ئەلێکساندر ڤیلاپلان

ئەلێکساندر ڤیلاپلان (بە فەڕەنسی: Alexandre Villaplane؛ لەدایکبووی ١٢ی ئەیلوولی ١٩٠٥ – کۆچی دوایی ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٤) یاریزانێکی تۆپی پێی فەڕەنسی بوو کە وەک ھێڵی ناوەند یاری دەکرد. ئەو وەک کاپتنی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا لە یەکەمین جامی جیھانیی فیفا لە ساڵی ١٩٣٠ بەشداری کرد. بەڵام، ژیانی وەرچەرخانێکی کارەساتباری بەخۆیەوە بینی و لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا بووە ھاوکارێکی نزیکی ئەڵمانیای نازی و سەرکردەی یەکێک لە میلیشیا تاوانکارییەکانی گەستاپۆی فەڕەنسی بوو. بەھۆی تاوانەکانییەوە، دوای ئازادکردنی فەڕەنسا بە تاوانی خیانەت لە سێدارە درا.

 ژیانی وەرزشی 
ڤیلاپلان لە جەزائیری فەڕەنسی لەدایک بوو. کاروانی تۆپی پێی لەگەڵ یانەی FC Sète دەست پێکرد و لە ماوەی ژیانی وەرزشیدا بۆ چەندین یانەی تری فەڕەنسی یاری کرد، لەوانە Nîmes Olympique، Racing Club de Paris، FC Antibes و OGC Nice.

لوتکەی ناوبانگی ڤیلاپلان کاتێک بوو کە بانگھێشتی ھەڵبژاردەی نیشتمانیی فەڕەنسا کرا و شەرەفی کاپتنیی ھەڵبژاردەکەی پێ بەخشرا لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠ لە ئوروگوای. بەڵام دوای ماوەیەک، ئارەزووی بۆ تۆپی پێ نەما و زیاتر تەرکیزی خستە سەر قومارکردن و بەشداریکردن لە گەندەڵیی وەرزشی، لەنێویاندا تێوەگلان لە ھەوڵێکی یاری ڕێکخستن لەگەڵ یانەی ئەنتیبس.

وێنۆک|تیپی یانەی ڕاسینگ کلەبی فەڕەنسا (R.C.F.) لە یاریگای کۆلۆمب، ١٩ی نیسانی ١٩٣٠.
 ڕیزی دانیشتوو لە چەپەوە: Veyssade, Ozenne, Galey, Veinante, Lodka. 
ڕیزی وەستاو لە چەپەوە: Tassin, Guezou, Anatol, Gauteroux, Capelle, Villaplana (ئەلێکساندر ڤیلاپلان). وێنەیەکی ڕۆژنامەوانی لەلایەن ئاژانسی ڕۆلەوە گیراوە.

 ھاوکاریکردن لەگەڵ ئەڵمانیای نازی 
لە کاتی داگیرکاریی ئەڵمانیا بۆ سەر فەڕەنسا لە جەنگی جیھانیی دووەمدا، ڤیلاپلان بووە ھاوکارێکی چالاکی نازییەکان. ئەو پەیوەندی بە Carlingueـەوە کرد، کە یەکەیەکی تاوانکاریی فەڕەنسی بوو و لەژێر فەرمانی گەستاپۆ کاری دەکرد. ڤیلاپلان و ھاوکارەکانی تایبەتمەند بوون لە دەستبەسەرداگرتنی سامانی جولەکەکان لە بازاڕی ڕەشدا.

بەھۆی دڵسۆزی و دڕندەییەوە، پلەی سەربازی SS-Untersturmführer (پلەیەکی ئەفسەری پلە نزمی ئێس ئێس)ی پێ بەخشرا. دواتر بووە یەکێک لە سەرکردەکانی لیوای باکووری ئەفریقا (Brigade Nord-Africaine)، کە گرووپێکی تاوانکاری بوو لە کۆچبەرانی باکووری ئەفریقا پێکھاتبوو و لەلایەن نازییەکانەوە بۆ ئەشکەنجەدان و کوشتنی ئەندامانی بەرخۆدانی فەڕەنسی بەکاردەھێنرا.

ڤیلاپلان بە بێڕەحمییەکی دڕندانە ناسرابوو. یەکێک لە دیارترین تاوانەکانی لە مانگی ئازاری ١٩٤٤ بوو لە شاری موسیدان، کە لەوێ فەرمانی کوشتنی ١١ ئەندامی دەستگیرکراوی بەرخۆدانی فەڕەنسی دا و بەپێی شایەتحاڵەکان، لە کاتی جێبەجێکردنی سزاکەدا بە پێکەنینەوە سەیری دیمەنەکەی کردووە.

 دەستگیرکردن و لەسێدارەدان 
دوای ئازادکردنی پاریس لە ساڵی ١٩٤٤، ڤیلاپلان دەستگیرکرا. لە ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٤ دادگایی کرا و بە تاوانی خیانەتی گەورە و بەشداریکردن لەلایەنی کەمەوە لە ١٠ کوشتندا، سزای مردنی بەسەردا سەپێنرا.

لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٤، ئەلێکساندر ڤیلاپلان لە قەڵای فۆرت دێ مۆنتروژ لە پاریس بە فیشەکباران ڕەشەکوژی کرا.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری Alexandre Villaplane لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە، بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
پۆل:مردووانی ١٩٤٤
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی
پۆل:کاپتنەکانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠
پۆل:ھاوکارانی فەڕەنسی لەگەڵ ئەڵمانیای نازی
پۆل:کەسانی لەسێدارەدراو بە تاوانی خیانەت دژی فەڕەنسا
پۆل:تاوانبارانی جەنگی فەڕەنسی
پۆل:کەسانی لەسێدارەدراو لە سەدەی ٢٠ەم لە فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی یانەی نیس
پۆل:یاریزانانی یانەی ئەنتیبس
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
پۆل:یاریزانانی لیگ ١
پۆل:یاریزانانی لیگ ٢