ئیسماعیل ئەسفەھانی

ئەلقاسم ئیسماعیل کوڕی محەممەد کوڕی فەزل ئەسفەھانی (بە عەرەبی: إسماعيل بن محمد بن الفضل الأصبهاني ؛ ٤٥٧کـ/١٠٦٥ز - ٥٣٥کـ/١١٤١ز)، ناسراو بە قوامی سوننە، یەکێکە لە گەورەترین ئیمام و حافزەکانی فەرموودە، مێژوونووس و موفەسیری ئەھلی سوننە. بەھۆی بەرگرییە توندەکانی لە بیروباوەڕی سوننە و سەلەف، نازناوی "قوامی سوننە"ی (بە واتای: ستوون و ڕاگری سوننەت) پێ بەخشرا.

 ژیان و پایەی زانستی 
قوامی سوننە لە ساڵی ٤٥٧ی کۆچی لە شاری ئەسفەھان لەدایک بووە، کە یەکێک بوو لە گەورەترین ناوەندەکانی زانست لەو سەردەمەدا. ھەر لە منداڵییەوە دەستی بە وەرگرتنی زانست کرد و لەلای باوکی و زانایانی گەورەی شارەکەی خوێندی. دواتر گەشتی کرد بۆ شارەکانی وەک بەغدا و نەیشابوور بۆ بیستنی فەرموودە و کۆکردنەوەی زانست.

زانایان بە شێوەیەکی فراوان ستایشی پایەی زانستیی ئەویان کردووە:

ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «ئەو ئیمام و حافز و شێخی ئیسلام بوو... یەکێک بوو لە دەریاکانی زانست».ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٢٠، ل. ٨.

ئیبن سەمانی دەڵێت: «ئیمامی سەردەمی خۆی بوو بەبێ ھیچ مشتومڕێک... لە ھەموو بوارەکاندا پێشەوا بوو».ئیبن سەمانی، الأنساب، بەرگی ١، ل. ٢٥٥.

ئیبن جەوزی دەڵێت: «حافزێکی جێی متمانە و زانایەکی گەورە بوو، کتێبی زۆر بەسوودی داناوە لە بواری سوننەتدا».ئیبن جەوزی،  المنتظم في تاريخ الملوك والأمم، بەرگی ١٧، ل. ٣٢٩.

بێگومان، ئەمە لیستێکی وردتر و فراوانترە بۆ بەرھەمەکانی زانای گەورە قوامی سوننە (ئیسماعیل ئەسفەھانی). من دەتوانم بەشی "بەرھەمەکان"ی وتارەکەی پێشووی بۆ نوێ بکەمەوە بەم شێوەیە:

 بەرھەمەکان 
قوامی سوننە خاوەنی زیاتر لە سەد بەرھەم بووە لە بوارە جیاجیاکانی زانستە ئیسلامییەکاندا. گرنگترینیان ئەمانەن

 الجامع فی التفسیر (کۆکەرەوە لە تەفسیردا - ٣٠ بەرگ).
 الإيضاح في التفسير (ڕوونکردنەوە لە تەفسیردا - ٤ بەرگ).
 دلائل النبوة (بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی).
 التذكرة: (یادخستنەوە - نزیکەی ٣٠ بەرگ).
 سیر أعلام السلف (ژیاننامەی پێشەوایانی پێشین - لە ژیاننامەی ھاوەڵان و تابیعین).
 الترغیب والترھیب (ھاندان و ترساندن).
 شرح الصحیحین (شیکردنەوەی دوو سەحیحەکە - بوخاری و موسلیم)

 الحجة في بيان المحجة (بەڵگە لە ڕوونکردنەوەی ڕێگای ڕاستدا).
 إعراب القرآن (ڕاڤەی ڕێزمانیی قورئان).

 المبعث والمغازي (ناردن و جەنگەکانی پێغەمبەر).
 مفردات القرآن (وشە تاکەکانی قورئان).

 کۆچی دوایی 
قوامی سوننە لە ٨ی مانگی ڕەجەبی ساڵی ٥٣٥ی کۆچی، لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا، لە شاری ئەسفەھان کۆچی دوایی کرد و ھەر لەوێش بە خاک سپێردرا.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان
پۆل:زانایانی ئەھلی سوننە
پۆل:خەڵکی ئەسفەھان
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٦٥
پۆل:مردووەکانی ١١٤١