سەددامیزم

سەددامیزم کە بە بەعسیی سەددامی ناسراوە، ئایدۆلۆژیایەکی سیاسی بەعسییە کە لەسەر بنەمای بیرۆکە و بیرکردنەوەی سیاسی سەددام حوسێن دامەزراوە کە لە ساڵی ١٩٧٩ تا ٢٠٠٣ وەک سەرۆککۆماری عێراق کاری کردووە. ناسیۆنالیزمی عەرەبی و سۆسیالیزمی عەرەبی و ناسیۆنالیزمی عەرەبی لە باوەش دەگرێت، جگە لە جیھانێکی عەرەبی کە ناوەندەکەی لە عێراقە و داوا لە وڵاتانی عەرەبی دەکات گوتاری سیاسی سەددامی وەربگرن و «گوتاری ناسری» ڕەت بکەنەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکات دوای شەڕی شەش ڕۆژە لە ساڵی ١٩٦٧ ڕووخاوە. سەربازییە و ململانێ و ململانێ سیاسییەکان بە شێوەیەکی سەربازی وەک «شەڕ” سەیر دەکات کە پێویستی بە “شەڕکردن»، «پڕکردنەوە»، «سەنگەرەکان»، «قەڵاکان» و «خەندەقەکان» ھەیە. سەددامیزم پشتیوانی فەرمی لەلایەن حکوومەتەکەی سەددام حوسێن و حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی دەسەڵاتداری عێراقی بەھرەمەند بوو و لەلایەن ڕۆژنامەی بابلی عێراقی کە خاوەنەکەی عودەی حوسێن کوڕی سەددام بوو، پەرەی پێدرا.

زۆرجار سەددامیزم وەک ئایدۆلۆژیایەکی تاکڕەو و تۆتالیتار وەسف کراوە کە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی ھەموو لایەنەکانی ژیانی عێراق بووە، ڕەخنەگرانیش تۆمەتباریان کردووە بەوەی کە «ناسیۆنالیزمی عەرەبی سوننە و ستالینیزمێکی سەرلێشێواو و زەوقێکی فاشیستی بۆ نیشتمان و سەرکردەکەی» تێکەڵ کردووە، ھەروەھا توانیوویەتی سەددام بتوانێت کولتێکی کەسایەتی لە دەوروبەری خۆیدا دروست بکات. بەڵام کارپێکردنی ئەم ناولێنانانە کەوتە بەر تانە. سروشتی ڕاستڕەوی سەددامی بەشداری کرد لە ڕکابەریی نێوان بەعسییەکان لەگەڵ نوێبەعسی چەپی دوور و  بنەماڵەی ئەسەد کە لە سووریای بەعسدا ھاتنە سەر دەسەڵات.

 بنەماکان 
 بەعسیزم 
سەددام حوسێن، بیروبۆچوونە سیاسی و ئایدیۆلۆژییەکانی لەسەر دیدگای میشیل عەفلەق، دامەزرێنەری سەرەکیی حیزبی بەعس، داڕشتبوو. ھەروەھا سەددام خوێنەرێکی بە پەرۆشی بابەتە سیاسییە نێونەتەوەیییەکان بوو، بەتایبەت لەبارەی ھێزە ماددی و مەعنەوییەکانەوە. حکوومەتەکەی سەددام ڕەخنەی لە مارکسیزمی کلاسیک دەگرت و دژی چەمکە مارکسییەکانی وەک «ململانێی چینایەتی»، «دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا» و «بێخوایی» بوو. ھەروەھا دژی ئەو بانگەشەیەی مارکسیزم-لێنینیزم بوو کە پێی وابوو ھەر پارتێکی نا مارکسی-لێنینی، بە شێوەیەکی خۆکارانە بۆرژوازییە. لە بەرامبەردا، پێی وابوو حیزبی بەعس بزووتنەوەیەکی شۆڕشگێڕی جەماوەرییە و گەل سیاسەتی وردەبۆرژوازی ڕەتدەکاتەوە.

سەددام حوسێن ئیدیعای دەکرد کە نەتەوەی عەرەب ئەو پێکھاتە چینایەتییەی نییە کە لە نەتەوەکانی تردا ھەیە، بەڵکو دابەشبوونی چینایەتی لە کۆمەڵگەی عەرەبیدا زیاتر لەسەر بنەمای نەتەوەیییە لە نێوان عەرەب و ناعەرەبەکاندا. لەگەڵ ئەوەشدا، بە ڕێزەوە باسی لێنینی دەکرد و ستایشی دەکرد بۆ ئەوەی کە تایبەتمەندییەکی ڕووسیی ناوازەی بە مارکسیزمی ڕووسی بەخشیبوو، کە مارکس بە تەنیا نەیتوانیبوو بیکات. ھەروەھا سەرسامیی خۆی بۆ سەرکردە کۆمۆنیستەکانی دیکە وەک فیدڵ کاسترۆ، ھۆ شی مین و جۆسیپ برۆز تیتۆ دەردەبڕی، بەڵام زیاتر لەبەر ڕۆحییەتی جەختکردنەوەیان لەسەر سەربەخۆیی نەتەوەیی، نەک لەبەر کۆمۆنیستبوونیان.

 ناسیۆنالیزمی عەرەبی 
سەددام حوسێن و ئایدیۆلۆگەکانی ھەوڵیان دەدا پەیوەندییەک لە نێوان شارستانییەتی کۆنی بابلی و ئاشووری لە عێراق و ناسیۆنالیزمی عەرەبیدا دروست بکەن، بەو بانگەشەیەی کە بابلییەکان و ئاشوورییە دێرینەکان باپیرانی عەرەبەکانن. بەم شێوەیە، سەددام و لایەنگرانی پێیان وابوو ھیچ ناکۆکییەک لە نێوان میراتی مێزۆپۆتامیا و ناسیۆنالیزمی عەرەبیدا نییە.

سەددام لە ماوەی شەڕی ئێران و عێراق (١٩٨٠–١٩٨٨)، عێراقی وەک قەڵغانی جیھانی عەرەبی لە بەرامبەر فراوانخوازیی ئێراندا وێنا دەکرد. بە پشتیوانیی وڵاتانی دیکەی عەرەبی، بەتایبەتی وڵاتانی کەنداو، سەددام بووبووە «بەرگریکاری جیھانی عەرەبی» لە دژی ئێرانێکی شۆڕشگێڕ، بناژۆخواز و ئیسلامیی شیعەی فراوانخواز. ئوردن و وڵاتانی کەنداو سەددامیان وەک بەرگریکاری ناسیۆنالیزمی عەرەبی دەناسی. بۆ ڕێگریکردن لەوەی شیعەکانی عێراق بیروباوەڕی خومەینی وەربگرن و بچنە پاڵ ھاوئایینەکانیان لە ئێران، سەددام جەختی زیاتری لەسەر ناسنامەی عەرەبیی عێراق دەکردەوە، لە بەرامبەر ناسنامەی فارسیی ئێرانییەکاندا.

 سۆسیالیزمی عەرەبی 
حیزبی بەعسی دەسەڵاتدار لە سەردەمی سەددامدا، بە فەرمی «سۆسیالیزمی عەرەبی» پەیڕەو دەکرد. سەرەڕای ئەمە، سۆسیالیزمەکەی سەددام وەک «پۆپۆلیزمێکی پەرتەوازە» وەسف کراوە کە ئابوورییەکی توندی ژێر کۆنترۆڵی دەوڵەت و ڕێژەیەک کەرتی تایبەتی تێکەڵ کردبوو، کە ئامانجی سەرەکیی لێی پتەوکردنی پێگەی سیاسیی خۆی بوو.

 ئیسلامگەرایی 
سەددام لایەنگرێکی دیاری ناسیۆنالیزمی عەرەبی-ئیسلامی بوو. لە کاتی شەڕی ئێران-عێراقدا، جەختی لەسەر ڕەچەڵەکی خۆی دەکردەوە کە دەگەڕایەوە سەر بنەماڵەی پێغەمبەر، تا شەرعییەتێکی ئایینیی کلاسیکی بۆ خۆی دەستەبەر بکات. سەددام لەنێوان ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨٢دا، پشتیوانیی لە ڕاپەڕینی ئیسلامییەکانی سووریا دەکرد و بەردەوام چەک و پێداویستی بۆ یاخیبووانی ئیخوان موسلمین دابین دەکرد.

لە حوزەیرانی ١٩٩٣، سەددام «ھەڵمەتی ئیمانی» ڕاگەیاند کە لەلایەن عیزەت ئیبراھیم دوورییەوە سەرپەرشتی دەکرا. ئامانجی ئەم سیاسەتە نوێیە، برەودان بوو بە ئیسلامگەرایی و ھاندانی پابەندبوونی ئایینی لەناو کۆمەڵگەی عێراقیدا. ئەم ھەنگاوە وەک «سیاسیکردنی تەواوەتی ئیسلام» لەلایەن بەعسەوە وەسف کرا و گۆڕانکارییەکی دیاری لە سیاسەتی عەلمانیترانەی ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکاندا نیشان دا. ھەڵمەتەکە ئازادیی زیاتری بەخشییە گرووپە ئیسلامییەکان، بوودجەی زیاتری بۆ پڕۆژە ئایینییەکان تەرخان کرد، جێبەجێکردنی سزای ئیسلامی زیاد کرا و گرنگیی زیاتر بە ئیسلام درا لە ھەموو کەرتەکانی ژیانی عێراقیدا، لەگەڵ پاراستنی بنەماکانی ناسیۆنالیزمی عەرەبی.

 سیاسەتەکانی سەددام 
 سیاسەتی ئابووری و کۆمەڵایەتی 
بە گوتەی فێبی مار، سەددام «خزمەتگوزاریی تەندروستی، پەروەردە و کۆمەڵایەتیی بەرفراوانی دابین کرد کە زۆر لەوە زیاتر بوو کە ھەر ڕژێمێکی پێشووتر پێشکەشی کردبوو.» سەددام چاکسازیی کشتوکاڵی ئەنجام دا، نەخۆشخانە و خوێندنی کردە خۆڕایی، ژمارەی خوێندکارانی لە قوتابخانەکاندا دوو ھێندە کرد و ژێرخانی وەک ڕێگاوبان، کارەبا و ئاوی پەرەپێدا. سەرباری ئەمانە، تێکڕای تەمەن بەرز بووەوە و ڕێژەی مردنی منداڵان کەم بووەوە.

سەددام باجی گومرگی سەپاند و پیشەسازییە ناوخۆیییەکانی پاراست، ھەروەھا پشتیوانیی لە پڕۆژەکانی بەپیشەسازیکردن دەکرد. داھاتی نەوت لە ١ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٧٢ بۆ ٣٣ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٨٠ بەرزبووەوە. دوای داگیرکردنی کووەیت و شەڕی کەنداو لە ساڵی ١٩٩١، نەتەوە یەکگرتووەکان سزای ئابووریی بەسەر عێراقدا سەپاند. ئەمەش بووە ھۆی داڕمانێکی ئابووریی توند؛ کۆی بەرھەمی ناوخۆیی عێراق لە ٦٦٫٢ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٨٩ەوە بۆ ١٠٫٨ ملیار دۆلار لە ساڵی ١٩٩٦ دابەزی، ھاوکات داھاتی ساڵانەی تاکەکەسیش لە ٣٬٥١٠ دۆلارەوە بۆ ٤٥٠ دۆلار کەم بووەوە.

سەددام سیستمی دەستەبەریی کۆمەڵایەتیی وەک ھاوکاریی کەمئەندامانی دامەزراند. ھەروەھا سیستمی بیمەی تەندروستیی پەیڕەو کرد بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی ھاووڵاتیانی عێراق دەستیان بە خزمەتگوزاریی تەندروستی و دەرمان دەگات. کەرتی تەندروستی لە ساڵانی نەوەدەکاندا بەھۆی ئەو سزایانەی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە خراپتر بوو کە ڕێگرییان لە گەیشتنی کەرەستە و پێداویستییە پزیشکییە بنەڕەتییەکان دەکرد. وا بڕوا دەکرێت کە ئەو سزایانە بووبنە ھۆی مردنی نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ عێراقی بەھۆی کەمیی خۆراک و دەرمانەوە.

سەددام حوسێن وەبەرھێنانێکی گەورەی لە پڕۆژەکانی ژێرخاندا کرد، وەک ڕێگاوبان، پرد و باڵەخانە گشتییەکان. ئەمەش بەشدار بوو لە نوێکردنەوەی شارەکانی عێراق و باشترکردنی ژێرخانی گشتی. سەددام گرنگییەکی زۆری بە پەروەردە و تەندروستی دەدا. حکوومەت وەبەرھێنانی لە دروستکردنی قوتابخانە و نەخۆشخانەکاندا کرد و ڕێژەی خوێندەواری لە عێراقدا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد. ھەروەھا سەددام سیاسەتی بۆ پێشخستنی مافەکانی ژنان لە عێراقدا جێبەجێ کرد.

 پشتیوانی لە دۆزی فەلەستین 
سەددام پشتیوانێکی سەرسەختی ناسیۆنالیزمی فەلەستینی بوو. چەندین ڕێکخراوی گەریلا و چەکداریی فەڵەستینی وەک ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین، بەرەی ڕزگاریخوازی فەلەستین، بەرەی ڕزگاریخوازی عەرەبی و ڕێکخراوی ئەبوونیزالی لەخۆگرتبوو و پشتیوانیی لێ دەکردن. سەرباری ئەوەش، یارمەتیی داراییی ئەو خێزانە فەڵەستینیانەی دەکرد کە منداڵەکانیان لە کردەوەی خۆکوژیدا لەکاتی ڕاپەڕینی دووەمدا گیانیان لەدەست دەدا. لە نیسانی ٢٠٠٢، سەددام بڕی پارەی ھاوکاریی بۆ خێزانی شەھیدانی فەڵەستینی لە ١٠ ھەزار دۆلارەوە بۆ ٢٥ ھەزار دۆلار زیاد کرد. مەحموود بەشارات، نوێنەری کەناری ڕۆژاوا کە پارەکەی دابەش دەکرد، گوتی: «دەبێت لە سەرۆک سەددام بپرسن بۆچی ئەوەندە بەخشندەیە؛ بەڵام ئەو شۆڕشگێڕە و دەیەوێت ئەم خەباتە شکۆمەندە، ڕاپەڕین، بەردەوام بێت.»

لە نیسانی ١٩٩٠، سەددام ھەڕەشەی لەناوبردنی نیوەی ئیسرائیلی بە چەکی کیمیایی کرد ئەگەر ھێرش بکاتە سەر عێراق. لە ساڵی ١٩٩١، فەرمانی بە ھێرشێکی مووشەکی کرد دژی ئیسرائیل و عێراق لە کاتی شەڕی کەنداودا ٤٢ مووشەکی سکودی ئاراستەی تەلئەبیب و حەیفا کرد. لە ئەنجامی ھێرشەکاندا لە نێوان ١١ بۆ ٧٤ ئیسرائیلی کوژران؛ بەڵام ئیسرائیل بەھۆی فشاری ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەڵامی نەدایەوە.

سەددام ھێشتا وەک کەسایەتییەکی قارەمان لە کەناری ڕۆژاوا و کەرتی غەززەدا دەبینرێت، کە دانیشتووانەکەی وەک سەرکردەیەکی عەرەب یادی دەکەنەوە کە ئامادە بوو بەرەنگاری ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسرائیل ببێتەوە. لە جیھانی عەرەبیدا، سەددام بە گشتی بە ڕێزەوە سەیر دەکرێت، بەتایبەتی بەھۆی پشتیوانیکردنی لە دۆزی فەڵەستین. یادگارییەک بۆ سەددام لە شاری قەلقیلیە دروست کراوە و چەندین وێنە و شێوازی تری یادەوەری لە سەرتاسەری فەڵەستیندا ھەن. ئەو بە پابەندبوونی بە دۆزی فەڵەستین و ھەڵوێستی دژە زایۆنیستییەکەی ناسراوە. لە ساڵی ٢٠٠١، سەددام لە تەلەڤیزیۆنی عێراقەوە گوتی:

 پەرستنی کەسایەتی 
پەرستنی کەسایەتیی سەددام حوسێن بووبووە بەشێکی دیاری چاندی جەماوەریی عێراق. ھەزاران وێنە، پۆستەر، پەیکەر و دیواربەندی بۆ ڕێزلێنان لێی لە سەرتاسەری عێراقدا دانران. وێنەی لەسەر باڵەخانە فەرمییەکان، قوتابخانەکان، پۆلەکان، فڕۆکەخانەکان، دوکانەکان و ھەموو جۆرەکانی دراوی دیناری عێراقی ھەبوو. سەددام دەیویست سەرنجی ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگەی عێراقی ڕابکێشێت. جاری وا ھەبوو جلی بەدەوی، جلوبەرگی نەریتیی جووتیارانی عێراق یان تەنانەت جلی کوردیشی لەبەر دەکرد. ھەروەھا بە جلوبەرگی ڕۆژاواییشەوە دەردەکەوت تا وێنەی سەرکردەیەکی شارستانی و ھاوچەرخ نیشان بدات. ھەندێک جار خۆی وەک موسڵمانێکی سوننەی پابەند پیشان دەدا و جامانە و عەبای لەبەر دەکرد و ڕووی لە مەککە نوێژی دەکرد؛ بەڵام زۆربەی کات، بە جلوبەرگی سەربازییەوە دەبینرا.

دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٣، کە بە ڕووخاندنی پەیکەرەکەی لە گۆڕەپانی فیردەوس لە بەغدا ھێما کرا، ھەموو پەیکەرەکانی سەددام تێکدران و سەرجەم دیاردەکانی دیکەی پەرستنی کەسایەتییەکەی سڕانەوە.

 پاکتاوکردن و لەسێدارەدان 
سەددام بە بەکارھێنانی تیرۆر دژی ھاووڵاتیانی خۆی ناسرابوو. گۆڤاری «ئیکۆنۆمیست» سەددامی وەک «یەکێک لە دوا دیکتاتۆرە گەورەکانی سەدەی بیستەم» وەسف کردووە و نووسیویەتی «لە ڕووی خۆپەرستی، دڵڕەقی، و ئارەزووی نەخۆشانەی بۆ دەسەڵات، ھیچی لەوانی دیکە کەمتر نەبوو.» ڕژێمی سەددام بووە ھۆی کوژرانی لانیکەم ٢٥٠٬٠٠٠ عێراقی و تاوانی جەنگی لە ئێران، کوێت و سعوودیە ئەنجامدا. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ (ھیومان ڕایتس وۆچ) و لێبووردنی نێونەتەوەیی (ئەمنستی ئینتەرناشناڵ) بەردەوام ڕاپۆرتیان لەسەر زیندانیکردنی بەرفراوان و ئەشکەنجەدان بڵاودەکردەوە. سەددام ھەروەھا سامانی نەوتی عێراقی بۆ دروستکردنی تۆڕێکی بەرژەوەندیخوازی بەکاردەھێنا تا پشتیوانیی لایەنگرانی ڕژێمەکەی مسۆگەر بکات.

ھەڵمەتی ئەنفال لە ساڵی ١٩٨٨ لە ناوچەکانی باشووری کوردستان وەک وەڵامێک بۆ یاخیبوونی کوردەکان کە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەکران، ئەنجامدرا. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ مەزەندەی دەکات کە لە نێوان ٥٠ ھەزار بۆ ١٨٢ ھەزار کەس لەو ھەڵمەتەدا کوژراون. دوای شەڕی کارەساتباری کەنداو، شیعەکان لە باشووری عێراق ڕاپەڕین و بەرپرسانی بەعسیان لە کاتی ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١دا لەسێدارە دا. سەددام بە شێوەیەکی دڕندانە وەڵامی دایەوە و دوژمنان و گومانلێکراوانی سیاسیی کوشت، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ١٥٠ ھەزار شیعەی عێراقی.

 عەلمانییەت و تائیفییەت 
لەژێر دەسەڵاتی سەددامدا، ململانێی سوننە و شیعە زیاتر جیاوازییەکی نەتەوەیی بوو نەک ئایینی. زاراوەی «عەجەم» (ناعەرەب) بۆ لەکەدارکردنی چالاکوانان و نەیارانی سیاسیی شیعە، بەتایبەتی ئێرانییەکان، بەکاردەھێنرا. ھەرچەندە سەددام لە سەرەتادا بانگەشەی بۆ عەلمانییەت و ناتائیفییەت دەکرد، بەڵام سەردەمی دەسەڵاتەکەی توندوتیژیی تائیفیی بەخۆیەوە بینی. عێراق لەلایەن نوخبەیەکی عەرەبی سوننەوە بەڕێوە دەبرا، ھەرچەندە ڕێگە بە شیعە و کوردەکان دەدرا بەشداری لە بنیاتنانی وڵاتدا بکەن، بە مەرجێک ھیچ کێشەیەک دروست نەکەن. سەددام بۆنە ئایینییە گشتییەکانی شیعەکانی وەک تەتبیر، عاشوورا و ماتەمینیی موحەڕەمی قەدەغە و سەرکوت کرد. گرژییە تائیفییەکان لە کاتی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩ و شەڕی دواتری ئێران-عێراقدا زیاتر دەرکەوتن. ڕووحوڵڵا خومەینی، ڕێبەری نوێی ئیسلامیی شیعەی ئێران، ھەڵمەتێکی پڕوپاگەندەیی دەستپێکرد و داوای لە شیعەکانی عێراق کرد بیروباوەڕەکەی قبووڵ بکەن و دژی ڕژێمی بەعسی سوننە-باڵادەستی سەددام ڕاپەڕن.

سەرەڕای ترسەکانی سەددام، ھەوڵەکانی ئێران بۆ «ھەناردەکردنی شۆڕش» تا ڕادەیەکی زۆر لە کۆکردنەوەی پشتیوانیی شیعەکانی عێراق و وڵاتانی کەنداو سەرکەوتوو نەبوو. زۆربەی شیعەکانی عێراق کە زۆرینەی ھێزە چەکدارەکانیان پێکدەھێنا، لە کاتی شەڕی ئێران-عێراقدا وڵاتەکەی خۆیان ھەڵبژارد، نەک ھاوئایینە ئێرانییەکانیان. بۆ پووچەڵکردنەوەی ھەڕەشەی ئۆپۆزسیۆنی شیعە لەکاتی شەڕدا، سەددام ھەندێک ھەنگاوی بۆ باشترکردنی دۆخی کۆمەڵگەی شیعە نا. ژمارەیەکی زۆری شیعەی بانگھێشت کرد تا بچنە ناو حیزبی بەعسەوە، کە ئەمە گۆڕانکارییەک بوو لە سیاسەتی پێشووی دوورخستنەوەیان. شیعەکان بوونە زۆرینە لە دەستەی بەڕێوەبەریی حیزب و ٤٠٪ی ئەندامانی پەرلەمانی عێراقیان پێکدەھێنا.

دوای شەڕی کەنداو، شیعەکان بەشدارییان لە ڕاپەڕینێکی بە زۆری تائیفیدا کرد دژی ڕژێمی سەددام. ڕاپەڕیوە شیعەکان وێنەی سەرکردە ئایینییەکانی شیعە وەک خومەینی و ھێما ئایینییەکانی دیکەیان بەرز کردبووەوە. ڕاپەڕینەکان لەلایەن ڕژێمەوە بە بەکارھێنانی ھێز و لەسێدارەدانی بەکۆمەڵ سەرکوت کران و دەسەڵاتی سوننە توانیی جارێکی دیکە ئارامی بگەڕێنێتەوە. بە درێژاییی ساڵانی نەوەدەکان، سەددام زیاتر پشتی بە بەرپرسانی عەرەبی سوننەی ھۆزەکەی خۆی (ئەلبوو ناسر) دەبەست. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەروەک لەناو کۆمەڵگاکانی تردا، شیعەی دڵسۆزیش ھەبوون کە لە حکوومەتەکەیدا خزمەتیان دەکرد، وەک سەعدوون حەمادی و محەممەد سەعید سەحاف.

 سەرچاوەکان 

پۆل:سەددام حوسێن
پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت