میرنشینی ئەفلاق

میرنشینی ئەفلاق یان ڤۆیڤۆدێشیپی والاچیا (بە ڕۆمانی: Principatul Valahiei)، یەکەم میرنشینی سەربەخۆی ڕۆمانییە، ناوەندی لە شاری کامپولونگ (دواتر کورتیا دی ئارگێش)ە، کە لە سەرەتای سەدەی ١٤دا لە ئەنجامی یەکگرتنی دەوڵەتەکانی نێوان کارپاتییەکان و ڕووبارەکانی دانوب، سیرێت و میلکۆڤ دامەزراوە. ناوچەیەکی جوگرافیای ڕۆمانیای مۆدێرن، ھەروەھا یەکێکە لەو دوو میرنشینە مێژووییەی ڕۆمانیا کە بناغەی دامەزراندنی دەوڵەتی مۆدێرن ڕۆمانیای دانا. دەکەوێتە باکووری دانوبی خوارەوە و باشووری باشووری کارپاتییەکان. والاچیا بە شێوەیەکی نەریتی دابەش دەکرا بۆ دوو بەش، مونتێنیا (والاچیا گەورە) و ئۆلتێنیا (والاچیا بچووک).https://www.mirrorservice.org/sites/ftp.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/6/8/6/1/68612/68612-h/68612-h.htm?utm_source=chatgpt.com

دۆبرۆجا ھەندێک جار دەتوانرا بە بەشێکی سێیەم ھەژمار بکرێت بەھۆی نزیکیی و حوکمڕانی کورتی بەسەریدا. ئەفلاق بە گشتی ھەندێک جار بە مونتێنیا ناودەبرێت لە ڕێگەی ناسینەوە لەگەڵ گەورەتری دوو بەشە تەقلیدییەکە. 

بوو بە ناوچەیەکی سنووری نێوان شانشینی ھەنگاریا و ڕۆمانییەکان لە شاری والاچیا گەورە کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری ئۆلتو، ناچار بوو لەم ماوەیەدا باج بدات بە مەغۆلەکان. خەڵکی ئەفلاقی بچووک لە ژێر فشاری بارۆنی سێڤریندا بوون، کە فەرمانڕەواکەی لەلایەن پاشاکانی ھەنگاریاوە دەستنیشانکرا. زاڵبوونی کۆمەڵەی زێڕین بەسەر ناوچەکەدا لە سەدەی ١٣ دەستی پێکرد. لە کۆتایی سەدەدا لاواز بوو و لە ھەمان کاتدا قەیرانێکی سیاسی گەورە لە شانشینی ھەنگاریا سەریھەڵدا. لە سایەی ئەم ڕووداوانەدا دەوڵەتانی تازە سەرھەڵداو لە ناوچەکەدا دەرفەتیان بۆ ڕەخسا ئۆتۆنۆمی خۆیان بەھێزتر بکەن.

والاچیا لە دەوروبەری سەدەی ١٣دا وەک میرنشینێک دەستی بە پێکھێنان کرد، ئەمەش دوای یەکگرتنی وردە وردەی چەند قەوارەیەکی سیاسی بچووکتری ڕۆمانیا. تا ساڵی ١٣٣٠، دەوڵەتەکە دوای سەرکەوتنی بەسارابی یەکەم لە شەڕی پۆسادا دژی شانشینی ھەنگاریا چەسپاند، ئەمەش قۆناغێکی سەربەخۆیی ڕێژەیی دەستپێکرد. لە ساڵی ١٤١٧دا ئەفلاق بۆ یەکەمجار ناچار بوو دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی قبوڵ بکات؛ ئەم سەروەرییە تا ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەم بەردەوام بوو. بەڵام بەگشتی ولاچیا توانی ئۆتۆنۆمی لەناو ئیمپراتۆریەتەکەدا بپارێزێت ھەروەھا ئەزموونی پچڕانی دەسەڵاتی عوسمانی بکات کە لەلایەن فەرمانڕەوا ناوخۆییەکانی وەک ڤلاد ئیمپالەر و مایکل ئازا و دواتر زلھێزە دەرەکییەکانی وەک کۆمۆنوێڵتی پۆڵەندی-لیتوانیا و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی] ھێنرایە ئاراوە.https://www.mirrorservice.org/sites/ftp.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/6/8/6/1/68612/68612-h/68612-h.htm?utm_source=chatgpt.com

بەپێی نەریتێکی ڕۆمانی، دامەزراندنی ئەفلاق ھاوکات بووە لەگەڵ ھاتنی کەسێک بە ناوی ڕادو نێگرو (ڕادو ڕەشپێست) لە ساڵانی ١٢٩٠دا، کە لەگەڵ گروپێکی گەورەی فەگاراسدا لە باشووری کارپاتیان بەزاندووە. بەگوێرەی سەرچاوەی باوەڕپێکراوتر، ئەوە کاتێک ڕوویدا کە فەرمانڕەواکانی ڕۆمانیا کە لە دۆڵی ئۆلتو و ئارگێش دەژین، بەسارابیان وەک سەرکردەیان ھەڵبژارد. ڤۆیڤۆدە بەسارابی یەکەم پەیوەندییەکانی لەگەڵ شانشینی ھەنگاریا پچڕاند و دان بە سەروەری پاشاکەیدا نەنا. بەسارابی یەکەم پشتیوانی وڵاتانی جۆراوجۆری وەرگرت و لە ئەنجامی سەرکەوتنی سەربازی لە پۆسادا لە ١٢ی تشرینی دووەمی ١٣٣٠ بەرامبەر بە پاشای ھەنگاریا کارۆلی یەکەم بەدەست ھێنا. بەم شێوەیە باڵادەستی ھەنگاریا کە تا ئەم بەروارە بەردەوام بوو، کۆتایی ھات. میترۆپۆلیتانیای ئەفلاق کە سەر بە پاتریارکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی بوو، لە سەردەمی نیکۆلای ئەلێکساندرو (١٣٥٢-١٣٦٤)، کوڕی باسارانی یەکەم دامەزراوە. دواتر لە دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان و بڕیارنامەی نوێنەرانی ھەڵبژێردراوی ڕۆمانییەکان لە ساڵی ١٩١٨، بوکۆڤینا، ترانسیلڤانیا و بەشێک لە شاری بانات، کریسانا و مارامورێش بۆ شانشینی ڕۆمانیا تەرخانکران، بەمەش دەوڵەتی مۆدێرنی ڕۆمانیایان پێکھێنا.

یەکەم پەیوەندی نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و ئەفلاق کاتێک ڕوویدا کە ڤلادیسلاڤی یەکەم داوای یارمەتی عوسمانی کرد. بەڵام ڕووداوە بەرچاوەکانی نێوان ئەو دوو دەوڵەتە لە سەردەمی میرسیای گەورەدا دەستی پێکرد. بە گوتەی نیکۆلای ئیۆرگا، ڕۆمانییەکان (ڤلاکس) کە لە ساڵی ١٣٧١ لە شەڕی چیرمەندا بەشدارییان کردووە، ئەوانە بوون کە لە ژێر دەسەڵاتی یۆنانی لە تێسالیا دەژیا. بەپێی مێژووی عوسمانی سەدەی ١٥ و ١٦، ھێزەکانی ئەفلاق لە یەکەم شەڕی کۆسۆڤۆشدا کە لە ١٥ی حوزەیرانی ١٣٨٩دا ڕوویدا، دژی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی شەڕیان کردووە؛ بەڵام مێژوونووسانی ڕۆمانیا ئەم بابەتەیان ناکۆکی لەسەرە.

بە پەیمانی پاریس لە ساڵی ١٨٥٦، ڤۆیڤۆدێشی ئەفلاق و ڤۆیڤۆدی مۆڵداڤیا بوونە میرنشینی ئیمتیازدار. لە ساڵی ١٨٦١ میرنشینی ئەفلاق لەگەڵ میرنشینی مۆڵداڤیا یەکگرت.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا
پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢
پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٦٠
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤