میرنشینی ڕۆمانیا

میرنشینی ڕۆمانیا یان میرنشینی یەکگرتووی والاچیا و مۆڵداڤیا (بە ڕۆمانی: Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei, Principatele Unite Române) دەوڵەتێکە کە لە ساڵی ١٨٥٩ دامەزراوە کاتێک (ئەلێکساندەر جۆن کوزا)، شازادەی ئەفلاق و بۆغدان ئەم دوو میرنشینەی یەکخست. پەرلەمانی ڕۆمانیا لە ٢٢ی ژانویەی ١٨٦٢ دامەزراوە، بە دامەزراندنی شانشینی ڕۆمانیا لە ١٤ی ئازار (٢٦ی ئازار لە ساڵنامەی کۆن) ١٨٨١ کۆتایی ھات.https://archive.org/details/historicaldictio0000trep

بە شێوەیەکی باو پێی دەوترێت میرنشینە یەکگرتووەکان یان والاچیا و مۆڵداڤیا، یەکگرتنی میرنشینی مۆڵداڤیا و میرنشینی والاچیا بوو. یەکێتییەکە لە ٥ی شوباتی ١٨٥٩ پێکھێنرا کاتێک ئەلێکساندرۆ ئیۆن کوزا وەک دۆمنیتۆر (شازادەی دەسەڵاتدار)ی ھەردوو میرنشینەکە ھەڵبژێردرا. ژێردەستەییان لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بە یەکگرتنی ھەردوو میرنشینەکە بەردەوام بوو. لە ٣ی شوباتی ١٨٦٢دا، بۆغدان و ئەفلاق بە فەرمی یەکگرت و میرنشینە یەکگرتووەکانی ڕۆمانیایان دروست کرد، کە ناوەکی دەوڵەتی نەتەوەیی ڕۆمانیا بوو.https://archive.org/details/bub_gb_6ygCAAAAYAAJ/page/14/mode/2up

لە شوباتی ساڵی ١٨٦٦ شازادە کوزا لەلایەن ھاوپەیمانییەکی سیاسی بە سەرۆکایەتی لیبراڵەکانەوە ناچار بوو دەستلەکارکێشانەوە و دەربەدەر بێت؛ شازادەی ئەڵمانی کارل لە ھۆھینزۆلێرن-سیگمارینگەن تەختی پاشایەتی پێشکەش کرا و لە ٢٢ی ئایاری ١٨٦٦ بۆ یەکەمجار چووە ناو بوخارێست. لە مانگی تەممووزی ھەمان ساڵدا دەستوورێکی نوێ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و ناوی ڕۆمانیا بە وڵاتەکە بەخشرا؛ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەم ناوە تەنھا لە دوای ساڵی ١٨٧٧ بەکارھاتووە، لەبەرئەوەی لەو کاتەدا سیاسەتێکی دەرەوەی ھاوبەشی لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا ھەبووە؛ بەڵام تا ئەم کاتە باڵادەستی باب ئەلعالی بووبوو بە خەیاڵێکی یاسایی. ڕۆمانیا ئاڵا و سروودی تایبەتی خۆی ھەبوو؛ لە دوای ساڵی ١٨٦٧، دراوی تایبەتی خۆیشی ھەبوو.

لە ٢١ی ئایاری ١٨٧٧دا، ڕۆمانیا خۆی بە تەواوی سەربەخۆ ڕاگەیاند؛ جاڕنامەکە ڕۆژی دواتر لەلایەن دۆمنیتۆرەوە سزا درا. دوای چوار ساڵ و لە ٢٢ی ئایاری ١٨٨١ دەستکاری دەستووری ساڵی ١٨٦٦ کرا و ڕۆمانیا بوو بە شانشینی و دۆمنیتۆر کارۆلی یەکەم وەک یەکەم پاشای ڕۆمانیا تاجی سەری دانرا. دوای جەنگی جیھانیی یەکەم، ترانسیلڤانیا و ناوچەکانی دیکەش خرایە نێو ئەم جەنگەوە.

بۆ سێ مانا ڕەمزییەکەی، ڕێکەوتی ١٠ی ئایار وەک ڕۆژی نەتەوەیی ڕۆمانیا بەرز ڕاگیرا تا ساڵی ١٩٤٨، کە ڕژێمی شیوعی کۆمارەکەی دانا.https://books.google.iq/books?id=zHTN-TQkd3cC&pg=PA79&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

 پاشخان 
وەک زاراوەیەکی مێژوویی کە میرنشینەکانی پێش یەکێتی مۆڵداڤیا و والاچیا دیاری دەکات، ھەندێکجار میرنشینی ترانسیلڤانیاش دەگرێتەوە، زاراوەی «میرنشینەکانی ڕۆمانیا» دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای مێژووی مۆدێرنی ڕۆمانیا لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا. دواتر لەلایەن مێژوونووسانی ڕۆمانیا وەک بەدیلێک بۆ زاراوەی زۆر کۆنتر «زەوی ڕۆمانیا» بەکارھێنرا. بەکارھێنانی زمانی ئینگلیزی «میرایەتییەکانی ڕۆمانیا» لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەھەمەوە بەڵگەدار کراوە.

لە ماوەی نێوان کۆتایی سەدەی ١٨ تا ١٨٦٠ میرنشینەکانی دانوب بەکارھێنرا، زاراوەیەک کە ھەندێک جار سربیا دەگرێتەوە، بەڵام ترانسیلڤانیا نەبوو. لە بەرامبەردا بەکارھێنانی «میرنشینەکانی ڕۆمانیا» ھەندێک جار ترانسیلڤانیا لەخۆدەگرت بەڵام ھەرگیز سربیا نەبوو.https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mihai_1600.png

 مێژوو 
تا ساڵی ١٨٥٩ میرنشینی بۆغدان و میرنشینی ئەفلاق دوو میرنشینی جیاواز بوون. لە ساڵی ١٨٥٨ میرنشینی والاچیا (ئەفلاق) و مۆڵداڤیا (بۆغدان)یەکگرت و ڕۆمانیایان پێکھێنا. باربو کاتارجیو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٦٢ بووە یەکەم سەرۆکی ڕۆمانیا، کاتێک باربو کاتارجیو دوای دوو مانگ کۆچی دوایی کرد، نیکۆلای کرێتولێسکو (١٨١٢–١٩٠٠) بە سەرۆککۆمار ھەڵبژێردرا. ڕۆمانیا کە سوودی لە شەڕی ١٨٧٣ وەرگرت، لە ٩ی ئایاری ١٨٧٧ سەربەخۆیی بەدەستھێنا، سەربەخۆیی میرنشینی ڕۆمانیا لە سان ستیفانۆ دانپێدانرا. دوای سێ مانگ لە سان ستیفانۆ، پەیمانی بەرلین واژوو کرا. بەو پەیماننامەیە دۆبرۆجای باکوور درا بە ڕۆمانیا و بوجاک (باشووری بێسارابیا) بۆ ڕووسیا جێھێڵدرا. لە ساڵی ١٨٨١ ڕۆمانیا وەک شانشینی ڕاگەیەندرا.

 سەربەخۆیی 
شەڕی ساڵی ٩٣ لە ٢٤ی نیسانی ١٨٧٧ دەستی پێکرد، کاتێک ڕووسیا شەڕی دژی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ڕاگەیاند. ڕۆمانیا کە سوودی لە جەنگی ساڵی '٩٣ وەرگرت، لە ٩ی ئایاری ١٨٧٧ سەربەخۆ بوو. ڕۆمانیا کە سەربەخۆیییەکەی بە پەیمانی سان ستیفانۆ ناسێندرا، دواتر بە پەیمانی بەرلین ناچار بوو باشووری بێسارابیا بداتە دەست ڕووسیا. لە ٢٢ی ئایاری ١٨٧٧ حکوومەتی ڕۆمانیا ئەو باجەی ھەڵوەشاندەوە کە دەبوو بدرێت بە عوسمانییەکان. ئەم پارەیەی بۆ شەڕ بەکار ھێنا. لە ساڵی ١٨٨١ ڕۆمانیا وەک شانشینی ڕاگەیەندرا.Somel, Selçuk Akşin (2012). Historical dictionary of the Ottoman Empire (2. bas.). Lanham, Md. : Scarecrow Press

 سەرچاوەکان 

پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢
پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٦٠
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان