دێرێ (دھۆک)

دێرێ  گوندێکە لە پارێزگای دھۆک، ھەرێمی کوردستان، عێراق. دەکەوێتە دۆڵی سپنە لە قەزای ئامێدی. گوندی خوشکی کۆمانییە. 
لە گوندەکەدا، دێری مار عەبدیشۆ ھەیە.

 بنەچەی زمانەوانی 
ناوی گوندەکە (بە زمانی سوریانی: Dere) بە واتای «دێرەکان»یان «نیشینگەکان» دێت، و گوتراوە کە ئاماژەیە بۆ بوونی دێرەکانی مار عەبدیشۆ و قەشە قەرەداغ. 

 مێژوو 
دێری مار عەبدیشۆی کڵێسای ڕۆژھەڵات لە سەدەی چوارەمی زایینی لەسەر گردێک کە بە بیشیش ناسراوە، لە سەرووی گوندەکەوە دامەزراوە. لەلایەن ٤٢ ڕەبەندا خزمەت دەکرا کە لە ئەشکەوتەکانی نزیکدا دەژیان. پێشنیاز کراوە کە شوێنی نیشتەجێبوونی قەشەی عەبدیشۆی کۆما بووە لە ساڵی ١٥٨٠. لە مێژووی کۆلۆفۆن لە ساڵی ١٥٨٦دا ھاتووە کە دێرەکە بەھۆی بوومەلەرزەیەکەوە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە و دواتر نۆژەن کراوەتەوە.  تاکە دێر بوو لە ناوچەکەدا کە لە ڕاپۆرتەکانی ساڵانی ١٦٠٧ و ١٦١٠دا باسی لێوە کراوە، بەڵام ڕەنگە تا ساڵی ١٧٥٣ وازی لێ ھێنرابێت، ئەو ساڵەی کە بەڕێوەبردنی دێرەکە لەلایەن حاکمی دێرێ بە مژدەدەرێکی دۆمینیکان لەژێر سەرپەرشتی فرانسیسکۆ توریانیدا بەخشرا.   لەلایەن دۆمینیکانەکانەوە دێرەکە لە ساڵی ١٧٧٩ نۆژەنکرایەوە.

مژدەدەری ئینگلیزی جۆرج پێرسی بادگەر لە ساڵی ١٨٤٣ سەردانی دێرەکەی کرد و بینی بەشێکی وێران بووە، بەڵام پێش سەردانی دووەمی لە ساڵی ١٨٥٠ ئاماژەی بە نۆژەنکردنەوەی کرد، تۆماری کردووە کە گوندەکە ١٢–١٨ خێزان تێدا نیشتەجێ بوون کە لەلایەن یەک کڵێساوە خزمەت دەکران کە سەر بە ئەپستۆریای بارووری کڵێسای ڕۆژھەڵاتە.  ھەروەھا بادگەر پشتڕاستی کردەوە کە دێرەکە لەلایەن ھەردوو مەسیحی و موسڵمانەوە ڕێزی لێدەگیرا. لە ساڵی ١٩١٣، دێرێ بەکێک بوو لەو ١٣ گوندەی دۆڵی سپنە کە پەیوەندییان بە کڵێسای کاسۆلیکی کلدانییەوە کرد. بەپێی ڕاپۆرتێکی کۆمەڵەی گەلان، لە ساڵی ١٩٣٨ گوندەکە ٤٢٥ ئاشووری لە ٤٥ بنەماڵەدا نیشتەجێ بوون.

لە سەرژمێری ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتووانی شاری دێرێ ٣٢٣ کەسی تۆمار کردووە.  تا ساڵی ١٩٦١ ١٠٠ خێزانی لە ٦٠ خانوودا ھەبوو، بەڵام بەھۆی ململانێی عێراق و کوردەوە دانیشتووانەکەی دەستیان بە ھەڵاتن کرد.  دێر مار عەبدیشۆ لە سەرەتای شۆڕشی ئەیلوول لە ساڵی ١٩٦١ بە ھێرشێکی ئاسمانی عێراق وێران کرا و لە ساڵی ١٩٨٤ ئاوەدانکرایەوە، لە ساڵی ١٩٨٧ لەکاتی شاڵاوی ئەنفالدا لەگەڵ گوندەکەدا وێران کرا و ٧٠ خێزان ناچار بوون ھەڵبێن.  دوای ئاوارەبوونی ئاشوورییەکان، کوردانی میرستاک و گوندەکانی دراوسێ دەستیان بەسەر زەوییەکانیاندا گرت. 

دێری مار عەبدیشۆ لە ساڵی ١٩٩٥ ئاوەدانکرایەوە تا ساڵی ٢٠١١ لیژنەی باڵای کاروباری مەسیحییەکان ١٣ خانووی لە دێرەکەدا دروست کردبوو و مۆلیدەی بۆ دابینکردبوو. لە ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٣٦٥ ئاشووری بووە، کە ٢٥٠ کەسیان سەر بە کڵێسای ئاشووری ڕۆژھەڵات بوون و ١١٥ کەسیان کاسۆلیکی کلدانی بوون. تا ساڵی ٢٠٢١ دێرەکە شوێنی ١٢ ئاشووری بووە لە ٣ بنەماڵەدا.

 سەرچاوەکان 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک