ئاغا پەتڕۆس

پەتڕۆس ئیلیای باز ( ; ١ی نیسانی ١٨٨٠ – ٢ی شووباتی ١٩٣٢)، زیاتر بە ئاغا پەتڕۆس ناسراوە ()، سەرکردەیەکی سەربازی و دەوڵەتمەدارێکی ئاشووری بووە، بە ڕۆڵی لە شەڕی جیھانیی یەکەمدا ناسرابوو. بە پاڵەوانێکی نەتەوەیی دادەنرێت بۆ ئاشوورییەکان و کەمینەکانی تری مەسیحی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و بووەتە تیرۆر بۆ کورد و تورک و موسڵمانانی دیکە. تا ساڵی ١٩١٨ ئاغا پەتڕۆس و ھێزە ئاشوورییەکانی توانیان خاکێکی فراوانی ئازەربایجانی ئێران لە ڕۆژئاوای دەریاچەی ورمێ کۆنتڕۆڵ بکەن و لەوێ خۆبەڕێوەبەرییان دامەزراند.

 ساڵانی سەرەتایی 
پەتڕۆس ئیلیا لە ١ی نیسانی ساڵی ١٨٨٠ لە گوندی بازی خواروو لەدایکبووە، کە ئەوکات بەشێک بووە لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی. خوێندنی سەرەتاییی لە زێدی خۆی وەرگرتووە پێش ئەوەی باوکی بڕیار بدات کە لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا بخوێنێت لە قوتابخانەی میسیۆنەریی ئەورووپیی مەسیحی لە ورمێ، ئێرانی قاجاڕ. ئیلیا پەروەردەیەکی ئاسایی ھەبوو، لەگەڵ ئاغا میرزای براکەی، و  باوکی، و دۆرێی دایکی دەژیا. لەگەڵ تەواوکردنی خوێندنەکەی گەڕایەوە بۆ باز و لەوێ وەک مامۆستا کاری کردووە. بەھۆی شارەزایی لە چەندین زماندا بوو، لەوانە زمانی سوریانی، تورکی، عەرەبی، فەرەنسی، فارسی، کوردی، ئینگلیزی و ڕووسی، بۆ یەکەمجار لەلایەن عوسمانییەکانەوە وەک سکرتێر لە باڵیۆزخانەی ورمێ دەستنیشانکرا و دواتر لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٠٩ بەھۆی کارە باشەکانی پلەی کونسوڵی پێدرا.

باڵیۆزخانەکە ناوی شاھبەندەر بووە و لەو کاتەدا بەرپرسی کارووباری کونسوڵگەریی تورکی بووە. پیاوێکی مەسیحی ئاشووری بە ناوی داوود ڕەسام کە خەڵکی مووسڵ بووە، بەرپرسی باڵیۆزخانەکە بووە."آغا بطرس: سنحاريب القرن العشرين" (PDF).  ئەمەش بووە ھۆی ئاشنابوونی پەتڕۆس لەگەڵ بنەماڵەی ڕەسام و تەنھا دوای ماوەیەکی کەم، پەتڕۆس کچی ڕەسام بە ناوی زەریفە خانمی وەک ھاوسەری ھەڵبژارد و لە سەرەتای مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٠٦دا ھاوسەرگیری لەگەڵ کرد. باس لەوە کرا کە لە سەردەمی شۆڕشی دەستووریی ئێراندا، پەتڕۆس پارێزگاری فارسی ورمێی لە پۆستەکەی لابردبوو و دەستگیری کردبوو و بە تەنیا دەستی بەسەر ئەو شارەدا گرتبوو، بە ناوی حکوومەتی عوسمانی تورکیاوە حوکمڕانی دەکرد. دواتر پارێزگار لە دیل ئازاد کرا، دوای ئەوەی پەتڕۆس لە بەرامبەردا داوای میدالیای لە شا کردبوو.
چەپ|بێچوارچێوە
بەر لە شەڕی جیھانیی یەکەم، پەتڕۆس لە ئەکادیمیایەکی سەربازیی ڕووسی ڕاھێنانی سەربازیی وەرگرت.Baldwin Oliver (1932). 

 ساڵانی دواتر 
پەتڕۆس لە نێوان ساڵانی ١٩١٩ بۆ ١٩٢٣ سەرۆکی دانووستانکاری ئاشوورییەکان بووە. لە ٢٤ی تەمموزی ١٩٢٣ بەشداریی لە پەیمانی لۆزانی کۆمەڵەی نەتەوەکان کرد لە لۆزان لە سویسرا، لەوێ پەیوەندیی بە شاندی تورکیا کرد بۆ نیشتەجێکردنی ئاشوورییەکان لە پارێزگای حەکاری و دەوروبەری لە بەرامبەر دڵسۆزیی ئاشوورییەکان. سکرتێری ئەوکاتە و وەزیری کاروباری دەرەوەی تورکیا، عیسمەت ئینۆنو کە سەرۆکایەتیی شاندی تورکیای دەکرد لە لۆزان لەگەڵ نیشتەجێکردنەکەدا بوو بەڵام تەلەگرامێک کە لە حکوومەتی ناوەندییەوە لە ئەنقەرە وەریگرتبوو ڕێگری لەوە کرد.Agha Petros and the Lausanne Telegraphs, atour.com

لە ساڵانی کۆتاییی ژیانیدا پەتڕۆس لە نزیک شاری تولۆز لە فەرەنسا کۆچی کرد و لەوێ ژیاوە تا مردنی بەھۆی جەڵدەی مێشکییەوە لە وێستگەی شەمەندەفەر، لە ٢ی شووباتی ١٩٣٢. لە فەڕەنسا، ئاغا پەتڕۆس بە ''ناپۆلیۆنی گەنج'' ناودەبرا و لە گۆڤار و ڕۆژنامەکاندا، بەھۆی ئەدای ناوازەی لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا بە ''نەبوخەد نەسری نوێ'' ناودەبرا.

 ئەمانەش ببینە 

 خەڵکی ئاشووری
 جینۆسایدکردنی ئاشوری
 ناسیۆنالیزمی ئاشووری

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 

 ١٩٢٣: ئاغا پەتڕۆس و تەلەگرافەکانی لۆزان

پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی
پۆل:مردووانی ١٩٣٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سوریانی
پۆل:ئاشوورییەکان
پۆل:مردووان