سوفیانی سەوری

ئەبوو عەبدوڵڵا سوفیانی کوڕی سەعیدی کوڕی مەسروقی سەوری (بە عەرەبی: سُفْێانُ بْنُ سَعِیدِ بْنِ مَسْرُوقٍ الپَّوْڕیُّ؛ لەدایکبووی ٩٧ی کۆچی/٧١٦ی زایینی - کۆچکردووی ١٦١ی کۆچی/٧٧٨ی زایینی)، یەکێکە لە گەورەترین ئیمامەکانی ئیسلام، زانای دیاری فەرموودە، فەقیھ، و یەکێک لە بەناوبانگترین کەسایەتییە زاھیدەکانی مێژووی ئیسلام. بەھۆی پایە بڵندەکەی لە زانستی فەرموودەدا، نازناوی **"ئەمیری باوەڕداران لە فەرموودەدا"**ی پێدراوە.ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر ڕعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی سێیەم، ١٩٨٥، بەرگی ٧، ل. ٢٢٩. ئەو دامەزرێنەری مەزھەبی فیقھیی "سەوری" بوو کە بۆ ماوەیەک کاری پێدەکرا و دواتر نەما.

 ژیان و زانستخوازی 
سوفیانی سەوری لە ساڵی ٩٧ی کۆچی لە شاری کووفە لەدایک بوو. باوکی، سەعیدی کوڕی مەسروق، یەکێک بوو لە فەرموودەناسە جێمتمانەکانی کووفە، ئەمەش وای کرد سوفیان ھەر لە منداڵییەوە لە ژینگەیەکی زانستیدا گەورە بێت. دایکی ھاندەرێکی گەورەی بوو بۆ فێربوونی زانست و پێی دەگوت: «کوڕم، بچۆ زانست بخوێنە و من بە ڕستنی خۆم بژێویت بۆ دابین دەکەم».ئەبوو نوعەیم ئەسفەھانی، حلیة الأولیاء وطبقات الأصفیاء، بەرگی ٦، ل. ٣٩٦.

سوفیان گەشتێکی زۆری بۆ وەرگرتنی زانست کرد و سەردانی شارەکانی بەسرە، مەککە، مەدینە و یەمەنی کرد و لە زانایانی ئەو شارانە زانستی وەرگرت.

 زوھد و لەخواترسی 
سوفیان بە یەکێک لە نموونە ھەرە باڵاکانی زوھد (دوورکەوتنەوە لە خۆشییەکانی دونیا) دادەنرێت. ئەو بە توندی دژی نزیکبوونەوە لە دەسەڵاتداران دەوەستایەوە و ژیانی خۆی لە ھەڵاتن و خۆشاردنەوە لە دەستی خەلیفە عەباسییەکان، ئەبوو جەعفەری مەنسوور و مەھدی، بەسەر برد.ئیبن جەوزی، صفة الصفوة، بەرگی ٣، ل. ١٨٦.

لە وتە بەناوبانگەکانی دەربارەی زوھد:

«زوھد لە دونیادا بریتییە لە کەمیی ئارەزوو، نەک خواردنی خراپ و پۆشینی عەبای زبر».ئەلزەھەبی، سیر ڕعلام النبلاء، بەرگی ٧، ل. ٢٥٩.

کاتێک لێی پرسیرا: «بۆچی لە خەڵک دوور دەکەویتەوە؟» فەرمووی: «چونکە ترسی ئەوەم ھەیە زمانم بمخلیسکێنێت».ئەبوو نوعەیم، حلیە الڕولیاء، بەرگی ٦، ل. ٣٧٦.

 پایەی زانستی و ستایشی زانایان 
سوفیانی سەوری بە کۆی دەنگی زانایان بە "ئەمیری باوەڕداران لە فەرموودەدا" دادەنرێت.

شوعبە کوڕی حەجاج، سوفیانی کوڕی عویەینە، و عەبدوڵڵای کوڕی موبارەک ھەموویان دەیانگوت: «سوفیان ئەمیری باوەڕدارانە لە فەرموودەدا».ئیبن ڕەجەبی حەنبەلی، شرح علل الترمذی، بەرگی ١، ل. ٤٨.

عەبدوڵڵای کوڕی موبارەک دەڵێت: «کەسێکم نەبینیوە لە سوفیان باشتر بێت... کاتێک بۆچوونی عومەر لە سەردەمی خۆیدا جێی بایەخ بوو، بۆچوونی سوفیانیش لە سەردەمی خۆیدا ھەروا بوو».ئەلزەھەبی، سیر ڕعلام النبلاء، بەرگی ٧، ل. ٢٣٧.

ئیمامی نەسائی دەڵێت: «ئەو لەوە گەورەترە کە بگوترێت جێی متمانەیە».ئیبن حەجەر عەسقەلانی، تهذیب التهذیب، بەرگی ٤، ل. ١١٥.

 مامۆستا و قوتابییەکانی 
سوفیان لە نزیکەی ٦٠٠ مامۆستاوە زانستی وەرگرتووە و نەوەیەکی گەورەش لەسەر دەستی ئەو پێگەیشتوون.

 مامۆستاکانی 

عەمری کوڕی دینار

ئەعمەش

ئەبوو ئیسحاقی سوبەیعی

جەعفەری سادق

ئەیوبی سەختیانی

 قوتابییەکانی 

عەبدوڵڵای کوڕی موبارەک

شوعبە کوڕی حەجاج (کە ھاوکات مامۆستاشی بوو)

یەحیا کوڕی سەعید قەتان

عەبدولڕەحمانی کوڕی مەھدی

وەکیع کوڕی جەڕاح

 بەرھەمەکان 
سوفیان چەندین کتێبی گرنگی نووسیوە، بەڵام زۆربەیان نەماون. گرنگترینیان ئەمانەن:

الجامع الکبیر

الجامع الێغیر

کتاب الفرائچ

 کۆچی دوایی 
سوفیانی سەوری دوای ژیانێک لە خۆشاردنەوە لە دەستی دەسەڵاتداران، لە مانگی شەعبانی ساڵی ١٦١ی کۆچی لە شاری بەسرە بە نەخۆشیی سکچوون کۆچی دوایی کرد. ھاوڕێ نزیکەکەی، عەبدولڕەحمانی کوڕی مەھدی، تەرمەکەی شوشت و نوێژی لەسەر کرد و لەوێ بەخاک سپێردرا.ئیبن جەوزی، صفة الصفوة، بەرگی ٣، ل. ٢٠١.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:ئەھلی سوننە
پۆل:تابیعوت تابیعین
پۆل:فەقیھەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٩٧ی کۆچی
پۆل:مردووەکانی ١٦١ی کۆچی
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
پۆل:نووسەرانی عەرەب
پۆل:نووسەرەوانی فەرموودە
پۆل:خەڵکی کووفە
پۆل:سۆفییە سوننەکان