ئیبن ئەبوو دونیا

ئیبن ئەبوو دونیا (٢٠٨–٢٨١ کۆچی) فەرموودەناس و مێژوونووسی ئەدەبی و پەروەردەکار بوو. ئەو بە کتێبەکانی لەسەر فەرموودە و مێژوو و زوھد و گێڕانەوەی دڵ نەرمکەرەوە و ئامۆژگارییە ئایینییەکان ناوبانگی دەرکردبوو. نووسەرێکی بەرھەمدار بووە و بە یەکێک لە نووسەرە بەرھەمدارەکانی سەردەمی زێڕینی ئیسلام دادەنرێت. بەرھەمەکانی ئەو زانیارییە بەرفراوان و تێگەیشتنە قووڵەکانی لە زۆرێک لە زانست و ھونەرەکان نیشان دەدەن. ئیبن کەسیر باسی لەوە کردووە کە بەرھەمەکانی لە سەد بەرھەم زیاترە، لەکاتێکدا زەھەبی زیاتر لە سەد و شەست بەرھەمی ژماردووە، کە بەپێی ئەلفوبێ ڕیزبەندی کردووە.البغدادی (2001)، ج. 11، ص. 293.

لە سەرەتای سەدەی سێیەمی ھیجری لە ساڵی ٢٠٨ی کۆچی لە سەردەمی خەلافەتی عەباسیدا لە بەغدا لە دایک بووە، لە سەردەمی چەند خەلیفەیەکی عەباسیدا ژیاوە، وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ دوو کەسیان کاری کردووە. لە ماڵێکی زانست و ئایین گەورە بووە، پێش تەمەنی دە ساڵی دەستی کردووە بە وەرگرتنی پەروەردە لە زانایانی دیار و ناوداری سەردەمی خۆی. ژیاننامەنووسانی باسیان لە سەدان مامۆستا کردووە کە لەژێر دەستی ئەوان خوێندوویەتی، دیارترینیان: باوکی محەممەد کوڕی عوبەید کوڕی سوفیان، ئەحمەد کوڕی حەنبەل، ئەبو خەیثما، ئەبوو عوبەید قاسم کوڕی سەلام، بوخاری، خەلەف کوڕی ھیشام و عەلی کوڕی جەعد. زۆرێک لە زانایانی دیار لە سەردەمی ئەودا خوێندنیان کردووە، لەوانە ئەبوو حاتم ڕازی و کوڕەکەی ئەحمەد کوڕی محەممەد اللنبانی و ئەحمەد کوڕی سەلمان نەجاد.المزی (1980)، ج. 16، ص. 77.

سەردەمی ئەو بە درەوشاوەیی فیکری و تاکی بەتوانا لە بوارە جیاوازەکانی بیرکردنەوەدا دیار بوو. چەندین کتێب لە تەفسیر و زانستەکانی قورئان، زانستی فەرموودە (لەوانەش شەش کۆمەڵە سەرەکییەکەی فەرموودە)، فیقە و بنەماکانی، ئیلاھیات و ئیلاھیاتی فەلسەفی، زمان و ئەدەبی عەرەبی، مێژوو، پزیشکی، دەرمانسازی و بوارەکانی دیکە نووسراون. لە مانگی جومدە الولا ساڵی ٢٨١ی کۆچی لە تەمەنی حەفتا و سێ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.

 کتێبەکان 

 سەرچاوەکان 

پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو
پۆل:مردووانی ٨٩٤
پۆل:زوھدی ئیسلامی