Jeç Pospolita

Jeç Pospolita (), Lehistan-Litvaniya birligi, Birinci Lehistan Cumhuriyeti ya da  Köral (Qırım hanlığı zamanında sıq qullanılğan adı) — Avropada tarihiy bir devlet, Lehistan Qırallığı ve Büyük Litva kinazlığınıñ federatsiyası. 1569 s. Lüblin Birligi neticesinde peyda oldı. 1772, 1793, 1795 Rusiye, Prussiya ve Avstriya tarafından zapt etildi. Bugünki Ukraina, Lehistan, Belarus ve Litvaniyanıñ topraqlarında bulunğan edi.

Birleşkeninden soñ Lehistan Qırallığı ve Büyük Litva kinazlığınıñ aliy devlet organları ortaq oldı, amma memuriy apparat, qazna, ordu ve qanunları ayrı saqlandı. Lehistan qıralı ve Litvaniya ulu kinazı unvanları olğan monarh Seym tarafından ömürlik saylanğan. Tarihçılar Jeç Pospolitanıñ siyasiy rejimine «slâhta demokratiyası» dep aytalar-{Голенченко Г. «Шляхетская демократия» в Великом княжестве Литовском XVI–XVIII вв // Беларусь и Россия: общество и государство. — Мн.. — Вып. 2}-.    

Bu devlet XVIII asırğace er yıl Qırım Hanlığına tışnı (qaznanı) ödegen-{J. Tyszkiewicz. Tatarzy na Litwie i w Polsce. Studia z dziejow XIII-XVIII w. Warszawa,}- 1989. saife 167. 1523 s. I Saadet Geray mektübinde şöyle yazğan: «... qıral ise menim qulum ...», rus tarihçısı, tarih ilimleri dokorı Anton Gorskiy yazğanına köre, hannıñ bu aytqanı kerçek vaziyetni ifade ete. Opitsio Pallaviçino qayd etkenine köre, Lehistan er yıl Qırımğa 200 000 florin yibergen edi.

 Ad 
Jeç Pospolitanıñ adı — leh tiline latince -{Res Publica}- (cumhuriyet) ıstılasını arfi-arfine tercimedir ( -   — iş;  -  — umumiy). Böyleliknen, qırımtatar tilinde bu ıstıla sözü-sözüne «umumiy iş» ya da «umumiy şey» dep tercime etile-{Pietrzyk-Reeves}-, 2011, ss. 15—50.

XVII asırdan berli diplomatik mektüpleşüvda «Eñ aydın leh Jeç Pospolita» (; ) adı qullanıldı.

 Tarih 
-{XIV—XV}- asırlarda Lehistan ve Litvaniya bir-birine qarşı cenkleştiler, amma ittifaqlarnı daa tizgenler. Bir qaç añlaşma (Krakov ve Vilna Birligi, Krevo Birligi, Vilno ve Radom Birligi, Grodno Birligi ve Horodlo Birligi) eki devlet arasında Lüblin Birligiden evel tizilgen edi. Melek Hacı Geray, birinci Qırım hanı, Qırımnıñ tahtına çıqqandan soñ Ukraina ve Ğarbiy Rus toprağlarınıñ episini (Kıyiv, Çernigiv, Smolensk, Brânsk ve Novgorodğace başqa topraqlar) dostluq kösterip Litvaniyanıñ kinazı Kazimirge bağışladı. Bu vaqıttan berli Litvaniya büyük şarqiy Avropa memleketi oldı.

Livoniya Cenki vaqıtında Lehistan ve Litvaniya arasında Lüblin kelişüvi imzalanılğan edi. Vaqia Jeç Pospolitanı qudretli Avropa devleti olaraq yarattı. Bu añlaşuv Yagellon sülâlesiniñ soñki monarhı II Jigimont Avgustnıñ emiyetli muvafaqiyetleriniñ birisi edi. Jigimont saylanğan monarhiyanı qabul etip, onıñ sülâlesi saqlap qalıp olacaq dep emin oldı. 1572 s. onıñ ölüminden üç yıl keçkenden soñ, esas qanun sistemasına tüzetmeler kirsetildi; bu deñişüvler Lehistan slâhtasınıñ akimiyetini arttırdı ve kerçekten de saylanğan monarhiya yaratqan edi.

 Jeç Pospolita qıralları
 II Jigimont Avgust (1569—1572)
 III Henrık Valua (1573—1574)
 Anna Yagellonka (1575-1576), (Stefan Batoriynen beraber 1576—1586)
 Ştefan Batoriy (1576—1586)
 III Jigimont (1587—1632)
 IV Vladislav Vaza (1632—1648)
 II Yan Kazimir (1648—1668)
 Mihal Koribut (1669—1673)
 III Yan Sobeski (1673—1696)
 II Avgust Küçlü (1697—1704)
 Stanislav Leşinski (1704—1709)
 III Avgust (1734—1763)
 II Stanislav Avgust (1764—1795)

 İhtar 

 Ebediyat 


 -{Pietrzyk-Reeves D. The foundations of Rzeczpospolita in the 16th century and the influence of humanism and republicanism (польск.) = Pietrzyk-Reeves D. Podstawy wspólnotowego ładu Rzeczypospolitej w XVI wieku a wpływ humanizmu i republikanizmu // Polska czyli… Idee wspólnoty politycznej i tożsamości narodowej w polskiej tradycji intelektualnej. — Kraków: Ośrodek Myśli Politycznej, 2011.}- — saifeler 15—50.





 Henryk Litwin, Central European Superpower, BUM Magazine, October 2016.
 S. C. Rowell (2014). Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295–1345 (Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series). Cambridge University Press, ISBN 978-1107658769.
 S. C. Rowell, Darius Baronas (2015). The conversion of Lithuania. From pagan barbarians to late medieval Christians. Vilnius, ISBN 978-6094251528.
 Robert Frost (2015). The Oxford History of Poland–Lithuania: Volume I: The Making of the Polish–Lithuanian Union, 1385–1569. Oxford University Press, ISBN 978-0198208693
 Daniel Z. Stone (2014). The Polish–Lithuanian State, 1386–1795. University of Washington Press. pp. xii, 374. ISBN 978-0295803623
 Zenonas Norkus (2017). An Unproclaimed Empire: The Grand Duchy of Lithuania: From the Viewpoint of Comparative Historical Sociology of Empires, Routledge, 426 p. ISBN 978-1138281547

Kategoriya:Tarihiy devletler
Kategoriya:Lehistan
Kategoriya:Litvaniya