عوسمان پاشا بابان

عوسمان بن مەحموود پاشا فەرمانڕەوای کوردستانە و لە ڕەچەڵەکی بنەماڵەی بابانە. لە گوندە کوردنشینەکان کە دەکەوێتە باشووری کوردستان لەدایکبووە و سەرکردەیەکی سەربازی ئازا و سوارچاک بووە. لە ساڵی ١٧٨١ باوکی ناردی بۆ ئەوەی ھاوکاری والی سولەیمان پاشا بکات لە شکاندنی دەسەڵاتی یاخیبووانی گەمارۆدانی بەغدا.

عوسمان ٥٠٠ چەکداری کوردی لەگەڵ خۆی بردبوو، و ھێرشی کردبووە سەر شۆڕشگێڕە یاخیبووەکان کە بەغدایان گەمارۆ دابوو و خواردن و پێداویستییەکانیان لێ بڕیبوو. شکستی پێھێنان و بڵاوەیان پێکرا، یاخیبووەکان زیاتر لە دە ھەزار پیاو بوون.

وەزیر پلەی پاشای پێبەخشی و دیاری و بەخشینی بە سەربازەکانی بەخشی. لە ساڵی ١٧٨٢ی زایینی باوکی بە ناوی مەحموود پاشا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. ئەو مەسەلەی بەدڵ نەبوو، بۆیە مەحموود پاشا و عوسمانی کوڕی خۆیان کۆکردەوە و دەستیان کرد بە ھەوڵی یاخیبوون. کاتێک لە بزووتنەوەکەدا شکستیان ھێنا، لەگەڵ ھەندێک لە شوێنکەوتووانی خۆیان بەرەو ئێران ھەڵھاتن.

باوکی، مەحموود پاشا، ناردی بۆ ئەسفەھان بۆ ئەوەی چاوی بە حاکم عەلی موراد خان بکەوێت. وەری گرت و مووچەیەکی بۆ خۆی و براکەی عەبدولڕەحمان پاشا تەرخان کرد و پارێزگای سدیق بولاقی پێبەخشی، چونکە عەلی موراد خان بەنیازی ئەوە بوو کوردستان بە ئێرانەوە ببەستێتەوە.

پاشان مەحموود پاشا لە ئێران کوژرا و عوسمان پاشا لە ڕەواندز گەڕابووەوە، پاشان چووبووە شارۆچکەی ئاکرێ و لەوێشەوە بۆ وەزیری نووسی و بانگی کرد بۆ بەغدا.

لە ساڵی ١٧٨٧ز، والی سلێمان پاشا وەک حاکمی کوردستان دای نا و داوای شەڕکەری لێکرد بۆ دامرکاندنەوەی یاخیبوونی خەزاعیل و مونتەفیق.

لە ساڵی ١٢٠٣ کۆچی / ١٧٨٩ز، والی بەھۆی نەبوونی متمانە بەوەوە لە پۆستەکەی دوورخستەوە، چونکە والی نامەی نھێنی وەرگرت کە لە نێوان عوسمان پاشا و حاجی سلێمان بەگ شاوی میری ھۆزی عوبەید ئاڵوگۆڕ کرابوو، سەبارەت بە یارمەتیدانی مستەفا پاشا، والی بەسرە، لە نافەرمانییەکەیدا. والیش بەو کارە کاریگەری لەسەر بوو و عوسمان پاشای لە کارەکەی دوورخستەوە. پاشان بە میھرەبانی و نەرمی بانگی بەغدای کرد. عوسمان ھات و والی پێشوازی لێکرد و ڕێزی لێگرت و لەگەڵیدا ئاھەنگی گێڕا. پاشان ڕێگەی پێدا بگەڕێتەوە بۆ کوردستان تا ھێزەکانی کۆبکاتەوە و لە بەھاردا چاوی پێ بکەوێت. سولەیمان پاشا چووبووە بەسرە و فیتنەی سەرکوت کردبوو. لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ بەغدا فەرمانی دەستگیرکردنی عوسمان پاشا دەرکرا. پاشان نامە نھێنییەکان پیشانی عوسمان پاشا کرا؛ کە ئەوانی بینی پەشیمان بووەوە و ھێزی داڕما. والی دەستگیری کرد و خستییە زیندانەوە. نەخۆش کەوت. پاشان والی فەرمانی گواستنەوەی لە زیندانەوە بۆ ماڵی محەممەد سەعید بەگ دەرکرد. ئاگاداری دۆخەکەی بوو و پزیشکی بۆ دیاری کرد. پاشان نەخۆشییەکەی خراپتر بوو، بۆیە کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی خەیزوران لە ئەعزەمییە بە شەرەف و ڕێزێکی زۆرەوە بە خاک سپێردرا. زۆربەی خەڵکی بەغدا لە بەخاکسپاردنەکەیدا ھاتبوون لە ساڵی ١٧٨٩ز لەسەری دەگوترا کە بە ژەھراوی بوون مرد، پاشان قوبە و  دوو حوجرە لەسەر گۆڕەکەی دروست کرا و بووە شوێنێکی تایبەتی ناشتنی بنەماڵەی بابان لە بەغدا و کاتێک شەقامەکە فراوانکرا ئەو ژوورانە ڕووخێنران و پاشماوەکانی گواسترانەوە بۆ گۆڕستانی سیاجکراو، و پارچە زەوییەکیان بۆ تەرخانکرا و بووە شوێنی ناشتنی بنەماڵەی بابان، و نزیکە لە گۆڕی شاعیر مەعروف ئەلرووسافی.

 سەرچاوەکان 

 سەرچاوەکان