زەححاک کوڕی موزاحیم

ئەبولقاسم، زەححاک کوڕی موزاحیم ھیلالی خۆراسانی (بە عەرەبی: الضحاک بن مزاحم من بنی ھلال الخراسانی؛ کۆچی دوایی ١٠٥ی کۆچی/٧٢٣ی زایینی) یەکێک بوو لە زانا دیارەکانی سەردەمی تابیعییەکان، کە بە پسپۆڕی لە تەفسیر (لێکدانەوەی قورئان) و گێڕانەوەی فەرموودەدا ناسراوە. ئەو بە یەکێک لە سەرچاوە سەرەکییەکانی تەفسیری ئیبن عەبباس دادەنرێت، ھەرچەندە مشتومڕ لەسەر ئەوە ھەیە کە ئایا ڕاستەوخۆ بینیویەتی یان نا.

 ژیان و پێگەی زانستی 
زەححاک لە شاری بەلخ لە ھەرێمی خۆراسان لەدایک بووە. ژیانی خۆی بۆ فێرکردنی زانست تەرخان کردبوو و قوتابخانەیەکی گەورەی ھەبوو کە منداڵانی فێری قورئان دەکرد. یەکێک لە سیفەتە دیارەکانی ئەوە بوو کە ھیچ کرێ و پارەیەکی بۆ فێرکردنی قورئان وەرنەدەگرت و دەیگوت: "من لەسەر ئەمە پارە وەرناگرم، بەڵکو فەزڵ و پاداشت لە خودا دەخوازم."

ئەو وەک موفەسیرێکی گەورە ناسرابوو و تەفسیرەکەی یەکێکە لەو تەفسیرانەی کە زانایانی دواتر وەک تەبەری و ئیبن کەسیر پشتیان پێ بەستووە.

 تەفسیرەکەی و پەیوەندیی بە ئیبن عەبباسەوە 
ناوبانگی سەرەکیی زەححاک لە زانستی تەفسیردایە. ئەو بە یەکێک لە گەورەترین گێڕەرەوەکانی تەفسیری ھاوەڵی بەناوبانگ، عەبدوڵڵا کوڕی عەبباس، دادەنرێت. بەڵام، زۆربەی زانایانی فەرموودەناس لەسەر ئەوە کۆکن کە زەححاک ڕاستەوخۆ ئیبن عەبباسی نەبینیوە، بەڵکو تەفسیرەکەی لە ڕێگەی قوتابییە گەورەکانی ئیبن عەبباسەوە وەرگرتووە، بەتایبەتی لە ڕێگەی سەعید کوڕی جوبەیرەوە.Ibn Hajar al-Asqalani, Tahdhib al-Tahdhib, Vol. 4, p. 459

بۆیە، کاتێک دەگوترێت "زەححاک لە ئیبن عەبباسەوە دەیگێڕێتەوە"، زۆرجار مەبەست لێی گێڕانەوەی ناڕاستەوخۆیە (مرسل). سەرەڕای ئەمەش، بەھۆی ئەوەی کە لە کەسانی جێی متمانە وەریگرتووە، زانایانی تەفسیر گرنگییەکی زۆریان بە گێڕانەوەکانی داوە.

 پێگەی لە زانستی فەرموودەدا 
زانایان لەبارەی پلەی زەححاک لە گێڕانەوەی فەرموودەدا بۆچوونی جیاوازیان ھەیە:
   **یایە کوڕی مەعین** دەڵێت: "جێی متمانەیە" (ثقة).
   **ئیمامی ئەحمەد کوڕی حەنبەل** دەڵێت: "لە تەفسیردا جێی متمانەیە، بەڵام کاتێک فەرموودە دەگێڕێتەوە، لاوازە (ضعیف)".
   **شوعبە کوڕی حەجاج** کە یەکێکە لە پێشەوایانی جەرح و تەعدیل، گێڕانەوەکانی بە لاواز داناوە.

کورتەی بۆچوونەکان ئەوەیە کە زەححاک لە بواری تەفسیردا پێشەوایەکی گەورە بووە، بەڵام لە گێڕانەوەی زنجیرەی فەرموودەدا (إسناد) بە کەسێکی زۆر بەھێز دانەنراوە.

 کۆچی دوایی 
زەححاک کوڕی موزاحیم لە ساڵی ١٠٥ی کۆچی (بەرامبەر ٧٢٣ی زایینی) کۆچی دوایی کرد، ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوە ساڵانی ١٠٢ و ١٠٦ی کۆچیشیان تۆمار کردووە.

مامۆستاکانی سەعید کوڕی جوبەیر، عەتا کوڕی ئەبی ڕەباح، تاووس کوڕی کەیسان

قوتابیەکانی : موقاتیل کوڕی سولەیمان، جەوەیبیر کوڕی سەعید

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای عەرەبی و ئینگلیزییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:تابیعییەکان
پۆل:موفەسیرەکان
پۆل:مردووانی ١٠٥ی کۆچی
پۆل:خەڵکی بەلخ
پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی یەکەمی کۆچی
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:لیکۆڵەرەوە ئیسلامییەکان
پۆل:زانایانی تەفسیر