پشیلەی حەبەشی

پشیلەی حەبەشی (بە ئینگلیزی: Abyssinian cat، ناوی زانستی: Felis catus) یەکێکە لە نەژادە ھەرە کۆن و ناسراوەکانی پشیلەی ماڵی. ئەم پشیلەیە بە جەستە ڕێک و ماسولکەییەکەی، کەسایەتییە زیرەک و یاریزانەکەی، و بە تایبەتیش بە فەرووە "تیکدار" (ticked)ـەکەی ناسراوەتەوە، کە وا دەکات قژی لەبەر تیشکی ڕووناکیدا بریقە بداتەوە.

سەرباری ناوەکەی، بنەچەی ئەم نەژادە لە حەبەشە (ئێتیۆپیای ئەمڕۆ) نییە، بەڵکو بەڵگە بۆماوەییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە کەنارەکانی زەریای ھیند و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە ھاتووە.

 مێژوو و بنەچە 
پشیلەی حەبەشی یەکێکە لە کۆنترین نەژادە تۆمارکراوەکان. ھەرچەندە ناوی "حەبەشی"ـیە، بەڵام بنەچەی ڕاستەقینەی جێی مشتومڕە. ناونانەکەی دەگەڕێتەوە بۆ یەکەم پشیلەی ئەم نەژادە بە ناوی "زولا" (Zula) کە لە ساڵی ١٨٦٨ دوای جەنگی حەبەشە لەگەڵ خۆیدا لەلایەن سەربازێکی بەریتانییەوە ھێنرایە بەریتانیا.

بەڵام توێژینەوە بۆماوەییە نوێیەکان دەریانخستووە کە ئەم نەژادە زیاتر پەیوەندی بە پشیلەکانی کەناری زەریای ھیند و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە ھەیە. ھەروەھا وێنە و پەیکەری دۆزراوە لە میسری کۆن ئاماژە بە پشیلانێک دەکەن کە شێوەیان زۆر لە پشیلەی حەبەشیی ئەمڕۆ دەچێت، ئەمەش وای کردووە ھەندێک پێیان وابێت کە بنەچەیان لەوێوە ھاتووە.

وێنۆک|زولا، کە بە "یەکەم پشیلەی حەبەشی" دادەنرێت.

 تایبەتمەندییە جەستەییەکان 

جەستە: پشیلەی حەبەشی جەستەیەکی مامناوەند، ڕێک، و ماسولکەیی ھەیە. قاچەکانی درێژ و باریکن کە وا دەکات شێوەیەکی شاھانەی ھەبێت.

فەروو (قژ): دیارترین تایبەتمەندیی ئەم نەژادە فەرووەکەیەتی. قژیان کورتە و ھەستێکی نەرم و ئاوریشمیی ھەیە. ھەر تاڵێکی قژیان لە چەند باندێکی ڕەنگی جیاواز پێکدێت، کە پێی دەوترێت "تیکینگ" (Ticking). ئەم تایبەتمەندییە وا دەکات فەرووەکەی فرەڕەنگ و بریقەدار دەربکەوێت.

ڕەنگ: باوترین ڕەنگیان بریتییە لە ڕوودی (Ruddy)، کە تێکەڵەیەکە لە ڕەنگی قاوەیی- پرتەقاڵی و ڕەشی تیکدار. ڕەنگەکانی تریش بریتین لە دارچینی (Sorrel)، شین (Blue)، و بێجی (Fawn).

چاوەکان: چاوەکانیان گەورە و بادامییە و بە ڕەنگی زێڕین، سەوز، یان ھەنگوینی دێن، کە جوانییەکی تایبەتیان پێ دەبەخشێت.

 ڕەفتار و کەسایەتی 
پشیلەی حەبەشی بە "گاڵتەجاڕی شانشینی پشیلەکان" ناسراوە. ئەوان زۆر زیرەک، چالاک، و کنجکۆڵن. حەزیان بە یاری کردن، سەرکەوتن بە شوێنە بەرزەکان، و بەشداریکردن لە ھەموو چالاکییەکانی خێزانەکەیاندایە. ئەوان پشیلەی "باوەش" نین کە بەردەوام لەسەر قاچت دابنیشن، بەڵام زۆر دڵسۆزن و حەز دەکەن ھەمیشە لە نزیک خاوەنەکانیانەوە بن.

ئەم نەژادە زۆر کۆمەڵایەتییە و بە تەنھایی باش نییە. ئەگەر بۆ ماوەیەکی زۆر بە تەنھا جێبھێڵدرێن، تووشی دڵەڕاوکێ دەبن. بۆیە باشتر وایە ھاوڕێیەکیان ھەبێت، جا چ پشیلەیەکی تر بێت یان ئاژەڵێکی ماڵیی دیکە.

 بەخێوکردن و تەندروستی 

 خۆراک: وەک ھەموو پشیلەکانی تر، پێویستیان بە خۆراکێکی کوالێتی بەرز ھەیە کە دەوڵەمەند بێت بە پڕۆتینی ئاژەڵی.
 پاکوخاوێنی: بەھۆی ئەوەی قژیان کورتە، پێویستیان بە پاککردنەوەی زۆر نییە. ھەفتەی جارێک داھێنانی قژیان بەسە بۆ لابردنی مووە مردووەکان و ھێشتنەوەی فەرووەکەیان بە بریقەداری.
 کێشە تەندروستییەکان: ھەرچەندە بە گشتی نەژادێکی تەندروستن، بەڵام склоنن بۆ تووشبوون بە ھەندێک نەخۆشیی بۆماوەیی، وەک:
 کزبینیی پێشکەوتووی تۆڕینە (Progressive Retinal Atrophy - PRA): نەخۆشییەکە کە دەبێتە ھۆی کوێربوون.
 کەمیی پایرۆڤەیت کیناز (Pyruvate Kinase Deficiency - PKD): کێشەیەکە لە خڕۆکە سوورەکانی خوێندا کە دەبێتە ھۆی کەمخوێنی.
 تەمەن: تەمەنی مامناوەندیان لە نێوان ٩ بۆ ١٥ ساڵدایە.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:نەژادەکانی پشیلە
پۆل:ئاژەڵە ماڵییەکان
پۆل:پشیلە قژکورتەکان