ھێنری شەشەم

ھێنری شەشەم (٦ی کانوونی دووەمی ١٤٢١ – ٢١ی ئایاری ١٤٧١) لە ساڵانی ١٤٢٢ تا ١٤٦١ و ١٤٧٠ تا ١٤٧١ پاشای ئینگلتەرا بووە،  و لە ساڵی ١٤٢٢ تا ١٤٥٣ پاشای جێنانکۆکی فەرەنسا بووە. تاکە منداڵی ھێنری پێنجەم بووە، لە تەمەنی ھەشت مانگیدا، دوای مردنی باوکی، تەختی پاشایەتی ئینگلتەرای گرتەدەست و دوای مردنی چارڵزی شەشەم کە دەکاتە باپیری لە دایکییەوە و پاشای فەرەنسا بوو، دوای مردنی وەک پاشای فەرەنسا شوێی گرتەوە.

ھێنری لە کاتی جەنگی سەد ساڵەی (١٣٣٧–١٤٥٣) لەدایک بووە. تاکە پاشای ئینگلیزییە کە تاجی پادشای فەرەنسای لەسەر دانراوە، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٤٣١ لە نۆتردام دی پاریس بە ناوی ھێنری دووەم تاجی پاشایەتی لەسەر دانرا.

بە پێچەوانەی باوکییەوە، ھێنری شەشەم بە ترسنۆک، پاسیڤ، خێرخوازی و ڕق لە شەڕ و توندوتیژی وەسف دەکرا. لە ساڵی ١٤٤٥ ھێنری ھاوسەرگیری لەگەڵ مارگریتی ئەنجو خوشکەزای چارڵی حەوتەم دەکات بە ھیوای بەدەستھێنانی ئاشتی؛ بەڵام سیاسەتی ئاشتی شکستی ھێنا و شەڕ دەستی پێکردەوە. تا ساڵی ١٤٥٣، کالاس تاکە خاک بوو کە لەلایەن ئینگلیزەکانەوە لە کیشوەری ئەورووپا بەڕێوەدەبرا. جەماوەری ناوخۆیی ھێنری لە ساڵانی ١٤٤٠دا دابەزی و لە ئەنجامدا نائارامی سیاسی لە ئینگلتەرا گەشەی کرد. بەھۆی شکستە سەربازییەکان و قەیرانە سیاسییەکان، ھێنری لە ساڵی ١٤٥٣ تووشی تێکچوونی دەروونی بوو، کە بووە ھۆی ململانێی دەسەڵات لە نێوان بنەماڵەی شاھانە: ڕیچارد، دوکی سێیەمی یۆرک، ئێدمۆند بیوفۆرت، دوکی دووەمی سەمەرسێت، و شاژن مارگریت. شەڕی ناوخۆ لە ساڵی ١٤٥٥ سەریھەڵدا و ململانێی خانەدانی ماوەیەکی درێژی خایاند کە بە شەڕەکانی گوڵەکان ناسراوە (١٤٥٥–١٤٨٧).

ھێنری لە مانگی ئازاری ساڵی ١٤٦١ لەلایەن کوڕە گەورەکەی یۆرکەوە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە، کە وەک ئێدوارد چوارەم تەختی پاشایەتی وەرگرت. ھێنری لە ساڵی ١٤٦٥ لەلایەن ھێزەکانی ئێدواردەوە گیرا و لە تاوەری لەندەن زیندانی کرا. ھێنری لەلایەن ڕیچارد نێڤڵ ("وارویک پاشا ساز") لە ساڵی ١٤٧٠ گەڕێنرایەوە سەر تەختی پاشایەتی، بەڵام لە ساڵی ١٤٧١دا ئێدوارد دەسەڵاتی وەرگرتەوە و تاکە کوڕی ھێنری، ئێدوارد لە وێستمینستەری کوشت و جارێکی دیکە ھێنری زیندانی کردەوە. ھێنری لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٧١ لە تاوەرەکەدا کۆچی دوایی کرد، لەوانەیە بە فەرمانی شا ئێدوارد کوژرابێت. ڕەنگە ھێنری بە چەقۆ کوژرابێت: تەرمی زۆر دواتر دۆزرایەوە کە قژی قاوەیی سووکی بەو شتە چەقاوە کە پێدەچوو خوێن بێت. لە چێرتسی دەبی بە خاک سپێردرا و لە ساڵی ١٤٨٤ ڕووی لە قەڵای ویندسۆر کرد، میراتێکی دامەزراوە پەروەردەیییەکانی بەجێھێشت، دوای ئەوەی کۆلێژی ئیتۆن و کۆلێژی کینگز لە کامبریج و کۆلێژی ئۆڵ سۆڵز لە ئۆکسفۆرد دامەزراند. ویلیام شکسپیر سێبەری شانۆنامەی لەسەر ژیانی خۆی نووسی، کە وەک کەسێکی لاواز و بە ئاسانی لەژێر کاریگەری ھاوسەرەکەیدا وێنا دەکات.

 سەرچاوەکان 

 کتێبنامە 












 ئەمانەش ببینە 




 بەستەرە دەرەکییەکان 
 ھێنری شەشەم لە ماڵپەڕی فەرمی دەسەڵاتی پاشایەتی بەریتانیا
 ھێنری شەشەم لە مێژووی بی بی سی
 Portraits of King Henry VI

پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین
پۆل:مردووانی ١٤٧١
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٢١