کۆماری یەکەمی ئەرمەنستان

کۆماری یەکەمی ئەمەنستان () (بەئەرمەنی: Հայաստանի Հանրապետութիւն)، کە لەو کاتەدا بە کۆماری ئەرمینیا ناسرابوو، یەکەم دەوڵەتی مۆدێرن ئەرمەن بوو لە دوای ڕووخانی شانشینی بچووکی ئەرمەنستان لە ساڵی ١٣٧٥. کۆمارەکە لە خاکەکانی دانیشتووانی ئەرمەنی ئیمپراتۆریەتیی ڕووخاوی ڕووسیا دامەزرا، کە بە ئەرمینیای ڕۆژھەڵات یان ئەرمینیای ڕووسی ناسراوە. زۆربەی سەرکردەکانی حکوومەت لە یەکێتیی شۆڕشگێڕی ئەرمەن (ئارفۆ) (پارتی دەشناک) ھاتبوون.

کۆماری یەکەمی ئەرمینیا لە باکوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ کۆماری جۆرجیا دیموکراتیک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ  ئیمپراتۆریەیتی عوسمانی لە باشوورەوە لەگەڵ فارس و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ  کۆماری ئازەربایجانی دیموکرات. کۆی ڕووبەرەکەی نزیکەی ٧٠ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (١٧٤ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە بەپێی پەیمانی سیڤەر) و ژمارەی دانیشتووانی یەک ملیۆن و ٣٠٠ ھەزار کەسە.

ئەنجومەنی نیشتمانیی ئەرمینیا لە ٢٨ی ئایاری ١٩١٨ سەربەخۆیی ئەرمینیای ڕاگەیاند. ئەرمینیا لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تووشی چەندین کێشەی ناوخۆیی و دەرەکی بووە. قەیرانێکی مرۆیی لە دوای جینۆسایدی ئەرمەنەکان سەریھەڵدا، کاتێک دەیان ھەزار پەنابەری ئەرمەنی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە لەوێ نیشتەجێ بوون. کۆمارەکە زیاتر لە دوو ساڵ بەردەوام بوو، لەو ماوەیەدا تێوەگلا لە چەندین شەڕی چەکداری کە لە ئەنجامی ناکۆکی خاکییەوە سەریان ھەڵدا. تا کۆتایی ساڵی ١٩٢٠ سوپای سووری سۆڤیەت ھێرشی کردە سەر ئەرمینیا. کۆماری یەکەم لەگەڵ کۆماری ئەرمینیای شاخاوی، تا مانگی تەمموزی ساڵی ١٩٢١، لەشکرکێشی سۆڤیەتیان بەرپەرچ دایەوە، ئەوکات سەربەخۆییەکەی کۆتایی ھات و کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستانی جێگرتەوە، کە لە ساڵی ١٩٢٢ بوو بە بەشێک لە یەکێتیی سۆڤیەت. دوای ڕووخانی یەکێتیی سۆڤیەت، کۆمارەکە لە ساڵی ١٩٩١ وەک کۆماری ئێستای ئەرمەنستان سەربەخۆیی خۆی وەرگرتەوە.

 سەرچاوەکان 

 سەرچاوەکان 

پۆل:ئەرمەنستان لە ١٩٢٠
پۆل:ئەرمەنستان لە سەدەی ٢٠ەم
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئەرمەنی ئاخێو
پۆل:کۆمارە سۆسیالیستییەکانی پێشوو
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨