نەرمین قادر

نەرمین قادر (١٩٦٢ لە سلێمانی – ٥ی ئابی ٢٠٢٥ لە سلێمانی) خانمەکتەر و شانۆکارێکی کورد بوو. ئەو زیاتر لە چوار دەیە لە بواری شانۆ و تەلەڤیزیۆندا کاری کردووە و بە تایبەتی بە ڕۆڵە کۆمیدی و ڕەخنەگرانەکانی لە بەرنامەی بەرنامەدا ناوبانگێکی بەرفراوانی لە سەرتاسەری کوردستاندا پەیدا کرد.

نەرمین قادر لە ژیانی ھونەرییدا بەھۆی ڕۆڵە سیاسی و بوێرەکانییەوە ڕووبەڕووی فشاری ڕژێمی بەعس بووەوە، بەڵام ھەر بەردەوام بوو. لە ساڵانی کۆتاییی ژیانیدا، دوای ململانێیەکی سەخت لەگەڵ نەخۆشیی شێرپەنجە، لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا لە شاری سلێمانی کۆچی دواییی کرد.

 ژیانی سەرەتایی و خوێندن 
نەرمین کچی حاجی قادر یونس بەگە، لە ساڵی ١٩٦٢ لە گەڕەکی کانیسکانی شاری سلێمانی لەدایکبووە. بنەماڵەی باپیری لە دامەزرێنەرانی گەڕەکی کانیسکان بوون کە لە ناوچەکانی سورگان و سوتکەوە ھاتوونەتە سلێمانی.

لە منداڵیدا حەزی دەکرد ببێتە پارێزەر بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی ستەمی ڕژێمی بەعس ببێتەوە، بەڵام باوکی ڕێگریی لێ دەکرد لە خوێندن. سەرەڕای دژایەتییەکانی باوکی، ئەو بە نھێنی و بەبێ ئاگاداریی ئەو، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی تەواو کرد. دواتر لە ساڵی ١٩٨٠ ڕووی کردە پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانی و لە ساڵانی ١٩٨٥–١٩٨٦ بڕوانامەی بەدەست ھێنا و بوو بە مامۆستا.

 ژیانی ھونەری 
 شانۆ 
نەرمین قادر لە ساڵی ١٩٧٥ بۆ یەکەمجار وەک ئەکتەر چووەتە سەر تەختەی شانۆ. یەکەمین شانۆگەریی ناوی «قوتابی دواکەوتوو» بوو لە دەرھێنانی تەھا خەلیل کە لە ساڵی ١٩٧٧ نمایش کرا و نەرمین ڕۆڵی دایکی قوتابییەکی تێدا بەرجەستە کرد.

یەکێک لە کارە ھەرە دیارەکانی، ڕۆڵی «زەینەب» بوو لە شانۆگەریی «تەنەکە» کە لەسەر بنەمای ڕۆمانێکی یەشار کەمال بوو و لە دەرھێنانی ئەحمەد سالار بوو. ئەم شانۆگەرییە بەھۆی ناوەڕۆکە سیاسییەکەیەوە کە داوای مافی کوردی دەکرد، بینەرێکی زۆری ھەبوو و پێشمەرگە لە شاخەوە دەھاتن بۆ بینینی.

نەرمین بەھۆی ھەڵوێستە نەتەوەییەکانییەوە چەندین جار ڕووبەڕووی مەترسی بووەوە. لە کاتی چاوپێکەوتن بۆ دامەزراندن لە ئەمنی سلێمانی، داوایان لێ کرد ناوی «موخەریب» (تێکدەر)یان پێ بڵێت، بەڵام ئەو لە وەڵامدا وتبووی: «موخەریب لە کوردا نییە». ھەروەھا لە شانۆگەرییەکدا کە دەبوو بڵێت «عێراقی خۆشەویست»، ئەو وتوویەتی «نیشتمانی خۆشەویستم»، کە بووە ھۆی ھاندانی بینەران و تووڕەیی دەسەڵاتداران.

ئەو بۆ ماوەی نزیکەی ٣٠ ساڵ لە بواری شانۆدا کاری کرد و بەشداریی لە چەندین شانۆگەریی تردا کردووە، وەک «پۆنتێلا و ماتی»، «ئەفجینیا لە ئۆلێس»، «ئەو پیاوەی بوو بە سەگ»، «پەیكەرتاش»، «جەنابی وەزیر»، «سنوورداش» و «گۆڕستانێکی نوێ». دوایین کاری شانۆیی لە ساڵی ١٩٩٨ بوو.

 بەرنامەی بەرنامە 
ھەرچەندە نەرمین قادر خاوەنی مێژوویەکی دوور و درێژ بوو لە شانۆ، بەڵام بەرنامەی بەرنامە بووە وێستگەی درەوشانەوەی و ناساندنی بە نەوەی نوێ و بینەرێکی بەرفراوانتر. ئەم بەرنامەیە، بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنیی کۆمیدیی-ڕەخنەگرانە بوو کە لە ساڵی ١٩٩٨ لە تەلەڤیزیۆنی خاک و دواتریش لە کوردسات پەخش دەکرا.

لەم بەرنامەیەدا، نەرمین کە بە «تاقە ژنەکەی بەرنامەی بەرنامە» ناسرابوو، کارەکتەری ژنێکی سادە و دڵپاکی بەرجەستە دەکرد کە بە زمانێکی نزیک لە خەڵک، بوێرانەترین ڕەخنەی لە دیاردە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان دەگرت. ھەر لەو بەرنامەیەدا نازناوی «ڕەحە چل دەم»ی لێنرا، کە بە وتەی خۆی یادگاریی جەلال تاڵەبانی بووە و شانازیی پێوە دەکرد.

 کارەکانی تر 
دواین کاری ھونەریی نەرمین قادر، بەشداریکردنی بوو لە درامای «کەرکووک فۆر» لە دەرھێنانی ناسر حەسەن. لەو درامایەدا ڕۆڵی «پورە غوربەت»ی بەرجەستە دەکرد، کە دایکێکی جەرگسووتاوە و کوڕەکەی لەسێدارە دەدرێت.

 ژیانی تایبەتی و ھەڵوێستەکان 
نەرمین قادر لەگەڵ ئازادی ھاوسەری کە ئەندامێکی حزبی شیوعی کوردستان بوو، ژیانی ھاوبەشی پێکھێنا، بەڵام ھاوسەرەکەی لە ساڵی ١٩٩٤ شەھید بوو. ئەو دوو ھاوسەرە پێکەوە کاریان لە شانۆگەریی «فەرەج دەبێت بگەڕیتەوە» کردووە، کە لە نووسینی ھاوسەرەکەی و دەرھێنانی خۆی بوو. دوای کۆچی دواییی ھاوسەری، نەرمین بە تەنیا ئەرکی بەخێوکردنی کچ و کوڕەکەی (لۆلان و ئیروان)ی گرتە ئەستۆ. کچەکەی، لۆلان ئازاد، بەشی سینەمای تەواو کردووە.

بنەماڵەکەی خاوەن پێگەیەکی نیشتمانی بوون؛ مامێکی بە ناوی عومەر لە ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن ڕژێمەوە لە حامیەی سلێمانی لەسێدارە دراوە و براکەشی لە قۆناغی چواری کۆلێژی ئاداب-فەرەنسی، بەھۆی ھەڕەشەی بەعسەوە وازی لە خوێندن ھێناوە.

نەرمین لە ساڵی ٢٠١١دا شاری سلێمانیی جێھێشت، ماوەیەک لە ھەولێر و دواتریش لە قەزای ڕانیە نیشتەجێ بوو. لە ساڵانی کۆتاییدا وەک فەرمانبەر لە بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیری و ھونەری چەمچەماڵ کاری دەکرد. ئەو ڕەخنەی لە حکوومەتی ھەرێمی کوردستان دەگرت سەبارەت بە گرنگینەدان بە ھونەر و دواکەوتنی مووچەی ھونەرمەندان و خانەنشینان. کچەکەی ڕایگەیاندبوو کە بەھۆی دواکەوتنی مووچەوە، چارەسەرییەکانی دایکی دواکەوتوون، چونکە بۆ ماوەی ھەشت مانگ مووچەی وەرنەگرتبوو.

 نەخۆشی و کۆچی دوایی 
نەرمین قادر ماوەی چەند ساڵێک بوو بەدەست نەخۆشیی شێرپەنجەوە دەیناڵاند. ئەو لە پۆستێکیدا لە فەیسبووک نووسیبووی: «من و شێرپەنجە بووین بە ھاوڕێ».

نەخۆشییەکەی بریتی بوو لە گرێی شێرپەنجەیی لە مێشک و دواتریش بڵاوبوونەوەی بۆ جگەری. چەندین جار نەشتەرگەری بۆ ئەنجام درا، لەوانە دوو نەشتەرگەریی قورس بۆ سەری لە بەغدا، چونکە ئەو ئامێرەی بۆ نەشتەرگەرییەکەی پێویست بوو لە ھەرێمی کوردستان بەردەست نەبوو. لە کاتی نەخۆشییەکەیدا، دوای ئەوەی ڕاپۆرتێک لەسەر دۆخی تەندروستی بڵاوکرایەوە، کۆمپانیای قەیوان ھاوکاریی دارایی پێشکەش کرد.

سەرەڕای ھەوڵەکان بۆ چارەسەری، ئێوارەی ڕۆژی سێشەممە، ٥ی ئابی ٢٠٢٥، لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا لە شاری سلێمانی کۆچی دواییی کرد. گەزیزە عومەری ھاوڕێی ڕایگەیاند کە لە دوایین پەیوەندییاندا پێی وتووە: «دۆخی تەندروستیم زۆر خراپە و ڕێگە نادەن کەس بمبینێت».

 وەسیەت و بەخاکسپاردن 
کچەکەی، لۆلان ئازاد، سێ وەسیەتی دایکی ئاشکرا کرد:
 بەخاکسپاردن: داوای کردبوو لە باخچەی ماڵەکەی خۆیدا بنێژرێت.
 پرسە: داوای کردبوو پرسەی بۆ دانەنرێت.
 کەیسی برازاکەی: داوای کردبوو یاسا سەروەر بێت لە کەیسی برازا خاوەن پێداویستییە تایبەتەکەیدا.

سەرەتا بڕیار بوو لەسەر وەسیەتی خۆی لە ماڵەکەیدا بەخاک بسپێردرێت، بەڵام دوای وتووێژ لەگەڵ ھەڤاڵ ئەبوبەکر، پارێزگاری سلێمانی، و لەبەر ڕەچاوکردنی بنەما ئایینی و کۆمەڵایەتییەکان، بڕیاردرا لە گۆڕستانی بازیان بەخاک بسپێردرێت، کە نزیکە لە ماڵەکەیەوە. تەرمەکەی لە ڕۆژی ٦ی ئابدا بە ئامادەبوونی ژمارەیەکی کەم لە ھونەرمەندان و کەسایەتییەکان بەخاک سپێردرا. کۆچی دوایییەکەی دەنگدانەوەیەکی بەرفراوانی لەنێو ھونەرمەنداندا ھەبوو و زۆربەیان لە پەیامی جیاوازدا ھاوخەمیی خۆیان دەربڕی.

لۆلان ئازادی کچی ڕایگەیاند کە ئامادەیە ڕێگای دایکی بگرێتە بەر بۆ کاری ھونەری، بەڵام جەختی کردەوە کە «لە کوردستان کاری ھونەری ناکات» بەھۆی بایەخ پێنەدانی ھونەرمەندانەوە.

 ڕەخنە و بۆچوونەکان 
نەرمین قادر خاوەنی بۆچوونی تایبەت بە خۆی بوو لەسەر ھونەر و کۆمەڵگە. ئەو پێی وابوو کە «کۆمیدیای ئامانجدار دەبێت مخاتەبەی ئەقڵ بکات» نەک تەنھا بۆ پێکەنین بێت. ھەروەھا ڕەخنەی لە کەمبوونەوەی دەقی باش و دەرھێنەری باش لە بواری ھونەریی کوردیدا دەگرت و دەیوت: «ژیان ئەوەندە قورس بووە... ئەوەندە خەریكی كارەكانی رۆژانەین... ئەوەندە خەریكی هونەر و خۆ ئەكادیمی كردن نین».

ئەو ھەمیشە جەختی لەسەر ئەوە دەکردەوە کە مرۆڤ نابێت ستەم قبووڵ بکات و دەبێت جەستەی خۆی بکاتە قەڵغان بۆ بەرەنگاربوونەوە.

 سەرچاوەکان 

پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:شانۆکارانی کورد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
پۆل:مردووانی ٢٠٢٥