ئەبوو مووسا مەدینی

ئەبوو مووسا محەممەد کوڕی ئەبی بەکر مەدینی ئەسفەھانی (بە عەرەبی: أبو موسی محمد بن أبی بکر المدینی الأصبهاني؛ ٥٠١کـ/١١٠٨ز - ٥٨١کـ/١١٨٥ز)، ناسراو بە ئەبوو مووسا مەدینی، یەکێکە لە گەورەترین ئیمام و حافزەکانی فەرموودە لە سەدەی شەشەمی کۆچیدا. ئەو بە "حافزی سەردەم" و "شێخی فەرموودەناسەکان" ناوبانگی دەرکردبوو.

 ژیان و پایەی زانستی 
ئەبوو مووسا لە ساڵی ٥٠١ی کۆچی لە شاری ئەسفەھان لەدایک بووە، کە یەکێک بوو لە گرنگترین ناوەندەکانی زانست لەو کاتەدا. ھەرچەندە لە ئەسفەھان ژیاوە، بەڵام بە "مەدینی" ناسراوە چونکە بنەچەی خێزانەکەی دەگەڕایەوە بۆ شاری مەدینە.

تەواوی ژیانی بۆ فێربوون و بڵاوکردنەوەی زانستی فەرموودە تەرخان کرد. زانایانی سەردەمی خۆی و دوای خۆیشی بە شێوەیەکی فراوان ستایشی پایەی زانستی و توانای لەبەرکردنیان کردووە.

ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «ئەو ئیمام، زانای گەورە، حافزی گەورە، جێی متمانە و شێخی فەرموودەناسەکان بوو... ئەو کۆتاییھێنەری پسپۆڕانی بەرزی فەرموودە بوو لە ئەسفەھان».ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٢١، ل. ١٥٤.

ئیبن نەجاڕ دەڵێت: «ئەبوو مووسا حافزی سەردەمی خۆی و ئیمامی کاتی خۆی بوو لە بەرزیی سەنەد و ناسینی پیاوانی فەرموودەدا».ئەلزەھەبی، تذكرة الحفاظ، بەرگی ٤، ل. ١٣٥٢.

ئیبن جەوزی لە گەشتەکەیدا بۆ ئەسفەھان چاوی پێی کەوتووە و زانستی لێ وەرگرتووە و ستایشی کردووە.

 بەرھەمەکان 
ئەبوو مووسا مەدینی خاوەنی چەندین بەرھەمی یەکجار گرنگە لە بواری فەرموودە و زانستە پەیوەندیدارەکاندا، لەوانە:

 الطوالات (دوو بەرگ): (پەرتووکێکە دەربارەی فەرموودە درێژەکان).

 ذيل معرفة الصحابة: (پاشکۆیەک بۆ کتێبی ناسینی ھاوەڵان).

 القنوت (یەک بەرگ): (پەرتووکێکە دەربارەی دوعای قونوت).

 الحفظ والنسيان: (لەبەرکردن و لەبیرچوونەوە).

 ذيل أنساب المحدثين: (پاشکۆی ڕەچەڵەکی فەرموودەناسان).

 كتاب الوظائف: (کتێبی ئەرکە ڕۆژانەکان).

 کتاب الترغیب والترھیب: (کتێبی ھاندان و وریاکردنەوە).

 تتمَّە الغریبین: (تەواوکەری کتێبی "غەریبەین" کە باسی وشە نامۆکانی قورئان و فەرموودە دەکات).

 اللطائف في رواية الكبار ونحوهم عن الصغار: (وردەکارییەکان دەربارەی گێڕانەوەی زانا گەورەکان لەوانەی لە خۆیان بچووکترن).

 تضييع العمر في اصطناع المعروف إلى اللئام: (بەکارھەدەردانی تەمەن لە چاکەکردن لەگەڵ کەسانی نالەبار و سپڵەدا).

 المجموع المغيث في غريبي القرآن والحديث: یەکێکە لە گرنگترین کتێبەکانی لە بواری شیکردنەوەی وشە نامۆ و کەمبەکارھاتووەکانی قورئان و فەرموودە.
 تتمة معرفة الصحابة: تەواوکەری کتێبی (معرفە الصحابە)ی ئەبوو نوعەیمی ئەسفەھانییە.

 ذيل على كتاب الأنساب: تەواوکەری کتێبی (اڵانساب)ی سەمعانییە.

 اللطائف من دقائق المعارف في علوم الحفاظ الأعارف

 عوالي التابعين پەرتووکێکە دەربارەی ئەو فەرموودانەی کە بە سەنەدی بەرز لە تابیعییەکانەوە گێڕدراونەتەوە).

 کۆچی دوایی 
ئەبوو مووسا مەدینی لە ڕۆژی ٩ی جومادەلئوولای ساڵی ٥٨١ی کۆچی، لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا، لە زێدی خۆی، شاری ئەسفەھان، کۆچی دوایی کرد.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان
پۆل:خەڵکی ئەسفەھان
پۆل:لەدایکبووانی ١١٠٨
پۆل:مردووەکانی ١١٨٥