بەلاتینیکردنی زمانی کوردی

بە ڕۆمانیکردن یان لاتینیکردنی زمانی کوردی بریتییە لە نووسینەوەی زمانی کوردی، کە بە شێوەیەکی نەریتی بە ھەردوو ڕێنووسی عەرەبی و لاتینی دەنووسرێت، بۆ ئەلفوبێیەکی لاتینیی ستاندارد. پەرەسەندنی سیستەمی بەڕۆمانیکردنی کوردی پاڵپشتی لە پێویستیی پەیوەندیی دیجیتاڵی و لێکۆڵینەوەی زمانەوانی و بۆ کوردزمانەکان و کوردزمانەکانی کۆمەڵگاکانی ڕەوەند یا دیاسپۆرا دەکات. ئەم سیستەمانە ھەوڵدەدەن بۆ پاراستنی وردبینی و یەکدەنگیی فۆنێتیک لە سەرانسەری زاراوە جۆراوجۆرەکانی زمانی کوردیدا.

 پێشینەی مێژوویی 
ھەوڵەکان بۆ ستانداردکردنی زمانی کوردی بە ڕێنووسێکی لاتینی لە سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکرد، کە بەھۆی خواستی دروستکردنی سیستەمێکی نووسینی یەکگرتووەوە بوو کە بتوانێت پردێک لە جیاوازییە زاراوەیییەکان دروست بکات و شووناسێکی یەکگرتووی کورد بەرەوپێش ببات. گونجاندنی ڕێنووسی لاتینی بۆ زمانی کوردی لە ژێر کاریگەریی بەکارھێنانی لە زمانەکانی تری وەک عەرەبی و تورکی و زمانە ئێرانییەکان لە ناوچەکەدا بوو، کە لەو کاتەدا لە ڕێنووسی عەرەبیش دوور دەکەوتنەوە.

میر جەلادەت بەدرخان، نووسەر و زمانزان و دیپلۆماتکارێکی کورد بوو، یەکەم کەس بوو کە ڕێنووسی لاتینی ھێنایە ڕۆژھەڵاتی نێوەڕاست و بۆ کوردی بەکاری ھێنا، شانبەشانی ڕێنووسی عەرەبی لە ساڵانی ١٩٢٠-١٩٣٠ەوە، ئەم ڕێنووسە نوێیە لاتینییە بە ھاوار ناسرا.

 سیستەمی بەڕۆمانکردنی ئەکادیمیای کوردی 
سیستەمی ئەکادیمیای کوردی یەکێکە لەو سیستەمە بەڕۆمانکردنانەی کە بۆ کوردی بەکاردێت. جەخت لەسەر وردبینیی فۆنێتیک دەکاتەوە، کەڵکوەرگرتن لە پیتە لاتینیەکان لەگەڵ دیاکریتیک بۆ نوێنەرایەتی فۆنۆلۆژیی ناوازەی کوردی. ئەم سیستەمە بە تایبەتی بۆ مەبەستی زمانەوانی و پەروەردەیی بەسوودە، ڕێنمایی ڕوون و چۆنیەتیی بێژەکردنی وشەی کوردی بە وردی پێشکەش دەکات.

ئەم خشتەیەی خوارەوە نووسینەوەی دەنگەکانی زمانی کوردی بۆ ڕێنووسی لاتینی نیشاندەدات، ڕێنووسی عەرەبیی ھاوتا و دەنگە فۆنێتیکییەکان و وشەی نموونەیی بۆ ھەر پیتێک نیشان دەدات.
+بە لاتینیکردنی دەنگە کوردییەکانبەڕۆمانکردن (لاتینی)نووسینی عەرەبی
(کوردیی سۆرانی)دەنگوشە نموونەیەکئ/æ/ئاوارە (ware)aا/ɑ/باران (bran)bب/b/بەفر (efir)cج/ʤ/جاران (aran)çچ/ʧ/چاو (aw)dد/d/دەنگ (eng)'e یان ɥ و ϥ یانیش ɦ و ʕع/ʕ/عەشیرەت (şîret) یان (eşîret)eە/e/ئەمە (em)êێ/ɛ/گوێ (giw)fف/f/فڕین (iřîn)gگ/ɡ/گەرمی (ermî)ğغ/ɣ/غاردان (ardan)، برغوو (birû)hھ/h/ھەزار (ezar)ĥ یان ħ یان ḥح/ħ/حەوت (ewit یان ewit و ewit)i'بزرۆکە'/i/ئاگر (agr)îی/iː/چیرۆک (çrok)jژ/ʒ/ژمارە (imare)kک/k/کوردی (urdî)ll یان ł یان ḷڵ/ɫ/لێڵ (lê یان lê یان lê)lل/l/لەیلا (eyla)mم/m/مەزن (ezin)nن/n/نەورۆز (ewroz)oۆ/o/خۆشی (xşî)pپ/p/پڕ (iř)qق/q/قسە (ise)rر/ɾ/کرم (kiim)řڕ/ʀ/ڕێگا (êga)sس/s/سەرکەوتن (erkewtin)şش/ʃ/شاخ (ax)tت/t/تەمەن (emen)uو/ʊ/کوڕ (kř)ûوو/uː/بەستوو (best)vڤ/v/ڤەداندەر (edander)wو/w/وەرگرتن (ergirtin)xخ/x/خاک (ak)yی/j/یار (ar)zز/z/زەرد (erd)

 گۆڕانکارییە ناوچەیییەکان 
بەھۆی جۆراوجۆریی شێوەزارە کوردییەکانەوە، گونجاندنە ناوچەیییەکان بۆ ڕۆمانکردن بوونیان ھەیە، کە ڕەنگدانەوەی جیاوازیی بێژەکردنە. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی ھەندێک جیاوازی لە فۆڕمەکانی ڕۆمانیکردنی پەسەندکراو لە سەرانسەری ناوچەکاندا، چوونکە دامەزراوە زمانەوانییە جیاوازەکان ھەوڵدەدەن پراکتیکەکانی ڕۆمانیکردن بگونجێنن کە بەباشترین شێوە ڕەنگدانەوەی زاراوەی ناوخۆییی خۆیان بن.

 بەکارھێنانی پراکتیکی 
بەکارھێنانی زمانی کوردی ڕۆمانیکراو لە پەیوەندیی دیجیتاڵیدا زۆرە، بەتایبەتی لەناو کۆمەڵگە ڕەوەندە کوردییەکان، کە کیبۆردەکانی بنەمای لاتینییان زیاتر دەست پێدەگات."Romanization of Kurdish" (PDF). Library of Congress. Retrieved 9 November 2024. سەرەڕای ئەوەش، حکوومەتی بەڕیتانیا سیستەمێکی ڕۆمانیکردنی کردەیی بۆ مەبەستی کارگێڕی پەرەپێداوە، کە بۆ ئاسانکردنی نووسینەوەی کوردی بەبێ بەکارھێنانی دیاکریتیک داڕێژراوە.

 ئەمانەش ببینە 

 بەڕۆمانیکردنی زمانی عەرەبی
 بەڕۆمانیکردنی زمانی فارسی
 ئەکادیمیای کوردی

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 

 دەستپێشخەریی زمانی کوردیی پەیمانگای سەیوان
 زمان و ئەلفوبێی کوردی

پۆل:زمانەکانی کوردستان
پۆل:زمانی کوردی
پۆل:نووسینی کوردی
پۆل:ئەلفوبێی کوردی