ئەیالەتی چڵدر

ئەیالەتی چڵدر (بە تورکیی عوسمانی: ایالت چلدر بە ڕۆمانی:Eyālet-i  Çıldır) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. ئێستا ناوچەی ئایەلەتی چڵدری پێشوو لە نێوان (سامتسخێ- جاڤاخێتی) و کۆماری خۆسەری ئەدجەرا لە گورجستان و پارێزگاکانی ئارتڤین، ئەردێخان و ئەرزڕۆم لە تورکیا دابەش بووە. ناوەندی ئیداری لە نێوان ساڵانی ١٥٧٨ بۆ ١٦٢٨ چڵدر و لە نێوان ساڵانی ١٦٢٨ بۆ ١٨٢٩ ئاھسکا و لە نێوان ساڵانی ١٨٢٩ بۆ ١٨٤٥ ئۆڵتی بووە.https://web.archive.org/web/20130928180044/http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html

ئەیالەتی چڵدر بە دەستبەسەرداگرتنی زەوییەکانی میرنشینی (سامتسخێ- جاڤاخێتی) کە دەوڵەتی ئەتابەگەکانی جۆرجیا بوو، دامەزرا و خەڵکی (شانشینی کاکێلی) کە فەرمانڕەوایی ئەم میرنشینەیان دەکرد، بۆ ئیدارەی ئەم ئەیالەتە دامەزران، بە مەرجێک موسڵمان بن.

 مێژوو 
سامتسخێ تاکە میرنشینی جۆرجیا بوو کە بۆ ھەمیشە بوو بە ئەیالەتی عوسمانی (وەک ئەیالەتی چڵدر). لە ھەشتا ساڵی دوای (شەڕی سوخویستا)، ناوچەکە وردە وردە لەناو ئیمپراتۆریەتەکەدا ھەڵمژرا.https://books.google.iq/books?id=8gs4AAAAIAAJ&pg=PA140&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

عوسمانییەکان ناوچەی ئەحیسکایان لە (میرنشینی مێشکێتی) وەرگرت، کە دەوڵەتێکی (وەلیزی) شانشینی سەفەوی بوو. لە ساڵی ١٥٧٨ کە ئەو پارێزگایە نوێیە دامەزرا، شازادەی پێشووی جۆرجیا، مینۆچیر (کە دوای موسڵمانبوونی ناوی مستەفای وەرگرت)یان وەک یەکەم حاکم دەستنیشان کرد. ئەم ئەیالەتە دوای ئەوەی ناوچەی (ئەدجارا)ی لە (میرنشینی گوریا) لە ساڵی ١٥٨٢ وەرگرت، فراوانتر بوو.https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA141&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false لە ساڵی ١٦٢٥ بەدواوە تەواوی ئەیالەتەکە موڵکێکی بۆماوەیی ئەتابەگەکانی (جاقلیی) ئێستا موسڵمان بوو لە (سامتسخێ)، کە وەک حاکمی بۆماوەیی بەڕێوەی دەبرد، جگە لە ھەندێک  تا ناوەڕاستی (سەدەی ١٨). لە دوای ساڵی ١٦٣٩، جاقلی پاشاکانی چڵدر تۆمەتبار کران بە کۆنتڕۆڵکردنی پاشاکانی (ئیمەرێتی).https://www.proquest.com/openview/987d077748c93540f3cbf4614b4c06ea/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y

لە کاتی (شەڕی ڕووسیا و تورکیا (١٨٢٨-١٨٢٩))، ڕووسەکان بەشێکی زۆری ئەیالەتەکەیان داگیرکرد. ناوەندی کارگێڕی لە ئەخاڵتسیخەوە کە درابووە دەست ڕووسیا، گواسترایەوە بۆ ئۆڵتی.

 سەرچاوەکان 

ئەیالەتەکانی عوسمانی|چڵدر
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥