مەھەتێ

مەھەتێ (بە عەرەبی: مھد، ئینگلیزی: Mahad https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm ) گوندێکە لە ناحیەی زێلکان لە قەزای شێخان لە پارێزگای دھۆک لە باکووری عێراق. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734  گوھبەل دەکەوێتە ڕۆژاوای باشووری کوردستان. https://syriaca.org/place/184  https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211  ھەروەھا دەکەوێتە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق. گوندەکە بە دووری ١٤ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی زێلکان ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری چیای بەعشیقە.https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf گوندەکە لە کوردە ئاینزا ئێزیدییەکان پێکھاتووە.http://www.aina.org/reports/acetste.pdf

 مێژوو 
لە ساڵی ١٩٧٥ بەعسییەکان لە چوارچێوەی پڕۆژەکانیان بۆ بەعەرەبکردنی ناوچەکە، مەھەتێیان کردە شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەت بە ئێزیدییەکان. دانیشتوانەکەیان لە ١٣ گوندی ئێزیدی دەوروبەرەوە پێکەوە گواستەوە بۆ یەک شوێن و گوندەکانیان بە ھەزاران دانیشتووی عەرەب گۆڕی. لە نێوان ساڵانی ١٩٧٥ بۆ ٢٠٠٣ ئەم کۆلۆنیالیستانە زۆربەی گۆڕستانەکانی ئێزیدیان لەو گوندانە وێران کرد.https://www.mesopotamiaheritage.org/en/monuments/le-mausolee-yezidi-sultan-ezid-de-mahed/ گوندەکانی مام ڕەشان، چروانە، باقەسرێ، بێتنار، مەحموودان، موسەکان ئێزیدی و موقبلێ لە دەڤەری شێخان لەلایەن حکومەتی عێراقەوە وێران کران و دانیشتوانەکانیان گواسترانەوە بۆ شارۆچکەی بەکۆمەڵی مەھەتێ.Shammo, Qader Saleem (2018). Yezidis in Iraq : between citizenship and policies of marginalization (1958-2005). Lewiston, New York

لەگەڵ ڕووخانی ڕژێمی سەدام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣، ئێزیدییەکان دەستیان کرد بە گەڕانەوە بۆ گوندەکانی زێدی خۆیان لە کاتێکدا دانیشتوانی عەرەب ڕۆیشتن. گۆڕستانەکانی ئێزیدییەکان ئاوەدانکرانەوە و ژمارەیەکی زۆر لە ئێزیدییەکان مردووەکانیان، کە لە مەھەتێ بە خاک سپێردرابوون، ھێنایەوە گوندەکانیان.

لە ٦ی ئابی ٢٠١٤، بە پێشڕەوی داعش، دانیشتوانی مەھەتێ لە ناوچەکە ھەڵھاتن و بە شێوەیەکی سەرەکی پەنایان بۆ شارەکانی نزیک لە زاخۆ، ئامێدی و دھۆک برد. دوای دە ڕۆژ، کاتێک پێشڕەوی داعش پاڵیان پێوەنرا بۆ دواوە، زۆربەی ئاوارەبووەکان دەستیان کرد بە گەڕانەوە بۆ مەھەتێ. لە ساڵی ٢٠١٥دا شاری مەھەتێ و ١٣ گوندی دەوروبەری ھێشتا ٩ ھەزار و ٢١٠ کەسی دانیشتوویان ھەبووە. دوای سێ ساڵ و لە ساڵی ٢٠١٨دا ژمارەی دانیشتوانی کۆمەڵگاکە گەیشتبووە نزیکەی ١١ ھەزار کەس.https://www.mesopotamiaheritage.org/en/monuments/le-mausolee-yezidi-sultan-ezid-de-mahed/

 شوێنە پیرۆزەکانی ئێزیدی 
لە مەھەتێ و ھەروەھا گوندەکانی دەوروبەری کە خراونەتە ناو شارۆچکەی بەکۆمەڵیی مەھەتێوە، ئەم مەزارگەی خوارەوە دەتوانرێت بدۆزرێتەوە:https://www.calameo.com/read/00666852046795675c681

 پیر داود.
 پیر ئافات.
 شەرفەدین.
 شێخ زیری.
 فەخرەدین.
 شێخ مەحموود.
 شێخ موسا سۆر.
 شێخ سین.
 مەلەک تاووس.

 سەرچاوەکان 

پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ