زۆزان

زۆزان ناسراو بە زۆزان ئەلئەکراد ناوچەیەکی شاخاویی مێژوویی بووە، ئاماژەیە بۆ ناوچەیەک کە لە سەرچاوە ئیسلامییەکانی سەدەی ناوەڕاستدا ئاماژەی پێکراوە کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی جەزیرەوە درێژبووەتەوە، تا باکووری ڕۆژئاوای ئازەربایجان.James, B. “Le « territoire tribal des Kurdes » et l’Aire Iraqienne (Xe-XIIIe Siècles): Esquisse des Recompositions Spatiales.” Revue des Mondes Musulmans et de la Méditerranée 117-118 (2007).101-126.

 ناو و بەکارھێنانی 
ناوی زۆزان یان زوزان ( ) لە کوردییەوە وەگیراوە (، )، لە کاتێکدا ئەلئەکراد (   ) وشەی عەرەبییە بۆ «کورد». بە واتای وشەییی «زۆزانی کوردان» دێت.

ھەروەھا ناوچەکە بە ناوی بیلاد زوزان و ناحیەت ئەلزوزان و زوزان ئەکراد ناودەبرێت.

 خاکەکە و شوێنەکەی 
وەک بەڵگەی مێژوویی، مێژوونووسانی جۆراوجۆر و شایەتحاڵی ھاوچەرخ بۆ دیاریکردنی شوێنی زوزان بەکاردەھێنرێن:

 بەپێی یاقووت ئەلحەمەوی: «ناوچەی زوزان دەکەوێتە ناوەندی بەرزایییەکانی ئەرمەنستان لە نێوان خەلات و ئازەربایجان و دیاربەکر و مووسڵ».James, B. “Le « territoire tribal des Kurdes » et l’Aire Iraqienne (Xe-XIIIe Siècles): Esquisse des Recompositions Spatiales.” Revue des Mondes Musulmans et de la Méditerranée 117-118 (2007).101-126.
 بە گوێرەی ئیبن ئەسیر جەزەری: «زوزان ناوچەیەکی فراوانە و دەکەوێتە سەر سنووری ڕۆژھەڵاتی ڕووباری دیجلە لە ناوچەی جزیرە. لە دوورییەکەوە دەست پێدەکات کە بە دوو ڕۆژ لە مووسڵەوە، درێژدەبێتەوە تا سنووری خەلات و لە ئازەربایجان کۆتایی دێت تا ناحیەی سەڵماس».James, B. “Le « territoire tribal des Kurdes » et l’Aire Iraqienne (Xe-XIIIe Siècles): Esquisse des Recompositions Spatiales.” Revue des Mondes Musulmans et de la Méditerranée 117-118 (2007).101-126.

 دانیشتووان 
ھەرێمی زۆزان لە سەرەتای سەدەی ١٠دا بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ئەرمەنییە مەسیحییەکانەوە نیشتەجێ بوو. لە کاتێکدا کورد لە باشوور و ڕۆژھەڵاتی زۆزان، لە ناوچەیەکدا بە ناوی دیار ئەلئەکراد «ماڵی کورد» ھەڵکەوتووە.Alemdaroglu, Ayça; Göçek, Fatma Müge (2023-01-03). Kurds in Dark Times: New Perspectives on Violence and Resistance in Turkey. Syracuse University Press. pp. 36–37. ISBN 978-0-8156-5564-0. لە سەدەی ١٠ بەدواوە زیاتر ھۆزە موسڵمانە کوردەکان لە زۆزان و بەرەو ڕۆژئاوا نیشتەجێبوون. بەپێی گۆڕانی دیمۆگرافیای ھەرێمەکە. خێڵە جیاوازە سەربەخۆکانی کورد و کۆنفیدڕاڵیی خێڵەکی بوونە فەرمانڕەوای گشتیی زۆزان.

 ئەرمەنەکان 
ئەرمەنییەکان کە مەسیحی بوون، زۆرینەی ناوچەی زۆزان یان زوزانیان پێکدەھێنا، تا سەدەی ١٣.

 کوردەکان 
بوونی کورد لە ناوچەی زۆزان لە سەدەی دەیەمەوە بەڵگەی لەسەرە. بەڵام لە کۆتاییی سەدەی ١٠ بەدواوە زیاتر عەشیرەتە موسڵمانەکانی کورد لە زۆزان نیشتەجێ بوون و پێکھاتەی سیاسی و دێمۆگرافیای ئەوێ گۆڕا و کوردەکان بوونە خاوەنی زۆزان. خێڵە جۆراوجۆرەکانی کورد حوکمڕانییان بەسەر زۆزاندا دەکرد، قەڵا و کۆشکی جۆراوجۆریان بەدەستەوە بوو. ئەو ھۆزە کوردانەی کە حوکمڕانیی زۆزانیان دەکرد و نیشتەجێیان دەکردن بریتی بوون لە ئەلبوخییا (بۆتان) و ئەلبەشنەوییە (بەشنەوی) و ئەلھەکارییە (ھەکاری) و ئەلحومەیدییە (حومەیدی) و ئەلداسنییە (داسنی) و ئەلقەیمەرییە (قەیمەری).Alemdaroglu, Ayça; Göçek, Fatma Müge (2023-01-03). Kurds in Dark Times: New Perspectives on Violence and Resistance in Turkey. Syracuse University Press. pp. 36–37. ISBN 978-0-8156-5564-0."دراسات: عقد الجمان في تاريخ ناحية الزوزان: موقعها، حدودها، وقلاعها". Yek.Dem (in Arabic). Retrieved 2024-12-19.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی تورکیا
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی ئێران
پۆل:کوردستان
پۆل:ھەرێمەکانی کوردستان
پۆل:ناوچەکانی کوردستان
پۆل:ھەرێمەکان