Bekir Çoban-zade

Bekir Vaap oğlu Çoban-zade (Sıdqiy) (1893 mayıs 15 - 1937 oktâbr 13) - ulu qırımtatar medeniyet erbabıdır, yazıcı, şair, alim-türkşınas.

 Tercimeial 
Bekir Çoban-zade 1893 senesi mayısnıñ 15-inde (27-sinde) Qarasuvbazar şeerinde, çoban Vaap aqaynıñ qorantasında doğdı. İlk ve orta tasilini Qarasuvbazardaki ruşdiye mektebinde aldı. 1909 senesi İstanbulğa ketip, Sultaniye litseyinde (şimdiki Galatasaray litseyi) oqumağa kirdi. Aynı zamanda andaki Qırımtatar talebe cemiyeti adlı siyasiy teşkilâtqa aza oldı.

1914 senesi I Cian cenki başlanğanı sebebinden, Qırımğa qayttı. 1915 senesi Adeske ketip, az bir müddet andaki institutlarda rusça oqudı. 1916 senesi Macaristanğa yollanıp, Budapeşt universitetiniñ şarq tilleri bölügine kirdi. Universitette oquğan vaqtında XII asırğa ait Kodeks Kumanikus adınen belli olğan qırımtatar yazma yadikârlığı üzerinde çalışaraq, 1919 senesi mayıs 18-de onı doktorlıq dissertatsiyası sıfatında qorçalap, professorlıq ilmiy unvanını qazandı. Bir qaç vaqıt Budapeşt ve Lozanna universitetlerinde çalıştı.

1920 senesi iyül 8-de Qırımğa qaytıp, Totayköydeki pedagogika tehnikumında ocalıq etti. 1922 senesi Qırım universitetiniñ şarq bölügine işke kirdi. 1924 senesinden repressiyağa oğramasına qadar Azerbaycan universitetinde çalıştı. Öz devriniñ eñ körümli türkşınaslarından olaraq, olarnen ilmiy maqale ve kitallar neşir ettirdi.

“Anañ qayda?” adlı ilk şiiri 1913 senesi İstanbulda çıqqan “Yaş tatar yazıları” mecmuasında neşir olundı. Bir çoq şiiri 1928 senesi Aqmescitte basılğan “Boran” kitabında, 1935 senesi Romaniyada çıqqan “Qırım şiirleri” cıyıntığında, 1955 senesi İstanbulda Battal Taymaz tarafından azırlanılğan bir kitabında, 1971 senesi Taşkentte basılğan “Şiirler” kitabında dünya yüzü kördiler. 

Bediiy icadınıñ eñ gürdeli devri - Budapeştte oquğan devri oldı. O yılları yazıp qaldırğan “Qaval sesleri” adlı elyazması yaqınlarda Türkiyede neşir etildi. 

1937 senesi yanvar 28-de Kislovodsk şeerinde raatlıqta bulunğanda apiske alındı. Oktâbr 12-de makeme etilip, ertesi künü qurşunlandı.

 Şiirler 
 «Tatar tügülmen, degenlerge!» 
 «Keçmişteki suçlarımız»
 «Qorqaq»

 Eserleri 
Türk tili ve edebiyatının öğretim usulü. Bakü: Azerneşr, 1926, 264 s.
Qırım Tatar Edebiyatı. Akmescit, 1928, 90 s.
Türk grameri. Bakü: Azerneşr, 1930, 202 s. 
Türk edebiyatı (eski Türk edebiyatı metinleri). Bakü: 1929, 81 s.
Türk edebiyatı (halq edebiyatı metinleri). Bakü: 1929, 51 s.
Kumık tili ve edebiyatı tedkikleri. Bakü: Azerbaycanı Tedkik Cemiyeti Neşriyatı, 1926, 105 s.
Türk tili (birinci kurs). Bakü: Azerneşr, 1929, 219 s.
Türk tili ve edebiyatının öğretim usülü. I  Bölüm. Bakü: Azerneşr, 1926, 264 s.
Türk tili ve edebiyatının öğretim usülü. II Bölüm. Bakü: Azerneşr, 1927, 218 s.
Türk tili serflerinin umumi hataları. Bakü: 1925, 34 s.
Türk-tatar şivesi. Bakü: Azerbaycanı Tedkik Cemiyeti neşriyatı, 1927, 135 s.
Türk-tatar lisanında medhel. Bakü: Azerneşr, 1924, 213 s.
Qırım-tatar edebiyatında kurultaycılık ve milletçilik. Bakü: Azerbaycan-İlmi Tedkik Enstitünün neşriyatı, 1929, 33 s.
Azeri edebiyatının yeni devri, nasyonalizmden enter-nasyonalizme. Bakü: Azerbaycan-İlmi Tedkik  Enstitünün neşriyatı, 1930, 65 s.

 Menbalar 
 QIRIM.net 
 Дмитрий Павлович Урсу «Бекир Чобан-заде. Жизнь. Судьба. Эпоха.» Симферополь, 2004

 Bağlantılar 

 Alem-i Medeniye kitaphanesinde Bekir Çoban-zadeniñ şiirleri
 Kitap: Safter Nagaev, İşte saña, çoban oğlu!  Yañı Dünya, Zera Bekirova, 2008-03-29

Kategoriya:Tilşınaslar
Kategoriya:Şairler
Kategoriya:Medeniyet erbapları