سوریانییەکان

سوریانییەکان (بە سوریانی: ܣܽܘܪ̈ܝܳܝܶܐ/ܐܳܪ̈ܳܡܳܝܶܐ، بە لاتینی: Suryoye/Oromoye)، کە زۆرجار بە ئارامییەکان یان سوریانی-ئارامییەکان ناودەبرێن، کەمینەیەکی نەتەوەیین کە خەڵکی ڕەسەنی مێزۆپۆتامیا و شامن (لیڤانت)، و یەکێک لە ناوەندە مێژووییەکان و دیارترین شوێنی بنەڕەتییان توور عەبدینە، ناوچەیەک لە باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیای ئێستا. ئارامییەکان دوای گۆڕینی ئایینیان بۆ مەسیحییەت گۆڕانکارییان لە ناوی خۆیاندا کرد؛ ئەوان دەستیان کرد بە ناساندنی خۆیان وەک سوریانی بۆ ئەوەی خۆیان لە باوباپیران و پەیوەندییە بتپەرستەکان جیا بکەنەوە.

سوریانییەکان بە زمانی ئارامی دەدوێن، کە شێوەزارەکانی دابەش دەبن بەسەر سێ جۆری سەرەکیدا: توورۆیۆ، کە باوترینە، و سوورێت، کە شێوەیەکن لە ئارامیی نوێ (نیۆ-ئارامی)، و سوریانیی کلاسیک ("کتۆبۆنۆیۆ")، کە زمانێکی ئارامیی ناوەڕاستی ئاینییە (لیتروژی). نزیکەی ھەموو ئەو سوریانیانەی لە توور عەبدین ماونەتەوە، ھەروەھا ھەندێک لەوانەی کۆچیان کردووە بۆ ئەستەمبوڵ، بەردەوامن لە قسەکردن بە توورۆیۆ، کە پێی دەڵێن "سوریۆیۆ"، "توورۆیۆ"، یان "سوورایێت" (سوریانی). زۆرێک لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و تاراوگە (دیاسپۆرا) ھەروەھا کار دەکەن بۆ پاراستنی زمانەکە و گواستنەوەی بۆ منداڵەکانیان.

سوریانی-ئارامییەکان، ھەرچەندە کاریگەری بەعەرەبکردنیان لەسەر بووە، توانیویانە ناسنامەی خۆیان بپارێزن. لەکاتێکدا زۆرێکیان عەرەبییان لە ژیانی ڕۆژانەدا پەیرەو کردووە، کۆمەڵگە گوندنشینەکان لە ناوچەکانی وەک توور عەبدین بەردەوام بوون لە قسەکردن بە شێوەزارەکانی ئارامیی نوێ، و سوریانیی کلاسیک وەک زمانێکی ئاینی و وێژەیی (ئەدەبی) مایەوە. ئەوانەی بوون بە موسڵمان بە خێرایی بەعەرەب کران، و لە ئەنجامدا، ھیچ کۆمەڵگەیەکی سوریانیی موسڵمان بوونی نییە.

سوریانییەکان مەسیحین و بە پلەی یەکەم سەر بە باوەڕی ئۆرسۆدۆکسی سوریانین، کە ڕەگ و ڕیشەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆمەڵگە مەسیحییە سەرەتایییەکان لە توور عەبدین. ئەم ناوچەیە بەشێکە لە پارێزگای مێردینی مۆدێرن و بە نیشتمانی ڕۆحیی ئۆرسۆدۆکسە سوریانییەکان دادەنرێت، کە لە مێژوودا ڕکابەری کڵێساکانی ڕێوڕەسمی سوریانیی ڕۆژھەڵات بوون.

بەھۆی سەدەکان لە چەوساندنەوە و ناسەقامگیری لە نیشتمانی باوباپیرانیان، زۆربەی سوریانییەکان ئێستا لە کۆمەڵگەکانی تاراوگە (دیاسپۆرا) لە سەرانسەری جیھاندا دەژین، بەتایبەتی لە ئەورووپا. شەپۆلەکانی کۆچی بەزۆر بەھۆی چەوساندنەوەی ئایینی و توندوتیژییەوە بووە، لەوانە کوشتارەکانی حەمیدیە، سەیفۆ، و لەم دواییانەشدا، سەرهەڵدانی داعش. ئەم ڕووداوانە بە شێوەیەکی بەرچاو ژمارەی دانیشتووانی سوریانییان لە ڕۆژھەڵاتی نزیک کەم کردەوە و زۆرێکیانی ناچار کرد لە دەرەوەی وڵات ژیانێکی نوێ دەست پێ بکەن.

 تێبینییەکان 

 سەرچاوەکان