ماری ماکسوینی

ماری ماکسوینی (بە ئینگلیزی: Mary Macswiney) (٢٧ی ئازاری ١٨٧٢ – ٨ی ئازاری ١٩٤٢) چالاکوان و سیاسەتمەدار و مامۆستای کۆماری ئێرلەندی بووە. ماکسوینی لە ساڵی ١٩٢٠دا کاتێک براکەی تێرنس ماکسوینی کە ئەوکات سەرۆکی شارەوانی شاری کۆرک بوو، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە سیاسەتی بەریتانیا لە ئێرلەندا مانی لە خواردن گرت. ماری لەگەڵ مێریڵ ماکسوینی ھاوسەری تێرێنس، ڕۆژانە لە ناڕەزایەتییەکدا وەستابوون و بوونە وتەبێژی ھەڵمەتەکە. لە کۆتاییدا تێرێنس ماکسوینی لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠ کۆچی دوایی کرد و لەو کاتەوە ماری ماکسوینی وەک جێبەجێکاری نافەرمی موڵک و ماڵی ئەو ڕۆڵی گێڕاوە و بووەتە بەرگریکارێکی سەرسەخت و بەئەمەک لە کۆماری ئێرلەندا. دوای گەشتێکی باڵای حەوت مانگە بۆ ئەمریکا لە ساڵی ١٩٢١ کە تێیدا خۆی و مێریڵ ناوبانگی بزووتنەوەی سەربەخۆیی ئێرلەندایان بەرزکردەوە، ماری لە نێوان شەڕی سەربەخۆییی ئێرلەندادا بۆ دایل ئیرلەندا ھەڵبژێردرا. لە میانی گفتوگۆکانی پەیماننامەی ئینگلیز و ئێرلەندا کە ڕێککەوتنێکی پێشنیازکراوی ئاشتییە لە نێوان ئینگلیز و ئێرلەندا، ماری لە دەنگدەرترین نەیارەکان بوو. لە کاتی شەڕی ناوخۆی ئێرلەندا کە دواتر بەدوای خۆیدا ھێنا، ماری پشتگیری لە دژە پەیماننامەی سوپای کۆماری ئێرلەندی کرد و بەھۆیەوە زیندانی کرا، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی خۆی بەشداری لە دوو مانگرتن لە خواردندا بکات.

دوای جیابوونەوەی حیزبی شین فین لە ساڵی ١٩٢٦، لە ساڵی ١٩٢٧ بوو بە جێگری سەرۆکی شین فین. لەگەڵ زیادبوونی پەراوێزخستنی سیاسی شین فەین و کۆمارییە توندڕەوەکان لە دەیەی دوای جیابوونەوەکەدا، ماری وەڵامی دایەوە و پشتگیری لەو توندوتیژییە کرد کە لەلایەن سوپای کۆمارییەوە ئەنجامدرا. لە نزیک کۆتایی ژیانیدا، بە فەرمی پشتگیری لە سەرکردایەتی سوپای کۆماری ئێرلەندا کرد لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا لە سەردەمی شۆن ڕووسیل، کە بەردەوام بوو لە جێبەجێکردنی «پلانی ئێس»، کە ھەڵمەتێکی بۆردوومانی ئێرلەندای باکوور و ئینگلتەرا بوو کە ئامانجی لاوازکردنی شانشینی یەکگرتوو بوو لە بەرامبەر ئەڵمانیا.The Times, "Southern Irish Elections", 6 June 1927.

 سیاسەت 
 چوونە ناو سیاسەتی مافی دەنگدانی ژنان و کۆماریخوازی.
 بەشداری یەکەمین کۆبوونەوەی خولی فرەنچایزی ئافرەتانی مونستەر کرد و بووە ئەندامی لیژنەکە. ئەو دژی شەڕانگێزی بوو لەناو بزووتنەوەی مافی دەنگدانی ئێرلەندا و بۆچوونە ناسیۆنالیستەکانی بووە ھۆی توڕەیی ئەندامانی دیکە.
 پەیوەندی بە کۆمەڵەی گەیلیک و کچانی ئێرلەندا کرد، لەژێر کاریگەری بیرۆکەی برا بچووکەکەی بەناوی تێرێنس ماکسوینی بۆ کۆماریخوازییەکی بەھێزی ئێرلەندا.Maria Luddy: "MacSwiney, Mary Margaret (1872–1942)", in: Oxford Dictionary of National Biography (Oxford University Press, 2004).

دوای ئەوەی براکانی بەناوی تێرێنس و تۆماس مەککۆرتن لقی کۆرک خۆبەخشانی ئێرلەندییان دامەزراند، ماری لە بەرامبەردا لقی کۆرکی ئەنجومەنی ژنانی ئێرلەندی لە ساڵی ١٩١٤ دامەزراند، ھەنگاوێک کە بووە ھۆی ئەوەی خولی خانمانی مونستەر بەجێبھێڵێت. ھەر لەو ساڵەدا ماکسوینی لە کۆنفرانسی گشتی خۆیان لە تشرینی دووەمی ١٩١٤دا دەسەڵاتی بەریتانیای ئیدانە کرد.

لە کاتی ڕاپەڕینی جەژنی ئیستەر لە ساڵی ١٩١٦دا، سەرلێشێواوییەکی جەماوەری لە شاری کۆرک دروست بوو سەبارەت بەوەی کە ئایا خۆبەخشەکان دەبێ کۆببنەوە یان نا، بەھۆی فەرمانە ناکۆکەکانەوە. تێرنس و خۆبەخشەکانی دیکە کە دڵنیا نەبوون چی بکەن، لە ھۆڵی خۆبەخشانی شارەکەدا ڕاگیران و لەوێ لەلایەن دەسەڵاتدارانی بەریتانیاوە دەستگیرکران. ماری کە پەیامی خۆبەخشەکانی بەڕێوەدەبرد، ھەوڵیدا بگەڕێتەوە بۆ وانەوتنەوە لە سانت ئەنجێلا، بەڵام لە کۆتایی ھەفتەکەدا لە کاتی وانەیەکدا دەستگیرکرا. دوابەدوای ئەمەش بەھۆی چالاکییە کۆمارییەکانییەوە لە پۆستی مامۆستایی دوورخرایەوە. چەند مانگێک دواتر، لەگەڵ ئازادبوونی لە زیندان، ئەو و خوشکەکەی ئانی قوتابخانەی ئایتیان دامەزراندەوە، کە قوتابخانەیەکی خوشکی قوتابخانەی سانت ئێندای پاتریک پیرس بوو، کە قوتابخانەیەکی گەیڵسکۆیل بوو کە تا کۆتایی ژیانی پەیوەندی پێیەوە ھەبوو.

لە ساڵی ١٩١٧، ماری بۆ بەڕێوەبەری نیشتمانیی کۆمەڵەی ژنانی تازە ڕێکخراو ھەڵبژێردرا، ئەمەش نیشانەی پەرەسەندنی ناوبانگەکەی لە لایەنی ژنان لە بزووتنەوەی کۆمارییەکان بوو.McCoole, Sinéad, (2003), No Ordinary Women: Irish Female Activists in the Revolutionary Years, 1900–1923, The University of Wisconsin Press, Madison, WI, p. 30Letter from Gen. Maxwell to the Secretary of War, 30 May 1916. Class WO141/19/, PRO, (TNA).
 سەرچاوەکان 

 سەرچاوەکان 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢
پۆل:مردووانی ١٩٤٢