داگیرکاریی ماد بۆ سەر ئورارتوو

لەشکرکێشیی مادەکان بۆ سەر ئورارتوو یان داگیرکردنی ئورارتوو لەلایەن مادەکان ئاماژەیە بۆ ئەو ھەڵمەتە سەربازییانەی کە لە کۆتاییی سەدەی حەوتەمی پێش زایین تا سەرەتای سەدەی شەشەمی پێش زایین لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی ماد و پادشا کەیخوسرەوەوە دژی شانشینی ئورارتوو ئەنجامدراون. ئەم لەشکرکێشییانە بەشێک بوون لە زنجیرەیەک ململانێی فراوانتر بە بەشداریی ماد و سەکەکان و گرووپەکانی دیکە کە تێیدا بەشداربوون لە ڕووخانی ئورارتوو و سەرھەڵدانی ئیمپراتۆریەتیی ماد دواجار وەک ھێزێکی باڵادەست لە ناوچەکەدا.

 پێشینە 
ئورارتوو شانشینییەکی بەھێزی سەردەمی ئاسن بوو کە لە دەوری بەرزایییەکانی ئەرمەنستان لە نێوان دەریاچەی وان و دەریاچەی ورمێ و دەریاچەی سێڤاندا ناوەندی بوو. خاکی شانشینی کۆنی ئورارتوو بەسەر سنوورە مۆدێرنەکانی تورکیا و ئێران و عێراق و ئەرمەنستاندا درێژبووەتوە. پادشاکانیان نووسراوی بزمارییان بە زمانی ئورارتی جێھێشتووە، کە ئەندامی بنەماڵەی زمانی ھورۆ-ئورارتی بووە. ھەرچەندە نزیکەی بەردەوام لە شەڕدا بوو لەگەڵ ئاشوورییەکانی باشووریان. ئەمەش ئورارتووی لاواز کرد. لەم نێوەندەدا کەیخوسرەو کە تازە ئیمپراتۆریەتیی ئاشوورییان لەگەڵ نەبوپلاسەری ھاوپەیمانەکەی لە بابل داگیر کردبوو. متمانە و تێبینیی ئەوەی کرد کە ئورارتوو لاواز بووە، ڕەنگە کەیخوسرەو ھەنگاوی نابێت بۆ داگیرکردنی.

 داگیرکارییەکە 
کاتێک لەشکرکێشییەکە بەڕاستی ڕوویدا لە نێوان مێژوونووساندا مشتومڕی لەسەر دەکرێت، سەرچاوەکان بە درێژاییی ساڵانی ٦٠٩ پێش زایین تا ٥٩٠ پێش زایین جیاوازن.Middleton, John (2015-06-01). World Monarchies and Dynasties. Routledge. ISBN 978-1-317-45157-0. کەیخوسرەو ھێزەکانی خۆی لە دژی شانشینی ئورارتوو و مانناکان جووڵاند. ئەم ھێرشە بووە ھۆی ئەوەی ھەردوو شانشینەکە لە تۆماری مێژوویی دەربچن لە دەوروبەری ساڵی ٥٩٠ پێش زایین، کاتێک ئیرمیای پێغەمبەری عیبرییەکان وەک ژێردەستەی مادەکان باسیان دەکات. سەرچاوەکان دەڵێن کە کەیخوسرەو «شکستی بە ئورارتوو ھێنا و داگیری کردن». ڕەنگە بەو مانایە بێت کە داگیرکارییەکە بە خێرایی و زوویی ڕوویدابێ، بە بەرگرییەکی کەم، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ئورارتوو لاوازتر بووە.

 دەرئەنجام 
ڕووخانی ئورارتوو بووە ھۆی سەرھەڵدانی شانشینییەکی نوێی ئەرمەنستان لە شاخەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ کە دان بە مافی مادەکاندا نا بەسەر خاکەکە و وەک بەشێک لێیان. لە ئەرمەنستانەوە مادەکان پاڵیان نا بەرەو ڕۆژئاوا بەرەو دەریای ڕەش.Chahin, Mack (2013-11-05). The Kingdom of Armenia: New Edition. Routledge. p. 107. ISBN 978-1-136-85243-5. لەوێ لەلایەن کۆمەڵێکی ئاوارە و سەرگەردانی کیمێری و سەکەکان پێشوازییان لێکرا کە ھێشتا لە ناوچەی ناوخۆییی ئەنادۆڵدا دەسوڕانەوە کە بە کەپەدۆکیا ناسرابوو. داگیرکردنی ئەم ناوچەیە شەڕێکی شەش ساڵەی لەگەڵ شانشینی لیدیای ڕۆژئاوای ئەنادۆڵ (٥٩٠-٥٨٥ پێش زایین) خێراتر کرد.Zaghamee, Reza (2015-09-25). Discovering Cyrus: The Persian Conqueror Astride the Ancient World. Mage Publishers. ISBN 978-1-933823-79-9. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە مادەکان حوکمڕانیی ھەموو ئەنادۆڵ بکەن لە بەرامبەر ڕووباری ھالیس. کە کۆتاییی ھات بە سنووری ھاوبەشی نێوان مادەکان و لیدییەکان دوای ئەوەی شەڕەکە بە چەقبەستوویی کۆتاییی ھات.Boyce, Mary (2015-11-02). A History of Zoroastrianism, Zoroastrianism under the Achaemenians. BRILL. p. 12. ISBN 978-90-04-29390-8.

 ئەمانەش ببینە 

 لەشکرکێشیی ماد-بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری
 شەڕی ئورارتوو و ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری

 سەرچاوەکان 

پۆل:ئورارتوو
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی شانشینی ماد
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئورارتوو