ئەدۆلف ئایشمان

ئەدۆلف ئایشمان (١٩ی ئازاری ١٩٠٦ – ١ی حوزەیرانی ١٩٦٢) بەرپرسێکی باڵا بووە لە ڕایشی سێیەم و ئەفسەر بووە لە ھێزە تایبەتەکانی ئەڵمانیا، سەربازانی زریان. وەک سەرۆکی گێستاپۆ بەرپرسیار بوو لە ڕێکخستنە لۆجستییەکانی ئامادەکردنی پێداویستییەکان بۆ  ھاووڵاتیانی مەدەنی لە ئۆردوگاکانی کۆکردنەوە و لەناوبردنیان کە ئەوکات بە چارەسەری کۆتایی ناسرابوو.  

 گرنگترین کارەکان 
 ڕێکخستنی دیپۆرتکردنەوەی جوولەکەکان:
ئایشمان سەرکردایەتی ڕاگواستنی زیاتر لە یەک ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار جوولەکە لە وڵاتانی جۆربەجۆری ئەورووپاوە بۆ کەمپەکانی لەناوبردن، وەک ئاوشڤیتز، لەوێ کوژران.
 بەرپرسی بەشی کاروباری جوولەکەکان لە فەرمانگەی سەرەکی ئاسایشی ڕایش:
بەرپرسیار بوو لە چاودێریکردنی چالاکییەکانی جوولەکەکان و ڕێکخستنی کۆچی زۆرەملێ و ڕاگواستن.
 بەشداریکردن لە کۆنفرانسی وانسی (١٩٤٢):
کۆنووسی ئەم کۆنفرانسەی نووسیوە، کە تێدا سەرکردەکانی نازییەکان بڕیاریاندا کۆمەڵکوژیی جوولەکەکان ئەنجام بدەن.
 ھەماھەنگی ڕاگواستن لە چەند وڵاتێک:
لەوانەش سلۆڤاکیا، ھۆڵەندا، فەڕەنسا، بەلجیکا، یۆنان و باکووری ھەنگاریا، کە بە شێوەیەکی کەسیی سەرپەرشتی ڕاگواستنی نزیکەی ٤٤٠ ھەزار جوولەکەی ھەنگاری بۆ ئاوشڤیتز کردووە لە ساڵی ١٩٤٤.
 ھاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوە تاوانبارەکانی نازی:
وەکو ھێزەکانی ڕەشەبا (SA) و ئامێری ئەمن (SD) و گێستاپۆ.

 دوای جەنگ 
ئایشمان بە نھێنی بەرەو چەند وڵاتێک ھەڵات تا لە ئەرژەنتین نیشتەجێ بوو، لەوێ خۆی لەژێر ناو و ناسنامەیەکی نوێدا خۆی شاردەوە، خۆی لە ھەر دەرکەوتنێک بەدوور دەگرت کە ڕەنگە ئاشکرای بکات یان ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی ئاشکرا بکات. ئەمەش تا ساڵی ١٩٦٠ بەردەوام بوو، کاتێک بریکارەکانی مۆساد دەستگیریان کرد و گواسترایەوە بۆ ئیسرائیل، لەوێ دادگایی کرا و سزادرا و لە ساڵی ١٩٦٢دا لەسێدارە درا، دواتر تەرمەکەی سووتێنرا و خۆڵەمێشەکەی فڕێدرایە دەریای ناوەڕاست.

 دادگاییکردنی لە ئیسرائیل 
لە ١١ی ئایاری ١٩٦٠، بریکارەکانی مۆسادی ئیسرائیل سەرکەوتوو بوون لە ڕفاندنی ئەدۆلف ئایشمانی نازی لە ئەرژەنتین. لە ئیسرائیل دادگایی کرا و لە ساڵی ١٩٦٢ لە سێدارە درا.https://web.archive.org/web/20190820072740/http://www.bbc.com/arabic/middleeast-48238124

 سەرچاوەکان 

 سەرچاوەکان 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦
پۆل:مردووانی ١٩٦٢
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە نەمسا