چۆڵکردنی گوندە کوردنشینەکان لەلایەن تورکیا

ژمارەی ئەو گوندە کوردنشینانەی کە تورکیا پێی چۆڵ کردوون بە نزیکەی سێ ھەزار گوند مەزەندە دەکرێت. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە سوپای تورکیا ھەڵمەتێک بۆ لەناوبردنی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) دەستپێدەکات. لە ئەنجامدا تا ساڵی ٢٠٠٠ نزیکەی ٣٠ ھەزار کەس گیانیان لەدەستداوە و دوو ملیۆن پەنابەری کورد لە ماڵەکانیانەوە ڕاوەدوونراون بۆ ناو قەرەباڵغی شارەکان.https://web.archive.org/web/20200614123227/https://books.google.com/books?id=qwBdLcnlu_oC&pg=PA167&dq=kurdish+villages+depopulated+by+turkey&hl=en&ei=uMPaS_f9EIjD-QbmmrHhDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAkQ6AEwAAhttps://web.archive.org/web/20081003071614/http://people.cas.sc.edu/dahlmanc/Dahlman%202002%20Political%20Geography%20of%20Kurdistan.pdf

 پێشینە 
تا ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو، نزیکەی ٧٠٪ی دانیشتووانی کورد لە باکووری کوردستان لە یەکێک لە نزیکەی ٢٠ ھەزار گوندی کوردییدا نیشتەجێ بوون؛ بەڵام لە ساڵی ١٩٨٥دا، تەنھا ٥٨٪ی دانیشتووان لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژیان. بەشێکی زۆر لە لادێکانی ناوچە کوردنشینەکان لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە چۆڵکران، و ھاووڵاتییانی کورد بۆ شارە ناوخۆیییەکانی وەک ئامەد، وان و شرنەخ، ھەروەھا بۆ شارەکانی ڕۆژاوای تورکیا و تەنانەت ڕۆژاوای ئەورووپا کۆچیان کرد. ھۆکارەکانی کۆچکردنی دانیشتووان لە زۆربەی حاڵەتەکاندا ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی دەوڵەتی تورکیا و بە پلەیەکی کەمتر ھێرشەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) بوو بۆ سەر ئەو گوندانەی کە بەرگریکارەکانیان ھاوکاری حکوومەتی تورکیایان دەکرد. زۆرجار، کوردەکان دەبوو بڕیار بدەن کە ئایا ببنە جاشەکانی گوندەکان کە لەلایەن دەوڵەتەوە پشتیوانی دەکران، یان دووربخرێنەوە یان ڕەنگە ڕووبەڕووی ھێرشی پەکەکە ببنەوە. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ (ھیوومان ڕایتس وۆچ) چەندین حاڵەتی بە بەڵگە کردووە کە تێیدا سوپای تورکیا بە زۆر گوندەکانی چۆڵکردووە و ماڵ و کەرەستەکانیان تێکداوە بۆ ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی دانیشتووان. بە نزیکەیی ٣٠٠٠ گوندی کوردی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ لەسەر نەخشە سڕانەوە، کە بووە ھۆی ئاوارەبوونی زیاتر لە ٣٧٨ ھەزار کەس.https://web.archive.org/web/20210925221316/https://books.google.com/books?id=SvEfmAEACAAJhttps://web.archive.org/web/20200303203120/https://www.hrw.org/reports/2005/turkey0305/3.htm

 شار و گوندە چۆڵکراوەکان 
بەپێی پڕۆژەی یاسای مرۆیی، ٢٤٠٠ گوندی کوردی وێران کراون و ١٨ ھەزار کورد لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە لە سێدارە دراون. خەمڵاندنەکانی دیکە ژمارەی گوندە وێرانکراوەکانی کورد بە زیاتر لە ٤٠٠٠ گوند دەخەمڵێنن. ژمارەی ئاوارەکان بە گشتی گەیشتووەتە ٣ ملیۆن کەس (کە زۆربەیان کوردن).

پڕۆژەی مافەکانی کورد ئاوارەبوونی دانیشتووان (چۆڵکردن)ی گوندەکان بەسەر ٥ قۆناغدا دابەش دەکات:https://web.archive.org/web/20120301142913/http://www.lib.unb.ca/Texts/JCS/bin/get.cgi?directory=FALL98/articles/&filename=Gunter.htmhttps://web.archive.org/web/20200803135430/https://archive.org/details/settlementissuet00jong_169
 قۆناغی سەرەتایی لە نێوان ساڵانی ١٩٨٥–١٩٨٩
 قۆناغی ناوەندی لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٠–١٩٩١
 قۆناغی چۆڵکردنی بەردەوامی گوندەکان لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٣
 قۆناغی پەرەسەندنی چۆڵکردنی گوندەکان لە ساڵی ١٩٩٤
 لە نێوان ساڵانی ١٩٩٥–٢٠٠١ گوندی دیکەش چۆڵکران

ژمارەی ئاوارە ناوخۆیییەکان تا ساڵی ٢٠٠٩ بە نزیکەی یەک ملیۆن کەس دەخەمڵێندرێت.https://web.archive.org/web/20110131234512/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&count=10000

 قەرەبووکردنەوەی حکوومەت 
ناوەندی چاودێری ئاوارەبوونی ناوخۆیی لە ساڵی ٢٠٠٩دا ڕای گەیاند کە حکوومەتی تورکیا ھەنگاوی «بەرچاوی» ناوە بۆ چارەسەرکردنی دۆخی ئاوارەبوونی ناوخۆیی، لەوانەش ڕاسپاردنی ئەنجامدانی ڕووپێوییەکی نیشتمانیی دەربارەی ژمارە و بارودۆخی ئاوارە ناوخۆیییەکان، و داڕشتنی ستراتیژییەتێکی نیشتمانی بۆ ئاوارە ناوخۆیییەکان؛ پەسەندکردنی یاسای قەرەبووکردنەوە و دانانی پلانێکی کاری تاقیکاری گشتگیر لە پارێزگای وان و ١٣ پارێزگای دیکەی باشووری ڕۆژھەڵات بۆ چارەسەرکردنی حاڵەتەکانی ئاوارەبوونی گوند و شارەکان.

 سەرچاوەکان 

پۆل:پەنابەرانی کورد
پۆل:ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە
پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا