ماگما

ماگما (لە یۆنانیی کۆنەوە μάγμα (mágma) بە واتای 'مەرھەمی خەست') ئەو کەرەستە سروشتییە تواوە یان نیمچە-تواوەیەیە کە ھەموو بەردە ئاگرینەکان لێی پێکدێن. ماگما (کە ھەندێک جار بە شێوەی ئاخاوتن بەڵام بە ھەڵە بە لاڤا ناودەبرێت) لەژێر ڕووی زەوییەوە دەدۆزرێتەوە، و بەڵگەی ماگماتیزم لەسەر ھەسارە بەردینەکانی تر و ھەندێک مانگی سروشتیش دۆزراوەتەوە. جگە لە بەردی تواوە، ماگما لەوانەیە کریستاڵی ھەڵواسراو و بڵقی گازیشی تێدابێت.

ماگما بەھۆی توانەوەی مانتڵ یان توێکڵەوە لە چەندین دۆخی تەکتۆنیدا بەرھەم دێت، کە لەسەر زەوی ناوچەکانی ژێرکەوتن، ناوچەکانی ڕیفتی کیشوەری، زنجیرە چیای ناوەڕاستی زەریا و خاڵە گەرمەکان لەخۆدەگرێت. تواوەکانی مانتڵ و توێکڵ بەرەو سەرەوە بەناو توێکڵدا کۆچ دەکەن و وا بیر دەکرێتەوە کە لە ژووری ماگمادا یان ناوچە خەستە کریستاڵییە نێوان-توێکڵییەکاندا ھەڵبگیرێن. لە کاتی ھەڵگرتنی ماگمادا لەناو توێکڵدا، پێکھاتەکەی لەوانەیە بەھۆی بەلوربوونی بەشی، تێکەڵبوون لەگەڵ تواوەی توێکڵ، تێکەڵبوونی ماگما، و گاز دەرچوونەوە بگۆڕدرێت. دوای بەرزبوونەوەی بەناو توێکڵدا، ماگما لەوانەیە گڕکانێک خۆراک پێ بدات و وەک لاڤا بڕژێتە دەرەوە، یان لەوانەیە لەژێر زەویدا ڕەق ببێتەوە بۆ پێکھێنانی دزەکردنێک، وەک دایک، سیل، لاکۆلیس، پلووتۆن، یان بەتۆلیس.

 سەرچاوەکان 

پۆل:توێکڵی زەوی