سلاڤە سەرەتاییەکان

سلاڤە سەرەتایییەکان گەلێکی ھیندۆئەوروپی بوون کە بە یەکێک لە زاراوەکانی ھیندۆئەوروپی قسەیان دەکرد. ئەوان لە سەردەمی کۆچ و سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستدا (نزیکەی سەدەی پێنجەم تا دەیەمی زایینی) لە ئەورووپای ناوەڕاست، ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵات ژیاون. لە ڕێگەی دامەزراندنی دەوڵەتە سلاڤییەکان لە قۆناغەکانی سەرەتا و ناوەڕاستی سەدەکانی ناوەڕاستدا، بناغەیان بۆ نەتەوە سلاڤییەکانی دواتر دانا. زێدی ڕەسەنی سلاڤەکان، بەھۆی نەبوونی تۆماری مێژووییەوە، ھێشتا جێگەی مشتومڕە؛ بەڵام زانایان بەگشتی پێیان وایە کەوتووەتە ئەورووپای ڕۆژھەڵاتەوە، و ناوچەی پۆلیسیا بە پەسەندکراوترین شوێن دادەنرێت.

کۆدەنگییەکی گشتی ھەیە لەسەر ئەوەی کە نووسەرە ڕۆمییە دێرینەکان، باوباپیرانی سلاڤەکانیان بە ناوی ڤێنێدی ناساندووە. وا دادەنرێت کە وشەی پرۆتۆ-سلاڤیی سلاڤ ڕەگ و ڕیشەی ھاوبەشی لەگەڵ وشە سلاڤییەکانی وەک قسەکردن و وشەدا ھەیە، و ڕەنگە خودی سلاڤە سەرەتاییەکان ئەم ناوەیان بۆ ناساندنی ئەو کەسانە بەکارھێنابێت کە بە زمانێکی ھاوشێوەی زمانی ئەوان دواون. یەکەم بەکارھێنانی نووسراوی ناوی «سلاڤەکان» دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی شەشەم، کاتێک ھۆزە سلاڤییەکان بەشێکی زۆری ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتیان کردبووە نیشتنگەی خۆیان. تا ئەو کاتە، ئەو گەلە کۆچەرە ئێرانی زمانانەی کە لە ستێپی پۆنتیک-کاسپی دەژیان (وەک سکیتییەکان، سارماتییەکان، ئالانەکان و ھتد)، لەناو دانیشتووانە سلاڤییە نوێیەکەی ناوچەکەدا توانەوە. لە ماوەی دوو سەدەی دواتردا، سلاڤەکان بەرەو ڕۆژاوا (تا ڕووباری ئێلبێ و بەرزاییەکانی ئەلپ)، و بەرەو باشوور (بۆ ناوچەکانی بەڵکان، کە لەو پرۆسەیەدا گەلانی ئیلیری و تراکییان لەناو خۆیاندا تواندەوە)، و ھەروەھا بەرەو ڕۆژھەڵاتیش (بە ئاراستەی ڕووباری ڤۆڵگا) فراوان بوون. لە نێوان سەدەی شەشەم و حەوتەمدا، بەشێکی گەورەی ئەورووپا لەلایەن سلاڤەکانەوە کۆنترۆڵ کرا یان تێیدا نیشتەجێ بوون. ئەمە پرۆسەیەکە کە بە بەراورد بە دروستبوونی نەتەوەیی گەلانی جێرمەنی لە ڕۆژاوا، کەمتر لێی تێگەیشتراوە و بەڵگەی کەمتری لەسەرە. لەگەڵ ئەوەشدا، کاریگەرییەکانی سلاڤیکردن زۆر قووڵتر بوون.

لەوەتەی سەدەی حەوتەمەوە، سلاڤەکان وردە وردە لەلایەن کڵێساوە کران بە مەسیحی (ھەردوو کڵێسای ڕۆژاوایی و ڕۆژھەڵاتی، پێش جیابوونەوە گەورەکەی ساڵی ١٠٥٤). تا سەدەی دوازدەھەم، ئەوان بوونە دانیشتووانی سەرەکیی چەندین دەوڵەتی مەسیحیی سەدەکانی ناوەڕاست: سلاڤەکانی ڕۆژھەڵات لە ڕووسیای کیێڤ، سلاڤەکانی باشوور لە ئیمپراتۆرییەتیی بولگاریا، میرنشینی سربیا، دوکایەتیی کرواتیا و باناتی بۆسنە، و سلاڤەکانی ڕۆژاوا لە میرنشینی نیترا، مۆراڤیای گەورە، دوکایەتیی بۆھێمیا و شانشینی پۆڵەندا. کۆنترین میرنشینی سلاڤیی ناسراو لە مێژوودا کارانتانیا بوو، کە لە سەدەی حەوتەمدا لەلایەن سلاڤەکانی ئەلپی ڕۆژھەڵاتەوە دامەزرا، کە بە باوباپیرانی سلۆڤینییەکانی ئەمڕۆ دادەنرێن. ناوچەی نیشتەجێبوونی سلاڤەکان لە بەرزایییەکانی ئەلپی ڕۆژھەڵات، سلۆڤینیای مۆدێرن، فریولیی ڕۆژھەڵات، و بەشێکی زۆری نەمسای ئێستای دەگرتەوە.

 سەرچاوەکان