حومەیدی (تیرە)

هومەیدی یان حومەیدی، هەوێدی، تیرەیەکی کوردی بوو لە چاخی ناوەڕاستدا، سەر بە فێدەراسیۆنی هۆزەکی کوردی چاربۆختی بووە. کە لە ناوچەکانی جەزیرەی فوراتی و زۆزان نیشتەجێ بوون .

مێژوو
مێژووی سەرەتایی
هۆزی هومەیدی بۆ یەکەمجار لەلایەن جوگرافیناسێکی عەرەبی سەدەی نۆیەم ئیبن حەوقەل باسکراوە. باس لەوە دەکات کە تیرەی حومەیدی هاوشانی هەزەبانی و لاری هۆزە کوردەکان، لەوەڕگەی زستانەیان لە ناوچەی جەزیرەهەبووە. تیرەی هومەیدی لەگەڵ هەزەبانی و داسێنی، لە ساڵی ٩٠٦ دژی دەسەڵاتی حەمدانیەکان ڕاپەڕین.

بازی دۆستەکی، دامەزرێنەری میرنشینی مەروانی، سەرۆکی تیرەی هومەیدی بوو.

میرنشینی مەروانی
بازی دۆستەکی، سەرۆک تیرەی هومەیدی، کە ناوچەی بندەستی لە باوکیەوە بەناوی دۆستەکی چاربۆختی وەرگرتووە. باز سەرۆکی یەکینەیەکی جەنگی بوو. لە ساڵی ٩٧٨دا باز دەستی کرد بە فراوانکردنی ناوچەی ژێردەستی و فراوانی کرد زیاتر لە ڕووی باکوور و ڕۆژئاوا.  موش، خەلات، مەلازگارت، ئەرچیش، بەرگیری و تارۆنی لە ڕۆمانەکان گرت. لە سەردەمی مەروانیدا تیرەی هومەیدی لە نێو تیرە کوردیەکانی ڕۆژئاوادا باڵادەستی پەیدا کرد. تەنانەت دوای ڕووخانی میرنشینی مەڕوانی، تیرەکە هەر مایەوە.

حومەیدیەکانی ئاکرێ
کاتێکی ورد کە تیرەی هومەیدی زاڵ بوون بەسەر ئاکرێدا نادیارە، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە سەرەتای سەدەی ١٠دا دەستیان بەسەە ئاکرێ گرت. بەهۆی زاڵبوونی هۆزی هومەیدی بەسەر ئاکرێدا، شارەکە بە ئەقر الحمەیدییە "ئاکرێی هومەیدیەکان" ناودەبرا.

میرنشینی هومەیدی ئاکرێ هاوپەیمانی هەدبانی میرنشینی هەولێر بوو. لە ساڵی ١٠٤٨ کوردانی هەزەبانی و هومەیدی لەگەڵ قیرواش، فەرمانڕەوای  عوقەیلی موسڵ کەوتە بەر کێشە. فەرمانڕەوای ئاکرێ ئەبوحەسەنی کوڕی ئەیسکان هومەیدی و فەرمانڕەوای هەولێر  ئەبوحەسەنی کوڕی موسەک هەزەبانی بوو. ئەبو حەسەنی کوڕی موسکی هەزەبانی برایەکی هەبوو بە ناوی ئەبو عەلی کوڕی موسەک کە ئەبو حەسەنی هومەیدی یارمەتی دا بۆ وەرگرتنی تەختی  براکەی. ئەو کارەی کرد لەو کاتەدا کە قیراوشی ئەمیری موسڵ لە عێراق بوو. کە تیادا ئەمیەی موسڵ لە گەڕانەوەیدا دەستوەردانی لە کاروباری میرنشینی هومەیدی ئاکرێ کرد و ئەبوحەسەنی حومەیدی  زیندانی کرد. دەستێوەردانەکەی ئەمیری موسڵ بە شکست کۆتایی هات و هەمان فەرمانڕەواکان لە ئاکرێ و هەولێر لە دەسەڵاتدا مانەوە. 

سەردەمی زەنگیەکان
کاتێک عیماد الدین زێنکی هاتە سەر دەسەڵات، سەرۆک و فەرمانڕەوای حومەیدی قەڵاکانی ئاکرێ و شوش، عیسای حومەیدی بوو. عیسای حومەیدی سوێندی بەیعەتی خۆی بە عیماددین زینکی خواردبوو. کاتێک خەلیفەی عەباسی لە مانگی تەمموزی ساڵی ١١٣٣ بۆ ماوەی هەشتا ڕۆژ گەمارۆی موسڵی دا، عیسای حومەیدی  لەسەر عیمادەدین زەنکی هەڵگەڕاوەو چووە لای عەباسییەکان. هەرچەندە گەمارۆدانەکە شکستی هێنا و عیمادەدین زەنکی وەک سزایەک بۆ سەر کوردانی هومەیدی هەڵمەتێکی نارد. دوای شەڕێکی درێژخایەن، زەنگیەکان سەرکەوتوو بوون لە ژێردەستەکردنی هومەیدیەکانی ئاکرێ و ناوچەکانی دەوروبەری.

یەکینەی سوپای حومەیدی
دەستەی تیرەی حومەیدی لەلای یەکینە ئەرتێشی تیرەو زوومە کوردەکانی دیکەی ناو سوڵتانشینی ئەیوبی کەمتر دیار بوو. پێدەچێت ژمارەیان لە نێزیک هەزار لەشکر بووبێت. بە گوێرەی جەیمس، ئەگەری ئەوە هەیە کە تیرەی هومەیدی تەنها لە کاتی هەڵمەتی سەلاحەدیندا پەیوەندی بە ئەیوبیەکانەوە کردبێت دژی ئەتابەگەتەکانی موسڵ لە ساڵی ١١٨٢. ئیسفەهانی باسی لە درەشی (یەکینەی سوپا) هومەیدیەکانی سوپای ئەیوبی کردووە کە نووسیتی:

پەیوەندی لەگەڵ تیرەکانی تری کورد
تیرەی هومەیدی پەیوەندییەکی درێژخایەنی لەگەڵ هەزبانی و دراوسێ کوردە بەژنەویەکان هەبووە، وەک چۆن هەردوو هومەیدی و هەزەبانیەکان خۆیان بە دەوڵەتی ئەیوبی گرێدا.

کەسانی ناودار
ئەبوحەسەن حومەیدی، نزیکەی ١٠٤٨، فەرمانڕەوای میرنشینی هومەیدی ئاکرێ بوو.
عیسا حومەیدی، نزیکی؟-١١٣٤، فەرمانڕەوای میرنشینی هومەیدی ئاکرێ بوو
بازی دوستەک، دامەزرێنەری خانەدانی مەڕوانی
نوسەیر حومەیدی (١١٩٠ کۆچی دوایی کردووە)، فەرماندەی درەشی حومەیدی سەر بە سوپای ئەیوبی بوو
محمد شەهابەدین ئاکرێی عەدەوی (سەدەی١٢ز)، فەقێیەکی سەە بە ڕێبازی عەدەوی بوو

ئاماژەکان


سەرچاوەکان

پۆل:ھۆزە کوردییەکان