ئەیالەتی ئایدن

ئەیالەتی ئایدن (بە تورکیی عوسمانی: ایالت آیدن بە ڕۆمانی:Eyālet-i Aydın) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو.

 مێژوو 
لە ڕێکخستنی کارگێڕی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە سەردەمی کلاسیکدا، بەیلەربەیلیغی ڕومێل و ئانادۆڵ ھەبوون. لە ڕێسایەکی نوێدا کە لە ساڵی ١٨١١دا دەرچوو، ئەیالەتی ئانادۆڵ دابەشکرا و چەند ئەیالەتێکی نوێ دامەزران. ھاوکات ئایدن کرا بە ناوەندی ئەیالەتی ئایدن و ئیزمیری پێوە بەسترایەوە.https://web.archive.org/web/20111007185405/http://www.tsk.tr/8_TARIHTEN_KESITLER/8_1_Ermeni_Sorunu/konular/ermeni_faaliyetleri_pdf/Arsiv_Belgeleriyle_Ermeni_Faaliyetleri_Cilt_1.pdf

کاتێک فەیلەقی یێنیچێری لە ساڵی ١٨٢٦دا ھەڵوەشایەوە، گۆڕانکارییەکی نوێ لە دابەشکردنی کارگێڕی ئەیالەتەکەدا کرا. ئەیالەتی ئانادۆڵ دابەش بوو بەسەر چوار سنجاقدا. ئیدارەی سنجاقەکانی حەمیدەلی (ئیسپارتە)، ئیزمیر، ساروھان (مانیسا)، تەکەیلی (ئانتالیا) و مەنتشە (موغلا)، کە ئایدین پایتەختی ئەیالەتەکە بوو، درا بە وەزیری حوسێن پاشا.https://books.google.iq/books?id=cVQDZFM1T2IC&pg=PA1796&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

لە ساڵی ١٨٤١ ناوەندی ئەیالەتی ئایدن لە ئایدینەوە گواسترایەوە بۆ ئیزمیر، بەڵام لە ساڵی ١٨٤٣ ئایدین بووەوە ناوەندی ئەیالەت. ئەم دۆخە کە بۆ ماوەی ٣ ساڵ بەردەوام بوو، جارێکی تر لە ساڵی ١٨٤٦دا گۆڕانی بەسەردا ھات، کاتێک ئیزمیر بوو بە ناوەندی ئەیالەتی ئایدن.

لە ڕێکخستنی کارگێڕی ساڵی ١٨٤٦-١٨٤٧دا، ئەیالەتی ئایدن، سنجاقەکانی ناوەڕاست و ھەروەھا سنجاقەکانی دەنیزلی و مەنتشەی لەخۆگرتبوو. بە پەسەندکردنی ڕێسای ڕێکخستنی ئەیالەت لە ساڵی ١٨٦٤، ئەیالەتەکە ھەڵوەشایەوە و ویلایەتی ئایدن دامەزراا.https://catalog.hathitrust.org/Record/003515313

 سنجاقەکان 
سنجاقەکانی سەر بە سەدەی نۆزدەھەم:
 سنجاقی ساروھان (مانیسا)
 سنجاقی ئیزمیر فەرھەنگی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لەلایەن (کۆنستنتین جۆرجیڤیچ مۆستراس). لاپەڕە 14
 سنجاقی ئایدین
 سنجاقی مەنتشە (موغلا)
 سنجاقی دەنیزلی

 سەرچاوەکان 

ئەیالەتەکانی عوسمانی|ئایدن
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٤
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٧