بەرازی گینیی حەبەشی

بەرازی گینیی حەبەشی (بە ئینگلیزی: Abyssinian guinea pig، ناوی زانستیی جۆرەکەی: Cavia porcellus) یەکێکە لە نەژادە (breed) ناسراو و کۆنەکانی بەرازی گینیی ماڵی. ئەم نەژادە بەھۆی قژە تایبەتەکەیەوە ناسراوەتەوە کە لە شێوەی چەندین "خولگە" یان "پێچ"ی سروشتیدایە و پێیان دەوترێت ڕۆزێت (rosettes). سەرباری ناوەکەی، ئەم ئاژەڵە ھیچ پەیوەندییەکی بە حەبەشە (ئێتیۆپیای ئێستا)ـوە نییە و وەک ھەموو بەرازە گینییەکانی تر، بنەچەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەمریکای باشووری.

ئەم ئاژەڵە بە کەسایەتییەکی زیندوو، کنجکۆڵ و دۆستانە ناسراوە، ئەمەش وای کردووە کە ببێتە یەکێک لە باوترین نەژادەکان بۆ بەخێوکردن وەک ئاژەڵی ماڵی.

 مێژوو و ناو 
بەرازی گینیی حەبەشی یەکێکە لە کۆنترین نەژادە ناسراوەکانی بەرازی گینی. ناوی "حەبەشی" بە ھەڵە بەسەریدا بڕاوە و سەرچاوەی ناڕوونە. یەکێک لە بیردۆزەکان ئەوەیە کە لەوانەیە لەبەر تایبەتمەندییە دەگمەنەکەی لەو سەردەمەدا، ناوی شوێنێکی دوور و نامۆی لێنرابێت. بەڵام ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بنەچەی ئەم ئاژەڵە بۆ دەرەوەی ئەمریکای باشووری بگەڕێنێتەوە، کە زێدی سەرەکیی ھەموو جۆرەکانی بەرازی گینییە.

 تایبەتمەندییە جەستەییەکان 
دیارترین تایبەتمەندیی بەرازی گینیی حەبەشی، قژیەتی. قژی ئەم نەژادە بە شێوەی سروشتی لە چەندین شوێنی جەستەیدا خولگەی بازنەیی دروست دەکات کە پێیان دەوترێت ڕۆزێت. بەپێی ستانداردەکانی پێشانگا، باشترین نموونەی ئەم نەژادە پێویستە لە نێوان ٨ بۆ ١٠ ڕۆزێتی ھەبێت کە بە شێوەیەکی ڕێک و ھاوسەنگ بەسەر جەستەیدا دابەش بووبن.

قژیان ئەستوور و تا ڕادەیەک زبرە و درێژییەکەی دەگاتە نزیکەی ٤ سانتیمەتر. بە چەندین ڕەنگ و شێوازی جیاواز دێن، وەک ڕەنگی یەکپارچە (ڕەش، سپی، کرێمی)، بریندڵ (تێکەڵاوی دوو ڕەنگ)، و سێ ڕەنگی (tortoiseshell).

 ڕەفتار و کەسایەتی 
بەرازی گینیی حەبەشی بە ئاژەڵێکی کۆمەڵایەتی و چالاک ناسراوە. زۆر کنجکۆڵن و حەز بە گەڕان و یاریکردن دەکەن. بە بەراورد لەگەڵ ھەندێک نەژادی تری ھێمنتر، وەک بەرازی گینیی ئەمریکی، حەبەشییەکان زیاتر جووڵەیان ھەیە و ھەندێک جار دەتوانن "سەرکێش" بن.

ئەوان زۆر دەنگەدەنگ دەکەن و بە چەندین جۆری فیقە و قرتەقرت پەیوەندی دەکەن، بەتایبەتی کاتێک چاوەڕێی خواردنن یان دڵخۆشن. وەک ھەموو بەرازە گینییەکانی تر، باشتر وایە بە جووت یان لەناو کۆمەڵدا بژین، چونکە بە تەنھایی تووشی دڵەڕاوکێ و خەمۆکی دەبن.

 بەخێوکردن و تەندروستی 

وێنۆک|بەرازی گینیی حەبەشی، ئەمریکی/ئینگلیزی و سکینی (بێ قژ).

خۆراک: خۆراکی سەرەکییان پێویستە لە پووش و گیاوشکی کوالێتی بەرز پێکبێت کە دەبێت ھەمیشە بەردەستیان بێت. ھەروەھا پێویستیان بە خواردنی ویشکی تایبەت (پێلێت) ھەیە کە دەوڵەمەند کرابێت بە ڤیتامین C، چونکە جەستەیان ناتوانێت ئەم ڤیتامینە دروست بکات. سەوزەی فرێش وەک گێزەر، بیبەری شیرین، و سەوزە گەڵاتۆخەکان سەرچاوەیەکی باشن بۆ ڤیتامینەکان.

پاکوخاوێنی: بەھۆی قژە تایبەتەکەیەوە، پێویستە ھەفتانە بە نەرمی دابھێنرێت بۆ ئەوەی گرێ نەگرێت و پێستی بە پاکی بمێنێتەوە.

تەندروستی: تەمەنی مامناوەندیان لە نێوان ٥ بۆ ٧ ساڵدایە. وەک بەرازە گینییەکانی تر، تووشی کێشەی ددان (بەھۆی گەشەی بەردەوامی ددانەکانیانەوە)، ھەوکردنی کۆئەندامی ھەناسە، و ھەوکردنی ژێرپێ (bumblefoot) دەبنەوە ئەگەر لە ژینگەیەکی پاکدا نەژین.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:نەژادەکانی بەرازی گینی
پۆل:ئاژەڵە ماڵییەکان
پۆل:قرترێنەرەکان