ئادەم و حەوا

ئادەم و حەوا بەپێی ئەفسانەی دروستبوونی ئایینە ئیبراھیمییەکان، یەکەم ژن و پیاو بوون لەسەر زەوی. ئەوان ناوەندی ئەو باوەڕەن کە مرۆڤایەتی لە بنەڕەتدا یەک خێزانە، کە ھەموو کەسێک لە یەک جووت باوباپیرانی ڕەسەنەوە ھاتووە. ھەروەھا بنەمای بیرۆکەی کەوتنی مرۆڤ و گوناھی ڕەسەنن کە بیروباوەڕی گرنگن لە ئایینی مەسیحییەتدا بەڵام لە ئایینی جوولەکە و ئیسلامدا ئەم پرسە جۆرێکی ترە.

لە سەرەتای بەدیھێنانی کتێبی پیرۆزی عیبریدا، بەشی یەکەم تا پێنجەم، دوو گێڕانەوەی دروستبوون ھەیە کە دوو دیدگای جیاوازیان ھەیە. لە یەکەمیاندا ئادەم و حەوا ناویان نەھاتووە. بەڵکو خودا مرۆڤی لە وێنای خودا دروست کردووە و ڕێنمایی کردووە کە زۆربن و بەڕێوەبەر بن بەسەر ھەموو ئەو شتانەی تر کە خودا دروستی کردوە لەوێ (زەوی). لە گێڕانەوەی دووەمدا خودا ئادەم لە خۆڵەوە دروست دەکات و لە باخی عەدەن دای دەنێت. بە ئادەم دەوترێت کە دەتوانێت بە ئازادی لە ھەموو دارەکانی ناو باخچەکە بخوات، تەنھا درەختی زانینی چاکە و خراپە نەبێت. دواتر حەوا لە یەکێک لە بڕبڕەکانی ئادەمەوە دروست دەبێت بۆ ئەوەی ببێتە ھاودەمی. بێتاوان و بێ شەرمن لە ڕووتی خۆیان؛ بەڵام مارێک حەوا ڕازی دەکات کە میوەی دارە قەدەغەکراوەکە بخوات و ئەویش بەشێک لە میوەکە دەدات بە ئادەم. ئەم کردەوانە نەک ھەر زانیاری زیاتریان پێدەبەخشێت، بەڵکو توانای جادووکردنی چەمکە نەرێنی و تێکدەرەکانی وەک شەرمەزاری و خراپەیان پێدەبەخشێت. خودا دواتر سەرزەنشتی مار و زەوی دەکات. خودا بە ژن و پیاوەکە دەڵێت کە دەرئەنجامی گوناھەکەیان چی دەبێت کە سەرپێچییان کردوە. پاشان لە باخی عەدەن دەریان دەکات.

 گێڕانەوەی کتێبی پیرۆزی عیبری 
وێنۆک| دروستبوونی ئادەم کە لەسەربانی کەنیسەی سیستین لەلایەن میکێلانجێلۆوە وێنا کراوە، ١٥٠٨–١٥١٢
بەشەکانی سەرەتای کتێبی سەرەتای بەدیھێنان مێژوویەکی ئەفسانەیی لەبارەی دزەکردنی خراپە بۆ ناو جیھان دەخاتە ڕوو. خودا یەکەم ژن و پیاو (ئادەم و حەوا) لە باخی عەدەنەکەی خۆیدا دادەنێت، لەوێشەوە دەر دەکرێن؛ کوشتنی یەکەم بەدوایدا دێت، بڕیاری خوداش بۆ لەناوبردنی جیھانە و ڕزگارکردنی نوحی ڕاستگۆ و خێزانەکەیەتی؛ پاشان مرۆڤایەتییەکی نوێ لەمانە دادەبەزێت و بەسەر جیھاندا بڵاودەبێتەوە، بەڵام لە جیھانی نوێ وەک جیھانی کۆن گوناھ ھەر ھەیە، بەڵام خودا بڕیاریداوە جارێکی دیکە جیھان بە لافاو لەناو نەبات، و گەلی ھەڵبژێردراوی خودا، ئیسرائیلییەکان لێیەوە دێتە خوارەوە (بۆ جیھانە نوێیەکە).

 باسکراوە ئیبراھیمییەکان 
 جوویەتی 
ھەروەھا لە ئایینی جوویەتی دێریندا دان بەوەدا نراوە کە دوو گێڕانەوەی جیاواز ھەیە بۆ دروستکردنی مرۆڤ. لە گێڕانەوەی یەکەمدا دەڵێت «نێر و مێ [خودا] دروستی کردوون»، لەکاتێکدا لە گێڕانەوەی دووەمدا ھاتووە کە خودا حەوای دروست کردووە دوای دروستکردنی ئادەم.

 مەسیحییەت 
وێنۆک| ئادەم و حەوا و مارەکە (زۆرجار بە لیلیس دەناسرێتەوە) لە دەرگای کاتێدراڵی نۆتردام لە پاریس
ھەندێک لە باوکانی سەرەتاییی کەنیسەی مەسیحییەت حەوایان بە بەرپرسیار زانی لە کەوتنی مرۆڤ و ھەموو ژنانی دواتر کە گوناھباری یەکەم بن چونکە حەوا ئادەمی تووشی ڕاڕایی و گومان کرد تا تابۆکە ئەنجام بدات.

ھونەری مەسیحییەت لە سەدەکانی ناوەڕاست زۆرجار مارەکەیان وەک ژنێک وێنا دەکرد، بەم شێوەیە ھەم جەختی لەسەر ڕاڕایی مارەکە دەکردەوە و ھەمیش لەسەر پەیوەندییەکەی بە حەوا.

 ئیسلام 
وێنۆک|تابلۆیەک لە مەنافی ئەلحەیاوان (ئاژەڵە بەسوودەکان)، کە وێناکردنی ئادەم و حەوایە. لە مەراغە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ١٢٩٤–٩٩
لە ئیسلامدا ئادەم ()، کە ڕۆڵی باوکی مرۆڤایەتییە، لەلایەن موسڵمانەوە بە ڕێزەوە سەیر دەکرێت. حەوا () «دایکی مرۆڤایەتییە». لە قورئاندا ئاماژە بە دروستکردنی ئادەم و حەوا کراوە، ھەرچەندە لێکدانەوە جیاوازەکانی قورئان بۆچوونی جیاواز دەدەن لەسەر چیرۆکی ڕاستەقینەی دروستبوون (قورئان، سورەتی نیسا، ئایەتی یەکەم).

لە تەفسیری ئەلقومی لەسەر باخی عەدەن، شوێنێکی لەو جۆرە بە تەواوی زەوی نەبووە. بەپێی قورئان، ھەردوو ئادەم و حەوا لە عەدەنێکی ئاسمانیدا میوەی قەدەغەکراویان خواردووە. لە ئەنجامدا ھەردووکیان وەک نوێنەری خودا ڕەوانەی خوارەوە کران بۆ سەر زەوی. ھەر کەسێکیان ڕەوانەی لووتکەی شاخێک کران: ئادەم لە سەفا، و حەوا لە مەڕوا. لەم نەریتە ئیسلامییەدا، ئادەم بۆ ماوەی ٤٠ ڕۆژ گریاوە تا تۆبەی کرد، دوای ئەوە خودا بەردێکی ڕەشی دابەزاند، فێری حەجی کرد. بەپێی فەرموودەیەکی پێغەمبەر، ئادەم و حەوا لە دەشتی عوکینە، نزیک مەککە یەکتریان گرتەوە. چەندین منداڵیان ھەبوو، بەتایبەتی، قابیل و ھابیل. ھەروەھا ئەفسانەیەک ھەیە کە باس لە کوڕێکی بچووکتر دەکات، ناوی ڕۆکایلە.

 پێشانگا 

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 
 مرۆڤی یەکەم (کتێبخانەی کۆنگرە)
 ڕوانگەی ئیسلام بۆ ئادەم (دەنگی)
 "ئادەم و حەوا" لە ماڵپەڕی ئایکۆنۆگرافیای مەسیحییەت
 ئینسایکلۆپیدیای جوویەتی

پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون
پۆل:ئادەم و حەوا