دویرێ

دویرێ یان دورێ ()، (، ) یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی کانی ماسێ، قەزای ئامێدی، پارێزگای دھۆک، باشووری کوردستان لە عێراق. دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی کانی ماسێ بە دووری (٣)کم.https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html

هەروەها گوندەکە دەکەوێتە ناوچەی مێژوویی بەرواری. لە گوندەکەدا، کڵێسایەکی مار گێوەرگیس،https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35514.html و کەلاوەکانی دێری مار قەیۆمە. پێشتر دوو مەزارگەی تایبەت بە ماری مەریەم و ماریا پیۆس و چوار گۆڕستان هەبووە.Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.

 ناو 
پێشنیار دەکرێت کە ناوی گوندەکە لە وشەی "دوورو(م)" وەرگیرابێت کە بە واتای ("قەڵا، دیوار" ) دێت بە زمانی ئەکەدی.Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press

 مێژوو 
پاشماوەی قەڵایەک لە نزیک دویرێ دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سەرەتای ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور لە کۆتایی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، و پێدەچێت ئیلھامبەخش بووبێت بۆ ناوی گوندەکە.https://utoronto.scholaris.ca/server/api/core/bitstreams/3ae867a1-c19c-48c5-a75a-daa1fc2c9335/content دێری مار قەیوما لە سەدەی چوارەمی زایینی دامەزراوە و کڵێسای مار گەیوارگیس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٩٠٩ دروستکراوە. دێری مار قەیوما بۆ یەکەمجار لە ژیانی سەدەی ١٠ی ڕەبان جۆزێف بوسنایادا باسکراوە، و تا ساڵی ١٦١٠ بووەتە شوێنی نیشتەجێبوونی کەنیسەی ڕۆژھەڵاتی ئەپستۆریای بەرواری. خودی دویرێ لە دەستنووسێکی ساڵی ١٦٨٣دا ئاماژەی پێکراوە. لە ساڵی ١٨٥٠دا ٢٠-٤٠ خێزانی کڵێسای ڕۆژھەڵات لە دوورە نیشتەجێ بوون، و دوو کڵێسای کارا و چوار قەشە خزمەتیان دەکرد.http://www.aina.org/books/ecclesiastical-organisation-of-the-church-of-the-east.pdf

پێش جەنگی جیھانیی یەکەم، دویرێ ٢٠٠ ئاشووری تێدابووە، کە بە سەرکردایەتی ئاغا پەتڕۆس ناچار بوون بەرەو دەوروبەری ورمێ لە ئێران، لەناو کۆمەڵکوژی ئاشوورییەکان ھەڵبێن. لە کاتێکدا لە ئێران ٩٠ گوندنشین گیانیان لەدەستدا و ٣٠ ژن و منداڵ یان کوژران یان ڕفێنران و ڕزگاربووان لە ساڵی ١٩١٨ لە کەمپی پەنابەران لە بەعقووبە نیشتەجێ کران. دوای ئەوەی بۆ ماوەی دوو ساڵ لەوێ نیشتەجێ بوون، لە کۆتاییدا ٩٠ کەس گەڕانەوە بۆ دویرێ. دویرێ لە سەرەتای سییەکانی سەدەی ڕابردوودا بە ھۆی ململانێی نێوان حکوومەتی تورکیا و میری کوردی بەرواری، جارێکی دیکە بۆ ماوەیەکی کاتی چۆڵ کرا. لە ساڵی ١٩٣٨دا ٣٥ بنەماڵە لەو گوندەدا نیشتەجێ بوون و ژمارەی دانیشتوانی دویرێ لە ساڵی ١٩٥٧دا ٢٩٦ کەس تۆمارکراوە.Khan, Geoffrey (2008). The Neo-Aramaic Dialect of Barwar. Brill. 

لە سەرەتای شەڕی یەکەمی عێراق و کورد لە ساڵی ١٩٦١، ٧٥ خێزان لە ٤٠ ماڵدا لە دویرێ نیشتەجێ بوون، و گوندەکە بەھۆی ھێرشی ناپاڵمەوە لە کاتی جەنگدا لە ساڵی ١٩٦٨ زیانێکی زۆری بەرکەوت. سەرەڕای ئەم زیانانە، تا ساڵی ١٩٧٨ ژمارەی دانیشتووانەکەی بۆ ١٠٠ خێزان لە ٧٥ خانوودا زیادی کرد، لەو ساڵەدا لە ٨ی ئابدا گوندەکە لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە وێرانکرا و بەشێکی زۆری دانیشتوانەکەی بە زۆرەملێ لە باتیفا نیشتەجێ کران. وێرانکاری گوندەکە بە تەواوی بوو، چونکە ھەموو خانوو و کڵێسا و کێڵگە و باخچەکان سڕدرانەوە. لە دوای ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١ لە عێراق، ٣٠ بنەماڵە گەڕانەوە بۆ دویرێ، و کڵێسای مار گێوارگیس لە ساڵی ١٩٩٥ بە پشتیوانی کڵێسای ئینجیلی-لۆتەران لە ڤورتێمبێرگ دووبارە دروستکرایەوە.http://www.aina.org/reports/avod.pdf 

تا ساڵی ٢٠١١ لیژنەی باڵای کاروباری مەسیحییەکان ٣٧ خانوو و ھۆڵێکی دروستکردبوو، و گوندەکە لە ساڵی دواتردا ٢٥٠ لایەنگری کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات نیشتەجێ بوون. دورە لە ١ی ئەیلولی ٢٠١٨ لە چوارچێوەی ململانێی کورد و تورکیا، ھێرشی ئاسمانی تورکیای لێکەوتەوە.https://d31b23d6-d93c-47aa-ae44-216fd7db435b.filesusr.com/ugd/10c0ba_be8659e1c1d44b4c8d199b5980cc3387.pdf

 کەسانی دیار 
مارگرێت جۆرج شێلۆ (١٩٤٢-١٩٦٩)، چەکداری ئاشووری.Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.

 سەرچاوەکان 

پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق