Tihvin)Telüke altında yoq oluvRusiyeKarel tili (Tver)Açıq telüke altında yoq oluvRusiyeKet tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeHakas tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeHamnigan tiliAçıq telüke altında yoq oluvÇin, Moğolistan, RusiyeHvarşi tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeKildin-Saam tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeKilen tiliKritik telüke altında yoq oluvÇin, RusiyeKili tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeKamasin tiliYoq olğanRusiyeKomi-Zıryan tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeKorâk tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeKumandı tili  Did you know Kumandin is endangered?. Endangered Languages project Kritik telüke altında yoq oluvRusiyeKumıq tiliZayıfRusiyeLak tiliZayıfRusiyeLatgal tiliZayıfLatviya, RusiyeLezgin tiliZayıfAzerbaycan, RusiyeTüben Saksoniya tiliZayıfDaniya, Germaniya, Niderlandlar, Poloniya, RusiyeLüdikov tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeMokşa tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeMator tiliYoq olğanRusiyeNanay tiliTelüke altında yoq oluvÇin, RusiyeNegidal tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeNganasan tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeNivh tili (Amur)Kritik telüke altında yoq oluvRusiyeNivh tili (Sahalin)Telüke altında yoq oluvRusiyeNogay tili (Kavkaz)Açıq telüke altında yoq oluvRusiyeŞimal-Saam tiliAçıq telüke altında yoq oluvFinlandiya, Norvegiya, Rusiye, ŞvetsiyaŞimal Altay tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeŞimal Hant tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeŞimal Mansi tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeŞimal Selkup tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeOlonets tiliAçıq telüke altında yoq oluvFinlandiya, RusiyeOroç tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeOrok tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeOsetin tiliZayıfGürcistan, RusiyeKomi-Permyak tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyePont tiliAçıq telüke altında yoq oluvErmenistan, Gürcistan, Yunanistan, Rusiye, Türkiye, UkrainaRomani tiliAçıq telüke altında yoq oluvAlbaniya, Avstriya, Belarus, Bosniya ve Herseqovina, Bulğaristan, Horvatiya, Çehiya, Estoniya, Finlandiya, Frantsiya, Germaniya, Yunanistan, Macaristan, İtaliya, Latviya, Litvanya, Makedoniya, Montenegro, Niderlandlar, Poloniya, Romaniya, Rusiye, Serbiya, Slovakiya, Sloveniya, İsviçre, Türkiye, Ukraina, Büyük BritaniyaRutul tiliAçıq telüke altında yoq oluvAzerbaycan, RusiyeŞor tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeSibir tatar tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeKoltta-Saam tiliTelüke altında yoq oluvFinlandiya, Norvegiya, RusiyeCenüb Altay tiliAçıq telüke altında yoq olluvRusiyeCenüb Selkup tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeSoyot tili Yoq olğan, qısmen tiklengenRusiyeTabasaran tiliZayıfRusiyeTazi tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeTeleut tili Kritik telüke altında yoq oluvRusiyeTaig tiliYoq olğanRusiyeYokanga-Saam tili (Ter Saami)Kritik telüke altında yoq oluvRusiyeTindal tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeTofalar tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeTruhmen tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiye, TürkmenistanTsahur tiliAçıq telüke altında yoq oluvAzerbaycan, RusiyeTsez tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeTundra Enec tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeTundra Nenets tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeŞimal-Yukagir tili (Tundra)Kritik telüke altında yoq oluvRusiyeTıva tiliZayıfÇin, Moğolistan, RusiyeUdegey tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeUdmurt tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyeUlç tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeUrum tiliAçıq telüke altında yoq oluvGürcistan, Rusiye, UkrainaVeps tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeVıru-Setu tiliAçıq telüke altında yoq oluvEstoniya, RusiyeVod tiliKritik telüke altında yoq oluvRusiyeTavlı Mari tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeYakut tiliZayıfRusiyesahKomi-Yazvin tiliTelüke altında yoq oluvRusiyeİdiş (Avropa)Açıq telüke altında yoq oluvAvstriya, Belarus, Belgiya, Çehiya, Daniya, Estoniya, Finlandiya, Frantsiya, Germaniya, Yunanistan, Macaristan, İtaliya, Latviya, Litvanya, Lüksemburg, Moldova, Norvegiya, Niderlandlar, Poloniya, Romaniya, Rusiye, Slovakiya, Şvetsiya, İsviçre, Ukraina, Büyük BritaniyayddYurt tatar tili ya da Nogay tiliAçıq telüke altında yoq oluvRusiyenog

 Qarañız da 

Til telükesinde bulunuv dereceleri

Avropa tilleriniñ yoq oluv telükesindeki cedveli

Asiyadaki telüke altında bulunğan tiller cedveli

 Qaydlar 

 Tışqı bağlantılar 

The World Atlas of Languages , UNESCO

Endangered Languages Project: Russia 
Kategoriya:Til siyaseti
Kategoriya:Til bilimi
Kategoriya:Rusiye tilleri