پێنج کردارەکە

الأفعال الخمسة () کە ھەندێک جار پێیان دەوترێت الأمثلة الخمسة، بریتین لە کردارانێکی ڕانەبردوو (أفعال مضارع) پەیوەستن بە ألف الاثنین (ئەلیفی دووانە)، واو الجمع المذکر (ون)، یان بە یاءی کەسی دووەمی مێینە (ین)، و دەبێت لە شێوەی یەکێک لەم پێنج وشانەی خوارەوەدا بن:

 (ھُمَا) یَلْعَب + انِ = یَلْعَبَانِ (ئەلیفی دووانە، بۆ کەسی سێیەم) [مانا: ھەردووکیان یاری دەکەن.]
 (أَنْتُمَا) تَلْعَب + انِ = تَلْعَبَانِ. (ئەلیفی دووانە، بۆ کەسی دووەم) [مانا: ئێوەی دووانە یاری دەکەن.]
 (ھُمْ) یَلْعَب + ونَ = یَلْعَبُونَ. (واوی کۆی نێرینە، بۆ کەسی سێیەم) [مانا: ئەوان (نێر) یاری دەکەن.]
 (أَنْتُمْ) تَلْعَب + ونَ = تَلْعَبُونَ. (واوی کۆی نێرینە، بۆ کەسی دووەم) [مانا: ئێوە (نێر) یاری دەکەن.]
 (أنتِ) تَلْعَب + ينَ = تَلْعَبِینَ (یاءی دووانەی مێینە، بۆ کەسی دووەم) [مانا: یاری دەکەیت (تۆی مێیە).]
ناوەڕاست|وێنۆک|698x698پیکسڵ|ئایەتی ٩٢ی سوورەتی ئالی عیمران، کە ٤ فعل مضارعی لەسەر شێوازی پێنج کردارەکەی تێدایە: :

١. لَنْ تَنَالُ (مَنْصُوبٌ)
٢. حَتّٰى تُنْفِقُ (مَنْصُوبٌ)
٣. تُحِبُّ (مَرْفُوعٌ)
٤. مَا تُنْفِقُ (مَجْزُومٌ)

 ناونان 
پێیان دەوترێت پێنج کردارەکە چوونکە لەسەر پێنج شێوە (صیغ) دێن وەک لە سەرەوە ئاماژەیان پێدرا.

 إعراب (ئیعراب‌) 
ئیعرابی پێنج کردارەکە بەم شێوەیەیە:

 الرفع (مەرفووع) 
الأفعال الخمسة ڕەفع دەبن بە عەلامەتی ثبوت النون مەگەر کرداری فعل مضارع لە پێشی أداةێک (ئامرازێک) نەبێت کە بیکات بە مەنصووب یان مەجزووم، و نون التوکیدی جەختکەرەوەشی ڕاستەوخۆ پێوە نەبەسترابێتەوە، وەک (يکتبَانِ - تعملَانِ - يقومُونَ - تخدمُونَ - تعرفِينَ).

 النصب (مەنصووب) 
الأفعال الخمسة مەنصووب دەبن بە حذف النون (سڕینەوەی نوون) - جا فعل مضارع صحیح بێت یان معتل - ئەگەر پێش فعل مضارع أداةێک ھەبێت کە بیکاتە مەنصووب وەک (أَنْ - لَنْ - إِذَنْ - کَيْ - حَتَّى - لَامُ التَعْلِيلِ (لـِ) - لَامُ الجُحُودِ (لـِ) - فَاءُ السَّبَبِيَّةِ - وَاوُ المَعِيَّةِ). وەک (الطالبان لن يذاکرا - اللاعبان لن یجریا)، لە ئەسڵدا (یذاکران) و (یجریان) بوون، بەھۆی أداةی (لن) نوونەکانیان سڕانەوە.

 الجزم (مەجزووم) 
الأفعال الخمسة مەجزووم دەبن بە حذف النون (سڕینەوەی نوون) – جا فعل مضارع صحیح بێت یان معتل – ئەگەر فعل مضارع یەکێک لە أداةـەکانی جەزمی لە پێش بێت وەک:

('لَا' الناھیة - 'لَمْ' النافیة - لَامُ الأَمْرِ (لـِ) - 'لَمّٰا' النفي) یانیش لە حاڵەتێک لە حاڵەتەکانی جەزم، وەک کاتێک کردارەکە (وەڵامێک بۆ مەرجێک) (جوابا للشرط) بێت.

وەک (إن تذاكرون تنجحون = إن تذاكروا تنجحوا  - من يستطيع فعل الخير يكون إنساناً = من يستطع فعل الخير يكن إنساناً).

 ئەمانەش ببینە 

 ئیعراب

 سەرچاوەکان 
پۆل:ڕێزمانی عەرەبی
پۆل:زمانی عەرەبی