ئارگیشتیی یەکەم

ئارگیشتی‌ی یەکەم, شەشەمین پادشای ناسراوی ئورارتوو بووە، لە ساڵی ٧٨٦ پێش زایین تا ٧٦٤ پێش زایین حوکمڕانیی کردووە. لە ساڵی ٧٨٢ پێش زایین قەڵای ئێرێبونی دامەزراندووە، کە ئێستا پایتەختی ئەرمەنستانە، یەریڤان. وەرگێڕانی جێگرەوەی ناوەکە بریتین لە ئەرگیشتیس ، ئارگشتی ، ئارگیشتی و ئارگیشتیش. ھەرچەندە ناوەکە بەزۆری بە ئارگیشتی وەرگێڕدراوە، بەڵام ھەندێک لە زانایان دەڵێن کە ئارگیستی زۆرترین ئەگەری بێژەکردنە. ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەو باوەڕەی کە ئورارتییەکان ھێمای مێخیی ش یان بەکارھێناوە بۆ دەنگدان بە دەنگی س.
وێنۆک|ستێلێک بە نووسراوێکی ئارگیشتیی یەکەم، مۆزەخانەی بەتلیس ئەھلات.
کوڕ و جێنشینەکەی مێنۆا بوو، بەردەوام بوو لەو زنجیرە فەتحانەی کە لەلایەن پێشینەکانی پێش خۆیەوە دەستیپێکردبوو، دیارە ھەموو ساڵێکی حوکمڕانیی خۆی ھەڵمەتی دەستپێدەکرد. لە کۆمەڵێک ململانێی بێ ئەنجامدا لەگەڵ پادشای ئاشووری شەلمەنسەر چوارەم بەشدار بووە. بەشی باکووری سووریای داگیرکرد و ئورارتووی کردە بەھێزترین دەوڵەت لە ئەنادۆڵ دوای ھیتییەکان. ھەروەھا شانشینی خۆی فراوانتر کرد بۆ باکوور تا دەریاچەی سێڤان و بەشێکی زۆری دیاوێھی و دەشتی ئاراراتی داگیرکرد. دوای ڕاپەڕینێکی دانیشتووانی ناوچە تازە داگیرکراوەکان، ئارگیشتی دیپۆرتی کردنەوە و دەریانی کرد و ناوچەکەی بە خەڵکانی ناوچەکانی دیکەی ئیمپراتۆریەتەکەی پڕکردەوە.Adam T. Smith. The Political Landscape: Constellations of Authority in Early Complex Polities. University of California Press. 2003. لەو ناوچانەدا ئارگیشتی لە ساڵی ٧٨٢ پێش زایین قەڵای ئێرێبونی دروستکرد و لەگەڵ ٦٦٠٠ دیلی جەنگی ھاتی و سوپانیی نیشتەجێ کرد.Adam T. Smith. The Political Landscape: Constellations of Authority in Early Complex Polities. University of California Press. 2003.  ھەروەھا قەڵای ئارگیشتی خینیلی لە ساڵی ٧٧٦ پێش زایین دامەزراند، لە شوێنی ئارماڤیر کە یەکەم پایتەختی شانشینی ئەرمەنستانی دواتر بوو. نووسراوەکانی سەر بە پادشای ئورارتی ئارگیشتیی یەکەم لە قەڵای کەپەنێک دۆزرایەوە کە دەکەوێتە سەر گردێک لە نزیک مووش.

لە دوای ئەو ساردووری دووەمی کوڕی جێگەی گرتەوە.

 سەرچاوەکان 

 خوێندنەوەی زیاتر 

 N. Adontz, Histoire d'Arménie. Les origines, Paris, 1946

 بەستەرە دەرەکییەکان 

 Erebouni at Armenica.org 


پۆل:مێژووی یەریڤان
پۆل:دامەزرێنەرانی شار
پۆل:پادشاکانی ئورارتوو
پۆل:پاشاکان
پۆل:ئورارتوو