ئازاد بۆنی

ئازاد بۆنی (بە ئینگلیزی: Azad Bonni؛ لەدایکبووی ١٩٦٣) زانایەکی دەماریی کوردی کەنەدی و ئەمریکییە. توێژینەوەکانی بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر تێگەیشتن لەو میکانیزمانە چڕ بووەتەوە کە پەیوەندیی نێوان دەمارەخانەکان لە مێشکدا ڕێکدەخەن. ئەو لە ئێستادا جێگری سەرۆکی باڵا و سەرۆکی بەشی توێژینەوە و گەشەپێدانی سەرەتاییە لە بواری زانستی دەمار و نەخۆشییە دەگمەنەکان لە کۆمپانیای ڕۆش (Roche) لە شاری بازلی سویسرا.

 ژیانی سەرەتایی و خوێندن 
ئازاد بۆنی لە ساڵی ١٩٦٣ لە کوردستان لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٧٦دا، لەگەڵ خێزانەکەیدا کۆچی کردووە بۆ کەنەدا. خوێندنی ئامادەیی لە شاری ویندسۆر لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ تەواو کردووە. دواتر ڕووی لە زانکۆی کوینز کردووە و لە ساڵی ١٩٨٦ بڕوانامەی پزیشکیی بەدەستھێناوە. پاشان پسپۆڕیی لە زانستی دەماردا لە زانکۆی مکگیل وەرگرتووە و لە ساڵی ١٩٩٠ بووەتە سەرۆکی پزیشکە نیشتەجێکان لە پەیمانگای دەماریی مۆنتریال.

بۆ خوێندنی باڵا، ڕووی لە زانکۆی ھارڤارد کرد و لە ساڵی ١٩٩٦ بڕوانامەی دکتۆرای لە زانستی دەماردا بەدەستھێنا. لە ماوەی خوێندنی دکتۆرا و توێژینەوەی پاش دکتۆرا لە تاقیگەی مایکل گرینبێرگ (١٩٩٢-١٩٩٩)، ئەو میکانیزمە ئاماژەییانەی دۆزییەوە کە فاکتەرە خۆراکییەکانی دەمار لە ڕێگەیانەوە ھانی لەبەرگرتنەوەی جینەکان و جیاکاریکردنی خانەکان و مانەوەیان لە سیستەمی دەماریدا دەدەن.

 ژیانی پیشەیی و توێژینەوە 
بۆنی لە ساڵی ١٩٩٩ تاقیگەی تایبەتیی خۆی لە بەشی نەخۆشیزانی لە قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد دامەزراند. لە ساڵی ٢٠١٢دا، وەک پرۆفیسۆری ئیدیسۆن و سەرۆکی بەشی زانستی دەمار لە قوتابخانەی پزیشکیی زانکۆی واشنتۆن لە سانت لویس دەستنیشان کرا. لە ١ی تەممووزی ٢٠١٩ەوە، پەیوەندیی بە کۆمپانیای دەرمانسازیی ڕۆشەوە کردووە.

توێژینەوەکانی تاقیگەکەی بۆنی بەشداریی بنەڕەتییان کردووە لە تێگەیشتن لەو ڕێڕەوە ناوەکییانەی خانە کە پەیوەندیی دەمارەخانەکان لە مێشکی گەشەکردوودا ڕێکدەخەن. بەشێکی گرنگی کارەکانی لەسەر کۆمەڵەی پەرەپێدەری قۆناغی ئانافەیس (Anaphase-Promoting Complex) بووە، کە ئینزایمێکی سەرەکیی "ئی ٣ یوبیگویتین لیگەیز"ە و ڕۆڵێکی بنەڕەتیی ھەیە لە ڕێکخستنی پڕۆتینەکاندا لەناو خانەی دەماریدا. کارەکانی یارمەتیدەر بوون بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتیی دروستبوونی بازنە دەمارییەکان و ئەوەی کە چۆن تێکچوونی ئەم میکانیزمانە دەبێتە ھۆی نەخۆشییە دەمارییەکان، وەک دواکەوتنی ژیری، نەخۆشییەکانی Autism ، گرێی مێشک و نەخۆشییە پووکانەوەییەکانی دەمار.

 خەڵات و ڕێزلێنان 
ئازاد بۆنی بە درێژایی ژیانی پیشەیی خۆی، چەندین خەڵات و ڕێزلێنانی گرنگی بەدەستھێناوە، لەوانە:

 لە ساڵی ٢٠١٨دا، وەک ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی پزیشکی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەڵبژێردرا، کە یەکێکە لە بەرزترین ڕێزلێنانەکان لە بواری تەندروستی و پزیشکیدا.
 لە ساڵی ٢٠١٦دا، وەک ھاوەڵی کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ پێشخستنی زانست (AAAS) ھەڵبژێردرا.
 وەک ھاوەڵی کۆمەڵگەی شاھانەی کەنەدا ھەڵبژێردراوە.
 خەڵاتی دامەزراوەی ئالفرێد پی سلۆن (Alfred P. Sloan).
 خەڵاتی دامەزراوەی بورۆس وێڵکەم (Burroughs Wellcome).
 خەڵاتی دامەزراوەی کلینگنштаین (Klingenstein Foundation).

 سەرچاوەکان 

پۆل:زانایانی کورد
پۆل:پزیشکانی کورد
پۆل:زانایانی دەمار
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد
پۆل:زیندووان