ڕۆمانسی (پەخشانی خەیاڵی)

چەشنی ڕۆمانسیەت لێرەدا لە بنەڕەتدا ئەو جۆرە ڕۆمانەیە کە ڕۆماننووس واڵتەر سکۆت بەم شێوەیە پێناسەی کردووە «چیرۆکێکی خەیاڵی لە پەخشان یان شیعردا سەرنجی لەسەر ڕووداوە خەیاڵی و نائاساییەکانە، بە پێچەوانەی گێڕانەوەی سەرەکییەوە کە بە شێوەیەکی واقیعی دۆخی کۆمەڵگا نیشان دەدەن. ئەم بەرھەمانە زۆرجار دووبارە دەکرێنەوە، بەڵام تەنھا ئەم شێوازە نییە، شێوەی ڕۆمانی مێژوویی دەگرنەبەر. زۆرجار ڕۆمانەکانی سکۆت بە ڕۆمانسی مێژوویی وەسف دەکرێن  و نۆرسرۆپ فرای ئەو بنەما گشتییەی پێشنیاز کردووە کە زۆربەی "ڕۆمانە مێژووییەکان" ڕۆمانسین. سکۆت ڕۆمانسیەت بە "زاراوەیەکی پەیوەندیدار" وەسف دەکات، و زۆرێک لە زمانە ئەورووپییەکان جیاوازی لە نێوان ڕۆمانسیەت و ڕۆماندا ناکەن:

ڕۆمان بریتییە لە le roman (بە فەڕەنسی)، der Roman (بە ئەڵمانی)، il romanzo (بە ئیتاڵی). "Essay on Romance", Prose Works volume vi, p. 129, quoted in "Introduction" to Walter Scott's Quentin Durward, ed. Susan Maning. Oxford: Oxford University Press, 1992, p. xxv.J. A. Cuddon, The Penguin Dictionary of Literary Terms and Literary Theory,4th edition, revised C. E. Preston. London: Penguin, 1999, p. 761>Northrop Frye's Anatomy of Criticism (1957). New York: Atheneum, 1966, p. 307.Walter Scott, "Essay on Romance", p. 129.

جۆری دووەمی ڕۆمانسیەت ھەیە کە تیایدا سەرنجی سەرەکی لەسەر "ڕۆمانس"ە بە مانای خۆشەویستی و ھاوسەرگیری. جین ئۆستن ئەم جۆرە ڕۆمانسییەی نووسیوە. ھەروەھا حەزێکی خۆشەویستی بەھێز لە جۆرێکی زۆر جیاواز لە ڕۆمانە خەیاڵییە ئەدەبییەکاندا ھەیە وەک ووتەرینگ ھایتس و جین ئایر،   بەرھەمێک کە زیاتر لەگەڵ پێناسەی سکۆت بۆ چەشنی ڕۆمانسی دەگونجێت نەک ڕۆمانەکانی ئۆستن. خەیاڵی ئەدەبی، لە بازرگانی کتێبدا، ئەو ڕۆمانانەن کە بە شایستەیی ئەدەبی دادەنرێت و دەتوانن لە ژێر چەشن جۆراوجۆر کەڵک وەربگرن، لەوانە ڕۆمانی خۆشەویستی ڕۆمانسی، ڕۆمانی مێژوویی، ڕۆمانی سەرگەرمی و خەیاڵی زانستی. ھەروەھا چیرۆکی خەیاڵی دەریایی دەتوانێت ڕۆمانسی بێت، چونکە زۆرجار ئەم چەشنە لەگەڵ ڕۆمانسی مێژوویی، خەیاڵی سەرگەرمی و چیرۆکی ئەفسانەییدا تێکەڵ دەبێت. فەرھەنگی ئینگلیزی ئۆکسفۆرد پێشنیازی ئەوە دەکات کە زاراوەی "ڕۆمانسییەت"، وەک ئەوەی بۆ خەیاڵی ئەدەبی بەکاردێت، "ئێستا کۆنە و بە شێوەیەکی سەرەکی مێژووییە" و ئێستا بە پلەی یەکەم بۆ ئاماژەکردن بە چیرۆکە خۆشەویستییە خەیاڵییەکان بەکاردەھێنرێت.Margaret Anne Doody. The True Story of the Novel. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press, 1996, p. 15.Margaret Doody, p. 19.Timothy Roberts, (2011). Jane Eyre. p. 8Pamela Regis. A Natural History of the Romance Novel. Philadelphia, Pennsylvania: University of Pennsylvania Press, 2003

 ڕۆمانسی سەدەی ناوەڕاست 

وەک چەشنێکی ئەدەبی کولتووری بەرز، "ڕۆمانسی قارەمانانە" یان "ڕۆمانسی سوارچاکی" جۆرێکە لە گێڕانەوەی پەخشان و شیعر کە لە دادگای سوارچاکی سەدەی ناوەڕاست و سەرەتای ئەوروپای مۆدێرن بەناوبانگ بوو. چیرۆکی خەیاڵی سەرگەرمییە سەرسوڕھێنەرەکان بوون، زۆرجار شوڕشگێڕێکی چەواشەکار و دڕندە بوون کە وەک خاوەنی سیفەتی قارەمانانە وێنا دەکرا، کە دەچێتە ئەرکێک. ھەروەها وشەی سەدەی ناوەڕاست کچە خەمگینەکان و ئەژدیها و خوازیارە ڕۆمانسیەکانی دیکە دەھێنێتە ئاراوە. داستانی زیاتر بە تێپەڕبوونی کات پەرەیان سەند؛ بە تایبەتی "جەختکردنەوە لەسەر خۆشەویستی و ئەخلاقی ئایینی جیایکردەوە لە شانۆی شانسۆن دی گێست و جۆرەکانی تری داستان، کە قارەمانێتی سەربازیی پیاوان زاڵە".Chris Baldick (2008). "Chivalric Romance". The Oxford Dictionary of Literary Terms (ط. 3rd). دار نشر جامعة أكسفورد. ISBN:978-0-19-172717-7. OCLC:4811919031.Lewis، C. S. (1994). الصورة المنبوذة (ط. Canto). Cambridge: مطبعة جامعة كامبريدج. ص. 9. ISBN:978-0-521-47735-2.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ڕۆمانتیزم