محەممەد کوڕی ڕەسووڵ بەرزنجی

سەید محەممەد کوڕی ڕەسووڵ بەرزنجی (بە عەرەبی: محمد بن رسول الحسيني البرزنجي؛ لەدایکبووی ١٦٣٠ – کۆچکردووی ١٦٩١) زانایەکی ئایینیی کورد بوو کە پسپۆڕیی لە زانستەکانی تەفسیر، فیقھ و وێژە(ئەدەب)دا ھەبوو. ئەو یەکێک بوو لە زانا دیارەکانی مەزھەبی شافیعی و وەک موفتیی شافیعییەکان لە شاری مەدینە کاری کردووە.
 ژیانی سەرەتایی و خوێندن 
محەممەد بەرزنجی لە ساڵی ١٠٤٠ی کۆچی (١٦٣٠ی زایینی) لە شارەزوور لە باشووری کوردستان لەدایک بووە. خوێندنی سەرەتایی و لەبەرکردنی قورئانی لەسەر دەستی باوکی بووە و دواتر لەلای زانایانی ناوچەکەی خۆی، وەک مەلا محەممەد شەریف گۆرانی، درێژەی بە خوێندن داوە.

 گەشتە زانستییەکان 
بۆ وەرگرتنی زانست، سەید محەممەد گەشتێکی بەرفراوانی بۆ ناوەندە زانستییە گرنگەکانی ئەو سەردەمە کرد. ئەو سەردانی شارەکانی ھەمەدان، بەغدا، مێردین، حەلەب، دیمەشق، ئەستەمبوڵ، میسر و یەمەنی کردووە. لە ھەر شارێکدا، لەلای زانا گەورەکانی ئەو شوێنە خوێندوویەتی. دواجار لە شاری مەدینە نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بووە یەکێک لە دیارترین زانایان.

 ژیانی پیشەیی و پایەی زانستی 
دوای نیشتەجێبوونی لە مەدینە، بووە مامۆستا لە مزگەوتی پێغەمبەر(د.خ) و لە کۆڕی وانەوتنەوەی زانای گەورەی کورد، ئیبراھیم گۆرانی، بەردەوام بوو. ھەروەھا، لەژێر دەستی شێخ ئەحمەد قوشاشی، ڕێبازی سۆفیگەریی وەرگرت. بەھۆی قووڵیی زانستەکەیەوە، پلەی موفتیی شافیعییەکانی لە مەدینە پێ سپێردرا. سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە توانایەکی لەڕادەبەدەری ھەبووە لە وەڵامدانەوەی پرسیارە ئاڵۆزەکاندا بە شێوەیەکی خێرا و بە دەربڕینێکی ڕەوان و کورت.

 میراتی زانستی و نەوەکانی 
سەید محەممەد بەرزنجی بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی زنجیرەی زانستیی بنەماڵەی بەرزنجی لە مەدینە دادەنرێت. میراتە زانستییەکەی بۆ چەندین نەوە لەدوای خۆی بەردەوام بوو، کە دیارترینیان نەوەی نەوەی بوو، زانای ناودار سەید جەعفەر بەرزنجی (١٧١٦–١٧٦٤)، نووسەری "مەولوودنامەی بەرزنجی". ھەروەھا، ئەم کاریگەرییە زانستییە درێژەی کێشا تا گەیشتە جەعفەر کوڕی ئیسماعیل بەرزنجی (١٨٣٤–١٨٨٩)، کە ئەویش وەک باپیرەی، پلەی موفتیی شافیعییەکانی لە مەدینە وەرگرت.

 بەرھەمەکان 
سەید محەممەد بەرھەمی زۆری نووسیوە کە ژمارەیان دەگاتە زیاتر لە ٩٠ پەرتووک و نامیلکە. دیارترینیان ئەمانەن:

 الإشاعة لأشراط الساعة: یەکێکە لە بەناوبانگترین پەرتووکەکانی لەربارەی نیشانەکانی ڕۆژی دوایی.
 النواقض للروافض: پەرتووکێکە لە وەڵامی شیعەدا.
 أنهار السلسبيل في شرح تفسير البيضاوي: شیکردنەوەیەکە بۆ تەفسیری قازی بەیزاوی.
 خالص التلخيص: کورتکراوەیەکە بۆ کتێبی "تلخيص المفتاح" لە زانستی بەلاغەدا.
 الجاذب الغيبي: وەرگێڕان و شیکردنەوەیەکە لە فارسییەوە بۆ یەکێک لە بەرهەمەکانی ئیبن عەرەبی.
 رجل الطاووس في شرح القاموس: شیکردنەوەیەکە بۆ فەرهەنگی "قاموس المحیط".

 کۆچی دوایی 
سەید محەممەد کوڕی ڕەسووڵ بەرزنجی لە یەکەم ڕۆژی مانگی موحەڕەمی ساڵی ١١٠٣ی کۆچی (١٦٩١ی زایینی) لە شاری مەدینە کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی بەقیع بە خاک سپێردرا.

 سەرچاوەکان 

پۆل:زانایانی شافیعی
پۆل:زانایانی کورد
پۆل:خەڵکی شارەزوور
پۆل:موفتییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٠
پۆل:مردووەکانی ١٦٩١