سەگی ھۆکایدۆی ژاپۆنی

سەگی ھۆکایدۆی ژاپۆنی (بە ئینگلیزی: Hokkaido dog)، کە ھەندێک جار بە ناوی کۆنتر و ڕەسەنی سەگی ئایینو (Ainu dog)ـش ناسراوە، یەکێکە لە شەش نەژادە ڕەسەن و کۆنەکەی ژاپۆن. بنەچەی ئەم سەگە دەگەڕێتەوە بۆ دوورگەی ھۆکایدۆ، و لەلایەن خەڵکی ڕەسەنی ئایینو بۆ ڕاوکردنی ئاژەڵە گەورەکان وەک ورچ و ئاسک بەکارھاتووە.

ئەم نەژادە بە ئازایەتی، دڵسۆزی، و زیرەکییەکی بێوێنە ناسراوە. سەگێکی بەھێز و خۆڕاگرە کە توانای بەرگەگرتنی سەخترین کەشوھەوای ھەیە، ئەمەش وای کردووە ببێتە ھێمایەکی نیشتمانی لە ژاپۆن و لە ساڵی ١٩٣٧ وەک "یادگاری سروشتیی زیندوو" دەستنیشان بکرێت.

 مێژوو و بنەچە 
مێژووی سەگی ھۆکایدۆ دەگەڕێتەوە بۆ ھەزاران ساڵ پێش ئێستا، کاتێک خەڵکی ڕەسەنی ئایینو لە سەردەمی جۆمۆندا (نزیکەی ١٤٠٠٠-٣٠٠ پێش زایین) لە دوورگەی ھۆنشوەوە کۆچیان کرد بۆ ھۆکایدۆ و سەگەکانیان لەگەڵ خۆیاندا ھێنا. ئەم سەگانە بۆ ماوەیەکی زۆر لە دوورگەی ھۆکایدۆ بە دابڕاوی مانەوە، ئەمەش وای کرد کە نەژادەکە خاوێنیی بۆماوەیی خۆی بپارێزێت.

ناوی "ئایینو-کێن" (Ainu-ken) یان "سەگی ئایینو" ناوی ڕەسەنی ئەم نەژادەیە، کە ئاماژەیە بۆ ئەو خەڵکەی پەرەیان پێداوە. لە ساڵی ١٩٣٧، لە کاتی ناساندنی فەرمیدا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ "ھۆکایدۆ-ئینۆ" (Hokkaido-inu) بەناوی ئەو دوورگەیەی لێیەوە ھاتووە.

ئەرکی سەرەکیی ئەم سەگانە ڕاوکردنی ئاژەڵە کێوییە گەورەکان بووە، وەک ورچی قاوەیی و ئاسکی یێزۆ. ئازایەتی و توانای بڕیاردانی سەربەخۆیان لە کاتی ڕاودا ئەفسانەیی بووە.

 تایبەتمەندییە جەستەییەکان 
جەستە: سەگی ھۆکایدۆ خاوەنی جەستەیەکی پتەو، ماسولکەیی، و ھاوسەنگە. سنگێکی فراوان و پشتی ڕێکی ھەیە کە ھێزێکی زۆری پێدەبەخشێت.

فەروو: خاوەنی فەرووێکی دوو چینە. چینێکی دەرەوەی ڕەق و ڕاست کە دژە ئاوە، و چینێکی ژێرەوەی نەرم و چڕ کە وەک بەربەستێک دژی سەرما کار دەکات.

سەر و دەموچاو: گوێی بچووک، سێگۆشەیی، و ڕەپە. کلکی ئەستوورە و بە شێوەی بازنەیی یان داس ئاسا بەسەر پشتیدا پێچ دەخواتەوە.

 ڕەفتار و کەسایەتی 
سەگی ھۆکایدۆ بە دڵسۆزییەکی بێئەندازە بۆ خاوەنەکەی و خێزانەکەی ناسراوە. زۆر زیرەک و بوێرە، بەڵام دەتوانێت بەرامبەر کەسانی نامۆ زۆر بە ئاگا و دوورەپەرێز بێت. ئەمە وای لێدەکات ببێتە سەگێکی پاسەوانی نایاب.

ئەوان پێویستیان بە چالاکیی جەستەیی و مێشکیی زۆر ھەیە. بەھۆی غەریزەی ڕاوکردنی بەھێزیانەوە، پێویستە لە تەمەنی زووەوە بە باشی کۆمەڵایەتی بکرێن، بەتایبەتی لەگەڵ ئاژەڵە بچووکەکانی تردا. ئەم نەژادە باشترین گەشە لە ماڵێکدا دەکات کە خاوەنەکەی ئەزمووندار بێت و بتوانێت سەرکردایەتییەکی جێگیری پێشکەش بکات.

 بەخێوکردن و تەندروستی 
ڕاھێنان: بەھۆی زیرەکییەکەیانەوە، بە خێرایی فێر دەبن، بەڵام ھەندێک جار دەتوانن سەربەخۆ و کەللەڕەق بن. پێویستیان بە ڕاھێنانی بەردەوام و جێگیر ھەیە.

پاکوخاوێنی: فەرووە ئەستوورەکەیان پێویستی بە شانەکردنی ھەفتانە ھەیە، و لە وەرزی وەرینی قژدا (کە زۆرە)، پێویستیان بە شانەکردنی زیاتر دەبێت.

تەندروستی: بە گشتی نەژادێکی تەندروستە، بەڵام وەک زۆربەی نەژادە پاکەکان، склоنن بۆ تووشبوون بە ھەندێک کێشەی بۆماوەیی وەک کزبینیی چاو (Collie Eye Anomaly)، و کێشەی جومگەی حەوز (hip dysplasia).

 سەرچاوەکان 
لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ژاپۆنی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.