حوسێن کوڕی مەسعوود بەغەوی

ئەبوو محەممەد حوسێن کوڕی مەسعوود بەغەوی (بە عەرەبی: أبو محمد الحسین بن مسعود البغوی؛ لەدایکبووی ٤٣٣ یان ٤٣٦ی کۆچی - کۆچکردووی ٥١٦ی کۆچی)، ناسراو بە ئیمامی بەغەوی، یەکێکە لە گەورەترین و دیارترین ئیمام، حافز، فەقیھ و موفەسیرەکانی ئەھلی سوننە. بەھۆی خزمەتە گەورەکانی بە زانستەکانی قورئان و فەرموودە، نازناوی "محیی السنە" (ژێنەرەوەی سوننەت) و "ڕوکنەددین" (ستوونی ئایین)ـی پێ بەخشراوە.

 ژیان و خوێندن 
ئیمامی بەغەوی لە شارۆچکەی "باغ" یان "باغشوور" لەدایک بووە، کە دەکەوێتە نێوان شارەکانی ھێرات و مەرڤ لە خۆراسان (ئەفغانستانی ئێستا)، ھەر بۆیە نازناوی "بەغەوی"ی وەرگرتووە. ئەو ژیانی خۆی بۆ زانست تەرخان کرد و بۆ وەرگرتنی زانست گەشتی بۆ شارە جیاوازەکان کرد.

دیارترین مامۆستای کە کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ھەبوو، زانای گەورەی شافیعی، قازی حوسێن کوڕی محەممەد مەروازی بوو، کە ئیمامی بەغەوی زۆربەی زانستەکانی فیقھی لێ وەرگرت.

 پایەی زانستی و ستایشی زانایان 
ئیمامی بەغەوی بە زانایەکی گشتگیر (موسوعی) دادەنرێت کە لە زۆربەی زانستە شەرعییەکاندا، وەک تەفسیر، فەرموودە، فیقھ و ژیاننامە، شارەزاییەکی قووڵی ھەبوو.

ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «ئەو ئیمام و پێشەوا، شێخی ئیسلام و ژێنەرەوەی سوننەت بوو... دەریا بوو لە زانستدا».ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ١٩، ل. ٤٣٩.

ئیبن خەلەکان دەڵێت: «ئەو لە نێوان زانایاندا وەک دەریا بوو لە زانستە جیاجیاکاندا».ئیبن خەلەکان، وفیات الأعیان، بەرگی ٢، ل. ١٣٦.

تاجەددین سوبکی دەڵێت: «ئەو زانایەکی ڕەبانی بوو، ژیانێکی زاھیدانەی دەبردە سەر و خواردنی تەنھا نانی بەتاڵ بوو».تاجەددین سوبکی، طبقات الشافعية الكبرى، بەرگی ٧، ل. ٧٥.

 بەرھەمەکان 
ئیمامی بەغەوی چەندین بەرھەمی یەکجار گرنگ و بەنێوبانگی لەدوای خۆی بەجێھێشتووە کە تا ئەمڕۆش سەرچاوەی سەرەکیی موسڵمانانن:

 معالم التنزيل (تەفسیری بەغەوی: بە یەکێک لە باشترین و بڵاوترین تەفسیرەکانی قورئان دادەنرێت، کە لەسەر بنەمای فەرموودە و وتەی پێشینە چاکەکان نووسراوە.
  شرح السنة (شیکردنەوەی سوننەت: کتێbێکی گەورە و گرنگە لە بواری فەرموودەناسیدا، کە تێیدا فەرموودەکانی ڕوون کردووەتەوە و حوکمە شەرعییەکانی لێ دەرھێناوە.
 الأنوار في شمائل النبي المختار: پەرتووکێکە دەربارەی ژیان و ڕەوشت و شێوەی پێغەمبەر محەممەد.

 التهذيب في فقه الإمام الشافعي: پەرتووکێکی گرنگە لە بواری فیقھی شافیعیدا.

 معجم البغوي

 کۆچی دوایی 
ئیمامی بەغەوی لە مانگی شەوالی ساڵی ٥١٦ی کۆچی، لە تەمەنی نزیکەی ٨٠ ساڵیدا، لە شاری "مەرڤ ڕوود" کۆچی دوایی کرد و لە تەنیشت گۆڕی مامۆستا خۆشەویستەکەی، قازی حوسێن، بە خاک سپێردرا.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی شافیعی
پۆل:موفەسیرەکان
پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی دوازدەیەم
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٤٤
پۆل:مردووەکانی ١١٢٢
پۆل:مردووانی ١١٢٢
پۆل:ئەشعەرییەکان
پۆل:زانایانی تەفسیر
پۆل:شافعییەکان
پۆل:شێخی ئیسلام