مەندا (ھەرکی)

250px

 ڕەگ و ڕیشە 
مێژووی قوبیلەی مەندا تێکەڵە بە مێژووی گشتی هەرکییەکان. بەپێی گێڕانەوە زارەکییەکان و سەرچاوە مێژووییەکان، مەندا بەشێک بوون لەو کۆمەڵە گەورەیەی عەشیرەتی (هەرکی) کە لە ناوچەکانی باکووری کوردستان (شەمزینان) سەر بە پارێزگای (جولەمێرگ) ، باشووری کوردستان ناوچەی (بادینان) سەر بە پارێزگای دهوك ، ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا (دەستەبێل) سەر پارێزگای (ئورمیە) نیشتەجێن. ئەوان خاوەنی ڕەگێکی مێژوویی قووڵن لە ناوچەکانی دەوروبەری هەولێر و ئاکرێ.

 پێکهاتەی کۆمەڵایەتی 
قوبیلەی مەندا لە ڕووی پێکهاتەی کۆمەڵایەتییەوە دابەش دەبێت بەسەر چەندین بنەماڵە، ماڵ و لق. ئەم دابەشبوونە لە سەر بنەمای ڕەچەڵەک و ڕیشەی باپیرە گەورەکان و هەندێکجار ناوی شوێنەکان دیاری کراوە.

 لق و ماڵە سەرەکییەکان 
ئەمانە بەشێک لە ماڵ و بنەماڵە گەورەکانی ناو مەندان:

 حەجی ئاغا
 ماڵە زاهێر
 هەسنی
 ماڵە عیسا
 بەدری
 مام براهیما
 ماڵە کورەرەش
 ماڵە گیادین
 ئاودیا
 ئاقوبا
 شابی
 ماڵە حاج
 مام حاجیکا
 مام شێخا
 کانیە سپی
 ماڵە کیوی
 بابە زینی
 ماڵە سیار
 ماڵە حوسێن

 ناوچەکانی نیشتەجێبوون 
مەنداکان بە شێوەیەکی گشتی لەم ناوچانەدا دەژین:

 وەرز  ناوچە کوێستان (هاوینان)  ناوچە بەرزەکانی شاخەوییەکانی سەر سنووری نێوان تورکیا و عێراق/ئێران (وەک دەوروبەری شەمزینان و مەرگەوەڕ). گەرمیان (زستانان)  دەشتەکانی دەوروبەری هەولێر، بەردەڕەش، و ناوچەکانی تری گەرمیان لە باشووری کوردستان.

 ژیان و ئابووری 
سەرچاوەی سەرەکی داهاتی مەنداکان ئاژەڵداری (مەڕ و بزن) بووە. ئەوان ژیانێکی بەرهەمهێنیان هەبووە و بەرهەمە شیرەمەنییەکان و خورییان بازرگانی پێوە کردووە.