جەنگی عوسمانی و سەفەوی (١٦٢٣–١٦٣٩)

جەنگی عوسمانی-سەفەوی (١٦٢٣–١٦٣٩) کۆتا ململانێ بوو لە زنجیرە جەنگەکانی نێوان دەوڵەتی عوسمانی و دەوڵەتی سەفەوی لە ڕۆژھەڵاتی نزیک، کە ئامانجی سەرەکی تێدا کۆنترۆڵکردنی عێراق بوو.Faroqhi, 2006 ئەم جەنگە بە سەرکەوتنی عوسمانییەکان و واژووکردنی پەیماننامەی زەھاو کۆتایی ھات، کە تێدا عێراق بە تەواوی کەوتە ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان و سنوورەکانی نێوان ھەردوو وڵات جێگیر کران.Finkel, 2006

 پێشینەی مێژوویی 
لە ساڵی ١٥١٤ەوە، بۆ ماوەی نزیکەی سەدەیەک، دەوڵەتی عوسمانی و ئێرانی سەفەوی لە جەنگێکی بەردەوامدا بوون بۆ کۆنترۆڵکردنی قەوقاز و عێراق.Holt, Lambton, Lewis, 1978 ئەم دوو دەوڵەتە گەورەترین ھێزی ڕۆژاوای ئاسیا بوون، و ململانێی نێوانیان بەھۆی جیاوازی مەزھەبیشەوە قووڵتر ببووەوە؛ عوسمانییەکان نوێنەرایەتی سوننەیان دەکرد و سەفەوییەکانیش نوێنەرایەتی شیعەیان دەکرد.

دوای شەڕی چاڵدێران لە ساڵی ١٥١٤، عوسمانییەکان دەسەڵاتی خۆیان لە ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ چەسپاند. لە سەردەمی سولەیمان قانوونیدا، عوسمانییەکان لە ساڵی ١٥٣٤ بەغدایان گرت. دواتر لە ساڵی ١٦٠٣، شا عەباسی یەکەم سوپاکەی ڕێکخستەوە و توانی تەورێز و ئازەربایجان و گورجستان وەربگرێتەوە. شا عەباس سوودی لە سەرقاڵبوونی عوسمانییەکان بە جەنگەکانی ئەورووپا و نائارامی ناوخۆیی وەرگرت بۆ ھێرشکردنە سەر عێراق.Newman, 2006

 دەستپێکی جەنگ و کۆمەڵکوژیی بەغدا (١٦٢٤) 
ھەلی شا عەباس کاتێک ھات کە زنجیرەیەک ڕاپەڕین لە ناو دەوڵەتی عوسمانیدا سەری ھەڵدا. لە ساڵی ١٦٢١دا، ئەفسەرێکی ئینکیشاری بە ناوی بەکر سۆباشی لە بەغدا ڕاپەڕی و داوای ھاوکاری لە سەفەوییەکان کرد. ھەرچەندە عوسمانییەکان ھەوڵیان دا پەیوەندییان لەگەڵ بەکر چاک بکەنەوە، بەڵام شا عەباس بەغدای گەمارۆ دا و لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٦٢٤دا شارەکەی گرت. دوای کەوتنی شارەکە، کۆمەڵکوژییەکی گەورە دژی دانیشتووانە سوننەکەی بەغدا ئەنجام درا.Roemer, 1986

 ھەوڵەکانی حافز ئەحمەد پاشا و خەسرەو پاشا 
لە ساڵی ١٦٢٥دا، حافز ئەحمەد پاشا (سەدری ئەعزەم) ھەوڵی دا بەغدا وەربگرێتەوە، بەڵام بەھۆی قایمیی شووراکانی شارەکە و ھێرشەکانی سوپای شا عەباسەوە سەرکەوتوو نەبوو. دواتر لە ساڵی ١٦٢٩دا، خەسرەو پاشای بۆسنەیی ھەوڵێکی تری دا و لە شەڕی ماھیدەشتدا سەرکەوتنی بەدەست ھێنا، بەڵام ئەویش بەھۆی ھاتنی زستان و کەمیی پێداویستییەوە نەیتوانی بەغدا بگرێت و پاشەکشەی کرد.

 سەرکەوتنی سوڵتان مورادی چوارەم 
لە ساڵی ١٦٣٥دا، سوڵتان مورادی چوارەم خۆی سەرکردایەتی سوپای کرد و توانی یەریڤان و تەورێز بگرێتەوە. دواتر لە ساڵی ١٦٣٨دا، ھەڵمەتێکی گەورەی بۆ سەر بەغدا دەستپێکرد. دوای گەمارۆدانێکی ٣٩ ڕۆژە، سوڵتان موراد توانی بەغدا وەربگرێتەوە.Savory, 2007

وێنۆک|پۆرترێتی سوڵتان مورادی چوارەم، ئەو سوڵتانەی بەغدای گەڕاندەوە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی.

 ئەنجام و پەیماننامەی زەھاو 
جەنگەکە بە واژووکردنی پەیماننامەی زەھاو لە ١٧ی ئایاری ١٦٣٩ کۆتایی ھات. بەپێی ئەم پەیماننامەیە:
 بەغدا و عێراق بە تەواوی بۆ عوسمانییەکان مایەوە.
 یەریڤان لەژێر دەسەڵاتی سەفەوییەکاندا مایەوە.
 سنوورەکانی نێوان ھەردوو دەوڵەت جێگیر کران، کە تاوەکو ئەمڕۆش سنووری نێوان ئێران و عێراق و تورکیا بەشێکی زۆری لەسەر بنەمای ئەو پەیماننامەیەیە.

 سەرچاوەکان 

پۆل:جەنگەکانی عوسمانی-فارس
پۆل:مێژووی عێراق
پۆل:مێژووی دەوڵەتی عوسمانی
پۆل:مێژووی دەوڵەتی سەفەوی
پۆل:جەنگەکانی سەدەی ١٧
پۆل:مێژووی قەوقاز