حەسەنی بەسری

ئەبوو سەعید، ئەلحەسەن کوڕی ئەبیلحەسەن یەسار بەسری (بە عەرەبی: الحسن بن أبی الحسن یسار البصری؛ لەدایکبووی ٢١ی کۆچی/٦٤٢ی زایینی - کۆچکردووی ١١٠ی کۆچی/٧٢٨ی زایینی)، یەکێکە لە دیارترین ئیمامەکان، زانایانی فەرموودە و فەقیھەکانی نەوەی تابیعین. بە "گەورەی تابیعین" ناسراوە و بە دانایی، وتاری کاریگەر، زوھد و لەخواترسییەکەی بەناوبانگ بووە. ژیانی نموونەی باڵای زانست و کردەوە بووە و کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر نەوەکانی دوای خۆی جێھێشتووە.

 ژیان و پەروەردە 
حەسەنی بەسری لە ساڵی ٢١ی کۆچی لە شاری مەدینە، لە سەردەمی خەلافەتی عومەری کوڕی خەتتابدا لەدایک بووە. باوکی، "یەسار"، یەکێک بوو لە دیلەکانی میسان و مەولای (بەندەی ئازادکراوی) ھاوەڵ زەیدی کوڕی سابیت بوو. دایکی، "خەیڕە"، کەنیزەی ئوم سەلەمە، خێزانی پێغەمبەر بوو.ئیبن سەعد، الطبقات الكبرى، بەرگی ٧، ل. ١٥٦. ئەم پەروەردەبوونە لە ماڵی پێغەمبەردا کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر کەسایەتیی حەسەن دانا.

دەگێڕنەوە کاتێک دایکی بۆ کاری ئوم سەلەمە چووەتە دەرەوە و حەسەن منداڵ بووە و گریاوە، ئوم سەلەمە شیری خۆی داوەتێ تا بێدەنگ بێت. زانایان ئەمە بە یەکێک لە ھۆکارەکانی دانایی و زمانپاراوییەکەی دادەنێن و دەڵێن بەرەکەتی ماڵی پێغەمبەری بەرکەوتووە.ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی سێیەم، ١٩٨٥، بەرگی ٤، ل. ٥٦٤.

لە مەدینە گەورە بوو و لەگەڵ ھاوەڵاندا تێکەڵ بوو، دواتر ڕووی کردە شاری بەسرە و لەوێ نیشتەجێ بوو تا بووە ئیمام و پێشەوای ئەو شارە.

 پایەی زانستی و ستایشی زانایان 
حەسەنی بەسری بە یەکێک لە گەورەترین زانایانی سەردەمی خۆی دادەنرێت.

ئەبوو ھورەیرە کاتێک بینیویەتی، فەرموویەتی: "ئەم کوڕە پرسیارتان لێ دەکات".مزی،  تهذيب الكمال في أسماء الرجال،، بەرگی ٦، ل. ٩٨.

قەتادەی کوڕی دیعامە، کە قوتابیی بوو، دەیگوت: «ھیچ زانایەکم نەبینیوە کە داناییەکەی لە ھیی حەسەن زیاتر بێت».ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٤، ل. ٥٧٢.

ئیمامی غەزالی دەربارەی دەڵێت: «حەسەنی بەسری لە قسەکردنیدا لە ھەموو کەس زیاتر لە پێغەمبەران دەچوو، و لە ڕێچکەیدا لە ھەموو کەس زیاتر لە ھاوەڵان دەچوو».غەزالی، إحیاء علوم الدین، بەرگی ١، ل. ٧٢.

 زوھد و دانایی 
حەسەنی بەسری بە زوھد و لەخواترسی و خەمی ڕۆژی دوایی ناسرا بوو. وتارەکانی پڕ بوون لە ئامۆژگاری و بیری خستنەوەی مردن و پووچیی دونیا.
لە بەناوبانگترین وتەکانی:

«ئەی کوڕی ئادەم، تۆ تەنھا ژمارەیەک ڕۆژیت، ھەر ڕۆژێک بڕوات، بەشێک لە تۆش دەڕوات».ئەبوو نوعەیم ئەسفەھانی،  حلیة الأولیاء وطبقات الأصفیاء، بەرگی ٢، ل. ١٤٨.

«دونیا پردێکە، پێیدا بپەڕەرەوە و ئاوەدانی مەکەرەوە».ھەمان سەرچاوە، ل. ١٣٦.

«باوەڕدار خەمی ھەمیشەیی ھەیە، لە دونیادا خەمی ڕۆزگاری ھەیە و لە دواییشدا خەمی لێپرسینەوە».ھەمان سەرچاوە، ل. ١٣٤.

 مامۆستا و قوتابییەکانی 
حەسەن زانستی لە ژمارەیەکی زۆر لە ھاوەڵان وەرگرت و نەوەیەکی گەورەشی پێگەیاند.

 مامۆستاکانی 

عوسمانی کوڕی عەفان

عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب

ئەبوو موسا ئەشعەری

عەبدوڵڵای کوڕی عومەر

عەبدوڵڵای کوڕی عەبباس

ئەنەسی کوڕی مالیک

 قوتابییەکانی 

قەتادەی کوڕی دیعامە

ئەیوبی سەختیانی

یونسی کوڕی عوبەید

مالیکی کوڕی دینار

واسیلی کوڕی عەتا (کە دواتر لێی جیا بووەوە و ڕێبازی موعتەزیلەی دامەزراند)

 کۆچی دوایی 

وێنۆک|مەزارگەی حەسەنی بەسری و محەمەدی کوڕی سیرین لە شاری بەسرە لە عێراق.

حەسەنی بەسری لە شەوی ھەینی، یەکەمی مانگی ڕەجەبی ساڵی ١١٠ی کۆچی، لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. ڕۆژی دواتر ھەموو خەڵکی بەسرە دوای نوێژی ھەینی بەشداریی پرسەکەییان کرد و لەبەر زۆریی خەڵک، لەو ڕۆژەدا نوێژی عەسر لە مزگەوتی گەورەی بەسرە نەکرا.ئیبن کەسیر، البدایە والنھایە، بەرگی ٩، ل. ٢٩٩.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە باوەڕپێکراوەکانی ئەھلی سوننەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:تابیعین
پۆل:زانایانی تەفسیر
پۆل:فەقیھەکان
پۆل:ئەھلی سوننە
پۆل:لەدایکبووانی ٢١ی کۆچی
پۆل:مردووەکانی ١١٠ی کۆچی
پۆل:خەڵکی بەسرە
پۆل:لەدایکبووانی ٦٤٢
پۆل:نوێکەرەوەکان
پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
پۆل:سۆفییە سوننەکان
پۆل:ئیمامەکانی سوننە
پۆل:تابعین