مزگەوتی ئەزھەر

مزگەوتی ئەزھەر گرنگترین مزگەوتە لە میسر، و یەکێکە لە قەڵا مێژوویییەکان بۆ بڵاوکردنەوە و فێرکردنی ئیسلام ھەروەھا یەکێکە لە بەناوبانگترین مزگەوتە مێژوویییەکان لە میسر و جیھانی ئیسلامی، و بەشێکە لە دامەزراوەی ئەزھەری شەریف مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای دەوڵەتی فاتمی لە میسر، دوای ئەوەی جەوھەر سەقیلی لە ساڵی ٩٦٩ی زایینیدا فەتحکردنی میسری تەواو کرد . و دەستی کرد بە دامەزراندنی قاھیرە ئەو کۆشکی گەورەی دروست کرد و ئامادەی کرد بۆ ھاتنی خەلیفە موعیز لیدینللا لەو ماوەیەدا، دەستی کرد بە دروستکردنی مزگەوتی ئەزھەر بۆ ئەوەی خەلیفە نوێژی تێدا بکات، و ببێتە مزگەوتێکی جەماعەت بۆ ئەو شارە تازە دامەزراوە، ھاوشێوەی مزگەوتی عەمر لە فوستات و مزگەوتی ئیبن تولون لە قەتائیع لەو کاتەدا ئامادەکرابوو بۆ ئەوەی پەیمانگایەکی پەروەردەیی بێت بۆ فێرکردن و بڵاوکردنەوەی عەقیدەی شیعە لە ساڵی ٣٥٩ کۆچی / ٩٧٠ ز بە تێپەڕبوونی تەمەنەکان، گۆڕینی زۆرێک لە تایبەتمەندییە فاتمییەکانی. فەرمانڕەوای فاتیمی لە میسر. مێژوونووسان جیاوازییان ھەبووە سەبارەت بە سەرچاوەی ناوی ئەم مزگەوتە، بەڵام زۆرترین ئەگەری ئەوەیە کە فاتمییەکان ناویان ناوە ئەلئەزھەر بۆ ڕێزلێنان لە فاتیمەی زەھرا کچی پێغەمبەر محەممەد.

مزگەوتەکە بە دووەم کۆنترین زانکۆ دادەنرێت کە بەردەوام کاردەکات لە جیھاندا لە دوای زانکۆی قەرەویین. ھەرچەندە مزگەوتی عەمری کوڕی عاس لە فوستات لە مەراسیمی وانەوتنەوەدا پێشی بوو، بەڵام بەو پێیەی کە بازنەی خوێندن لەوێ بە شێوەیەکی خۆبەخشانە و وەک بەخشین ئەنجام دەدرا، مزگەوتی ئەزھەر یەکەم مزگەوت بوو لە میسر کە ڕۆڵی قوتابخانە و پەیمانگا ئاسایییەکانی ئەنجامدا، بەو پێیەی وانەکانی بە فەرمانی دەوڵەت دەدرا و زانایان و مامۆستایان پارەیان بۆ دەدرا. یەکەم وانەی لە سەفەری ساڵی ٣٦٥ی کۆچی / ٩٧٥ی زایینی لەلایەن عەلی بن النومان، دادوەرەوە لە فیقھی شیعەدا درا لە ساڵی ٣٧٨ی کۆچی / ٩٨٨ی زایینی مووچە بۆ فەقێیەکانی مزگەوتەکە بڕیاردرا و خانوویەکیان بۆ ئامادەکرا بۆ ئەوەی لە تەنیشتی بژین.

دوای ڕووخانی دەوڵەتی فاتمی، ئەستێرەی ئەزھەر بە دەستی سەلاحەدین ئەیوبی کاڵ بووەوە، کە ئامانجی بەرەنگاربوونەوەی تەریقەتی شیعە و پشتیوانی لە تەریقەتی سوننە بوو وتاری ناوبراو ھەڵوەشایەوە و بۆ ماوەی سەد ساڵ بە ھەڵپەسێردراوی مایەوە تاوەکو لە سەردەمی سوڵتانی مەملوک زاھیر بایبارس ئەلبوندقداریدا نۆژەنکرایەوە. لە سەردەمی مەملوکەکاندا، ئەزھەر گەڕایەوە بۆ بەجێگەیاندنی ئەرکی زانستی و ڕۆڵی ژیانی فەقێیەکان بۆ فێرکردنی قوتابخانەی فیکری سوننە و فەرموودەکانی پێغەمبەر، ئەوانیش خەمی نۆژەنکردنەوە و فراوانکردن و پاراستنیان بوو ئەمەش بە سەردەمی زێڕینی ئەزھەر دادەنرا لەم سەردەمانەی دواتردا، فەرمانڕەواکان و کەسایەتییە دیارەکان گرنگییەکی سەرەکییان بۆ گەڕاندنەوەی ئەو قوتابخانەیە نیشان دا کرێ، و چەندین وەقفی بۆ کرا.

لە سەردەمی مەلیک فوئادی یەکەمدا یاسای ژمارە ٤٦ی ساڵی ١٩٣٠ بۆ ئەزھەر دەرچوو، بەھۆیەوە فاکەڵتییەکانی بنەماکانی ئایین و شەریعەت و زمان و زمانی عەرەبی دواتر لە ساڵی ١٩٣٣ دامەزران و ئەلئەزھەر لە ساڵی ١٩٦١ بە فەرمی بوو بە زانکۆیەکی سەربەخۆ. زانکۆی ئەزھەر بە یەکەم زانکۆ دادەنرا لە جیھانی ئیسلامیدا کە لە عەقیدەی سوننە و یاسای ئیسلامی خوێندرایەوە. ئەزھەر تا ئەمڕۆش وەک چرایەک بۆ بڵاوکردنەوەی میانڕەوی ئیسلام دەمێنێتەوە، دامەزراوەیەک کە کاریگەری قووڵی لەسەر کۆمەڵگەی میسر ھەیە و ھێمای میسری ئیسلامییە.  

 سەرچاوەکان 

 کتێبنامە 

















































</div>
 مجلة «التایم»، ١٠ یونیو ٢٠١٣.
 کتاب الأزھر فی ألف عام، أحمد محمد عوف.

 بەستەرە دەرەکییەکان 
 ماڵپەری ئەلئەزھەر الشریف.
 ماڵپەڕی یادەوەری ئەزھەر 
 پۆرتاڵی ئەلکترۆنی ئەلئەزھەر
 کۆمەڵەی جیھانی دەرچووانی ئەزھەر
 داھاتووی ئەزھەر دوای ڕۆشتنی ئەلتەنتاوی, بەرنامەی پشت ھەواڵ, کەناڵی ئەلجەزیرە، ١٠ی ئازاری ٢٠١٠
 گۆڤاری ئەزھەر  گۆڤارێکی ئیسلامی مانگانەیە کە لەلایەن کۆمپلێکسی توێژینەوەی ئیسلامی لە ئەزھەر ئەلشەریف لە قاھیرە دەردەچێت.
 ھێرشکردنە سەر میتۆدۆلۆژیا و عەقیدەی ئەزھەر و زانایان لەلایەن ھەندێک مەزھەبی بیدعەکارانەوە - دار ئەلفتا ئەلمەسریە
 مزگەوتی ئەزھەر - دەروازەی ئایینی الاحرام 
 مزگەوتی ئەزھەر.. شایەتحاڵی مێژووی میسر
  ڕووندەکاتەوە

پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ١٠یەم
پۆل:ئەزھەر
پۆل:مزگەوتەکانی قاھیرە