ئەیالەتی ئانادۆڵ

ئەیالەتی ئانادۆڵ (بە تورکیی عوسمانی: ایالت آناطولی بە ڕۆمانی:Eyālet-i  Anaṭolı) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. لە ساڵی ١٣٩٣ دامەزراوە.https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA14&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false پایتەختەکەی سەرەتا ئەنقەرە بوو لە ناوەڕاستی ئەنادۆڵ، بەڵام دواتر گواسترایەوە بۆ کوتاھیا لە ڕۆژئاوای ئەنادۆڵ. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ٦٥٬٨٠٤ میل چوارگۆشە بووە (١٧٠٬٤٣٠ کم٢).https://books.google.iq/books?id=zSNUAAAAYAAJ&pg=PA698&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

دامەزراندنی ئەیالەتی ئەنادۆڵ وا دەزانرێت لە ساڵی ١٣٩٣ بووبێت، کاتێک سوڵتان بایەزیدی یەکەم (١٣٨٩-١٤٠٢) (قەرە تەیمورتاش)ی وەک بەیلەربەی داناوە و جێگری پاشا لە ئەنادۆڵ بووە، لە کاتی ئامادەنەبوونی بایزید لە ھەڵمەتێکدا لە ئەوروپا دژی (میرسیای یەکەم)ی ولاچیا.https://referenceworks.brill.com/display/db/eieo ئەیالەتی ئەنادۆڵ لە سەرەتادا بە بەیلەربەیلیغ یان بە شێوەیەکی گشتی ویلایەت("پارێزگا") ناوزەد کرا، تەنھا دوای ساڵی ١٥٩١ زاراوەی ئەیالەت بەکارھات. دووەم ئەیالەت بوو کە لە دوای ئەیالەتی ڕۆم ئەیلی پێکھات، و بەو پێیە لە پلەبەندی ئەیالەتەکاندا ڕیزبەندی کرا. یەکەم پایتەختی ئەیالەتەکە ئەنقەرە بوو، بەڵام لە کۆتایی سەدەی ١٥دا گواسترایەوە بۆ کوتاھیا.Birken, Andreas (1976). Die Provinzen des Osmanischen Reiches. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients (in German). Vol. 13. Reichert. p. 115. ISBN 9783920153568.

وەک بەشێک لە چاکسازییەکانی تەنزیمات، ئەیالەتی ئانادۆڵ ھەڵوەشایەوە لە ١٨٤١ و دابەشکراون بەسەر ئەیالەتە بچووکەکاندا، ھەرچەندە زانایانی جۆراوجۆر بەرواری ناکۆک بۆ ھەڵوەشاندنەوە دەخەنە ڕوو، لە سەرەتای ساڵی ١٨٣٢ تا درەنگانی ١٨٦٤.

زیادەی بەیلەربەیی ١٬٠٠٠٬٠٠٠ ئاکچە بوو، ئەیالەتەکە دابەش بوو بەسەر ٢٩٩ زەعامەت و ٧٬١٦٦ تیمار، و ١٧ ھەزار سوارچاکی تەیار لەخۆدەگرت لەگەڵ سەربازانی خاوەن زەعامەت و تیمار. ئەگەر بەیلەربەیەکان پلەی وەزیریان نەبووایە، ئەوا لە دوای بەیلەربەیەکانی ڕۆم ئەیلی دەھات. Uzunçarşılı, İ.H. Kütahya Şehri, İstanbul Devlet Matbaası, 1932, sayfa, 88-89-93

دوابەدوای ھەڵوەشاندنەوەی فەیلەقی یێنیچێری لە ساڵی ١٨٢٦ واتە (وقعۀ خیریّە)، ئەیالەتی ئانادۆڵ دابەش بوو بەسەر چوار ئەیالەتدا: ئایدن(ئیزمیر)، خوداوەندکار(بورسا)، قەستەمونی و ئەنقەرە. Asaf Gökbel, Hikmet Şölen "Aydın İli tarihi" sf. 110, Ahmed İhsan Basımevi Ltd. (1936).

 سەرچاوەکان 

ئەیالەتەکانی عوسمانی|ئانادۆڵ
پۆل:پارێزگای ئادانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥