مەسیحییەتی ڕۆژھەڵات

مەسیحییەتی ڕۆژھەڵات بنەماڵەی ئەو کەنیسانەیە کە لە دەرەوەی جیھانی ڕۆژاوا گەشەیان کردووە. ئەمڕۆ دابەش بووە بەسەر سێ بنەماڵەدا: کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات ، کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی مەشریقی، و کەنیسەی کاسۆلیکی ڕۆژھەڵات، جگە لە دوو کڵێسا کە لە کەنیسەی مێژوویی مەشریقەوە ھاتوون: کەنیسەی ئاشووری مەشریقی و کەنیسەی مەشریقی کۆنی. لە لایەکی ترەوە ڕووبەڕووی نەریتی مەسیحی ڕۆژاوا دەبێتەوە کە لەلایەن کەنیسەی کاسۆلیکی و پرۆتستانتی ڕۆژاواوە نوێنەرایەتی دەکرێت. ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ ھەموو ئەو میرات و نەریتە مەسیحییانەی کە ئەم کەنیسانە بە درێژایی سەدەکان ھەڵیانگرتووە و بەردەوامیشیان ھەیە. کەنیسەکانی مەسیحی ڕۆژھەڵات پێکھاتوون لە نەریتی مەسیحی کە لە ماوەی چەند سەدەیەکدا بە شێوەیەکی جیاواز گەشەیان کردووە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و  باکوور و  ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا، ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، ئاسیای بچووک، کەناری مالابار لە باشووری ھیندستان، و بەشێک لە ڕۆژھەڵاتی دوور. ئەم زاراوەیە باس لە یەک ھاوبەش و مەزھەبی ئایینی ناکات. ھەرچەندە کەنیسەکانی ڕۆژھەڵات نەریتێکی ئایینییان ھەبوو بەڵام لە سەدەکانی یەکەمی ئایینی مەسیحیدا بەھۆی جیاوازی عەقیدەی و مەسیحی و تیۆلۆژی و ھەروەھا ھۆکاری سیاسییەوە دابەش بوون.

کڵێساکانی ڕۆژھەڵات بە شێوەیەکی نەریتی لە یۆنان و  ڕووسیا و باڵکان و  ئەورووپای ڕۆژھەڵات و  ئاسیای بچووک و  ئاسیای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا و باشووری ھیندستان و وڵاتانی شام و  فارس و عێراق بڵاوبوونەتەوە. لە ئەنجامی ھەمەچەشنی گەلانی مەسیحی ڕۆژھەڵات، ھەر نەتەوەیەک زۆرجار ڕێوڕەسمی تایبەتی خۆی ھەیە، واتە کۆمەڵێک سروود، ئەدەبی مەسیحی، زمان کە لە نوێژدا بەکاردێت و جۆرێکی تایبەتی مۆسیقای کڵێسا، ھونەر، یان شێوازی تەلارسازی، کە بە "ڕێوڕەسم" دادەنرێت. ڕێوڕەسمی سەرەکی مەسیحییەکانی ڕۆژھەڵات بریتین لە ڕێوڕەسمی ئەسکەندەری، ڕێوڕەسمی ئەرمەنی، ڕێوڕەسمی ئەنتیکیا، ڕێوڕەسمی بیزەنتین، ڕێوڕەسمی ڕۆژھەڵاتی سووریا و ڕێوڕەسمی ڕۆژاوای سووریا.

 سەرچاوەکان