دیانا

دیانا یەکێکە لە شارەدێیەکانی قەزای سۆران لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. شارەدێی دیانا ناوەندی ناحیەی دیانایە. 

دیانا بە دووریی ١٠٤ کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری ھەولێر، بە دووریی ١ کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی سۆران. https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4

شارەدێی دیانا لە ئێستادا تێکەڵ بە شاری سۆران بووەتەوە و وەک گەڕەکێکی ئەو شارەی لێهاتووە.

 ناو 
 (دیانا) وشەیێکی ئەکەدی ئاشووری کۆنە، کاتێک لەناو فەرھەنگی زمانی ئەکەدی ئاشووری کۆن دەگەڕێین، ئەوە دەبینین کە وشەی (دیانا) بەواتای (دادوەرحاکم) دێت. ئەمەش لەوکاتەیە کە دەگووترێت (بێت دینا)، واتا (دادگا،محکمە)یێکی ئاشووری لە ناوچەی دیانا ھەبووە لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی و تیایدا (دیانا،دادوەر،حاکم) دادوەری کردووە، بۆیە (دیانا) ھەر لەم ناوەوە ھاتووە.
 (دیانا) وشەیێکی کوردییە، زۆرجار لە ھاوڕێی و برادەرانمان دەبیستین کە دەگووترێت (دیانا) کوردییە و لە (دیانان) ھاتووە، واتا شوێنی نیشتەجێبوونی (کرستیانەکان_مەسیحییەکان).https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/22966/%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7/22966/

 جوگرافیا 
ئەو ناوچە و شوێنە پێدەگوترێت (دیانا) کە تاوەکو ئەمڕۆمان بەشێکە لە چوارچێوەی و سنووری (ئیدارەی سەربەخۆی سۆران) و دەکەوێتە بە دووریی نزیکەی (١٠٤کم) لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پایتەختی ھەرێمی کوردستان (ھەولێر) و لەسەر ھێڵی پانی (43-36 و 38-36) و ھێڵی درێژی (39-44 و 27-44) ڕووەو ڕۆژھەڵات.

 مێژوو 
 دیانا لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری وەک (مەنفا-شوێنی دوورخستنەوەی تاوانبارا) بەکارھێندرابێت لەلایەن ئاشوورییەکانەوە، بەڵگەی ئەمەش، بوونی ناوەکەیەتی کە بە دادوەر دێت و دەگێڕنەوە کە لەو سەردەمەدا ئەم دادوەرە بۆ دادگاییکردنی ئەو تاوانبارانە لەوێبووە کە لەلایەن ئاشوورییەکانەوە دووردەخرانەوە وەک سزا. دۆزینەوەی چەندین کەلوپەلی سەردەمی ئاشوورییەکان بووە لەسەر ئەو گڕدۆڵەی کە دەکەوێتە نێوان (دیانا و ھاودیان) لە ساڵانی (١٩٤٥ز) لەلایەن ھەندی لە توێژەران سەبارەت بە مێژووی ئاشوورییەکان.

 نووسەرو ئەکادیمی (ئیڤان جانی) لە یەکێک لە وتارەکانی بە ئاماژەکردن بە کتێبی (مالک کیورکیس مالک: تشعیتا دبیت نھرین، ل٣٧٠-٣٧١)دەنووسێت و دەڵێت: دیانا یەکێک بووە لە ناوچە ئاشوورییەکانمان کە ھەر لە سەدەی ١٤ زایینییەوە تاوەکو دەگاتە سەدەی ١٨ زایینییەوە کەوتووەتە بەر شاڵاوی داگیرکاریی و ھەڵمەتی سەربازی تورک و فارسەکان، ھەروەھا دەڵێتەوە کە پادشایێکی ئاشووری لەوێوە ھەبووە بە ناوی (ئاشووربان) کە لەدوای مردنی باوکی (پادشا بھرانا) ساڵی (١٨٢٠ز) ھاتووەتە سەر حوکم. ئەم پادشایە؛ (ئاشووربان) خوێندنی خۆی لە قوتابخانەی (دیر مار سۆفیا)ی کەوتووی نێو چیایی دیانا، وەرگرتووە. (الانبائی) نووسەر (شموئیل جمیل: کەسایەتی ئایینیی بووە) کە لە کۆتاکانی سەدەی ١٩می زایینییەوە نووسیوە و تیایدا دەخوێنین کاتێک کە دەڵێت: لە ڕەواندزەوە چووین بۆ دیانا، ڕێگاکەی نزیکە (١) کاتژمێر بوو، لە دیانا نزیکەی (٣٠) خانوو ھەیە، (١١) لە خانووەکان مەسیحیین و قەشەیەکیان ھەیە بەناوی (عیسا). ئەوانی تر لە نەتەوەی کوردن.ھەروەھا کەنیسەیێکی بچووکیشیان ھەیە بەناوی کەنیسەی (مارکیورکیس).https://en.wikipedia.org/wiki/The_Cambridge_History_of_the_First_World_War

 لە ساڵانی (١٩٢٠ز)ەوە، کاتێک بەریتانییەکان بەشێک لە ئاشوورییەکانی بۆ ناوچەی دیانای ھێنا، دوای کۆمەڵکوژیی سەیفۆ. چەندین خێزانی ڕەسەنی ئاشووری مەسیحی لە دیانا ھەبوون کە خەڵکانی خۆجێو ڕەسەنی دیانا بوون و مێژوویێکی درێژیان ھەبووە لە دیانا. ئەمەش سەلمێنەری ئەوەیە کە ئاشوورییە مەسیحییەکان بەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوو لە دیانا نیشتەجێبوون. بۆیە دەبینین کە ھەر لەوکاتەوە نێشتەجێی ئاشوورییەکان بەشێوەی ڕێکخراو لەسەر دیانا بەردەوامبووە و بە (٣) قۆناغ و ماوەی یەک لەدوای یەکی جیاواز ئەنجامدراوە بەم شێوەیە. قۆناغی یەکەم: (١٩٢٠-١٩٢٥). قۆناغی دووەم: (١٩٢٥-١٩٣٢). قۆناغی سێیەم: (١٩٣٢-١٩٣٣).https://brill.com/display/book/edcoll/9789004323285/B9789004323285_011.xml

 ئەمانەش ببینە 
 ئیدارەی سۆران
 سۆران
 ناحیەی دیانا
 ئاشوورییەکان

سەرچاوەکان

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق