زۆنگاو

وێنۆک|زۆنگاو لە ئاوی کەمدا لەسەر کەناری دەریاچەیەک
لە ژینگەناسیدا، زۆنگاو زەلکاوێکە کە ڕوەکی گیایی بەسەریدا زاڵە نەک ڕوەکی دارایی. بە شێوەیەکی گشتیتر، وشەکە دەکرێت بۆ ھەر زەوییەکی نزم و وەرزیی ئاوگرتوو بەکاربھێنرێت. لە ئەورووپا و لە ئەدەبیاتی کشتوکاڵی دا، ئەو لەوەڕگە نزمانەی کە پێویستیان بە زەوی وشککردنەوە ھەیە و پۆڵدەرلاندە بەنداوکراوەکان، ھەروەھا وەک زۆنگاو یان زۆنگاوان ناودەبرێن.

زۆنگاوەکان زۆرجار لە لێواری دەریاچە و جۆگەکاندا دەبینرێن، کە لەوێدا گواستنەوەیەک لە نێوان سیستەمی ژینگەیی ئاوی و وشکانیدا پێکدەھێنن. زۆرجار گیا، قامیش یان گەز بەسەریاندا زاڵە. ئەگەر ڕوەکی دارایی ھەبێت، ئەوا زیاتر دەوەنی نزم-گەشەن، و زۆنگاوەکە ھەندێک جار پێی دەوترێت کار. ئەم جۆرە ڕوەکە ئەوەیە کە زۆنگاوەکان لە جۆرەکانی تری زەلکاو جیا دەکاتەوە، وەک گۆم، کە دار بەسەریدا زاڵە، و میر، کە زەلکاون و نیشتووی پیتی ترشیان تێدا کۆبووەتەوە.

زۆنگاوەکان ژینگەی نیشتەجێبوون بۆ زۆر جۆری بێبڕبڕەکان، ماسی، وشکاوییەکان، باڵندەی ئاوی و شیردەرە ئاوییەکان دابین دەکەن. ئەم بەرھەمھێنانە بایۆلۆژییە واتای ئەوەیە کە زۆنگاوەکان ٠٫١٪ی کاربۆنی وشکانیی جیھانیی گیراویان تێدایە. سەرباری ئەوەش، کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر خۆڕاگریی کەشوھەوای ناوچە کەنارییەکان و ڕێڕەوە ئاوییەکان ھەیە، و ھەڵکشان و داکشانی بەرز و گۆڕانکارییەکانی تری ئاو بەھۆی کەشوھەوای توندەوە ھەڵدەمژن. ھەرچەندە پێشبینی دەکرێت ھەندێک زۆنگاو بەرەو ناوچە بەرزایییەکان کۆچ بکەن، بەڵام زۆربەی زۆنگاوە سروشتییەکان بەھۆی بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا و داخورانی پەیوەندیدارەوە دەکەونە ژێر ھەڕەشەوە.

 سەرچاوەکان