ئیبراھیم پاشای میسر

ئیبراھیم پاشا (؛ ١٧٨٩ – ١٠ی تشرینی دووەمی ١٨٤٨) ژەنەراڵ و سیاسەتمەدارێکی میسری بووە؛ فەرماندەی ھەردوو سوپای میسر و عوسمانی بووە و کوڕە گەورەکەی محەممەد عەلی پاشای میسر بووە و والیی عوسمانی و خێدیڤی میسر و سودان بووە. دووەم فەرمانڕەوای میسر بووە لە شانشینی محەممەد عەلی و لە ٢٠ی تەممووزی ١٨٤٨ تا ١٠ی تشرینی دووەمی ١٨٤٨ فەرمانڕەواییی کردووە، ئیبراهیم وەک ژەنەراڵێک لە سوپای میسردا کاری کردووە کە باوکی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا دامەزراندووە، یەکەم فەرماندەییی ھێزەکانی میسری وەرگرتووە کاتێک تەنھا ھەرزەکار بووە. ھەروەھا دەسەڵاتی ئەو بەسەر ئەو شوێن و پاوانانەی دیکەشدا درێژبوویەوە کە باوکی ھێنابوویە ژێر دەسەڵاتی میسرەوە، ئەوانیش سووریا و حیجاز و مۆریا و تاسۆس و کریت بوون. ئیبراھیم پاشا پێش کۆچی دواییی باوکی، کۆچی دواییی کرد، لە ١٠ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٨٤٨ کۆچی دواییی کردووە، تەنھا چوار مانگ دوای ھاتنە سەر دەسەڵات. دوای ئەو وەک فەرمانڕەوایێکی کاتی برازاکەی (کوڕی دووەم کوڕە گەورەکەی محەممەد عەلی (واتا کوڕی برای ئیبراھیم پاشا))، عەبباس، کە لەگەڵ مردنی محەممەد عەلی ساڵی دواتر تەختی میسری بە تەواوی بە میرات گرت.

ئیبراھیم وەک یەکێک لە ئەندامانی بەناوبانگی شانشینی محەممەد عەلی دەمێنێتەوە، بەتایبەتی بەھۆی سەرکەوتنە سەربازییە مەزن و سەرنجڕاکێشەکانی، لەنێویاندا چەندین شکستی تێکشکاندنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، کە ئەوی خستە نێو فەرماندە دیارەکان لە مێژووی سەربازیدا. لە نێو مێژوونووسانی میسریدا، ئیبراھیم پاشا و محەممەد عەلیی باوکی و ئیسماعیلی پاشای قانوونیی کوڕی زۆر لە فەرمانڕەواکانی دیکەی خانەدانەکە ڕێزی زیاتریان لێدەگیرێت بە بەراورد لەگەڵ فەرمانڕەواکانی دیکە چوونکە تاڕاددەیەکی زۆر وەک بێھێز و گەندەڵ سەیر دەکران؛ ئەمەش تا ڕاددەیەکی زۆر دەرئەنجامی ھەوڵەکانی فوئادی یەکەمی نەوەکەی میسرییە بۆ دڵنیابوون لە وێناکردنی ئەرێنیی باووباپیرانی لە ئەرشیفە شاھانەکەی کە دروستی کردووە، کە سەرچاوەی سەرەکیی مێژووی میسر بوون لە ساڵانی ١٩٢٠ تا ١٩٧٠. ئەمڕۆ پەیکەری ئیبراھیم لە قاھیرەی پایتەختی میسر پێگەیەکی دیار و بەرچاوی ھەیە.

 ساڵانی کۆتایی 
ئیبراھیم تەواوی ژیانی بە ئارامی بەسەر برد، بەڵام تەندرووستیی تێکچوو. لە ساڵی ١٨٤٦ سەردانێکی بۆ ئەورووپای ڕۆژئاوا کرد، لەوێ بە ھەندێک ڕێز و کنجکاوییەکی زۆرەوە پێشوازیی لێکرا. کاتێک باوکی پیر بوو، ئیبراھیم لە شوێنی ئەو کرایە فەرمانڕەوا و جێگرەوەی کاتی. لە مانگی تەممووزەوە تا کاتی مردنی لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٨٤٨، پۆستی سەرۆکایەتیی خۆی بەڕێوەبردووە.

 سەرچاوەکان 

 کتێبنامە 

 بڕوانە ئێدوارد گۆین، L'Egypte au XIX' siècle (پاریس، ١٨٤٧)؛ ئایمێ ڤینگترینێر ، سۆلیمان-پاشا (کۆلۆنێل سێڤ) (پاریس، ١٨٨٦). بڕێکی زۆر لە ماددە بڵاونەکراوەکان کە زۆرترین بەرژەوەندییان هەیە سەبارەت بە کەسایەتی ئیبراهیم و سیستەمەکەی لە سوریا لە ئەرشیفی وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیادا پارێزراون؛ بۆ ئاماژەدان بەمانە سەیری Cambridge Mod بکە. مێژوو. x. 852، کتێبنامە تا بەشی 852. xvii.


 بەستەرە دەرەکییەکان 

 ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا

پۆل:مردووانی ١٨٤٨
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٩
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی