تخوما

وێنۆک| کڵێسای ئاشووری ئارتمیۆسی پیرۆز لە گاوایا، تخوما
پێش جەنگی جیھانیی یەکەم تخوما (     "خاکی سەرسنوور") یەکێک بوون لە پێنج ھۆزی سەرەکی و نیمچە سەربەخۆی ئاشووری کە کەوتبوونە ژێر دەسەڵاتی ڕۆحی و کاتیی پاتریاکی ئاشوورییەکان بە نازناوی مار شەمعوون. بەرزترین دەسەڵاتیان لە سەردەمی پیرۆزیی مار شەمعوون پێکھێنا.Dr. Khoshaba P. Jasim, The Assyrian Historiography and Linguistics, Presentation to 2nd World Assyrian Conference in Moscow, June 27–30, 2003, http://www.aina.org/articles/ahal.htm ھۆزی تخوما ھۆزێکی ئاشوورییە کە تا ساڵی ١٩١٥ لە سەرەوەی میزۆپۆتامیا ژیاون، لە کاتی جینۆسایدی سەیفۆ یان جینۆسایدی ئاشوورییەکان بڵاوبوونەتەوە بۆ ناو فارس و عێراق و سووریا. لە ساڵی ١٩١٥ نوێنەری پاتریاکی ئاشووری شەمعوونی بیستەمی پۆلۆس نووسیویەتی کە تخوما "زۆرێک لە گوندەکانی مەسیحی" "بە تەواوی وێران بوون".Paul Shimmun, Urmia, Salmas, and Hakkiari, in Great Britain, House of Commons, Parliamentary Papers 584 (1916)

لە ساڵی ١٩٣٣دا، مەلیک لۆکۆ بەداوی، سەرۆکی ھۆزی تخوما، لە ماڵی شاھانەی بەدەوی، لەگەڵ سەرۆکی تیاری و ٧٠٠ ئاشووریی چەکدار لە سەرەتای کۆمەڵکوژی سیمێلێدا چوونە سووریا.John Joseph, The Modern Assyrians 95 (2000) کۆمەڵەی گەلان بەرپرسیارێتیی نیشتەجێکردنی ئاشوورییەکانی تخومای لە ئەستۆ گرت و لە ساڵی ١٩٣٧دا ڕاپۆرتی دا کە ٢٣٥٠ تخوما لە سێ گوندی سووریا نیشتەجێ کراون.League of Nations, Settlement of the Assyrians of Iraq 6 (1937)

 گوندەکان 
ئەم گوندانەی حەکاری کەوتبوونە ژێر دەسەڵاتی ھۆزی تخوما:

 تخوما گاوایا
 گوندیختا
 مەزراعە
 بێریجا
 جیسا (گیسا)

قەزا یان گوندەکانی دەرەوەی دۆڵی تخوما، بەڵام کەوتبوونە ژێر دەسەڵاتی تخوما بریتین لە:

 تال
 چال
 ئەربووش

 سوپا 
وێنۆک|مەلیکی ئاشووریی تخوما لە ساڵی ١٩١٣
دەوترێت کە ھۆزی تخوما باشترین شەڕکەر بوون لە ڕۆژئاوای ئاسیا لەگەڵ ھۆزەکانی ئاشووری تیاری. دراوسێ مسوڵمانەکانیان ڕایانگەیاند کە بۆ ئەوەی بتوانن لە چانسێکدا بوەستن، پێویستە ژمارەیان پێنج بە یەک لە ئاشوورییەکانی تخوما یان تیاری زیاتر بێت، و چەکی مۆدێرن و سەرووتریان ھەبێت.

ڕۆژنامەنووسێکی دەوڵەتی عوسمانی نووسیویەتی، "خەڵکی تخوما لە ٢٧ و ٢٨ی ئەیلوولی ١٩١٥ بەرگرییەکی گەورەیان کرد. بەڵام لە کاتێکدا سەنگەریان بۆ خۆیان دروست دەکرد کوردەکان بە چەک لەناویان دەبردن. تورکەکان تخومای خواروو و چەندین شوێنی دیکەیان لەناوبرد.".William W. Rockwell, The Pitiful Plight of the Assyrian Christians in Persia and Kurdistan 38 (1916)

لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠ ئاشوورییەکان کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە تخومیە و تیارییە پێکھاتبوون، سەرکەوتووانە شکستیان بە عێراقییەکان ھێنا لە دەیرەبون و ٣٣ کەسیان کوشت و ٤٠ کەسیان بریندارکرد لەنێویاندا ٣ ئەفسەر، لە کاتێکدا ئاشوورییەکان زیانێکی بەرچاو کەمتریان بەرکەوت. عێراقییەکان بە چەکی مۆدێرن و فڕۆکەی ھێرشبەر کە لەلایەن ئینگلیزەکانەوە پێیان درابوو چەکدار بوون، لە کاتێکدا ئاشوورییەکان تەنیا بە تفەنگی کۆن بوون.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ئاشوورییەکانی تورکیا
پۆل:ئاشوورییەکان لە تورکیا
پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی
پۆل:ئاشوورییەکانی باکووری کوردستان
پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق
پۆل:ھۆزەکانی ئاشووری
پۆل:ھۆزەکانی ئاسیا