موجاھیدی کوڕی جەبر

ئەبولحەجاج موجاھیدی کوڕی جەبر مەککی قوڕەشی (بە عەرەبی: أبو الحجاج مجاھد بن جبر المکی القرشی؛ لەدایکبووی ٢١ی کۆچی/٦٤٢ی زایینی - کۆچکردووی ١٠٤ی کۆچی/٧٢٢ی زایینی)، یەکێکە لە گەورەترین ئیمامەکانی تابیعین، بە شێخی قورئانخوێنان و تەفسیرکاران (شێخ القراء والمفسرین) دادەنرێت و بەناوبانگترین قوتابی عەبدوڵڵای کوڕی عەبباسە (ڕ.خ) لە زانستی تەفسیردا.

 ژیان و پەیوەندیی لەگەڵ ئیبن عەبباس 
موجاھید لە ساڵی ٢١ی کۆچی لە سەردەمی خەلافەتی عومەری کوڕی خەتتابدا (ڕ.خ)  لەدایک بووە. ئەو بە تەواوی ژیانی خۆی بۆ وەرگرتنی زانست تەرخان کرد، بەتایبەتی زانستی قورئان. پەیوەندیی لەگەڵ مامۆستاکەی، ئیبن عەبباس، ئەوەندە بەھێز بوو کە بووە ھێمای قوتابی دڵسۆز. موجاھید خۆی دەڵێت:
«من سی جار قورئانم لەسەر ئیبن عەبباس خوێندەوە، لە ھەر ئایەتێکدا دەموەستاند و لێم دەپرسی: دەربارەی چی دابەزیوە و چۆن بووە؟».ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی نۆیەم، ١٩٩٣، بەرگی ٤، ل. ٤٥٠.

ئەم پابەندبوونە وای کرد کە موجاھید ببێتە سەرچاوەی سەرەکی بۆ زانستی تەفسیری ئیبن عەبباس و زانایان بەبێ دوودڵی پشتیان پێ دەبەست. سوفیانی سەوری دەڵێت: «ئەگەر تەفسیرت لە موجاھیدەوە بۆ ھات، ئەوە بەستە».ئیبن ئەبی حاتەم، الجرح والتعدیل، بەرگی ٨، ل. ٣١٥.

 پایەی زانستی 
زانایانی ئیسلام کۆدەنگن لەسەر ئەوەی کە موجاھید یەکێکە لە ئیمامە ھەرە جێمتمانەکان لە ھەموو بوارەکانی زانستدا.

قەتادەی کوڕی دەعامە دەڵێت: «زاناترین کەس کە ماوەتەوە لە تەفسیردا، موجاھیدە».ئیبن سەعد، الطبقات الكبرى، بەرگی ٥، ل. ٤٦٧.

ئەعمەش دەڵێت: «کاتێک موجاھید قسەی دەکرد، وا ھەست دەکرا مرواری لە دەمی دێتە دەرەوە».ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٤، ل. ٤٥٢.

زانایانی فەرموودە وەک ئیمامی بوخاری، ئیمامی موسلیم، ئیمامی ترمزی، و ئیمامی نەسائی بە شێوەیەکی بەرفراوان پشتیان بە گێڕانەوەکانی بەستووە لە کتێبەکانیاندا.

ئیبن حەجەر عەسقەلانی کورتەی بۆچوونەکان لەسەری کۆدەکاتەوە و دەڵێت: «ثقة، إمام في التفسير والعلم» (جێی متمانەیە، ئیمامە لە تەفسیر و زانستدا).ئیبن حەجەر عەسقەلانی، تقریب التهذیب، ل. ٥٢٨.

 مامۆستا و قوتابییەکانی 
 مامۆستاکانی 

عەبدوڵڵای کوڕی عەبباس (مامۆستای سەرەکی بوو)

عەبدوڵڵای کوڕی عومەر

ئەبوو ھورەیرە

عائیشە

سەعدی کوڕی ئەبی وەقاس

جابری کوڕی عەبدوڵڵا

 قوتابییەکانی 

ئەعمەش

عەمری کوڕی دینار

قەتادەی کوڕی دەعامە

ئیبن ئەبی نەجیح

مەنسووری کوڕی موعتەمیر

 کۆچی دوایی 
موجاھیدی کوڕی جەبر لە ساڵی ١٠٤ی کۆچی لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا لە شاری مەککە کۆچی دوایی کرد. دەگێڕنەوە کە لە کاتی مردنیدا لە سوژدەدا بووە.ئیبن حەبان، الثقات، بەرگی ٥، ل. ٤٢٥.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:تابیعین
پۆل:زانایانی تەفسیر
پۆل:گێڕەوەکانی فەرموودە
پۆل:لەدایکبووانی ٢١ی کۆچی
پۆل:مردووەکانی ١٠٤ی کۆچی
پۆل:لەدایکبووانی ٦٤٢
پۆل:مردووانی دەیەی ٧٢٠
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:خەڵکی مەککە
پۆل:قورئانخوێنان
پۆل:تابعین