ئەلیاتیس

ئەلیاتیس یان ئەلیاتس (بە لیدی:  بە یۆنانیی کۆن: Ἀλυάττης؛ حوکمڕانیی کردووە لە  ٦٣٥ –  ٥٨٥ پێش زایین)، ھەندێکجار بە ئەلیاتیسی یەکەم یان ئەلیاتیسی دووەم وەسف دەکرێت، چوارەمین پادشای شانشینی مێرمناد بووە لە لیدیا، کوڕی سادیاتیس، نەوەى ئاردیس و نەوەى نەوەى گیگس بووە. دوای ٥٧ ساڵ حوکمڕانی کۆچی دواییی کرد و کوڕەکەی کرۆسوس شوێنی گرتەوە.

ئەلیاتیس یەکەم پادشا بوو کە سککەی دەرکرد، کە لە ئەلکترۆم دروستکرابوو (وە کرۆسوسی جێنشینی یەکەم کەس بوو کە سککەی زێڕی دەرکرد). بۆیە ھەندێک جار ئەلیاتیس وەک سەرچاوەی سککە، یان دراو باس دەکرێت.A. Ramage, "Golden Sardis", King Croesus' Gold: Excavations at Sardis and the History of Gold Refining, edited by A. Ramage and P. Craddock, Harvard University Press, Cambridge, 2000, p. 18.

 ناو 
زۆرترین ئەگەری ئیتیمۆلۆژی بۆ ناوی  وەریگرتووە، لە ڕێگەی فۆرمێکەوە کە واوی سەرەتایی ی ھەیە ()، خۆی لە بنەڕەتدا لە ی لیدی (ئەلفوبێی لیدی: ) وەرگیراوە.Browne, Gerald Michael (1996). "Notes on Two Lydian Texts". Kadmos. 35 (1): 49–52. doi:10.1515/kadm.1996.35.1.49. S2CID 162312829. Retrieved 9 November 2021.The name WALWET is inscribed on some of the coins of the Artemision deposit. Robert W. Wallace, "KUKALIM, WALWET, and the Artemision Deposit: Problems in Early Anatolian Electrum Coinage: Studies in Money and Exchange" in: Peter G. Van Alfen (ed.) Agoranomia: Studies in Money and Exchange Presented to John H. Kroll, American Numismatic Society (2006) 37–49. ناوی  بە واتای «شێربوون» (واتە دۆخی بوون بە شێر)، و لە زاراوەی لیدی  () پێکھاتووە، کە بە واتای «شێر» دێت.Dale, Alexander (2015). "WALWET and KUKALIM: Lydian coin legends, dynastic succession, and the chronology of Mermnad kings". Kadmos. 54: 151–166. doi:10.1515/kadmos-2015-0008. S2CID 165043567. Retrieved 10 November 2021.

 ژیان و حوکمڕانی 
ئەلیاتیس کوڕی پادشا سادیاتیسی لیدیا بوو و خوشکەکەشی شاژنە لیدیی لیدیا بوو، ھەردووکیان منداڵی پادشا ئاردیسی لیدیا بوون. ئەلیاتیس لە سەردەمی قەیرانێکی سەختدا سەرکەوت بۆ پادشایەتیی لیدیا: لە ماوەی سەدەی حەوتەمی پێش زایین، کیمێرییەکان، کە گەلێکی کۆچەری بوون لە ستێپی ئۆراسیا ھێرشیان کردبووە سەر ڕۆژئاوای ئاسیا، چەندین جار ھێرشیان کردە سەر لیدیا بەڵام لەلایەن باپیرە گەورەی ئەلیاتیس، گیگس، بەرپەرچدرابوونەوە. لە ساڵی ٦٤٤ پێش زایین، کیمێرییەکان بە سەرۆکایەتیی پادشاکەیان لیگدامیس بۆ سێیەم جار ھێرشیان کردە سەر لیدیا. لیدییەکان شکستیان ھێنا، ساردیس بە تاڵانبردرا و گیگسیش کوژرا، دواتر ئاردیسی کوڕەکەی شوێنی گرتەوە. لە ساڵی ٦٣٧ پێش زایین، لە ساڵی حەوتەمی حوکمڕانیی ئاردیسدا، هۆزی ترێریس کە کۆچیان کردبوو بۆ بۆسفۆر ھێرشیان کردبووە سەر ئەناتۆڵیا، لە ژێر دەستی پادشاکەیان کۆبۆس و بە ھاوپەیمانی لەگەڵ کیمێرییەکان و لیکییەکان، ھێرشیان کردە سەر لیدیا. جارێکی تر شکستیان بە لیدییەکان ھێنا و بۆ جاری دووەم پایتەختی لیدی ساردیسیان گرت جگە لە قەڵاکەی. ئەگەری ئەوە ھەیە کە ئاردیس لەم ھێرشەی کیمێرییەکاندا کوژرابێت یان لە ساڵی ٦٣٧ پێش زایین بەھۆی ئەوەی نەیتوانیوە لیدیا لە ھێرشەکانی کیمێرییەکان بپارێزێت لە پۆستەکەی دوورخرابێتەوە، و ڕەنگە سادیاتیسی کوڕی ئاردیس و جێنشینەکەی لە کاتی ھێرشێکی دیکەی کیمێرییەکان لە ساڵی ٦٥٣ پێش زایین کوژرابێت یان لەو ساڵەدا بەھۆی بێتوانایی لە پاراستنی لیدیا بە سەرکەوتووانە لە دەستدرێژییەکانی کیمێرییەکان لە پۆستەکەی دوورخرابێتەوە. بەم شێوەیەش ئەلیاتیس لە ساڵی ٦٣٥ پێش زایین لە نێوان گێژاوییەکی زۆردا شوێنی سادیاتیسی باوکی گرتەوە.

 شەڕ لە دژی مادەکان 

 سەرچاوەکان 

پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو
پۆل:مردووانی دەیەی ٥٨٠ی پ.ز
پۆل:پاشاکان
پۆل:پادشاکانی لیدیا