شەڕی ٢٠١٢ی غەززە

شەڕی ٢٠١٢ی غەززە یان ئۆپەراسیۆنی پایەی بەرگری (، ʿAmúd ʿAnán، بە واتای وشەیی: "پایەی ھەور")، کە ھەڵمەتێکی ھەشت ڕۆژە بوو لە کەرتی غەززە کە لەلایەن حەماسەوە بەڕێوەدەبرێت، لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ بە کوشتنی ئەحمەد جەعبەری، سەرۆکی باڵی سەربازی غەززەی حەماس، بە ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل دەستیپێکرد.

پێش ئۆپەراسیۆنەکە قۆناغێک بوو کە ژمارەیەک ھێرشی وەڵامدەرەوەی یەکتری ئیسرائیل و فەلەستینی تێدابوو. بە گوتەی حکوومەتی ئیسرائیل، ئۆپەراسیۆنەکە لە وەڵامی ھەڵدانی زیاتر لە ١٠٠ مووشەک بۆ ئیسرائیل لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا دەستیپێکردووە، ھێرشێکی چەکدارانی غەززە بۆ سەر جیپێکی دەورییەی سەربازی ئیسرائیل لەناو سنوورەکانی ئیسرائیل، و تەقینەوەیەک کە بەھۆی ئامێری تەقەمەنیی خۆماڵییەوە ڕوویدا، کە لە نزیک سەربازانی ئیسرائیل ڕوویدا، لە لای ئیسرائیل لە تونێلێک کە لەژێر بەربەستی کەناری ڕۆژاوای ئیسرائیلدا تێدەپەڕێت. حکوومەتی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئامانجەکانی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە ڕاگرتنی ھێرشە مووشەکییەکان بووە بۆ سەر ئامانجە مەدەنییەکان کە لە کەرتی غەززەوە سەرچاوەیان گرتووە و تێکدانی تواناکانی ڕێکخراوە چەکدارەکان. فەلەستینییەکان حکوومەتی ئیسرائیلیان بە ھۆکاری ھەڵکشانی توندوتیژییەکان زانی و ھێزەکانی ئیسڕائیلیان تۆمەتبار کرد بە ھێرشکردنە سەر ھاووڵاتیانی مەدەنی غەززە لە چەند ڕۆژی پێش ئۆپەراسیۆنەکەدا. ئەوان گەمارۆدانی کەرتی غەززە و داگیرکردنی کەناری ڕۆژاوایان لە نێویاندا قودسی ڕۆژھەڵات وەک ھۆکاری ھێرشە مووشەکییەکان ھێناوەتەوە.

لە ماوەی ئۆپەراسیۆنەکەدا، ھێزی ئاسمانی نێودەوڵەتی ئیدیعای کرد کە زیاتر لە ١٥٠٠ شوێنی لە کەرتی غەززەی داوە، کە بریتی بوون لە شوێنی ھەڵدانی مووشەک، کۆگای چەک، دامەزراوە حکومییەکان و بلۆکی شوقە. بەپێی ڕاپۆرتی کۆمیساریای باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان، ١٧٤ فەلەستینی کوژراون و سەدان کەسیش بریندار بوون. نزیکەی ٣٥٠ – ٧٠٠ خێزان ئاوارە بوون. یەک ھێرشی ئاسمانی بووە ھۆی کوژرانی دە ئەندامی بنەماڵەی دەلوو. بەشێک لە زیانە گیانییەکانی فەلەستینییەکان بەھۆی نیشتنەوەی مووشەکەکانی فەلەستینی بە ھەڵە لە ناو کەرتی غەززە بووە. ھەشت فەلەستینی لەلایەن ئەندامانی لیواکانی عیزەدین قەسامەوە بە تۆمەتی ھاوکاری لەگەڵ ئیسرائیل لە سێدارە دران.

لە میانەی ئۆپەراسیۆنەکەدا، حەماس و لیواکانی ئەلقەسام و جیھادی ئیسلامی فەلەستینی (PIJ) ھێرشە مووشەکییەکانی خۆیان بۆ سەر شار و شارۆچکەکانی ئیسرائیل زیاتر چڕکردەوە، لە کۆدی ئۆپەراسیۆنێکدا بە ناوی ئۆپەراسیۆنی بەردی گڵی کوڵاو (، ḥijārat sijīl) لەلایەن لیواکانی ئەلقەسامەوە، زیاتر لە ١٤٥٦ مووشەکیان ئاراستەی ئیسرائیل کردووە، و ١٤٢ مووشەکی دیکە کە لەناو خودی غەززە کەوتنە خوارەوە. گرووپە چەکدارە فەلەستینییەکان چەکیان بەکارھێناوە لەوانە فەجر-٥ی دروستکراوی ئێران، مووشەکەکانی گراد، قەسام و ھاوەن کە لە ڕووسیا دروستکراون. ھەندێک لەم چەکانە ئاراستەی ڕیشۆن لێزیۆن و بەێرشەبا و ئەشدۆد و ئەشقەلۆن و ناوەندەکانی دیکەی دانیشتووان کران. لە دوای جەنگی کەنداو لە ساڵی ١٩٩١ بۆ یەکەمجار تەلئەبیب لێدرا و مووشەک ئاڕاستەی قودس کرا. مووشەکەکان لە ئەنجامی لێدانی ڕاستەوخۆی ماڵێکدا لە شاری کیریات مەلاچی سێ ھاووڵاتی مەدەنی ئیسرائیلی کوژران. تا کۆتایی ئۆپەراسیۆنەکە شەش ئیسرائیلی کوژراون و دوو سەد و چل بریندار بوون و زیاتر لە دوو سەد کەسیش لەلایەن ڕێکخراوێکی پزیشکی ئیسرائیلییەوە چارەسەری دڵەڕاوکێیان بۆ کراوە.  نزیکەی ٤٢١ مووشەک لەلایەن سیستمی بەرگری مووشەکی گومبەزی ئاسنینی ئیسرائیلەوە ڕێگری لێکراون، ١٤٢ مووشەکی دیکەش کەوتوونەتە سەر خودی غەززە، ٨٧٥ مووشەک لە ناوچە کراوەکان کەوتوونەتە خوارەوە و ٥٨ مووشەکیان بەر ناوچە شارییەکانی ئیسرائیل کەوتووە. پاسێک لە تەلئەبیب لەلایەن کەسێکی عەرەب-ئیسڕائیلی بۆردومان کرا و بەھۆیەوە ٢٨ ھاووڵاتی مەدەنی بریندار بوون.

کەنەدا، ئەڵمانیا، شانشینی یەکگرتوو، ئەمریکا و وڵاتانی ڕۆژاوایی پشتیوانیان بۆ ئەوەی بە مافی ئیسرائیل دەزانن بۆ بەرگریکردن لە خۆی، یان ئیدانەی ھێرشە مووشەکییەکانی حەماسیان بۆ سەر ئیسرائیل کرد.  چین و ئێران و ڕووسیا و میسر و تورکیا و چەند وڵاتێکی دیکەی عەرەبی و موسڵمان ئۆپەراسیۆنی ئیسرائیلیان ئیدانە کرد.  ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان دانیشتنێکی بەپەلەی لەسەر دۆخەکە ئەنجامدا، بەڵام نەگەیشتنە بڕیارێک. دوای چەند ڕۆژێک لە دانوستانەکانی نێوان حەماس و ئیسرائیل، ئاگربەست بە ناوبژیوانی میسر لە ٢١ی ئەم مانگەدا ڕاگەیەندرا. ھەردوولا ئیدیعای سەرکەوتنیان کرد. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئامانجی خۆی لە پەکخستنی توانای مووشەک ھەڵدانی حەماس بەدەستھێناوە، لەکاتێکدا حەماس ڕای گەیاند کە بژاردەی ئیسرائیل بۆ داگیرکردنی غەززە کۆتایی ھاتووە. بەپێی ھەواڵێکی ڕێکخراوی ھیومان ڕایتس وۆچ، ھەردوولا لە کاتی شەڕەکەدا یاساکانی شەڕیان پێشێلکردووە.

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 
 پایەی بەرگری ئۆپەراسیۆن: پوختەی ڕووداوەکان, ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل
 ئۆپەراسیۆنی پایەی بەرگری – لێدوانی ھەڵبژێردراو لە وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل
 پرسیار و وەڵام: توندوتیژی ئیسرائیل و غەززە لە بی بی سی نیووز ئۆنلاین
 بابەتێک دەربارەی ھێرشی موشەک لە تەلئەبیب لەلایەن ینێت
 قەیرانی غەززە لە ئەلجەزیرە ئینگلیزی
 لیستی سەرچاوە ھەواڵییە ڕاستەوخۆکانی ڕووماڵکردنی ئۆپەراسیۆنەکە
 گابی سیبۆنی، پێشەنگی کاستی ئۆپەراسیۆنەکان، پایەی بەرگری، و لێواری پارێزەر: پێداچوونەوەیەکی بەراوردکاری , بەشێک لە ناو " وانەکانی لێواری پارێزەری ئۆپەراسیۆنەکان "، وەرگێڕان. ئانات کورز و شلۆمۆ برۆم، INSS, 2014.

پۆل:شەرەکانی ٢٠١٢
پۆل:ململانێکانی ٢٠١٢
پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل