ئیبن فوتەیس

ئەبوو عەبدوڵڵا محەممەد کوڕی حەسەن کوڕی فوتەیس ئەنساری ئیلبیری (بە عەرەبی: محمد بن الحسن بن فطيس الأنصاري الألبيري؛ لەدایکبووی نز. ٣٤٨ک/٩٥٩ز - کۆچکردووی ٤٠٢ک/١٠١٢ز)، ناسراو بە ئیبن فوتەیس، یەکێکە لە ئیمامە دیارەکانی مەزھەبی مالیکی و زانایانی ئەھلی سوننە لە ئەندەلوس. ئەو قازیی شاری ئیلبیرا بوو و بە زانست، دادپەروەری، لەخواترسی و پابەندبوونی بە سوننەتەوە ناسرابوو.

 ژیان و پایەی زانستی 
ئیبن فوتەیس لە شاری ئیلبیرا (نزیک شاری گرانادای ئێستا لە ئیسپانیا) لەدایک بوو و ھەر لەوێش گەشەی کرد. زانستی سەرەتایی لە باوکی، حەسەنی کوڕی فوتەیس، وەرگرت و پاشان لەسەر دەستی گەورە زانایانی سەردەمی خۆی خوێندی، دیارترینیان ئیمامی گەورە ئیبن ئەبی زەمەنین بوو.ئیبن بەشکوال، کتاب الصلة، بەرگی ٢، ل. ٥٥٧.

پاشان پلەی قازیی شاری ئیلبیرای وەرگرت و بە یەکێک لە باشترین و دادپەروەرترین قازییەکانی مێژووی ئەندەلوس دادەنرێت. زانایان بە شێوەیەکی بەرفراوان ستایشیان کردووە:

قازی عیاز لە کتێبی **"ترتیب المدارک"**دا دەڵێت: «قازییەکی زانا، بەڕێز، لەخواترس و دادپەروەر بوو».قازی عیاز، ترتیب المدارک وتقریب المسالک، بەرگی ٧، ل. ١٨٦.

ئیبن بەشکوال دەڵێت: «یەکێک بوو لە باشترین قازییەکانی موسڵمانان لە ئەندەلوس، بە دادپەروەری و ڕەوشت بەرزی و پابەندبوون بە سوننەتەوە ناسرابوو».ئیبن بەشکوال، کتاب الصلة، بەرگی ٢، ل. ٥٥٧.

جگە لە زانستە شەرعییەکان، ئیبن فوتەیس زمانزان و ئەدیبێکی لێھاتوو بوو و شیعریشی دەنووسی.

 بیروباوەڕ و مەزھەب 
ئیبن فوتەیس یەکێک بوو لە شوێنکەوتووە دیار و پابەندەکانی مەزھەبی مالیکی لە فیقھدا. لە بواری بیروباوەڕیشدا (عەقیدە)، وەک لە ستایشی زانایان بۆی و پابەندبوونی بە سوننەتەوە دەردەکەوێت، بە توندی شوێنکەوتووی ڕێبازی پێشینە چاکەکان (السلف الصالح) بووە.

 بەرھەمەکان 
سەرچاوە مێژووییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئیبن فوتەیس خاوەنی نووسین و بەرھەم بووە. دیارترین بەرھەم کە ئاماژەی پێکراوە، شرۆڤەیەکە لەسەر کتێبی **"الموطأی ئیمامی مالیک.ئەلزەرکلی، خەیروڵڵا. الڕعلام، چاپی پازدەھەم، ٢٠٠٢، دار العلم للملایین، بەرگی ٦، ل. ٨٨.

 کۆچی دوایی 
ئیبن فوتەیس لە ساڵی ٤٠٢ی کۆچی (بەرامبەر ١٠١٢ی زایینی) لە شاری ئیلبیرا کۆچی دوایی کرد.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە سوننییە باوەڕپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی دەیەم
پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی یازدەیەم
پۆل:فەقیھە مالیکییەکان
پۆل:قازییەکان
پۆل:زانایانی ئەندەلوس
پۆل:مردووەکانی ٤٠٢ی کۆچی
پۆل:ئەھلی سوننە