شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)

شەڕی سۆران و عوسمانی یان یەکەم شەڕی سۆران و عوسمانی لە ساڵی ١٨٣٣ ڕوویدا، دوای ئەوەی میر محەممەدی ڕەواندوز میرنشینە کوردییەکانی دراوسێی داگیرکرد. پاشان سەربەخۆییی ڕاگەیاند و شکستی بەسەر عوسمانییەکاندا ھێنا بە ڕێگریکردن لە ھەموو ھێرشەکانی عوسمانییەکان لە نێوان ساڵانی ١٨٣٣ بۆ ١٨٣٥.

 سەرچاوەی ململانێکان 
ناوەندی کێشکردنی ڕاپەڕینەکانی کورد لە سەدەی نۆزدەھەمدا لە ناوچە شاخاوییەکانی باشووری کوردستاندا چڕبووەوە. دوای پاشەکشەی میرنشینی بابان، میر محەمەد دەسەڵاتی خۆی فراوانتر کرد، فەرمانڕەواییی میرنشینی سۆران کە کەوتبووە نێوان زێی گەورە و سنووری ئێران، کە «بەڵێنی دروستکردنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردیی گرتە ئەستۆ».

زەمینەی جیۆپۆلەتیکی لەبار بوو: لاوازیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کە لە شەڕی دژی ڕووسیا سەریھەڵدا، لە کاتێکدا سەربازەکانی لە دژی ھێزەکانی محەممەد عەلی پادشای میسر کۆکرابوونەوە کە یاخیببوون لە دەسەڵاتی ناوەندی.

میر محەممەد بە ئیلھام وەرگرتن لە مۆدێلی میسری، بەرنامەیەکی فراوانی مۆدێرنیزاسیۆنی لە ڕەواندزی پایتەختەکەی دەستپێکرد. کارگەی چەکی لەوێ دامەزراند بۆ بەرھەمھێنانی تفەنگ و تەقەمەنی و تۆپ. زیاتر لە دوو سەد تۆپی لە ناوخۆدا دروست کرد کە بەشێکیان تا ئێستاش لە ڕەواندز و لە مۆزەخانەکانی بەغدا پارێزراون. لە ھەمان کاتدا سوپایەکی ئاساییی ڕاھێنراوی باشی دروستکرد کە نزیکەی ١٠ ھەزار سوارە و ٢٠ ھەزار پیادەی تێدابوو.

تا کۆتاییی مانگی ئایاری ساڵی ١٨٣٣، سەربازەکانی دەسەڵاتیان بەسەر بەشێکی زۆری باشووری کوردستاندا دامەزراندبوو- بە ناوچەکانی سۆران ، بادینان و مووسڵیشەوە- و ھاوپەیمانییان لەگەڵ میرەکانی میرنشینی بۆتان مسۆگەر کرد.

پاشان میر محەممەد بە گرتنی پارێزگای دیاربەکر درێژەی بە فراوانبوونی خۆی دا.

 شەڕی دژی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی 
فراوانبوونی سەربازی و سیاسیی میر محەممەد بە خێرایی سەرنجی لەلایەن باب ئەلعالی ڕاکێشرا. لەبەرامبەردا سوڵتان مەحموودی دووەم فەرمانی ھەڵمەتێکی سەربازیی دا کە بۆ چەقاندن و سەرکوت کردنی بزووتنەوەی کورد داڕێژرابوو. سەربازانی ئیمپراتۆری کە بنکەکەیان لە سێواس بوو، بە سەرۆکایەتیی محەممەد ڕەشید پاشا، کۆکرانەوە، بە پشتیوانیی ھێزی وەلییەکان (پارێزگارەکان)ی مووسڵ و بەغدا.

شەڕی عوسمانی و سۆران لە ھاوینی ساڵی ١٨٣٤ سەریھەڵدا، بەپێی کاپتن ھێلموت ڤۆن مۆلتکە کە ئەوکات ڕاوێژکاری سەربازیی عوسمانییەکان بوو، شەڕەکە بە تایبەتی چڕ بوو. ڕاپۆرتی دا کە کورد بەرخۆدانێکی قارەمانانەیان ئەنجامدا، سەربازە عوسمانییەکانی ناچار کرد بۆ ماوەی سی بۆ چل ڕۆژ شەڕ بکەن بۆ ئەوەی تەنانەت بچووکترین تەپۆڵکە یان گردیش بگرن. سوپای ئاساییی کورد بە پاڵپشتیی یەکینە سەربازییەکان زیانێکی زۆری بە دووژمنەکانیانی گەیاند.

سەربازانی عوسمانی کە ماندوو بوون و بێھێز ببوون، شکستیان ھێنا و میر محەممەد کۆنترۆڵێکی کاریگەرانەی خاکەکەی گرتە دەست.

 فەتحەکان 
میری ڕەواندز دەستی بەسەر زۆرێک لە میرنشینە کوردییەکانی دراوسێدا گرت و پێشڕەویی کرد بۆ ناوچەی ئامەد. چەندین جار ھێزەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیی تێکشکاند.

 ئەمانەش ببینە 

 دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی

 سەرچاوەکان 

پۆل:مێژووی کورد
پۆل:میرنشینی سۆران
پۆل:شەڕەکان
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
پۆل:سەدەی ١٩یەم
پۆل:دەیەی ١٨٣٠
پۆل:١٨٣٣
پۆل:١٨٣٤
پۆل:١٨٣٥
پۆل:سۆران
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:مێژووی سەربازی

پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران