ھاچیکۆ

ھاچیکۆ (بە ژاپۆنی: Hachikō  ハチ公 ، سەگی دڵسۆز یان سەگی بەوەفا  ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٢٣ – ٨ی ئازاری ١٩٣٥) سەگێکی ژاپۆنی بوو لە نەژادی ئاکیتا (Akita)، کە بووەتە ھێمایەکی جیھانی بۆ دڵسۆزی و خۆشەویستیی بێمەرج. چیرۆکی ھاچیکۆ، کە دوای مردنی خاوەنەکەی بۆ ماوەی نزیکەی دە ساڵ ھەموو ڕۆژێک لە وێستگەیەکی شەمەندەفەر چاوەڕێی گەڕانەوەی دەکرد، سنوورەکانی ژاپۆنی تێپەڕاندووە و دڵی ملیۆنان کەسی لە سەرانسەری جیھاندا جووڵاندووە.

ژیانی ھاچیکۆ نەک تەنھا بووەتە ھێمایەکی نیشتمانی لە ژاپۆن، بەڵکو بووەتە وانەیەک دەربارەی ئەو پەیوەندییە قووڵەی کە دەکرێت لەنێوان مرۆڤ و ئاژەڵدا دروست بێت. پەیکەرە بەناوبانگەکەی لە بەردەم وێستگەی شەمەندەفەری شیبویا لە تۆکیۆ، بووەتە مەزارێک بۆ خۆشەویستان و یادگارییەک بۆ ئەم سەگە دڵسۆزە.
 ژیان لەگەڵ پرۆفیسۆر ئوێنۆ 
ھاچیکۆ لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٢٣ لە کێڵگەیەک لە نزیک شاری ئۆداتێ لە پارێزگای ئاکیتا لەدایک بوو. لە ساڵی ١٩٢٤، ھیدسابورۆ ئوێنۆ (Hidesaburō Ueno)، پرۆفیسۆرێکی ئەندازیاریی کشتوکاڵ لە زانکۆی شاھانەی تۆکیۆ، ھاچیکۆی وەک ئاژەڵی ماڵی ھەڵگرتەوە. ئوێنۆ ناوی لێنا ھاچیکۆ؛ "ھاچی" بە واتای "ھەشت" دێت و "کۆ" پاشگرێکی ڕێزلێنانە.

پەیوەندییەکی زۆر بەھێز لەنێوان ئوێنۆ و ھاچیکۆدا دروست بوو. ھەموو بەیانییەک، ھاچیکۆ لەگەڵ خاوەنەکەیدا دەڕۆیشت تا دەگەیشتنە وێستگەی شەمەندەفەری شیبویا. دوای ئەوەی ئوێنۆ سواری شەمەندەفەرەکە دەبوو، ھاچیکۆ دەگەڕایەوە ماڵەوە، بەڵام ھەموو پاشنیوەڕۆیەک، کاتێک شەمەندەفەرەکەی ئوێنۆ دەگەیشتەوە وێستگە، ھاچیکۆ بە شێوەیەکی سەرسوڕھێنەرانە لەوێ ئامادە بوو بۆ ئەوەی پێکەوە بگەڕێنەوە ماڵەوە. ئەمە بووە نەریتێکی ڕۆژانەیان.

 چاوەڕوانییە نەپچڕاوەکە 
وێنۆک|خێزانی ھامیانۆ لە وێنەیەکی یادگاریدا لەگەڵ سەگە دڵسۆزەکە، ھاچیکۆ.
لە ٢١ی ئایاری ١٩٢٥، کاتێک ھاچیکۆ تەمەنی تەنھا ١٨ مانگ بوو، کارەسات ڕوویدا. پرۆفیسۆر ئوێنۆ لە کاتی پێشکەشکردنی وانەیەک لە زانکۆ، تووشی خوێنبەربوونی مێشک بوو و دەستبەجێ گیانی لەدەست دا. ئەو ھەرگیز نەگەڕایەوە بۆ وێستگەی شەمەندەفەرەکە، ئەو وێستگەیەی کە ھاچیکۆ تێیدا چاوەڕێی دەکرد.
وێنۆک|ھاچیکۆ پەلەقاژەی (دەست) دەداتە کاسابورۆ گۆمی، کارمەندێکی وێستگەی شیبویا. وێنەکە لە دەوروبەری ساڵی ١٩٣٣ گیراوە.
سەرەڕای ئەوەی ھاچیکۆ ھەرگیز خاوەنەکەی نەبینییەوە، دڵسۆزییەکەی کۆتایی نەھات. ھەر ئەو ڕۆژە و بۆ ماوەی نۆ ساڵ و نۆ مانگ و پازدە ڕۆژی دواتر، ھاچیکۆ بە شێوەیەکی نەپچڕاو بەردەوام بوو لەسەر نەریتە ڕۆژانەکەی. ھەموو ڕۆژێک، کاتێک کاتی گەیشتنی شەمەندەفەرەکەی ئوێنۆ نزیک دەبووەوە، ھاچیکۆ دەگەڕایەوە وێستگەی شیبویا و بە وردی لە ھەمان شوێن چاوەڕێی دەکرد.

سەرەتا، خەڵک و کارمەندانی وێستگەکە بە چاوێکی دۆستانە سەیریان نەدەکرد. بەڵام دوای ئەوەی یەکێک لە خوێندکارە کۆنەکانی پرۆفیسۆر ئوێنۆ، ھیرۆکیچی سایتۆ، چیرۆکی ھاچیکۆی دۆزییەوە و لە ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٢ لە ڕۆژنامەی ئاساھی شیمبون بڵاوی کردەوە، ھاچیکۆ بووە ھێمایەکی نیشتمانی. نازناوی "چوکن-کۆ" (忠犬ハチ公، "سەگی دڵسۆز ھاچیکۆ")ـی پێدرا و خەڵک لە سەرانسەری ژاپۆنەوە دەھاتن بۆ بینینی.

 کۆتایی ژیان و شەرەفی دوای مردن 
وێنۆک|جەستە تاکسیدێرمی (Stuffed) کراوەکەی ھاچیکۆ، سەگی ئەکیتا. لە مۆزەخانەی نیشتمانیی سروشت و زانست لە تۆکیۆ، ژاپۆن نمایش کراوە.
ھاچیکۆ لە ٨ی ئازاری ١٩٣٥، لە تەمەنی ١١ ساڵیدا، لەسەر شەقامێکی شیبویا بە تەنھایی گیانی لەدەست دا. دوای توێکاری، دەرکەوت کە ھۆکاری مردنەکەی بریتی بووە لە شێرپەنجەی قۆناغی کۆتایی و تووشبوون بە کرمی دڵ (heartworm).

جەستەی ھاچیکۆ بە شێوەی تاکسیدێرمی (Stuffed) لە مۆزەخانەی نیشتمانیی زانست لە تۆکیۆ پارێزراوە. ھەروەھا، پاشماوەکەی لە گۆڕستانی ئۆیاما، لە تەنیشت گۆڕی پرۆفیسۆر ئوێنۆ نێژراوە، بۆ ئەوەی دوای ئەو ھەموو ساڵە چاوەڕوانییە، لە کۆتاییدا لە تەنیشت خاوەنە خۆشەویستەکەیدا بحەسێتەوە.
وێنۆک|دوا وێنەی ناسراو لە کاتی مردنی ھاچیکۆ، لەگەڵ خێزانی خاوەنەکەی، یاکۆ ئوێنۆ (ڕیزی پێشەوە، دووەم لە ڕاستەوە) و کارمەندانی وێستگەکە لە کاتی ماتەمینیدا لە تۆکیۆ، ٨ی ئازاری ١٩٣٥.

 میراتی ھاچیکۆ: ھێمایەکی جیھانی 
چیرۆکی ھاچیکۆ بووەتە میراتێکی جیھانیی دانەبڕاو بۆ دڵسۆزی.
وێنۆک|یەکەمین ساڵیادی مردنی ھاچیکۆ (٨ی ئازاری ١٩٣٦).
پەیکەرەکان:

 پەیکەری شیبویا: یەکەم پەیکەری ھاچیکۆ لە ساڵی ١٩٣٤ دانرا. ھەرچەندە لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا توانرایەوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٤٨ پەیکەرێکی نوێ لە ھەمان شوێن دروست کرایەوە و تا ئەمڕۆش وەک یەکێک لە ناسراوترین شوێنەکانی تۆکیۆ ماوەتەوە.
 پەیکەری زانکۆی تۆکیۆ: لە ساڵی ٢٠١٥، لە ٨٠ھەمین ساڵیادی مردنی ھاچیکۆدا، پەیکەرێکی برۆنزیی دیکە لە زانکۆی تۆکیۆ دانرا کە دیمەنی پێکگەیشتنەوەی ھاچیکۆ و پرۆفیسۆر ئوێنۆ نیشان دەدات.
 یادکردنەوەی ساڵانە: ھەموو ساڵێک لە ٨ی نیساندا، مەراسیمێکی یادکردنەوەی شەرەفمەندانە لە بەردەم پەیکەری ھاچیکۆ لە شیبویا بەڕێوەدەچێت.
 کاریگەری لە کولتووری پۆپدا: چیرۆکەکەی بووەتە ئیلھام بۆ چەندین فیلمی سینەمایی، دیارترینیان فیلمی ژاپۆنیی Hachikō Monogatari (١٩٨٧) و فیلمی بەناوبانگی ئەمریکیی Hachi: A Dog's Tale (٢٠٠٩) کە ڕیچارد گێر ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەبینێت.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ژاپۆنی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:سەگە تاکەکەسییەکان
پۆل:ئاژەڵە ناسراوەکان
پۆل:ھێما نیشتمانییەکانی ژاپۆن
پۆل:ئاژەڵەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٩٣٠
پۆل:سەگەکان