شەڕی قەڵاچۆڵان

شەڕی قەڵاچۆڵان (١٨٥٠-١٨٥٥) 
شەڕی قەڵاچۆڵان یان بەرگرییەکانی شەمزینان، ململانێیەکی چەکداریی مێژوویی گەورە بوو کە لە نیوەی سەدەی نۆزدەهەمدا لە نێوان هێزەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و دانیشتووانی ئازادیخوازی ناوچەی شەمزینان ڕوویدا. ئەم شەڕە بەرگرییەکی گەورە بوو بۆ پاراستنی سەربەخۆیی ناوچەکە، ئازادی کۆچکردنی وەرزی، و سەروەریی خاکی باوباپیران.

 هۆکاری شەڕ و بارودۆخی سیاسی 
لەو سەردەمەدا، ئیمپراتۆریەتی عوسمانی هەوڵیدەدا بە سیاسەتی ئاسنینی خۆی، ناوچە کوردنشینە سنوورییەکان بە تەواوی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی خۆیەوە. هۆکارە سەرەکییەکانی شەڕ بریتی بوون لە:
 کۆنترۆڵکردنی قەڵاکان و ڕێگا ستراتیژییەکان لەلایەن دەوڵەتەوە.
 سەپاندنی باجی قورس (سەلانە) لەسەر ئاژەڵ و بەرهەمەکان.
 قەدەغەکردنی کۆچی وەرزی (گەرمیان و کوێستان) کە بنەمای ژیانی ئابووری و کەلتووری ناوچەکە بوو.

 بەرگری و ڕۆلی شەڕکەرەکان 
لە بەرامبەر ئەم هەوڵانەی عوسمانییەکان، شەڕکەرانی عەشیرەتی هەرکی وەک قەڵایەکی پۆڵایین وەستانەوە و ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەیان لە بەرگری و شەڕەکەدا گێڕا. لەم نێوەندەدا، بنەماڵەی مام براهیم کە بنەماڵەیەکی بەناوبانگ بوون لەناو پۆی مەندا، ڕۆڵی پێشەنگ و فەرماندەییان لە بەرگرییەکەدا گێڕا. ئەوان بە ئازایەتییەکی بێوێنە و سەرکردایەتییەکی لێهاتوو، ورەی شەڕکەرەکان ئەستوور کرد و پلانەکانی لەشکری عوسمانییان تێکشکاند.

شەڕکەرانی هەرکی شارەزاییەکی بێوێنەیان لە جوگرافیای سەخت و کوێستانی شەمزینان هەبوو. ئەوان بە بەکارهێنانی شەڕی پارتیزانی، لە بەرزاییەکان و ئەشکەوتەکانەوە هێرشیان دەکردە سەر لەشکری عوسمانی. لەشکری عوسمانی کە چەکی قورسیان پێبوو، لەناو ئەو زەوییە شاخاوییە سەختەدا تەڵەزگ بوون، نەدەتوانی بە ئاسانی بجوڵێن یان ڕیزەکانیان ڕێکبخەن، ئەمەش وایکرد شەڕکەرانی هەرکی زیانی کوشندە و گەورە لە هێزەکانیان بدەن و هێڵەکانی دابینکردنیان بپچڕن.

 ڕووداوە سەرەکییەکان 
 شەڕی گەرووی شەمزینان: سوپای عوسمانی هەوڵیدا لە ڕێگەی گەرووەکانەوە بێنە ناوچەکە، بەڵام بەرگرییەکەی هەرکییەکان بووە هۆی شکستیان.
 گۆڕەپانی قەڵاچۆڵان: ئەمە ئەو ناوچەیە بوو کە شەڕە گەورەکەی تێدا ڕوویدا و سەرەڕای جیاوازی زۆری ژمارەی سەرباز و چەک، بەرگرییەکەیان بووە هۆی پاشەکشەی عوسمانییەکان.

 ئەنجام و کاریگەرییەکان 
بەرگرییەکە بووە هۆی ئەوەی عوسمانییەکان نەتوانن بە تەواوی کۆنترۆڵی ناوچەکە بکەن و ناچار بوون سازش بکەن. ئەم شەڕە ناوبانگی شەڕکەرانی هەرکییەکانی وەک عەشیرەتێکی ئازا، نەتەوەپەروەر، و نەبەرد لە مێژووی کوردستاندا زیاتر کرد.

 سەرچاوەکان 
 مێژووی عەشیرەتە کوردەکان، گێڕانەوە زارەکییەکان.
 بەڵگەنامە مێژووییەکانی حکومەتی عوسمانی سەبارەت بە ناوچەی شەمزینان.

Category:شەڕەکانی کوردستان
Category:هەرکی
Category:مێژووی عوسمانی
Category:شەڕەکان لە سەدەی ١٩