ھایپەرتێرمیا

هایپەرتێرمیا یان بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش ()، حاڵەتێکە کە تێیدا پلەی گەرمیی لەشی کەسێک بەرز دەبێتەوە بۆ سەرووی ئاستی ئاسایی بەهۆی شکستهێنانی ڕێکخستنی پلەی گەرمی (thermoregulation). لەشی کەسەکە زیاتر گەرمی بەرهەم دەهێنێت یان هەڵدەمژێت لەو بڕەی کە دەریدەدات. بەپێی پڕۆژەی پەروەردەیی پزیشکیی فریاکەوتنی نێودەوڵەتی، بەرزبوونەوەی توندی پلەی گەرمیی لەش (بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش بۆ سەرووی ) «دەبێتە فریاکەوتنی پزیشکی کە پێویستی بە چارەسەری دەستبەجێ هەیە بۆ ڕێگریکردن لە کەمئەندامی یان مردن». ساڵانە نزیکەی نیو ملیۆن حاڵەتی مردن بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەشەوە تۆمار دەکرێت.

باوترین هۆکارەکان بریتین لە گەرمالێدان و کاردانەوە نەرێنییەکانی دەرمان. گەرما لێدان بریتییە لە بەرزبوونەوەیەکی توندی پلەی گەرمی کە بەهۆی بەرکەوتن بە گەرمایەکی زۆر، یان تێکەڵەیەک لە گەرمی و شێ دروست دەبێت، کە زاڵ دەبێت بەسەر میکانیزمەکانی ڕێکخستنی گەرمیی لەشدا. ئەمەی دواییان (کاردانەوەی دەرمان) کاریگەرییەکی لاوەکیی تا ڕادەیەک دەگمەنی زۆرێک لە دەرمانەکانە، بەتایبەتی ئەو دەرمانانەی کە کار دەکەنە سەر کۆئەندامی دەماریی ناوەندی. هایپەرتێرمیای خراپ (Malignant hyperthermia) ئاڵۆزییەکی دەگمەنی هەندێک جۆری سڕکردنی گشتییە. هەروەها دەکرێت بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش بەهۆی زەبربەرکەوتنی مێشکەوە دروست ببێت.

بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش جیاوازە لە تا بەوەی کە خاڵی جێگیریی پلەی گەرمیی لەش (temperature set point) وەک خۆی دەمێنێتەوە. پێچەوانەکەی بریتییە لە دابەزینی پلەی گەرمیی لەش (hypothermia)، کە ڕوودەدات کاتێک پلەی گەرمی دادەبەزێت بۆ خوار ئەو ئاستەی کە پێویستە بۆ پاراستنی زیندەچالاکیی ئاساییی لەش. زاراوەکە لە وشەی یۆنانی ὑπέρ، hyper، بە واتای «سەروو»، و θέρμος، thermos، بە واتای «گەرمی» هاتووە.

بەرزترین پلەی گەرمیی لەش تۆمار کرابێت لە نەخۆشێکدا کە لە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەش ڕزگاری بووبێت بریتییە لە ، کە لە ١٠ی تەممووزی ١٩٨٠ پێوانە کراوە لە پیاوێکدا کە بەهۆی گەرمالێدانێکی سەختەوە گەیەنرابووە نەخۆشخانە.temperature registered more than 115.7", Bulletin Journal, August 7, 1980

 سەرچاوەکان 

پۆل:هۆکارەکانی مردن
پۆل:فریاکەوتنە پزیشکییەکان
پۆل:شەپۆلی گەرما
پۆل:فیزیۆلۆژیا