ئەیالەتی تەمشوار

ئەیالەتی تەمشوار (بە تورکیی عوسمانی: ایالت طمشوار بە ڕۆمانی:Eyālet-i Tımışvār) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو.https://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html لە ساڵی ١٥٥٢ تا ١٧١٦ بوونی ھەبووە. ئیدارەی ئەیالەتەکان لە ساڵی ١٥٥٢ تا ١٦٥٩ و دیسانەوە لە ساڵی ١٦٩٣ تا ١٧١٦ لە تەمشوار (تیمیشوارای ئەمڕۆ) بوو. لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٦٥٩-١٦٩٣، پایتەختی دووەمی یانۆڤا (ئینوی ئەمڕۆ) بوو، و لە ماوەی ئەو ماوەیەدا، بە ئەیالەتی یانۆڤاش ناسرا. ئەو ئەیالەتە دەکەوێتە ناوچەی بانات لە ئەورووپای ناوەندی. جگە لە بانات، بەشەکانی باشووری ناوچەی کریشانا، باکووری ڕووباری مورێشیشی لەخۆگرتبوو. ئێستا خاکەکەی لە نێوان ھەنگاریا و ڕۆمانیا و سڕبیا دابەشکراوە.https://www.academia.edu/72454737/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Enterprises_in_Yanova_Boros_Jen%C5%91_Ineu_and_Varad_Nagy_V%C3%A1rad_Oradea_Consolidating_Ottoman_Power_and_Accumulating_Family_Wealth_1657_1664_ 

 ناو 
ناوی ئەیالەتەکە لە تورکی عوسمانیدا ایالت طمشوار یان (بە تورکی مۆدێرن: Temeşvar Eyaleti or Tamışvar Eyaleti) بووە، بە زمانی ھەنگاری Temesvári) vilajet) بوو، بە ڕۆمانی (Eialetul Timișoarei یان Pașalâcul Timișoara) بوو، بە زمانی سربی (Темишварски ејалет یان Temišvarski ejalet) بوو. ئەیالەتەکە بە ناوی شاری تیمیشواراوە ناونراوە. ناوی تورکی تەمشوار لە Temesvárی ناوی ھەنگارییەوە ھاتووە، بە واتای "قەڵا لە سەر تێمیس"، تێمیس ناوی ڕوبارێکە.

 مێژوو 
لە دوای گرتنی بێلگراد (١٥٢١)، ھێزەکانی عوسمانی دەستدرێژییەکانیان بەرەو خاکەکانی ھەنگاریا لەودیو ڕووباری دانووب چڕتر کردەوە، وردە وردە چەندین پۆستی لە کەناری چەپی دامەزراند، لە کاتێکدا ناوچەی تێمێس و ناوچەکانی دەوروبەری لە ژێر دەسەڵاتی ھەنگاریادا مانەوە.https://web.archive.org/web/20201125152102/http://socpol.uvvg.ro/images/stories/2011-1/7.pdf تا ساڵی ١٥٣٦، باناتی لوگۆس و کارانسێبێس لەناو شانشینی ڕۆژھەڵاتی ھەنگاریادا دامەزرا، وەک میحوەرێکی سەربازی بەرەو عوسمانییەکان. لە ھەمان کاتدا، پێتار پترۆڤیچ، گەورەی ناوخۆیی (١٥٥٧) وەک پارێزگارێکی نیمچە سەربەخۆی ناوچەکە سەریھەڵدا، ھاوسەنگی لە نێوان ھەنگارییەکان و عوسمانییەکاندا دروستکرد.https://web.archive.org/web/20240520061022/http://rih.iib.ac.rs/1200/1/A%20Krstic%2C%20Emergence%20of%20Sirf%20Vilayeti.pdf

لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی سەرەتایی شانشینی ھەنگاریای ڕۆژھەڵات لە ھاوینی ساڵی ١٥٥١، بەشێکی زۆری خاکەکانی، لەوانەش ناوچەی تێمێس و ناوچەکانی دەوروبەری، لەگەڵ شانشینی ھابسبورگی ھەنگاریا، بەم شێوەیە کاردانەوەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی وروژاند، کە لە پاییزی ھەمان ساڵدا ناوچەکەی داگیرکرد و چەند شارێکی گرت، بەڵام نەیتوانی تەمشوار داگیر بکات.https://books.google.iq/books?id=-uBnAAAAMAAJ&redir_esc=y

ئەیالەتی تەمشوار لە ساڵی ١٥٥٢دا دروست بوو، کاتێک قەڵای ھەنگاری تەمشوار کە لەلایەن سەربازانی ئیستڤان لۆسۆنچی بەرگری لێدەکرا، دواجار لەلایەن سەربازە عوسمانییەکانەوە بە سەرۆکایەتی قەرە ئەحمەد پاشا لە ٢٦ی تەمموزی ١٥٥٢دا گیرا.Sadık Müfit Bilge, "Macaristan'da Osmanlı Hakimiyetinin ve İdarî Teşkilatının Kuruluşu ve Gelişmesi", Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), Sayı: 11 Sayfa: 033-081, 2000

ئیالێت لەلایەن والی (حاکم) یان بەیلەربەی (ھەندێکجار بە پۆستی پاشا یان وەزیر) سەرکردایەتی دەکرا، کە شوێنی نیشتەجێبوونی لە قەڵای پێشووی ھونیادی بوو لە تەمشوار (١٥٥٢-١٦٥٩ و ١٦٩٣-١٧١٦)، ھەروەھا لە یانۆڤا (١٦٥٩-١٦٩٣).https://www.academia.edu/72454737/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Enterprises_in_Yanova_Boros_Jen%C5%91_Ineu_and_Varad_Nagy_V%C3%A1rad_Oradea_Consolidating_Ottoman_Power_and_Accumulating_Family_Wealth_1657_1664_

ئەم ئەیالەتە تا ساڵی ١٧١٦ بوونی ھەبوو، کاتێک خاکەکەی لەلایەن دەسەڵاتی پاشایەتی ھابسبورگەوە داگیرکرا لە کاتی جەنگی نەمسا-تورکیا (١٧١٦-١٧١٨). لە ساڵی ١٧١٨دا، ھابسبورگەکان پارێزگایەکی نوێیان لەم ناوچەیەدا پێکھێنا، ناوی باناتی تەمێسوار بوو.https://books.google.iq/books?id=T3Sg_1wR4poC&pg=PA191&redir_esc=y

 دیمۆگرافیای 
ژمارەیەکی زۆر لە موسڵمانان کە زۆربەیان خەڵکی بەڵکان بوون لە ناوچەکەدا نیشتەجێ بوون و زیاتر لە شارەکاندا دەژیا و پەیوەندییان بە بازرگانی و ئیدارەوە ھەبوو. لادێکانی ناوچەی بانات بە شێوەیەکی سەرەکی دانیشتووانی ڕاسیانەکان (سربەکان) بوون لە ڕۆژئاوا، و واڵاچەکان (ڕۆمانییەکان) لە ڕۆژھەڵات. بەم شێوەیە لە ھەندێک سەرچاوەی مێژووییدا، ناوچەی بانات بە ناوی ڕاسیا و لە ھەندێکی تردا بە والاچیا ناودەبرێت. تەمشوار لە سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانیدا زۆربەی دانیشتووانی موسڵمان بووە.https://adevarul.ro/stiri-locale/timisoara/aniversare-trista-pentru-timisoara-in-1552-s-a-1256783.html

 دابەشی کارگێڕی 
سنجاقەکانی ئەم ئەیالەتە بەم شێوەیەن:https://web.archive.org/web/20151108095704/http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/19/1267/14566.pdf
 سنجاقی تەمشوار 
 سنجاقی ئالاجاحسار 
 سنجاقی ئارلا 
 سنجاقی ئارادا 
 سنجاقی بەشکەلەک  
 سنجاقی چاناد
 سنجاقی گیولا  
 سنجاقی لیپۆڤا 
 سنجاقی لوگۆژ 
 سنجاقی مۆڵدۆڤا 
 سنجاقی ئۆرشۆڤا 
 سنجاقی پانچۆڤا 
 سنجاقی سەمەندیرە
 سنجاقی دیمیترۆفچا 
 سنجاقی شەبەش 
 سنجاقی ڤیدین
 سنجاقی ڤچترن 
 سنجاقی ئینو

 والییەکانی 
 کازم-بەی یان غازی کازم پاشا (١٥٥٢-١٥٥٤)میلان توتۆرۆڤ، بانەتسکا ڕاپسۆدیجا، نۆڤی ساد، ٢٠٠١، لاپەڕە ١٥١.
 حەسەن پاشا (١٥٩٤)میلان توتۆرۆڤ، باناتسکا ڕاپسۆدیجا، نۆڤی ساد، ٢٠٠١، لاپەڕە ١٩٤.
 سۆفی سینان پاشا (١٥٩٤)میلان توتۆرۆڤ، بانەتسکا ڕاپسۆدیجا، نۆڤی ساد، ٢٠٠١، لاپەڕە ١٩٥.
 حەسەن-پاشا، بچووکتر (١٥٩٤)میلان توتۆرۆڤ، بانەتسکا ڕاپسۆدیجا، نۆڤی ساد، ٢٠٠١، لاپەڕە ١٩٨.
 مستەفا پاشا ( تەمموزی ١٥٩٤)
 دژێلالیجا حەسەن پاشا (١٦٠٤-١٦٠٥)
 ئەحمەد پاشا دوگالیچ (١٦٠٥–)
 ئیبراھیم پاشا (١٦٨٧)میلان توتۆرۆڤ، بانەتسکا ڕاپسۆدیجا، نۆڤی ساد، ٢٠٠١، لاپەڕە ٢٣٢.
 ئیبراھیم پاشا (١٧٠١-)میلان توتۆرۆڤ، بانەتسکا ڕاپسۆدیجا، نۆڤی ساد، ٢٠٠١، لاپەڕە ٢٤٩.

 سەرچاوەکان 

تەمشوار
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٣٤
تەمشوار