سلایگۆ

سلایگۆ (بە ئینگلیزی: Sligo، بە ئێرلەندی: Sligeach، بە واتای "شوێنی پڕ لە قاوغە") شارێکی بەندەریی سەرەکی و ناوەندی کارگێڕی و بازرگانیی شارستانی سلایگۆیە لە کۆماری ئایرلەندا. شارەکە دەکەوێتە پارێزگای کۆناکت لە کەناری ڕۆژئاوای وڵاتەکە. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٢، ژمارەی دانیشتووانی ناوچە شارییەکەی ٢٠،٦٠٨ کەس بووە، کە دەیکاتە دووەم گەورەترین ناوەندی شاری لە پارێزگاکەدا (دوای گۆڵوەی) و گەورەترین شارۆچکە لە ناوچەی باکووری ڕۆژئاوا.

سلایگۆ بە دیمەنە سروشتییە سەرنجڕاکێشەکانی، لەنێویاندا چیای بنبولبن و دەریاچەی گیل، ناسراوە. ھەروەھا خاوەنی میراتێکی مێژوویی و شوێنەواریی دەوڵەمەندە کە مێژووەکەی بۆ ھەزاران ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. شارەکە پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵ شاعیری براوەی خەڵاتی نۆبڵ، ویلیام بەتلەر ییتس و بنەماڵە ھونەرمەندەکەیدا ھەیە، کە بووەتە ھۆی ئەوەی نازناوی "وڵاتی ییتس"ی پێ ببەخشرێت.
 ناو 
وێنۆک|دروشمی فەرمیی شارەوانیی سلایگۆ
ناوی "سلایگۆ" وەرگێڕانێکی ئینگلیزییە بۆ ناوی ئێرلەندیی "Sligeach". ئەم ناوە بە واتای "شوێنێکی پڕ لە قاوغە" دێت، کە ئاماژەیە بۆ ئەو بڕە زۆرەی قاوغی دەریایی کە لە ڕووباری گاراڤۆگ و کەناراوەکانیدا بەدی کراوە. لە مێژوودا، خودی ڕووبارەکەش ناوی "Sligeach" بووە.
 مێژوو 
 مێژووی دێرین و پێش مێژوو 
ناوچەی سلایگۆ یەکێکە لە دەوڵەمەندترین ناوچەکانی ئەورووپا لە ڕووی شوێنەواری چاخی بەردینی نوێوە. گۆڕستانی بەردینیی کارۆمۆر (Carrowmore)، کە تەنھا چەند کیلۆمەترێک لە شارەکەوە دوورە، یەکێکە لە گەورەترین و کۆنترین کۆمەڵە گۆڕی لەو شێوەیە لە ئایرلەند ، کە مێژووەکەی بۆ زیاتر لە ٥،٥٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. 

ھەروەھا، چیای نۆکناریا (Knocknarea) لە ڕۆژئاوای شارەوە، کە گۆڕێکی گەورەی بەردینی لە لوتکەکەیدا ھەیە و باوەڕ وایە گۆڕی شاژنی ئەفسانەیی کۆناکت، شاژن مێیڤ (Queen Maeve) بێت، بەشێکی گرنگی سیمای ناوچەکەیە. ھەندێک لە مێژوونووسان پێیان وایە کە سلایگۆ ھەمان ئەو نیشتنگە بووە کە جوگرافیناسی یۆنانی-ڕۆمانی کلۆدیۆس پتۆڵەمی لە سەدەی دووەمی زاینیدا بە ناوی "ناگناتا" (Nagnata) ئاماژەی پێ کردووە.
 سەدەکانی ناوەڕاست و دامەزراندنی شار 
وێنۆک|ئەنجومەنی شارەوانیی سلایگۆ
دامەزراندنی فەرمیی شارۆچکەکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٢٤٥، کاتێک سەرکردەی نۆرمانی، مۆریس فیتزجیرالد، دووەم بارۆنی ئۆفالی، قەڵای سلایگۆی لەسەر ڕووباری گاراڤۆگ دروست کرد بۆ پاراستنی خاڵێکی پەڕینەوەی ستراتیژی. دوای ئەوە و لە ساڵی ١٢٥٣، فیتزجیرالد دێری دۆمینیکانیی سلایگۆی (Sligo Abbey) دامەزراند. سەرەڕای دامەزراندنی لەلایەن نۆرمانەکانەوە، شارەکە و قەڵاکەی بە خێرایی کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی بنەماڵە بەھێزە گێلییەکان (Gaelic)، بەتایبەتی بنەماڵەی ئۆکۆنۆر سلایگۆ (O'Conor Sligo). بە درێژایی سەدەکانی ناوەڕاست، سلایگۆ وەک یەکێک لە شارە سەرەکییەکانی ژێر دەسەڵاتی گێلییەکان مایەوە و بووە گۆڕەپانی چەندین شەڕ و پێکدادان.
 سەدەی ١٧ تا ١٩ 
وێنۆک|پەیکەری "خێزانی برسێتی" لە سلایگۆ، لەلایەن نیال بروتنەوە دروست کراوە. بۆ ڕزگاربوون لە برسێتیی گەورە، زیاتر لە ٣٠،٠٠٠ کەس لەنێوان ساڵانی ١٨٤٧ و ١٨٥١ لەم بەندەرەوە کۆچیان کرد.
لە سەدەی ١٧ و لە کاتی داگیرکارییەکانی ئۆلیڤەر کرۆمۆیلدا، شارەکە زیانێکی زۆری بەرکەوت. لە ساڵی ١٦٤١، لە کاتی یاخیبوونی ئێرلەندا، دانیشتووانی پرۆتێستانتی شارەکە پەنایان بۆ زیندانی سلایگۆ برد، بەڵام دواتر لەلایەن ھێزەکانی چارڵز کووتەوە کۆمەڵکوژ کران.
لە سەدەی ١٩دا، سلایگۆ گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی و بووە بەندەرێکی گرنگ. بەڵام دوو کارەساتی گەورە کاریگەریی قووڵیان لەسەر شارەکە جێھێشت:

پەتای کۆلێرا (١٨٣٢): ئەم پەتایە بووە ھۆی مردنی بەکۆمەڵی دانیشتووان. دایکی نووسەری بەناوبانگ برام ستۆکەر، کە لە سلایگۆ دەژیا، یەکێک بوو لە ڕزگاربووان و دواتر چیرۆکە ترسناکەکانی ئەو سەردەمەی بۆ کوڕەکەی گێڕایەوە، کە پێدەچێت ئیلھامبەخش بووبێت بۆ ھەندێک لە کارە گۆتیکەکانی.

قاتی و برسێتیی گەورە (١٨٤٧-١٨٥١): ئەم کارەساتە بووە ھۆی کەمبوونەوەی بەرچاوی ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکە. بەندەری سلایگۆ بووە یەکێک لە خاڵە سەرەکییەکانی کۆچکردنی بەلێشاوی خەڵک بەرەو ئەمریکا و کەنەدا. زیاتر لە ٣٠،٠٠٠ کەس لە ڕێگەی ئەم بەندەرەوە ئایرلەندایان بەجێھێشت. پەیکەری "خێزانی برسێتی" لەسەر کەناراوەکە یادەوەریی ئەو قوربانیانە بەرز ڕادەگرێت.
 جوگرافیا و کەشوھەوا 
وێنۆک|بیناکان بەدرێژایی کەناری باشووری ڕۆژئاوای ڕووباری گاراڤۆگ
سلایگۆ لەسەر دەشتێکی کەناریی نزم ھەڵکەوتووە و ڕووباری گاراڤۆگ بە ناوەڕاستیدا تێدەپەڕێت، کە ئاوی دەریاچەی گیل دەڕژێنێتە ناو زەریای ئەتڵەسی. شارەکە لەلایەن چەندین سیمای سروشتیی بەناوبانگەوە دەورە دراوە؛ زنجیرە چیای دارتمان (Darty Mountains) و چیای بنبولبنی سەر تەخت لە باکوور، چیای نۆکناریا لە ڕۆژئاوا، و زنجیرە چیای ئۆکس (Ox Mountains) لە باشوور.
وێنۆک|ویلیام بەتلەر ییتس
کەشوھەوای سلایگۆ، ھاوشێوەی باقیی ئایرلەند ، زەریایی مامناوەندە (Cfb). بەھۆی نزیکیی لە زەریای ئەتڵەسییەوە، ھاوینی فێنک و زستانی مامناوەندی ھەیە. بارانبارین بە درێژایی ساڵ بە شێوەیەکی یەکسان دابەش بووە و بەفربارین دەگمەنە.
 کەلتوور و میرات 
 پەیوەندی لەگەڵ بنەماڵەی ییتس 
سلایگۆ بە شێوەیەکی جیانەکراوە بە ناوی بنەماڵەی ییتسەوە بەستراوەتەوە. ھەرچەندە ویلیام بەتلەر ییتس لە دەبلین لەدایک بووە، بەڵام زۆربەی پشووەکانی منداڵیی لە شارستانی سلایگۆ بەسەر بردووە و دیمەن و ئەفسانەکانی ناوچەکەی بە "وڵاتی ئارەزووی دڵ"ی خۆی ناو بردووە. زۆرێک لە ھۆنراوە بەناوبانگەکانی، وەک "The Lake Isle of Innisfree"، ئیلھامیان لە جوانیی دەریاچەی گیل و دەوروبەرییەوە وەرگرتووە. براکەی، جاک بەتلەر ییتس، کە یەکێکە لە دیارترین نیگارکێشەکانی ئایرلەند ، بە ھەمان شێوە بەشێکی زۆری ژیانی لە سلایگۆ بەسەر بردووە و دیمەنەکانی ناوچەکەی لە کارە ھونەرییەکانیدا ڕەنگی داوەتەوە. ئەمڕۆ، بینای ییتس (The Yeats Building) لە شارەکەدا ناوەندێکی نێودەوڵەتییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کارەکانی هۆنەر.
 ھونەر و مۆسیقا 
وێنۆک|گۆڕەپانی شاژن مێیڤ لە ناوەندی شار
سلایگۆ ناوەندێکی زیندووی ھونەر و مۆسیقایە. شارەکە بە میراتی دەوڵەمەندی مۆسیقای نەریتیی ئایرلەندی ناسراوە، بەتایبەتی ستایلی "مۆسیقای فیدڵی سلایگۆ" کە لەلایەن مۆسیقارانی وەک مایکل کۆڵمانەوە بەناوبانگ کراوە.
ساڵانە چەندین فێستیڤاڵی ھونەری و مۆسیقی لە شارەکەدا بەڕێوەدەچن، لەوانە:

شانۆی ھۆکس وێڵ (Hawk's Well Theatre): یەکێکە لە کۆنترین شانۆ ھەرێمییەکانی ئایرلەند  و بەرنامەیەکی ھەمەچەشنی شانۆ، مۆسیقا و سەمای ھەیە.

ناوەندی ھونەریی مۆدێل و نیڵاند (The Model, home of the Niland Collection): گەلەرییەکی ھونەریی ھاوچەرخە و یەکێک لە گەورەترین کۆکراوەکانی کاری ھونەریی جاک بی. ییتسی تێدایە.

فێستیڤاڵی سلایگۆ لایڤ (Sligo Live Festival): فێستیڤاڵێکی ساڵانەی مۆسیقای فۆلک، ڕۆک و ئیندییە کە ھونەرمەندانی نێودەوڵەتی بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت.
 وەرزش 
شارەکە ماڵی یانەی تۆپی پێی یانەی تۆپی پێی سلایگۆ ڕۆڤەرزە، کە پاڵەوانی خولی نایابی ئایرلەندای ساڵی ٢٠١٢ بووە. یانەکە لە کاتی دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٢٨، یارییەکانی خۆی لە یاریگای شەوگراوندز (The Showgrounds) ئەنجام دەدات.
 سەرچاوەکان 

پۆل:شارەکانی کۆماری ئێرلەnda
پۆل:شارستان سلایگۆ
پۆل:بەندەرەکانی کۆماری ئایرلەندا