جۆن ھیوم

جۆن ھیوم (بە ئینگلیزی: John Hume؛ لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٣٧ – کۆچکردووی ٣ی ئابی ٢٠٢٠) سیاسەتوانێکی ئایرلەندی باکوور بوو کە بە یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییەکانی مێژووی ھاوچەرخی ئایرلەند و ئەندازیاری سەرەکیی پرۆسەی ئاشتیی ئایرلەندی باکوور دادەنرێت. ئەو یەکێک بوو لە ئەندامە دامەزرێنەرەکانی پارتی سۆسیال دیموکرات و کرێکاران (SDLP) و لە ساڵی ١٩٩٨دا، شانبەشانی دەیڤد تریمبڵ، خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی پێ بەخشرا.

 ژیانی سەرەتایی و خوێندن 
وێنۆک|نیو پەیکەری سیاسەتوان و سەرکردەی مافە مەدەنییەکانی ئایرلەندی، جۆن ھیوم، کە لە ساڵی ٢٠٢٣ دروست کراوە و لە لێنستەر ھاوس دانراوە.
جۆن ھیوم لە شاری دێری لە ئایرلەندی باکوور لەدایک بوو. دوای تەواوکردنی خوێندنی ناوەندی، چووە کۆلێژی سانت پاتریک لە ماینووس، کە گەورەترین ناوەندی خوێندنی کاسۆلیکی بوو لە کۆماری ئایرلەند. دوای بەدەستھێنانی بڕوانامە لە مێژوو و فەڕەنسیدا، گەڕایەوە بۆ شارەکەی و وەک مامۆستا دەستی بە کار کرد.

 کاروانی سیاسی 
ھیوم لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٦٠دا وەک یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی بزووتنەوەی مافە مەدەنییەکان دەرکەوت، کە داوای کۆتاییھێنان بە جیاکاریی دژی کەمینەی کاسۆلیکیان دەکرد. لە ساڵی ١٩٧٠دا، یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی پارتی سۆسیال دیموکرات و کرێکاران (SDLP) و لە ساڵی ١٩٧٩ بووە سەرۆکی پارتەکە، پلەیەک کە تا ساڵی ٢٠٠١ بەردەوام بوو تێیدا.

ھیوم لە ماوەی کاروانی ڕامیاریدا چەندین پلەی گرنگی ھەبوو:

 ئەندامی پەرلەمانی ئایرلەندی باکوور (١٩٦٩–١٩٧٢).
 ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا (١٩٧٩–٢٠٠٤).
 ئەندامی پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو بۆ بازنەی فۆیڵ (١٩٨٣–٢٠٠٥).

 ڕۆڵی لە پرۆسەی ئاشتیدا 
وێنۆک|سەرۆک بێڵ کلینتن و جۆن ھیوم، سەرۆکی پارتی سۆسیال دیموکرات و کرێکاران (SDLP).
وێنۆک|دیوارێک لە ناوچەی بۆگساید لە دێری، کە چوار وەرگری خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی پیشان دەدات. لە چەپەوە بۆ ڕاست: مارتین لووتەر کینگی دووەم، دایکە تیرێسا، جۆن ھیوم و نێلسۆن ماندێلا.
جۆن ھیوم بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ئەندازیاری سەرەکیی پرۆسەی ئاشتیی ئایرلەندی باکوور دادەنرێت. فەلسەفەی ڕامیاری ئەو لەسەر بنەمای نا-توندوتیژی و گفتوگۆ دامەزرابوو. ئەو بەردەوام جەختی لەوە دەکردەوە کە ڕێزگرتن لە جیاوازییەکان کلیلی چارەسەرە.

یەکێک لە گرنگترین ھەنگاوەکانی، دەستپێکردنی زنجیرەیەک گفتوگۆی نھێنی بوو لەگەڵ جێری ئادامز، سەرۆکی پارتی شین فێن، لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٨٠دا. ھەرچەندە ئەم گفتوگۆیانە لەو کاتەدا زۆر مشتومڕی لەسەر بوو، بەڵام ڕێگایان بۆ ئاگربەستی سوپای کۆماریی ئایرلەند (IRA) لە ساڵی ١٩٩٤ و دواجار بۆ ڕێککەوتنی ھەینیی پیرۆز لە ساڵی ١٩٩٨ خۆش کرد.

ھیوم زۆرجار مۆدێلی یەکێتیی ئەورووپای وەک پەیامێک بۆ چارەسەری کێشەی ئایرلەندی باکوور بەکاردەھێنا، بەو پێیەی کە نەتەوە دژبەیەکەکانی ئەورووپا توانیبوویان لە ڕێگەی دامەزراوەی ھاوبەشەوە بەسەر ناکۆکییەکانیاندا زاڵ بن.

 خەڵات و ڕێزلێنان 
وێنۆک|جۆن ھیوم، سەرۆکی پارتی سۆسیال دیموکرات و کرێکاران (SDLP)، سەرۆک بێڵ کلینتن بە ئامادەبووان دەناسێنێت.
لەبەرامبەر ھەوڵە ماندوونەناسەکانی بۆ ئاشتی، جۆن ھیوم چەندین خەڵاتی نێودەوڵەتیی بەدەستھێنا:

 خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی (١٩٩٨): شانبەشانی سەرکردەی یەکێتیخوازەکان، دەیڤد تریمبڵ، ئەم خەڵاتەی پێ بەخشرا.
 خەڵاتی ئاشتیی گاندی
 خەڵاتی مارتن لوسەر کینگ
 لە ساڵی ٢٠١٠دا، لە ڕاپرسییەکی گشتیی کەناڵی RTÉی ئایرلەنددا، وەک "گەورەترین کەسایەتیی مێژووی ئایرلەند" ھەڵبژێردرا.

 پەیوەندی بە یانەی دێری سیتی
پێش ئەوەی بە تەواوی بچێتە ناو ژیانی سیاسییەوە، ھیوم بە قووڵی تێکەڵاوی ژیانی مەدەنی و کۆمەڵایەتیی شاری زێدی خۆی بوو. جگە لە کارکردنی وەک مامۆستا و ڕۆڵی سەرەکی لە دامەزراندنی یەکەم سندووقی قەرز لە شارەکەدا (credit union)، ئەو یەکێک بوو لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی بوژاندنەوەی یانەی تۆپی پێی دێری سیتی (Derry City F.C.) و وەک سەرۆکی یانەکە لە نێوان ساڵانی ١٩٦٢ بۆ ١٩٦٨ خزمەتی کردووە.
 ساڵانی کۆتایی و کۆچی دوایی 
جۆن ھیوم لە ساڵی ٢٠٠٤دا بەھۆی تێکچوونی باری تەندروستییەوە بە تەواوی لە ژیانی ڕامیاری خانەنشین بوو. ئەو بۆ ماوەیەکی درێژ بەدەست نەخۆشیی لەبیرچوونەوە (دیمێنشیا )ەوە دەیناڵاند. دواجار لە ٣ی ئابی ٢٠٢٠، لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا، لە شاری زێدی خۆی، دێری، کۆچی دوایی کرد.
 سەرچاوەکان 

پۆل:سیاسەتوانانی ئایرلەندیی باکوور
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبڵ
پۆل:خەڵکی دێری
پۆل:سەرکردەکانی پارتی سۆسیال دیموکرات و کرێکاران
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل