سەگی مەیموونی

سەگی مەیموونی (بە ئەڵمانی و ئینگلیزی: Affenpinscher، ناوی زانستی: Canis lupus familiaris) یەکێکە لە نەژادە کۆن و بچووکەکانی سەگ کە بنەچەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەڵمانیا. ناوە ئەڵمانییەکەی بە واتای "تێریەری مەیموون" دێت، کە بەھۆی دەموچاوە مەیموونئاسا و کۆمیدییەکەیەوە ئەم ناوەی لێنراوە.

ئەم نەژادە بە کەسایەتییەکی ئازا، دڵسۆز، و پڕ لە وزە ناسراوە، کە زۆرجار بە "شەیتانۆچکەی سمێڵدار" (diablotin moustachu) لە فەڕەنسادا ناوی دەھێنرێت. سەرەڕای قەبارە بچووکەکەی، خاوەنی کەسایەتییەکی گەورە و خۆبەزلزانە.

 مێژوو 
سەگی مەیموونیی یەکێکە لە کۆنترین نەژادە بچووکەکان (toy breeds) و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٧ لە ئەڵمانیا. لە سەرەتادا بۆ مەبەستی ڕاوکردنی مشک و جورج لە چێشتخانە، ئەستێرەخانە، و دوکانەکاندا بەکارھاتووە. قەبارە بچووک و ئازایەتییەکەی وای کردبوو کە ببێتە ڕاوکەرێکی کارامە.

ئەم نەژادە بە باوباپیرانی نەژادەکانی تری وەک برۆکسل گریڤن (Brussels Griffon) و شناوزەری بچووک (Miniature Schnauzer) دادەنرێت. لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠، بەخێوکردنی ئەم سەگە لە ئەڵمانیا زۆر باو بوو و یانەی تایبەت بە خۆی بۆ دامەزرا.

 تایبەتمەندییە جەستەییەکان 

شێوەی گشتی: سەگی مەیموونیی جەستەیەکی پتەو و چوارگۆشەیی ھەیە. سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، شێوەیەکی پتەو و وەرزشی ھەیە.

دەموچاو: دیارترین تایبەتمەندیی ئەم نەژادەیە. خاوەنی دەموچاوێکی پان، چاوی گەورە و تاریک، سمێڵێکی چڕ، و برۆی درێژە کە شێوەیەکی کۆمیدی و مەیموونئاسای پێدەبەخشێت.

قژ (فەروو): قژیان زبر، چڕ، و کەمێک شلۆقە کە درێژییەکەی نزیکەی یەک ئینجە. ئەم جۆرە قژە یارمەتیی داوە کە لە کەشوھەوای سەختدا بەرگە بگرێت.

ڕەنگ: ھەرچەندە ڕەنگی ڕەش باوترین و پەسەندکراوترین ڕەنگە لە پێشانگاکاندا، بەڵام بە ڕەنگی خۆڵەمێشی، زیوی، سوور، و تێکەڵاوی ڕەش و قاوەییش بوونی ھەیە.

 ڕەفتار و کەسایەتی 
سەگی مەیموونیی بە کەسایەتییەکی ئازا، زیرەک، و سەرکێش ناسراوە. زۆر دڵسۆزە بۆ خێزانەکەی بەڵام دەتوانێت بەرامبەر کەسانی نامۆ وریا و گومانلێکار بێت. یاریزان و پڕ وزەیە، بەڵام لە ھەمان کاتدا دەتوانێت زۆر کەللەڕەق بێت، کە ئەمەش سروشتی تێریەرەکانە.

ئەوان ئاگاداری قەبارە بچووکەکەیان نین و بێترسانە ڕووبەڕووی سەگی گەورەتر لە خۆیان دەبنەوە. ھەرچەندە لەگەڵ منداڵاندا دەگونجێن، بەڵام بەھۆی بچووکیی قەبارەیانەوە، بۆ ئەو ماڵانە گونجاو نین کە منداڵی زۆر بچووکیان ھەیە، چونکە لەوانەیە بە ھەڵە ئازاری پێبگات.

 بەخێوکردن و تەندروستی 

ڕاھێنان: ڕۆژانە پێویستیان بە پیاسە و چالاکیی مامناوەند ھەیە. یارییە زیرەکییەکان یارمەتیدەرن بۆ ئەوەی لە ڕووی دەروونییەوە چالاک بمێننەوە. ڕاھێنانیان دەتوانێت کەمێک قورس بێت بەھۆی سروشتە کەللەڕەقەکەیانەوە، بۆیە پێویستیان بە خاوەنێکی ئارامگر و جێگیر ھەیە.

پاکوخاوێنی: قژیان پێویستی بە داھێنانی ھەفتانە ھەیە (دوو بۆ سێ جار) بۆ ئەوەی گرێ نەگرێت.

تەندروستی: بە گشتی نەژادێکی تەندروستن و تەمەنیان لە نێوان ١٢ بۆ ١٥ ساڵدایە. بەڵام وەک زۆربەی نەژادە بچووکەکان، склоنن بۆ تووشبوون بە ھەندێک کێشەی تەندروستی وەک:

خلیسکانی کشکۆڵەی ئەژنۆ (Patellar luxation)

کێشەی کزیی چاو

نەخۆشییەکانی دڵ

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئەڵمانی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:نەژادەکانی سەگ
پۆل:نەژادەکانی سەگ کە لە ئەڵمانیاوە ھاتوون
پۆل:سەگە بچووکەکان