ناڵ

ناڵ پارچەیەکە لە کەرەستەی ئەسپسواری کە سمی ئەسپ لە داخوران دەپارێزێت. ناڵەکان لە بەشی ژێرەوەی سمەکان (ڕووی سەر زەوی) جێگیر دەکرێن، کە زۆربەی کات بە بزمار دادەکترێنە ناو دیواری بێ ھەستی سمەکەوە، کە لە ڕووی توێکارییەوە لە نینۆکی پێی مرۆڤ دەچێت. ھەروەھا دەکرێت لە ھەندێک بارودۆخدا ناڵ بە چەسپیش بلکێنرێت.

ناڵی ئەسپ بە چەندین جۆر و ماددەی جیاواز بەردەستە، کە بۆ جۆرە جیاوازەکانی ئەسپ و ئەو کارانەی دەیکەن پەرەیان پێدراوە. باوترین ماددەکان پۆڵا و ئەلەمنیۆمن، بەڵام ناڵە تایبەتەکان ڕەنگە لاستیک، پلاستیک، مەگنیسیۆم، تیتانیۆم، یان مس لەخۆ بگرن. پۆڵا زیاتر لەو وەرزشانەدا پەسەند دەکرێت کە پێویستیان بە ناڵی بەھێز و خۆڕاگر ھەیە، وەک پۆلۆ، پێشبڕکێی ھەمەجۆر، بازدان بەسەر بەربەستدا، و سوارچاکیی ڕۆژاوایی. ناڵی ئەلەمنیۆم سووکترە، ئەمەش وای کردووە لە پێشبڕکێی ئەسپسواریدا باو بێت کە تێیدا ناڵی سووک خوازراوە، ھەروەھا زۆرجار یارمەتی جۆرە جووڵەیەکی دیاریکراو دەدات؛ ئەم جۆرە زۆرجار لە بواری «درێساج» (فێرکاریی و ڕاھێنانی ئەسپ) پەسەند دەکرێت. ھەندێک ناڵ «ددانە»یان «قۆقز»یان ھەیە: دەرپەڕیووێک لە بەشی پێشەوە یان پاژنەی ناڵەکە، یان ھەردووکی، بۆ دابینکردنی گیر و جێگیربوونی زیاتر.Price, Steven D. (ed.) The Whole Horse Catalog: Revised and Updated New York:Fireside 1998 ISBN 0-684-83995-4, pp. 84–87.Evans, J. Warren, et al. The Horse. Second edition, New York: Freeman, 1990, ISBN 0-7167-1811-1, pp. 731–739.

بەستنی ناڵی ئەسپ پیشەیەکی پڕۆفیشناڵە، لەلایەن «ناڵبەند»ەوە ئەنجام دەدرێت، کە پسپۆڕە لە ئامادەکردنی پێیەکان، ھەڵسەنگاندنی کێشەکانی شەلی (لنگین)، و بەستنی ناڵی گونجاو، لەوانەش دابینکردنی تایبەتمەندییە چارەسەرییەکان لەکاتی پێویستدا. لە ھەندێک وڵاتدا، وەک شانشینی یەکگرتوو، ناڵبەندی لە ڕووی یاسایییەوە تەنھا بۆ ئەو کەسانە سنووردار کراوە کە خاوەنی بڕوانامە و ئەزموونی تایبەتن. لە وڵاتانی دیکەدا، وەک ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە مۆڵەتی پیشەیی لە ڕووی یاسایییەوە مەرج نییە، ڕێکخراوە پیشەیییەکان بەرنامەی بڕوانامە دابین دەکەن کە بە ئاشکرا کەسانی شایستە و شارەزا دەناسێنن.

شێوەی کەوانەیی (مانگی) ناڵ ھێمایەکی بەربڵاوی ئەسپسوارییە لە ناو کۆمەڵگەدا. کاتێک وەک تەلیسم (شتێک بۆ پاراستن) ھەڵدەگیرێت، دەوترێت کە ناڵ بەختێکی باش دەھێنێت. جۆرێکی دەستکاریکراوی ناڵ بەکاردێت بۆ یارییەکی باوی ھاویشتن، بە ناوی یاری «ناڵێن» (Horseshoes).

 سەرچاوەکان