یانەی تۆپی پێی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن

یانەی تۆپی پێی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن (بە ئینگلیزی: West Bromwich Albion F.C.) یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزییە کە بنکەکەی لە وێست برۆمیچ، وێست میدلەندزە. یانەکە لە ساڵی ١٨٧٨ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٠٠ەوە لە یاریگای ھاوسۆرنس یارییەکانی ئەنجام دەدات. ئەلبیۆن یەکێک بوو لە ١٢ یانەی دامەزرێنەری خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا لە ساڵی ١٨٨٨، کە کۆنترین خولی پیشەگەری تۆپی پێی جیھانە. یانەکە زۆربەی مێژووی خۆی لە پلە باڵاکانی تۆپی پێی ئینگلتەرا بەسەر بردووە. یەک جار بووەتە پاڵەوانی ئینگلتەرا، لە وەرزی ١٩١٩–١٩٢٠، و دوو جاریش پلەی دووەمی بەدەستھێناوە.

ھەروەھا پێنج جار جامی یەکێتیی ئینگلتەرای بەدەستھێناوە، یەکەمجار لە ساڵی ١٨٨٨ و دوایین جار لە ساڵی ١٩٦٨. یەکەم نازناوی گەورەی یانەکە جامی یەکێتیی ئینگلتەرا بوو لە ساڵی ١٩٦٦. ماوەی درێژترین مانەوەی یانەکە لە خولی پلە باڵای ئینگلتەرا لەنێوان ساڵانی ١٩٤٩ و ١٩٧٣ بوو. ڕکابەرە سەرەکییەکانی یانەکە بریتین لە یانەکانی تری میدلەندز، وەک یانەی تۆپی پێی ئەستۆن ڤێلا و یانەی تۆپی پێی وۆڵڤەرھامپتۆن واندەرز، کە ڕکابەرییەکەیان لەگەڵیان بە «دێربیی وڵاتی ڕەش» (Black Country derby) ناسراوە.

 مێژوو 

 ساڵانی سەرەتایی و دامەزراندنی خولی تۆپی پێ (١٨٧٨–١٨٩٢) 
وێنۆک|پێکھاتەی یانەی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن لە ساڵی ١٨٨٨، براوەی جامی یەکێتیی ئینگلتەرا.
یانەکە لە ساڵی ١٨٧٨ لەلایەن کرێکارانی کارگەی «جۆرج ساڵتەر» لە وێست برۆمیچ دامەزرا و لە سەرەتادا ناوی «وێست برۆمیچ سترۆلەرز» بوو. دوای دوو ساڵ، ناوی یانەکە گۆڕدرا بۆ وێست برۆمیچ ئەلبیۆن. یانەکە لە ساڵی ١٨٨٣ بووە پیشەگەر و لە ساڵی ١٨٨٥ گەیشتە یەکەم یاریی کۆتایی خۆی، کە جامی ستافۆردشیر بوو. لە ھەمان ساڵدا، یانەکە بەشداری لە جامی یەکێتیی ئینگلتەرا کرد و لە ساڵانی ١٨٨٦ و ١٨٨٧ گەیشتە یاریی کۆتایی، بەڵام ھەردوو جار بە یانەی تۆپی پێی بلاکبێرن ڕۆڤەرز دۆڕا. 

لە ساڵی ١٨٨٨، ئەلبیۆن بۆ سێیەم جار لەسەریەک گەیشتە یاریی کۆتایی و ئەمجارەیان توانی نازناوەکە بەدەستبھێنێت، دوای ئەوەی بە ئەنجامی ٢-١ لە  یانەی تۆپی پێی پرێستۆن نۆرس ئێند بردەوە، کە ئەوکات بەھێزترین یانەی ئینگلتەرا بوو. وەک براوەی جامەکە، ئەلبیۆن یارییەکی دۆستانەی بەرامبەر یانەی کوینز پارک، براوەی جامی سکۆتلەندا، ئەنجامدا، کە بە «پاڵەوانێتیی جیھان» ناسرا. لە مانگی ئازاری ١٨٨٨، ویلیام مەکگرێگۆر، بەڕێوەبەری یانەی تۆپی پێی ئەستۆن ڤێلا، نامەی بۆ چوار یانە نارد، لەنێویاندا وێست برۆمیچ ئەلبیۆن، بە مەبەستی پێکھێنانی خولێکی تۆپی پێ. بەم شێوەیە، ئەلبیۆن بووە یەکێک لە ١٢ یانەی دامەزرێنەری خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا. دووەم سەرکەوتنی یانەکە لە جامی یەکێتیی ئینگلتەرا لە ساڵی ١٨٩٢ بوو، کاتێک بە ئەنجامی ٣-٠ لە ڕکابەری سەرسەختی خۆی، ئەستۆن ڤێلای، بردەوە.

 پاڵەوانێتیی خول و سەرکەوتنەکانی تر (١٩٠٠–١٩٦٨) 
وێنۆک|پێکھاتەی یانەی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن لە ساڵی ١٩٢٠ شانازی بە بەدەستھێنانی نازناوی پاڵەوانێتیی خولی وەرزی ١٩١٩-١٩٢٠ و قەڵغانی خێرخوازیی ١٩٢٠ دەکات.
لە ساڵی ١٩٠٠، یانەکە گواستییەوە بۆ یاریگای ھاوسۆرنس، کە تا ئەمڕۆش یاریگای تایبەتی خۆیەتی. لە وەرزی ١٩٠٠–١٩٠١، ئەلبیۆن بۆ یەکەمجار لە مێژوویدا دابەزی بۆ خولی پلە دوو، بەڵام لە وەرزی دواتردا وەک پاڵەوان گەڕایەوە خولی پلە یەک. یانەکە لە وەرزی ١٩١٩–١٩٢٠ بۆ یەکەمین و تاکە جار لە مێژوویدا بووە پاڵەوانی خولی پلە یەکی ئینگلتەرا. لەو وەرزەدا، یانەکە چەندین ژمارەی پێوانەیی تۆمارکرد، لەوانە تۆمارکردنی ١٠٤ گۆڵ و بەدەستھێنانی ٦٠ خاڵ. یانەکە لە ھەمان ساڵدا قەڵغانی خێرخوازیی بردەوە. یانەکە لە ساڵی ١٩٢٧ دابەزییەوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٣١ سەرکەوتنێکی مێژوویی بەدەستھێنا کاتێک توانی جامی یەکێتیی ئینگلتەرا بۆ سێیەم جار بباتەوە و لە ھەمان وەرزدا سەرکەوتن بۆ خولی پلە یەک بەدەستبھێنێت، کە دەستکەوتێکی بێوێنە بوو. 

لە ساڵی ١٩٥٤، ئەلبیۆن نزیک بوو لەوەی ببێتە یەکەم یانە لە سەدەی بیستەمدا کە دووانەی خول و جام بەدەستبھێنێت. یانەکە جامی یەکێتیی ئینگلتەرای بۆ چوارەم جار بردەوە دوای بردنەوەی لە یانەی پرێستۆن نۆرس ئێند، بەڵام لە کۆتایی وەرزدا و لە کێبڕکێی بەدەستھێنانی نازناوی خولەکەدا، بە ڕکابەرە سەرسەختەکەی، وۆڵڤەرھامپتۆن واندەرز، دۆڕا.
وێنۆک|یادگارییەکانی یاریی کۆتایی جامی یەکێتیی ئینگلتەرا لە ساڵی ١٩٥٤، کە لە مۆزەخانەی نیشتمانیی تۆپی پێ لە پرێستۆن نمایشکراون. لەنێو یادگارییەکاندا درێسێکی یانەی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن و وێنەیەکی پێکھاتە براوەکەی ئەلبیۆن دەبینرێت.
یانەکە لە ساڵی ١٩٦٦ یەکەم و تاکە نازناوی جامی خولی بردەوە، کاتێک لە کۆی ھەردوو یاریدا بە ئەنجامی ٥-٣ لە وێست ھام یونایتدی بردەوە. دواین نازناوی گەورەی یانەکە لە ساڵی ١٩٦٨ بوو، کاتێک بۆ پێنجەم جار جامی یەکێتیی ئینگلتەرای بەدەستھێنا. لەو پاڵەوانێتییەدا، جێف ئاسڵ لە ھەموو قۆناغەکاندا گۆڵی تۆمارکرد و بووە یەکەم یاریزان کە ئەم دەستکەوتە بەدەستبھێنێت.

 ساڵانی دواتر و سەردەمی پرێمیەرلیگ (١٩٧٠-ئێستا) 
لە کۆتایییەکانی حەفتاکاندا، لەژێر سەرپەرشتی ڕاھێنەر ڕۆن ئاتکینسن، یانەکە بووە یەکێک لە یەکەم یانە پیشەگەرەکانی بەریتانیا کە لە یەک کاتدا سێ یاریزانی ڕەشپێستی لە پێکھاتەکەیدا ھەبێت: سیریل ڕیجیس، لۆری کەنینگھام و برێندن باتسن، کە بە «سێ پلەکە» (The Three Degrees) ناسران. ئەمە ڕووداوێکی مێژوویی بوو لە تۆپی پێی ئینگلتەرادا. 

یانەکە لە ساڵی ١٩٨٦دا دابەزی و قۆناغێکی درێژی پاشەکشەی بەخۆیەوە بینی، تەنانەت لە ساڵی ١٩٩١ بۆ یەکەمجار لە مێژوویدا دابەزی بۆ خولی پلە سێ. لە ساڵی ٢٠٠٢، بەڵام یانەکە بۆ یەکەمجار لە مێژوویدا سەرکەوت بۆ پرێمیەرلیگ. لە وەرزی ٢٠٠٤–٢٠٠٥، ئەلبیۆن بە شێوەیەکی دراماتیکی لە دابەزین ڕزگاری بوو و بووە یەکەم یانە لە مێژووی پرێمیەرلیگدا کە لە ھەفتەی کریسمسدا لە پلەی کۆتاییدا بێت و لە کۆتایی وەرزدا بتوانێت لە خولەکەدا بمێنێتەوە، کە بە «ڕزگاربوونە گەورەکە» (The Great Escape) ناسراوە. لە ساڵانی دواتردا، یانەکە چەندین جار لەنێوان پرێمیەرلیگ و چامپیۆنشیپدا ھاتووچۆی کردووە.

 دروشم و ڕەنگەکان 
وێنۆک|دروشمی سەرەکیی یانەکە باڵندەی ڕەشیشە یان «ترۆش» (Thrush)
دروشمی سەرەکیی یانەکە باڵندەی «ترۆش» (throstle) نیشان دەدات کە لەسەر لقی دارێکی «گۆیژ» (hawthorn) نیشتووەتەوە. بیرۆکەی باڵندەکە لەوەوە ھاتووە کە یەکەم ژووری جلگۆڕینی یانەکە لە میوانخانەیەکدا بووە کە خاوەنەکەی قەفەسی باڵندەی ترۆشی ھەبووە. دروشمەکە بە درێژایی ساڵان گۆڕانکاریی بەسەردا ھاتووە، بەڵام ھەمیشە باڵندەکە و لقەدارەکە توخمە سەرەکییەکانی بوون.

ڕەنگە سەرەکییەکانی یانەکە شین و سپیی ھێڵدارە. ئەم ڕەنگانە لە ساڵی ١٨٨٥ بەدواوە بوونەتە ناسنامەی یانەکە، ھەرچەندە لە ساڵانی سەرەتاییدa ڕەنگی جیاوازیان بەکارھێناوە. نازناوی «باگیز» (The Baggies) لەلایەن ھاندەرانەوە بە یانەکە دراوە. بەپێی باوترین بیردۆز، ئەم نازناوە لە سەرەتای ساڵانی ١٩٠٠ لە یاریگای ھاوسۆرنس سەریھەڵداوە. لەو سەردەمەدا، داھاتی بلیتی یارییەکان لە کیسەی گەورەی قوماشدا کۆدکرایەوە و بەرپرسێکی یانەکە بە درێژایی لای یاریگاکە دەیگواستەوە بۆ نووسینگەی یانەکە. کاتێک ھاندەران ئەم دیمەنەیان دەبینی، ھوتافیان دەکێشا و دەیانووت «ئەوە پیاوانی کیسەکان ھاتن!». بە تێپەڕبوونی کات، ئەم دەستەواژەیە کورت بووەوە و نازناوی «باگیز»ی لێکەوتەوە. بیردۆزێکی دیکە ئاماژە بەوە دەکات کە نازناوەکە ڕەنگە لە شۆرتە پان و گەورەکانی (baggy shorts) یاریزانانەوە ھاتبێت کە لەو سەردەمەدا دەیانپۆشی.

 یاریگا 
وێنۆک|دیمەنێکی یاریگای ھاوسۆرنس، ماڵی یانەی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن.
یاریگای ھاوسۆرنس لە ساڵی ١٩٠٠ەوە بووەتە یاریگای تایبەتی یانەکە. ئەم یاریگایە بەرزترین یاریگایە لە ئینگلتەرا لەنێو ٩٢ یانەی پرێمیەرلیگ و خولی تۆپی پێدا، کە ٥٥٢ پێ (١٦٨ مەتر) لە ئاستی دەریاوە بەرزە. ناوی یاریگاکە لە ناوچەیەکەوە وەرگیراوە کە پێشتر پڕ بووە لە داری گۆیژ. یاریگاکە چەندین جار نۆژەن کراوەتەوە و فراوان کراوە، و لە ساڵی ١٩٩٤ بەدواوە ھەموو جێگاکانی بوونەتە کورسی.

 دەستکەوتەکان 
خولی پلە یەکی ئینگلتەرا

براوە (١ جار): ١٩١٩–٢٠ 

جامی یەکێتیی ئینگلتەرا

براوە (٥ جار): ١٨٨٨، ١٨٩٢، ١٩٣١، ١٩٥٤، ١٩٦٨ 

جامی خولی پیشەگەرانی ئینگڵتەرا 

براوە (١ جار): ١٩٦٦ 

قەڵغانی یەکێتیی ئینگلتەرا براوە (٢ جار): ١٩٢٠، ١٩٥٤ (ھاوبەش) 

پاڵەوانێتیی یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا براوە (٣ جار): ١٩٠١–٠٢، ١٩١٠–١١، ٢٠٠٧–٠٨

 سەرچاوەکان 

پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٧٨ لە ئینگلستان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٧٨
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئینگلستان
پۆل:یانەکانی پرێمیەرلیگ