یەحیا کوڕی سەعدوون قوڕتوبی

ئەبوو بەکر یەحیا کوڕی سەعدوون قوڕتوبی (بە عەرەبی: أبو بكر يحيى بن سعدون القرطبي؛ ٤٨٦کـ/١٠٩٣ز – ٥٦٧کـ/١١٧٢ز) زانایەکی گەورەی ئەندەلوسی بوو لە بواری قیڕائات (شێوازەکانی خوێندنەوەی قورئان)، نەحو (ڕێزمان)، فیقھ و فەرموودەدا. ئەو بە یەکێک لە پێشەواکانی زانستی قیڕائات و زمانی عەرەبی لە سەردەمی خۆیدا دادەنرێت.

 ژیان و گەشتی زانستی 
یەحیا کوڕی سەعدوون لە ساڵی ٤٨٦ی کۆچی لە شاری قوڕتوبە لە ئەندەلوس لەدایک بووە. دوای وەرگرتنی زانستە سەرەتاییەکان، گەشتێکی دوورودرێژی بۆ ڕۆژھەڵاتی جیھانی ئیسلامی (المشرق) ئەنجام دا. لە گەشتەکەیدا زانستی لە گەورەترین زانایانی سەردەم وەرگرت.

دواتر لە شاری مووسڵ نیشتەجێ بوو و ماوەیەکی زۆر لەوێ مایەوە و وانەی دەوتەوە. پاشان ڕووی کردە دیمەشق و لەوێش وانەی دەوتەوە و قوتابییەکی زۆری پێگەیاند، تا لە کۆتاییدا ھەر لەوێ کۆچی دوایی کرد.

 پایەی زانستی و ستایشی زانایان 
زانایان بە شێوەیەکی فراوان ستایشی پایەبەرزی و زانستیی یەحیا کوڕی سەعدوونیان کردووە:

ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «ئەو ئیمام، زانای گەورە و شێخی زانایانی قیڕائات بوو».ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٢٠، ل. ٥١٨.

ئەبوو سەعد سەمەعانی، کە یەکێک لە قوتابییەکانی بووە، دەڵێت: «شێخێکی چاک و خاوەن ڕەوشتێکی بەرز بوو، خەڵکێکی زۆر لە مووسڵ لەسەر دەستی ئەو سوودیان وەرگرت».ئیبن خەلەکان، وفیات الأعیان، بەرگی ٦، ل. ٢١٤.

یاقووتی حەمەوی بە "پێشەوای زانایانی قیڕائات لە سەردەمی خۆیدا" وەسفی دەکات.

 مامۆستا و قوتابییەکانی 
 مامۆستاکانی 

ئەبولقاسم کوڕی فەححام

ئەبوو عەبدوڵڵا کوڕی مەککی

ئەبوو محەممەد کوڕی عەتتاب

 قوتابییەکانی 

ئەبوو سەعد سەمەعانی

تاج کیندی

عەبدولغەنی مەقدیسی

ئەبولقاسم کوڕی سەسڕی

 بەرھەمەکان 
یەحیا کوڕی سەعدوون خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگ بووە، دیارترینیان ئەمانەن:

 دلائل الاحكام: پەرتووکێکەلە بواری فیقھ و حوکمە شەرعییەکاندا.
 أرجوزە الولدان: شیعرێکە لە بواری نەحودا کە بە المقدمة القرطبية یان منظومة القرطبيش ناسراوە.

 کۆچی دوایی 
یەحیا کوڕی سەعدوون قوڕتوبی لە ساڵی ٥٦٧ی کۆچی لە شاری دیمەشق کۆچی دوایی کرد. دوای مردنی، تەرمەکەی گواسترایەوە بۆ شاری مووسڵ و لەوێ بە خاک سپێردرا.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی قیڕائات
پۆل:زمانزانانی عەرەب
پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی دوازدەیەم
پۆل:خەڵکی قوڕتوبە
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٩٣
پۆل:مردووەکانی ١١٧٢