ویلایەتی ئەستەمبوڵ

ویلایەتی ئەستەمبوڵ،  بە تورکیی عوسمانی: ولایت استانبول بە ڕۆمانی:Vilâyet-i İstanbul) دابەشکردنێکی کارگێڕی ئاستی یەکەم (ویلایەت) بوو لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.Kaligian, Dikran Mesrob (2011) Armenian Organization and Ideology Under Ottoman Rule, 1908–1914 (revised edition) Transaction Publishers, New Brunswick, New Jersey کە پایتەختی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە (ئەستەمبوڵ) دەگرێتەوە. سنوورەکانی پارێزگاکە بریتی بوون لە ئەستەنبوڵ، پارێزگای کۆجائێلی، پارێزگای ساکاریا و پارێزگای یالۆڤای ئەمڕۆ.https://books.google.iq/books?id=cVQDZFM1T2IC&pg=PA1796&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

 میژوو 
ڕێکخراوێکی تایبەتی ھەبوو، بەو پێیەی خراوەتە ژێر دەسەڵاتی دەستبەجێی وەزیری پۆلیس (زابتیە نەزیری)، کە ڕۆڵێکی ھاوتای پارێزگار (والی)ی لە ویلایەتەکانی تردا پڕکردەوە.https://archive.org/details/turkeyineurope02bakegoog/page/515/mode/1up

ئەستەمبوڵ(ناوەوەی شار، بە تورکی بە ئەستەنبوڵ ناسراوە) و گەڕەکەکانی ئەیوپ، کاسم پاچا، پێرا و گالاتا لەخۆگرتبوو، و ھەموو گەڕەکەکانی دەرەوەی شار لە سیلیڤری لە دەریای مەڕمەڕە تا دەریای ڕەش لە دیوی ئەوروپی و لە غیلیەوە لە دەریای ڕەش تا کۆتایی کەنداوی ئیزمیت لە دیوی ئاسیا.

لە ساڵی ١٨٧٨دا پێکھاتەیەکی ویلایەت، کە پارێزگار (والی) و ئەفسەرانی ویلایەتەکانی تێدابوو، دامەزرا بۆ ئەنجامدانی ھەمان ئەو ئەرکانەی لەناو قوستەنتینیەدا کە دەسەڵاتدارانی ویلایەتەکان لە شوێنەکانی دیکەی ئیمپراتۆریەتەکەدا ئەنجامیان دەدا.https://books.google.iq/books?id=AIET_7ji7YAC&pg=PA94&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

 دابەشی کارگێڕی 
سنجاق و قەزاکانی، نزیکەی ساڵی ١٨٧٧:https://archive.org/details/turkeyineurope02bakegoog/page/515/mode/1up
 سنجاقی ئەستامبول: قەزاکانی فاتیح-سوڵتان-مەھمەت، ئەیوپ، کارتال، دوورگەی شازادە.
 سنجاقی پێرا: قەزاکانی گەلاتا، یەنیکۆی.
 سنجاقی ئویسکودار: کازا لە بەیکۆز.
 سنجاقی بیوک چەکمەجە، قەزا لە چاتالکا.

دیمۆگرافیا

 دانیشتوانی ویلایەتی ئەستەمبوڵ لە ١٩١٤دا  شارۆچکە   موسڵمان  %  ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی  %  ئەرمەنی % جوو % ئەوانیتر  % کۆ فاتیح  ٢٧٩٬٠٥٦  ٧٢٫١٪  ٦٤٬٢٨٧  ١٦٫٦٪  ٢٨٬٠٩٥  ٧٫٣٪  ١٣٬٤٤١  ٣٫٥٪  ٢٬٠١٣  ٠٫٥٪  ٣٨٦٬٨٩٢  بەکرکۆی ٢٨٬٩٦٧  ٦١٫٨٪  ١١٬٢٢١  ٢٣٫٩٪  ٥٬٩٥٤  ١٢٫٧٪  ٣٦٤  ٠٫٨٪  ٣٩٠  ٠٫٨٪  ٤٦٬٨٩٦ ئادالار ١٬٥٨٦  ١٤٫٣٪  ٨٬٧٢٥  ٧٨٫٧٪  ٦٥٢  ٥٫٩٪  ٧٩  ٠٫٧٪  ٤٥  ٠٫٤٪  ١١٬٠٨٧  بەیۆغڵو  ١١٧٬٢٦٧  ٤٤٫٩٪  ٧٥٬٩٧١  ٢٩٫١٪  ٣٠٬٦٤٢  ١١٫٧٪  ٣١٬٠٨٠  ١١٫٩٪  ٦٬١٣٥  ٢٫٤٪  ٢٦١٬٠٩٥ ئویسکودار  ٧٠٬٤٤٧  ٦٣٫١٪  ١٩٬٨٣٢  ١٧٫٨٪  ١٣٬٩٤٩  ١٢٫٥٪  ٦٬٨٣٦  ٦٫١٪  ٥٧٩  ٠٫٥٪  ١١١٬٦٤٣  گەبزە  ٢٦٬٢٢٠  ٨١٫٦٪  ٥٬٨٥٦  ١٨٫٢٪  ٤٧  ٠٫٢٪  ٠  ٠٫٠٪  ٢١   ٠٫١٪  ٣٢٬١٤٤ کارتاڵ  ٨٬٢٥٧  ٤٥٫٠٪  ٦٬٨٦٢  ٣٧٫٤٪  ٣٬٢١٦  ١٧٫٥٪  ١٣  ٠٫١٪  ٠  ٠٫٠٪  ١٨٬٣٤٨   بەیکۆز  ١٤٬٤٦٦  ٧٧٫٠٪  ٣٬٧٠٨  ١٩٫٧٪  ٣٢٥  ١٫٧٪  ٢٩٢  ١٫٦٪  ١  ٠٫٠٪  ١٨٬٧٩٢  شیلە  ١٤٬١٦٨  ٦١٫٤٪ ٨٬٩١٣ ٣٨٫٦٪  ٠  ٠٫٠٪  ٠  ٠٫٠٪  ٠  ٠٫٠٪  ٢٣٬٠٨١  Total  ٥٦٠٬٤٣٤   ٦١٫٦٪  ٢٠٥٬٣٧٥   ٢٢٫٦٪ ٨٢٬٨٨٠ ٩٫١٪  ٥٢٬١٢٦   ٥٫٧٪ ٩٬١٦٣  ١٫٠٪ ٩٠٩٬٩٧٨  ئەرمەنییەکان: ٧٢ ھەزار و ٩٦٢ کەسی گریگۆری و ٩٩١٨ کەسیان کاسۆلیک. ژمارەی دانیشتووانی ئەم ویلایەتە ھەزار و ٢١٣ کەسی پرۆتستانت و ٣٨٧ کەسی کاسۆلیکی یۆنانییە. 

 سەرچاوەکان 

پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧
پۆل:مێژووی پارێزگای ئەستەمبوڵ
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٨