ئەبوو لەیس سەمەرقەندی

ئەبوو لەیس نەسڕ کوڕی محەممەد کوڕی ئەحمەد سەمەرقەندی (بە عەرەبی: أبو الليث نصر بن محمد بن أحمد السمرقندي؛ کۆچکردووی ٣٧٣ی کۆچی/٩٨٣ی زایینی)، ناسراو بە ئیمام ئەبوو لەیس سەمەرقەندی، یەکێکە لە گەورەترین فەقیھ و زانایانی مەزھەبی حەنەفی لە سەدەی چوارەمی کۆچیدا. ئەو بە نازناوی "ئیمام ئەلھودا" (ئیمامی ڕێنمایی) ناسراوە و بە یەکێک لە زانا زاھد و لەخواترسەکان دادەنرێت.

 ژیان و پایەی زانستی 
ئەبوو لەیس سەمەرقەندی لە شاری سەمەرقەند (کە ئێستا دەکەوێتە ئۆزبەکستان) ژیاوە و ھەر لەوێش زانستی وەرگرتووە و وانەی وتووەتەوە. ئەو لە زانستەکانی فیقھی حەنەفی، تەفسیر و ئامۆژگاری (وعظ) شارەزاییەکی زۆری ھەبووە. کتێبەکانی، بەتایبەتی " تنبیە الغافلین" (ئاگادارکردنەوەی بێئاگایان) و "بستان العارفين" (باخچەی زانایان)، ناوبانگێکی زۆریان پەیدا کردووە و تا ئەمڕۆش لەلایەن موسڵمانانەوە دەخوێنرێنەوە بەھۆی ناوەڕۆکە ئامۆژگاریئامێزەکەیانەوە.ئەلزەرکلی، خەیروڵڵا. الأعلام، چاپی پازدەھەم، ٢٠٠٢، دار العلم للملایین، بەرگی ٨، ل. ٢٧.

سەرەڕای پایە بەرزییەکەی لە فیقھ و زوھددا، زانایانی فەرموودەناس ڕەخنەیان لە شێوازی مامەڵەکردنی لەگەڵ فەرموودە و گێڕانەوەکاندا گرتووە.

 ڕەخنە لەسەر گێڕانەوەکانی 
کێشەی سەرەکیی بەرھەمەکانی ئەبوو لەیس سەمەرقەندی ئەوەیە کە ژمارەیەکی زۆر گێڕانەوەی لاواز و ھەندێک جاریش ھەڵبەستراوی تێدایە، بەبێ ئەوەی ئاماژە بە لاوازییەکەیان بکات.

ئیمامی زەھەبی لە کتێبی **"سیر أعلام النبلاء"**دا دەڵێت: «خاوەنی چەندین بەرھەمە... بەڵام لە کتێبەکانیدا گێڕانەوەی ھەڵبەستراو دەگێڕێتەوە».ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی سێیەم، ١٩٨٥، بەرگی ١٦، ل. ٣٢٢.

ھەروەھا لە کتێبی **"میزان الإعتدال"**دا ئاماژەی پێداوە و وتوویەتی: «فەقیھی سەمەرقەند... لەوانەیە فەرموودەی ھەڵبەستراو بگێڕێتەوە بێ ئەوەی بزانێت».ئەلزەھەبی، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بەرگی ٤، ل. ٢٥٦.

لەکناوویی، فەقیھی حەنەفی، لە کتێبی **"الفوائد البھیە"**دا دەڵێت: «زۆرجار فەرموودە دەھێنێتەوە بەبێ ئەوەی سەنەد و سەرچاوەکەی دیاری بکات، و کتێبەکەی "تنبیە الغافلین" پڕە لە فەرموودەی لاواز و ھەڵبەستراو».عەبدولحەی لەکناوویی، الفوائد  البهیة فی تراجم الحنفیة، ل. ٢٢١.

بۆیە زانایان ئامۆژگاری دەکەن کە لە خوێندنەوەی کتێبەکانیدا، بەتایبەتی بۆ بابەتی فەرموودە، وریا بن.

 بەرھەمەکان 
ئەبوو لەیس سەمەرقەندی خاوەنی چەندین بەرھەمی بەناوبانگە، لەوانە:

بحر العلوم (دەریای زانستەکان): کە بە "تەفسیری سەمەرقەندی" ناسراوە و یەکێکە لە تەفسیرە گرنگەکانی ئەھلی سوننە.

تنبیە الغافلين بأحاديث سيد الأنبياء والمرسلين: بەناوبانگترین کتێبیەتی لە بواری ئامۆژگاری و ڕەوشتدا.

بستان العارفین: ئەمیش کتێبێکی ترە لە بواری ئامۆژگاری و زوھددا.

النوازل من الفتاوی: کتێبێکە دەربارەی فەتوا فیقھییەکان.

عیون المسائل: کۆکراوەی پرسیار و وەڵامە فیقھییەکان.

مقدمة في الصلاة: نامیلکەیەکە دەربارەی نوێژ.

 کۆچی دوایی 
بۆچوونی باو ئەوەیە کە ئیمام ئەبوو لەیس سەمەرقەندی لە ساڵی ٣٧٣ی کۆچی (٩٨٣ی زایینی) کۆچی دوایی کردووە. ھەندێک سەرچاوەی تر ساڵانی ٣٧٥ و ٣٩٣ی کۆچیشیان تۆمار کردووە.ئیبن قەتڵوبغا، تاج التراجم، ل. ٣٠٧.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە سوننییە باوەڕپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی دەیەم
پۆل:فەقیھە حەنەفییەکان
پۆل:موفەسیرەکان
پۆل:مردووەکانی ٣٧٣ی کۆچی
پۆل:ئەھلی سوننە
پۆل:لەدایکبووانی ٩٤٤
پۆل:مردووانی ٩٨٣
پۆل:شەرعزانە حەنەفییەکان
پۆل:زوھدی ئیسلامی
پۆل:ماتوریدییەکان