ئەبووبەکر سجستانی

ئەبوو بەکر محەممەد کوڕی عەزیز کوڕی ئەحمەد سجستانی (بە عەرەبی: أبو بکر محمد بن عزیز السجستانی؛ کۆچکردووی ٣١٦ی کۆچی/٩٢٨ی زایینی) یەکێکە لە ئیمامە گەورە و زانا ناسراوەکانی بواری زانستەکانی قورئان، قیڕائات و زمانی عەرەبی لە سەدەی چوارەمی کۆچیدا. ئەو بە نووسەری کتێبە بەناوبانگەکەی "غریب القرآن" (وشە دەگمەنەکانی قورئان) ناسراوە، کە بە یەکێک لە سەرچاوە سەرەکییەکان لە بواری خۆیدا دادەنرێت.

 ژیان و پایەی زانستی 
ئەبوو بەکر سجستانی لە ھەرێمی سجستان (یان سیستان، کە دەکەوێتە سنووری نێوان ئێران و ئەفغانستانی ئێستا) لەدایک بووە و دواتر ڕووی لە بەغدا کردووە کە ناوەندی زانست و زانیاری بووە لەو سەردەمەدا. لەوێ لەسەر دەستی گەورەترین زانایانی سەردەمەکەی زانستی وەرگرتووە، دیارترینیان ئەبوو بەکر کوڕی ئەبی داوود بوو، کە کوڕی خاوەنی کتێبی سونەنی ئەبی داوودە.ئیبن جەزەری، غایة النهایة فی طبقات القراء، بەرگی ٢، ل. ١٩١.

سجستانی بە زانست و لێھاتوویی خۆی ناوبانگێکی گەورەی پەیدا کرد و بووە یەکێک لە پێشەوایانی بواری زانستەکانی قورئان. زانایان بە شێوەیەکی بەرفراوان ستایشیان کردووە:

ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «ئیمامی گەورە، مامۆستای بێھاوتا... خاوەنی کتێبی "غریب القرآن"».ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، ١٩٨٥، بەرگی ١٤، ل. ٥٣٨.

یاقوت حەمەوی دەڵێت: «لە سەردەمی خۆیدا لە زانستی قورئاندا بێھاوتا بوو».یاقوت حەمەوی، معجم الأدباء (إرشاد الأریب إلى معرفة الأدیب، بەرگی ٦، ل. ٢٥٥٨.

ھەروەھا چەندین زانای گەورەی وەک دارەقوتنی لەسەر دەستی ئەو زانستیان وەرگرتووە، کە ئەمەش بەڵگەیە لەسەر بەرزیی پلە و پایەی زانستییەکەی.

بە پێچەوانەی ھەندێک لەو زانایانەی کە کتێبی تەفسیریان نووسیوە، ھیچ ڕەخنەیەکی ئەوتۆ لەسەر ڕاستگۆیی و شێوازی گێڕانەوەی سجستانی لەلایەن زانایانی فەرموودەناسەوە تۆمار نەکراوە.

 بەرھەمەکان 
بەناوبانگترین و گرنگترین بەرھەمی ئەبوو بەکر سجستانی کتێبی **"غریب القرآن"**ە، کە بە "نزھە القلوب" (گەشتی دڵەکان)یش ناسراوە. ئەم کتێبە فەرھەنگێکە بۆ شیکردنەوەی ئەو وشانەی کە لە قورئاندا بە دەگمەن بەکارھاتوون یان پێویستیان بە ڕوونکردنەوە ھەیە. ئەم کتێبە بە یەکێک لە یەکەمین و گرنگترین سەرچاوەکان دادەنرێت لەم بوارەدا و تا ئەمڕۆش لەلایەن لێکۆڵەران و خوێندکارانی زانستە قورئانییەکانەوە سوودی لێ وەردەگیرێت.

ھەروەھا ئیبن نەدیم لە کتێبی **"الفھرست"**دا ئاماژەی بە کتێبێکی تری کردووە بە ناوی "ما انشأ بە من القرآن وفیە لغات".ئیبن نەدیم، الفھرست، ل. ٤٦.

 کۆچی دوایی 
ئەبوو بەکر سجستانی لە ساڵی ٣١٦ی کۆچی (بەرامبەر ٩٢٨ی زایینی) لە شاری بەغدا کۆچی دوایی کرد.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە سوننییە باوەڕپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی دەیەم
پۆل:زانایانی قیڕائات
پۆل:موفەسیرەکان
پۆل:زمانناسان
پۆل:مردووەکانی ٣١٦ی کۆچی
پۆل:ئەھلی سوننە