بزووتنەوەی سەربەخۆیی ئاشووری

بزووتنەوەی سەربەخۆیی ئاشووری بزووتنەوەیەکی سیاسی و خواستێکی ناسیۆنالیستی نەتەوەیی گەلی ئاشوورییە بۆ ئەوەی لە زێدی ئاشووریی نەریتی خۆیان لەژێر دەوڵەتێکی خۆسەری ئاشووریدا بژین.

مێژووی پڕ لە گێژاوی زێدی ڕەسەنی ئاشوورییەکان و ناوچەکانی دەوروبەری و دامەزراندنی دەوڵەتە نەتەوەییە مۆدێرنەکان لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی پێشووەوە، بووە ھۆی سەرھەڵدانی ناسیۆنالیزمی ئاشووری.

لەم ڕووەوە بزووتنەوەی سەربەخۆیی ئاشووری، زاراوەیەکی «تۆتالیتاری»یە بۆ ھەوڵە بەکۆمەڵەکانی ناسیۆنالیستە ئاشوورییەکان لە چوارچێوەی دەوڵەتی نەتەوەیی مۆدێرن. لە ئەنجامی جینۆساید و شەڕ، ئەوان کەمینەیەکن لە نیشتمانە تەقلیدییەکانیان و بەو ھۆیەوە سەربەخۆیی سیاسی بەھۆی مەترسی ئەمنییەوە مەحاڵ بووە، ئەمەش ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی ئەمڕۆ بزووتنەوەیەک بۆ سەربەخۆیی ئاشووری ھەیە.

ئەو ناوچانەی کە ئاشوورییەکانی بە خاکی خۆیانی دەزانن ناوچە کوردییەکانی کوردستانە، باکووری کوردستان، باشووری کوردستان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ڕۆژاوای کوردستان.  ھەوڵەکان بە تایبەتی لەو ناوچانەدان کە ھێشتا کۆمەڵگەی ئاشووری تێدایە، نەک لە نیشتمانی ئاشوورییەکان بە گشتی کە خۆیان ڕای دەگەیەنن. ئەم ناوچانەی پێکھاتەی ئاشووری تێدایە بریتین لە پارێزگای ھەولێر و دھۆک لە ھەرێمی کوردستان، و  پارێزگاری حەسەکە لە ڕۆژاوای کوردستان.  پارێزگاکانی مووسڵ و نەینەوا پێش ئەوەی داعش لە ساڵی ٢٠١٤ دەستی بەسەردا بگرێت و بە زۆر خەڵکی ئاشووری دەربکات، ئاشووری زۆری تێدابوو.

تیرۆرکردنی مار شەمعونی سێزدەھەمی ئیشای لە ساڵی ١٩٧٥ ساتێکی بێھیوایانە بوو بۆ ھەموو ئاشوورییەکان چونکە ئەو سەرکردەی ڕۆحی و دوونیایی ئەوان بوو.  لە ماوەی پەنجا و سێ ساڵی کارکردنیدا وەک پاتریارکی کڵێسای ڕۆژھەڵات، مار شەمعوونی سێزدەھەم ئیشای بانگەوازی بۆ کۆمەڵەی گەلان و پاشان نەتەوە یەکگرتووەکان کرد بۆ ئەوەی وڵاتێکی ئاشووریی ھەبێت پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٣ دەستلەکارکێشانەوەی لە پۆستەکەیدا ڕابگەیەنێت.

بزووتنەوەی سەربەخۆیی لە چوارچێوەی نیشتمان و لە سەرانسەری ڕەوەندی جیھانیدا چالاکە، و بەرەنگارییەکی زۆری دەوڵەت و ناوچە ناوخۆییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. و بەتایبەت کوردەکان.  بزووتنەوەکە بۆ چەندین سەدە درێژبووەوە، بەو پێیەی داڕشتنی سەرەتایی چەمکی قەوارەی دەوڵەتی ھاوچەرخی ئاشووری لە سەدەی نۆزدەھەمدا ڕوویدا لەگەڵ لاوازی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و سەرھەڵدانی دەسەڵاتی ئەورووپی لە ناوچەکەدا، بەتایبەتی لە ڕێگەی ئیمپراتۆریەتەکانی بەریتانیا و ڕووسیا جگە لە کۆماری فەڕەنسا.

بزووتنەوەکە ڕووبەڕووی چەندین بەربەست بووەوە، لەوانە ڕووداوەکانی وەک جینۆسایدی ئاشوورییەکان، کۆمەڵکوژی سێمێل، ململانێی ناوخۆیی لەسەر ناکۆکی ناونان و کڵێساکانی ئاشووری، وێناکردنی میدیایی، و سیاسەتەکانی بەعەرەبکردن و کوردکردن (بە گووتەی خۆیان) و  تورککردن. لەم دواییانەدا کێشەی سەرەکییان داعش بووە کە کۆنترۆڵ و بەشێکی زۆری دانیشتووانەکەی لە دەشتەکانی نەینەوا لە باشووری کوردستان دەرکردووە. کۆمەڵەی فریاگوزاری ئەمریکی ئاشوورییەکان داوای لە حکوومەتی ئەمریکا کردووە ئەو کردەوانە وەک جینۆساید دژی ئاشوورییەکان لەم ناوچانەدا پۆلێن بکات.

ئۆستن ھێنری لایارد باڵیۆزی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ڕای گەیاند کە ئاشوورییەکان لە داگیرکارییەکانی عەرەب و مەغۆل و کورد لە چیای حەکاری و باکووری میزۆپۆتامیا ڕزگاریان بووە، کە لە سەدەی نۆزدەھەمدا شەڕیان کردووە بۆ پاراستنی سەربەخۆیی خۆیان. 

لە ساڵی ٢٠١٦ پەرلەمانی عێراق دەنگی دژی پارێزگایەکی نوێی مەسیحی لە دەشتەکانی نەینەوا دا، کە ئامانجێکی سیاسی ڕاگەیەندراوی سەرجەم گرووپە گەورەکانی ئاشووری و دامەزراوە سیاسییەکانە کە ڕەتکرایەوە. ئاشوورییەکان، لەنێویاندا سەرۆکی حیزبی مەسیحی ئاشووری بێت-نەھرەین، ڕۆمیۆ حەکاری، ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بەو بڕیارەی پەرلەمان و ڕایان گەیاند: «ئێمە نامانەوێت بەشێک بین لە ھەرێمێکی خۆسەری سوننەی (عەرەبی) ئەگەریی لە عێراقدا».

 سەرچاوەکان 

پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:جیاییخوازی لە ئێران
پۆل:جیاییخوازی لە عێراق
پۆل:جیاییخوازی لە سووریا