ئەیالەتی بودین

ئەیالەتی بودین (بە تورکیی عوسمانی: ایالت بودین بە ڕۆمانی:Eyālet-i Budin) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو.https://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html لەسەر ئەو خاکانە دروست بووە کە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە شانشینی ھەنگاریا و دیسپۆتەیتی سربیا داگیری کردووە.https://books.google.iq/books?id=UdiZDwAAQBAJ&q=Budin+capital+eyalet&pg=PA27&redir_esc=y

دانیشتوانی ئەیالەتەکە لە ڕووی نەتەوەیی و ئایینییەوە ھەمەچەشن بوون و ھەنگاری، کروات، سرب، سلۆڤاک، موسڵمانانی ڕەچەڵەک نەتەوەیی جۆراوجۆر (کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە شارەکاندا دەژیان) و ئەوانی دیکە (جوولەکە، ڕۆمانی و ھتد) لەخۆدەگرت.https://books.google.iq/books?id=XjxyBgAAQBAJ&q=muslims+living+budin&pg=PA54&redir_esc=y#v=snippet&q=muslims%20living%20budin&f=false شاری بودا خۆی لە ماوەی سەدەی حەڤدەھەمدا زۆرینە موسڵمان بوو، بە شێوەیەکی بەرچاو لە ڕێگەی کۆچی موسڵمانانی بەڵکانەوە.Faroqhi, Suraiya (1994). "Crisis and Change, 1590-1699". In İnalcık, Halil; Donald Quataert (eds.). An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300-1914. Vol. 2. Cambridge University Press. p. 440.

دوای شکستی گەمارۆی دووەمی ڤیەنا لە سەدەی ١٧دا، سوپای ھابسبورگ لە ٢ی ئەیلوولی ١٦٨٦ شاری بودای گرت و ئەیالەتەکەش بە ھەمان شێوە کەوت.

 مێژوو 
لە سەدەی ١٦دا ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی "ھێڵی قەڵاکان" (végvár)ی باشووری شانشینی ھەنگاریای داگیرکردبوو. دوای شەڕی مۆھاچ کە شانشینی ھەنگاریا بە قورسی شکستی ھێنا، و ئەو گێژاوەی بەھۆی شکستەکەوە دروست بوو، کاریگەرییەکە لەسەر بەشی ناوەڕاستی شانشینی ھەنگاریا بڵاوبووەوە. لە کاتێکدا سەربازانی عوسمانی لە ساڵانی ١٥٢٦ و ١٥٢٩دا بودایان داگیرکرد، سولەیمان قانوونی ناوچەی بودای وەک خاکی شانشینی ھاوپەیمان بەکارھێنا و بەتەواوی نەیخستە پاڵ ئیمپراتۆریەتەکەوە.https://terebess.hu/keletkultinfo/lexikon/hodoltsag.html

لە ساڵی ١٥٤١ سلێمان بڕیاریدا ناوچەی بودای داگیرکراو چەسپێنێت و وەک بەشێکی ئۆرگانیکی ئیمپراتۆریەتەکە دایبمەزرێنێت. فەرماندەی نەمسایی ویلھێلم ڤۆن ڕۆگندۆرفی دوورخستەوە و شارەکەی گەمارۆدا و لە ٢٩ی ئابی ١٥٤١دا کۆنترۆڵی شارەکەی کرد، لەگەڵ شارەکەی ئەودیوی دانووب بە ناوی پێست. یەکسەر یەکەم ئەیالەت (پارێزگا)ی ئەوروپای ناوەڕاستی ڕێکخست کە پایتەختەکەی لە بودا(بودین) بوو.

ھەر لەو ساڵەدا چەند شارێکی دیکە کەوتنە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی: سێگێد، کالۆچسا و سزابادکا (بە سربی: سوبۆتیکا). لە ساڵانی ١٥٤٣-١٥٤٤، عوسمانییەکان قەڵاکانی نۆگراد، ڤاک، فێھێرڤار، پێکس و سیکلۆسیان داگیرکرد کە لەناو ئەیالەتە نوێیەکەدا چەسپێندران.Dr. Papp-Váry, Árpád (2005). Középiskolai történelmi atlasz. Budapest: Cartographia Kft. pp. 43–44.

لە ساڵی ١٥٥٢دا ئەیالەتێکی نوێ لە باکوور فراوانتر کرا و ئەیالەتی تەمشوار دامەزرا. کۆنترۆڵی سەربازی ناوچەکانی دەوروبەری لە بودینەوە دەکرد.Fekete, Lajos; Nagy Lajos (1986). Budapest története a török korban (History of Budapest in Ottoman period). Budapest: Akadémiai Kiadó. ساڵی دواتر پێشڕەوی عوسمانییەکان خاو بووەوە و خاکی ئەیالەتی بودین نەگۆڕا تا کۆتایی ھاتنی جەنگی پانزە ساڵە و ئاشتی زسیتڤاتۆرۆک، کە عوسمانییەکان خاکەکانیان لە باکووری نۆگراد لەدەستدا. ھەرچەندە ئەغری و قانیژە لەم شەڕانەدا گیران و لە ماوەیەکی کورتدا وەک سنجاق لەم ئەیالەتەدا بەڕێوەدەبرا.

 سەرچاوەکان 

بودین
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٣٤
بودین