عەبدوڵڵای کوڕی وەھب

ئەبوو محەممەد عەبدوڵڵا کوڕی وەھبی کوڕی موسلیم فەھری قوڕەشی (بە عەرەبی: عبد اللە بن وھب بن مسلم الفھری القرشی؛ لەدایکبووی ١٢٥ی کۆچی/٧٤٣ی زایینی - کۆچکردووی ١٩٧ی کۆچی/٨١٣ی زایینی)، ناسراو بە ئیبن وەھب، یەکێکە لە گەورەترین ئیمام و فەقیھ و فەرموودەناسەکانی مێژووی ئیسلام. ئەو بە "فەقیھی میسر" ناسرابوو و یەکێک بوو لە دیارترین قوتابی و ھاوەڵەکانی ئیمامی مالیک و بڵاوکەرەوەی زانستەکەی بوو.

 ژیان و زانستخوازی 
ئیبن وەھب لە ساڵی ١٢٥ی کۆچی لە میسر لەدایک بوو. لە ژینگەیەکی دەوڵەمەنددا گەورە بوو کە یارمەتیدەر بوو بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بۆ وەرگرتنی زانست تەرخان بکات. لە تەمەنی لاوێتیدا گەشتێکی دوورودرێژی بۆ زانستخوازی دەست پێکرد و سەردانی مەککە و مەدینەی کرد. ماوەی نزیکەی بیست ساڵ لەگەڵ ئیمامی مالیکدا مایەوە و بووە یەکێک لە نزیکترین قوتابییەکانی.ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی نۆیەم، ١٩٩٣، بەرگی ٩، ل. ٢٢٣.

 پایەی زانستی و ستایشی زانایان 
ئیبن وەھب لەلایەن زانایانی سەردەمی خۆی و دوای خۆیەوە ستایشێکی زۆر کراوە و بە یەکێک لە ئیمامە گەورەکان دادەنرێت.

ئیمامی شافیعی دەربارەی دەڵێت: «کەسێکم نەبینیوە لە ئیبن وەھب زیاتر پابەندی ئاسەوار (فەرموودە) بێت».ھەمان سەرچاوە، ل. ٢٢٧.

ئەحمەد کوڕی حەنبەل دەڵێت: «ئیبن وەھب زانایەکی خاوەن فەرموودەی دروست بوو، جیاوازیی دەکرد لەنێوان فەرموودەی جێی متمانە و لاوازدا... ھیچ کەسێک لە میسردا لە ئەو ژیرتر و خواناستر و پابەندتر نەبوو بە فەرموودەوە».ھەمان سەرچاوە، ل. ٢٢٥.

قوتەیبەی کوڕی سەعید دەڵێت: «ئیبن وەھب ئیمام بوو».ئیبن ئەبی حاتەم، الجرح والتعدیل، بەرگی ٥، ل. ١٩٢.

سەرەڕای جێمتمانەیی خۆی، ھەندێک ڕەخنەیان لێگرتووە کە ھەندێک جار فەرموودەی لە گێڕەوەی لاوازەوە گێڕاوەتەوە، بەڵام زۆرینەی زانایان لەسەر ئەوە کۆکن کە خۆی لە کەسایەتیی خۆیدا جێی متمانە بووە.ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٩، ل. ٢٢٦.

 مامۆستا و قوتابییەکانی 
 مامۆستاکانی 

ئیمامی مالیک (مامۆستای سەرەکی بوو)

لەیسی کوڕی سەعد (فەقیھی میسر)

سوفیانی سەوری

سوفیانی کوڕی عویەینە

عەبدوڵڵای کوڕی لەھیعە

 قوتابییەکانی 

ئەحمەد کوڕی حەنبەل

یەحیا کوڕی مەعین

سەحنونی کوڕی سەعید (یەکێک لە گەورەترین بڵاوکەرەوەکانی مەزھەبی مالیکی)

ئەحمەدی کوڕی ساڵح میسری

عەلی کوڕی خەشرەم

 بەرھەمەکان 
ئیبن وەھب خاوەنی چەندین کتێبی گرنگ بوو کە بە "دیوانی زانست" ناویان دەبردرا. گرنگترینیان:

الموطأ: گێڕانەوەی تایبەتی خۆی بۆ کتێبی بەناوبانگی موەتای ئیمامی مالیک.

الجامع فی الحديث: کتێبێکی گەورە بوو لە بواری فەرموودەدا.

كتاب الأهوال و يوم القيامة: کتێبێکە دەربارەی ترس و سامەکانی ڕۆژی دوایی.

تفسیر القرآن.

 کۆچی دوایی 
ئیبن وەھب لە ساڵی ١٩٧ی کۆچی لە میسر کۆچی دوایی کرد. دەگێڕنەوە کە ھۆکاری مردنەکەی ئەوە بوو کەسێک لەبەردەمیدا کتێبی "الأهوال" (ترسەکان)ی دەخوێندەوە، ئەویش لە ترسی ڕۆژی دوایی و بەھۆی کاریگەرییەوە، لە ھۆش خۆی چوو و دوای ماوەیەکی کەم گیانی سپارد.ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٩، ل. ٢٣٤.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:فەقیھەکان
پۆل:مەزھەبی مالیکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٥ی کۆچی
پۆل:مردووەکانی ١٩٧ی کۆچی
پۆل:خەڵکی میسر
پۆل:مردووانی ٨١٣