جێف ئاسڵ

جێفری ئاسڵ (بە ئینگلیزی: Jeffrey Astle؛ لەدایکبووی ١٣ی ئایاری ١٩٤٢ – کۆچکردووی ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزی بوو کە لە شوێنی ھێرشبەری ناوەڕاست یاریی دەکرد. ئەو زۆربەی ژیانی پیشەگەریی خۆی لەگەڵ یانەی تۆپی پێی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن بەسەر برد و بە یەکێک لە دیارترین یاریزانەکانی مێژووی ئەو یانەیە دادەنرێت. لەلایەن ھاندەرانەوە نازناوی "پاشا" (The King)ی پێ درابوو.

 ژیانی پیشەگەریی سەرەتایی 
ئاسڵ کاروانی وەرزشیی خۆی لە یانەی نۆتس کاونتی دەست پێکرد و لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا یەکەم دەرکەوتنی پیشەگەریی خۆی ئەنجام دا. لە ماوەی کارکردنی لەو یانەیەدا توانی توانای گۆڵکردنی خۆی بسەلمێنێت، ئەمەش سەرنجی یانە گەورەکانی بەلای خۆیدا ڕاکێشا. لە ساڵی ١٩٦٤دا، بەرامبەر بە بڕی ٢٥،٠٠٠ پاوەند، پەیوەندیی بە یانەی وێست برۆمیچ ئەلبیۆنەوە کرد.

 لووتکەی ناوبانگ لە وێست برۆمیچ ئەلبیۆن 
ئاسڵ بە خێرایی بووە یاریزانێکی سەرەکی و خۆشەویستی ھاندەران لە یاریگای ھاوسۆرنس. ئەو بە توانای جەستەیی بەھێز، لێدانی سەری نایاب و توانای گۆڵکردن لە دۆخی سەختدا ناسرابوو. لە ماوەی نزیکەی دەیەیەک یاریکردندا، بووە ھێمای یانەکە و چەندین دەستکەوتی گرنگی بەدەستھێنا. 

 جامی خولی ئینگلتەرا ١٩٦٦: گۆڵێکی لە یاریی کۆتاییدا تۆمار کرد، بەڵام یانەکەی دۆڕا.
 جامی یەکێتیی ئینگلتەرا ١٩٦٨: گرنگترین دەستکەوتی ئاسڵ بوو کاتێک لە یاریی کۆتاییدا بەرامبەر بە یانەی تۆپی پێی ئێڤەرتۆن، تاکە گۆڵی بردنەوەی یارییەکەی تۆمار کرد. جێی باسە، ئاسڵ لە ھەموو قۆناغەکانی ئەو پاڵەوانێتییەدا گۆڵی تۆمار کردبوو.
 جامی خولی ئینگلتەرا ١٩٧٠: جارێکی دیکە لە یاریی کۆتاییدا گۆڵی تۆمار کرد و ئەمجارەیان یانەکەی توانی نازناوەکە لە یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی بباتەوە. 

ئاسڵ لە کۆی ٣٦١ یاری بۆ وێست برۆمیچ، ١٧٤ گۆڵی تۆمار کرد و بۆ چەندین وەرز بە گۆڵکاری یەکەمی یانەکە مایەوە.

 کاروانی نێودەوڵەتی 
توانا بەرزەکانی ئاسڵ وای کرد بانگھێشتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا بکرێت. ئەو ٥ یاریی نێودەوڵەتی ئەنجام دا، بەڵام نەیتوانی ھیچ گۆڵێک تۆمار بکات. ئاسڵ بەشێک بوو لە پێکھاتەی ئینگلتەرا بۆ جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠ لە مەکسیک و لە یاریی بەرامبەر بە بەڕازیل وەک یاریزانی یەدەگ بەشداریی کرد.

 ژیانی دوای وازھێنان و نەخۆشی 
دوای وازھێنانی لە یاریکردن، ئاسڵ بۆ ماوەیەکی کورت لە چەند یانەیەکی بچووکتر یاریی کرد و دواتر کاری پاککرەوەی پەنجەرەی دەکرد. لە کۆتاییەکانی تەمەنیدا، نیشانەکانی نەخۆشیی تێکچوونی مێشکی تێدا دەرکەوتن. سەرەتا وا گومان دەکرا تووشی نەخۆشیی ئەلزھایمەر بووبێت، بەڵام دواتر دەرکەوت کە بارودۆخەکەی جیاوازە.

 مردن و میرات 
وێنۆک|دەروازەکانی یادەوەریی جێف ئاسڵ لە یاریگای "زە ھاوسۆرنز"، وەک ڕێزێک بۆ ئەو ئەفسانەیەی یانەکە.
جێف ئاسڵ لە ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢ لە تەمەنی ٥٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. دوای مردنی، لێکۆڵینەوەی پزیشکیی دادوەری ئەوەی دەرخست کە ھۆکاری مردنەکەی "نەخۆشیی پیشەیی" بووە. پشکنینەکان سەلماندیان کە ئاسڵ تووشی نەخۆشیی تێکچوونی درێژخایەنی مێشک بەھۆی زەبرەوە (CTE) بووە، کە بەھۆی لێدانی سەری بەردەوام لە تۆپە چەرمە قورسەکانی سەردەمی خۆی تووشی ببوو. ئەم بڕیارە یەکەمجار بوو لە بەریتانیا کە بە فەرمی پەیوەندیی نێوان یاریکردنی تۆپی پێ و ئەم جۆرە زیانەی مێشک بسەلمێنرێت. 

خێزانەکەی، بە تایبەتی کچەکەی (دۆن)، ھەڵمەتێکیان بە ناوی "دادپەروەری بۆ جێف" (Justice for Jeff) دەستپێکرد و لە ساڵی ٢٠١٥دا "دەزگای جێف ئاسڵ"یان دامەزراند بۆ ھۆشیارکردنەوەی خەڵک دەربارەی مەترسییەکانی زیانی مێشک لە وەرزشدا. وەک ڕێزلێنانێک، دەروازەیەکی تایبەت بە ناوی ئەوەوە لە یاریگای یانەی وێست برۆمیچ دروست کراوە و یانەکە ساڵانە یادی دەکاتەوە.

 سەرچاوەکان 

پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن
پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی نۆتس کاونتی
پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢
پۆل:کەسانی مردوو بەھۆی تێکچوونی درێژخایەنی مێشک
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا