مۆسیقای ئێرانی

مۆسیقای ئێرانی یان مۆسیقای نەریتیی ئێرانی کە بە ناوەکانی مۆسیقای سوننەتیی ئێرانی، مۆسیقای کلاسیکی ئێرانی، مۆسیقای ڕەسەنی ئێرانی یان مۆسیقای ڕەدیف دەستگاھیی ئێرانیش دەناسرێت، بریتی لە کۆمەڵێک پارچەمیلۆدی و گۆرانی و ئاوازە کە بە شێوەیەکی بەتەرز لەنێو ١٢ دەستگا (بریتی لە ٧ دەستگا و ٥ ئاواز) ڕێکخراوەتەوە. مۆسیقای ئێرانی ھەڵگری ھەندێ تایبەتمەندییە کە لە قۆناخەکانی سەردەمی کلاسیک و سەدەکانی ناوەڕاست و ھاوچەرخی ئێران پەڕەی پێدراوە. ھەروەھا لە باری جوگرافیایی، ھەریەک لە پارچەمیلۆدییەکان و گۆرانی و ئاوازەکانی مۆسیقای ئێرانی پەیوەندیدار بە شوێن و ناوچەیەک لە ئێران بوونە و دوای پێناسەکردنی پەرگاڵی مۆسیقای ئێرانی بوونەتە بەشێک لەو ١٢ دەستگایە. بۆیە ئێستاکەش زۆرێک لە مۆدەکان لە مۆسیقای ئێرانی پەیوەستن بە کولتوورە دراوسێکانیەوە و جگە لەمە، ئاڵوگۆڕی زانستی موزیکیش لە درێژایی مێژوودا پەیوەستتریشیان کردووەتەوە.

مۆسیقای ئێرانی بە پێچەوانەی مۆسیقای فۆلکلۆر و پۆپ کە کۆمەڵگا بە گشتی بەشداری تێدا دەکات، لە زۆربەی بەشەکانیدا سەر بە نوخبەکانی کۆمەڵگادا بووە. بە تایبەت بەشێک لە مۆسیقای ئێرانی ڕەنگ و بوونێکی عیرفانیی ھەیە و کەمتر بۆ چالاکیەکانی کات بەسەربردن بەکار دەھێنرێت. بەڵام مۆسیقای فۆلکلۆر لە ئێران و ھەروەھا مۆسیقای پۆپی ئێرانیش پەیوەندیان لەگەڵ مۆسیقای ئێرانی ھەیە و پێکھاتەکانی مۆسیقای کلاسیکی ئێرانی لە ئاوازەکانی مۆسیقای فۆلکلۆر و پۆپی فارسیدا جێگیرکراون.

مۆسیقای ئێرانی لەگەڵ مۆسیقای کوردیش پەیوەندیی ھەیە. جگە لەمە لە ئێران و ڕۏژھەڵاتی کوردستان ھەندێک لە مۆسیقازانەکانی کورد گاجار شێعری کوردی لەسەر مۆسیقای ئێرانی دادەنێن و بە کوردی دەیخوێنن.

 چەمکەکان 
 ڕەدیف 

کۆمەڵێک لە نموونەکانی میلۆدیکە و لە مۆسیقای ئێرانی بە شێوە و نەزمی لە شوێنی یەکدی ھاتنی ئاوازەکان دەوترێت. ڕەدیف لە مۆسیقای ئێرانی لەگەڵ چەمکی ڕیپۆرتوار لە مۆسیقای ڕۆژاوایی ھاوواتایە.

 دەستگا 

 دەستگای شوور
 دەستگای سێگا
 دەستگای چوارگا
 دەستگای ھومایوون
 دەستگای ماھوور
 دەستگای نەوا
 دەستگای ڕاستپێنجگا

 ئاواز 

 ئاوازی ئەبووعەتا، بەشێک لە دەستگای شوور (دەرەجەی دووەم)
 ئاوازی بەیاتی تورک (بەیاتی زەند)، بەشێک لە دەستگای شوور، (دەرەجەی سێھەم)
 ئاوازی ئەفشاری، بەشێک لە دەستگای شوور، (دەرەجەی چوارەم)
 ئاوازی دەشتی، بەشێک لە دەستگای شوور، (دەرەجەی پێنجەم)
 ئاوازی بەیاتی کورد، بەشێک لە دەستگای شوور (دەرەجەی پێنجەم)
 ئاوازی بەیاتی ئەسفەھان، بەشێک لە دەستگای ھومایوون، (دەرەجەی چوارەم)

 سەرچاوەکان 

پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای ئێرانی
پۆل:نەریتە مۆسیقاکانی بەپێی مەقام
پۆل:نەریتەکانی مۆسیقای ھونەری و کلاسیک
پۆل:مۆسیقای ئێرانی
پۆل:مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:مۆسیقای فارسی
پۆل:ھونەری ئێران
پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان