چنار و ھێمن

چنار و ھێمن، یان چنار و ھێمن ناسح عەلی، خوشک و برایەکی خوێندکاری کوردی خەڵکی گەرمیان بوون کە لە ڕووداوێکی دڵتەزێندا لە ڕێکەوتی ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢، لە کاتی گەڕانەوەیان لە قوتابخانە لەناو بەفر و کڕێوەی زستاندا لە نزیک شارۆچکەی سەید سادق ڕەقبوونەوە و گیانیان لەدەستدا. چیرۆکی مەرگەساتیان بووەتە یەکێک لە سیمبولە دیارەکانی قوربانیدان لەپێناو زانست و خوێندندا و ھەروەھا ھێمایەک بۆ مەزڵومییەتی گەلی کورد لە سەردەمە سەختەکاندا.

 ژیان و بنەماڵە 
چنار ناسح عەلی لە ساڵی ١٩٨٢ و ھێمن ناسح عەلی لە ساڵی ١٩٨٥ لە گوندی برایم غوڵامی سەر بە ناحیەی قادرکەرەم لەدایکبوون. باوکیان، ناسح عەلی، لە شاڵاوی ئەنفال لە ساڵی ١٩٨٨ لە سنووری چەمچەماڵ بێسەروشوێن کرا. دوای شاڵاوەکە، خێزانەکەیان لەگەڵ دایکیان، ئاھو خان، لە شارەدێی شۆڕش نیشتەجێ بوون.

لە دوای کۆڕەوی ساڵی ١٩٩١، وەک ھەزاران خێزانی دیکە ئاوارە بوون و دوای گەڕانەوەیان لە ئێران، لە ئۆردوگای شانەدەری لە نزیک شارۆچکەی سەید سادق نیشتەجێ بوون. لەوێ، ژیانێکی سەختیان بەسەر دەبرد و بۆ خوێندن ڕوویان لە قوتابخانەیەکی ناو سەید سادق کرد. چنار لە پۆلی چوارەمی سەرەتایی و هێمن لە پۆلی دووەمی سەرەتاییدا دەیانخوێند.

 ڕووداوە دڵتەزێنەکە 
لە ڕۆژی سێشەممە، ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢، کە ھاوکات بوو لەگەڵ شەپۆلێکی بەفربارین و سەرما و سۆڵەیەکی توند، چنار و ھێمن بۆ وەرگرتنەوەی کارتی ئەنجامی تاقیکردنەوەکانیان دەچنە قوتابخانەکەیان لە سەید سادق. لە کاتی گەڕانەوەیاندا بەپێ بۆ ئۆردوگای شانەدەر، بەھۆی چڕی بەفر و ڕەھێڵەکەوە ڕێگەی ماڵەوەیان لێ ون دەبێت.

بەپێی گێڕانەوەکان، کاتێک ھێمنی برا بچووکیان بەھۆی سەرماوە لەپێ و جووڵە دەکەوێت، چناری خوشکی گەورەی ھەوڵ دەدات بیپارێزێت؛ جانتاکانیان فڕێ دەدات و ھێمن دەکاتە کۆڵ، بەڵام بەھۆی بچووکیی تەمەن و بێھێزییەوە، بەرگەی ئەو بارودۆخە سەختە ناگرن. دواجار، باوەش بە یەکتردا دەکەن و لە ژێر پردێکدا لەناو بەفردا دەمێننەوە و ڕەق دەبنەوە.

 دۆزینەوە و کاردانەوەکان 
بەرەبەیانیی ڕۆژی دواتر، دوای گەڕانێکی زۆری خەڵکی ناوچەکە و دایکیان، تەرمە بەستووەکانیان دەدۆزرێنەوە. غەریب حەمەخان، یەکەم کەس بووە کە گەیشتووەتە سەریان، باس لەوە دەکات کە کاتێک ئەوانی دۆزیوەتەوە، ھێمن گیانی لەدەستدابوو، بەڵام چنار ھێشتا کەمێک ھەناسەی مابوو. دەستبەجێ چنار دەگەیەننە نەخۆشخانە، بەڵام بەداخەوە دوای نزیکەی دوو کاتژمێر ئەویش گیان لەدەست دەدات.

ئەم ڕووداوە کارەساتبارە دەنگدانەوەیەکی گەورەی لەسەر ئاستی کوردستان ھەبوو و بووە جێی داخ و پەژارەیەکی گەورە. غەریب حەمەخان، وەک وەفایەک بۆ ئەو دوو منداڵە، ناوی کچ و کوڕێکی خۆی ناوە چنار و ھێمن.

 یاد و یادگاری 
چیرۆکی چنار و ھێمن وەک ھێمایەکی زیندوو لە یادەوەریی خەڵکدا ماوەتەوە و چەندین کار بۆ ڕێزلێنان و نەھێشتنی یادیان ئەنجام دراوە:
 پەیکەر: پەیکەرێکیان لە دەروازەی شارۆچکەی سەید سادق بۆ دروستکراوە کە بووەتە یەکێک لە سیمبولە سەرەکییەکانی شارەکە. پەیکەرەکە لەلایەن "گرووپی پەیکەرسازانی کوردستان"ەوە دروستکراوە و دوای نزیکەی ٣٠ ساڵ لەسەر ئەرکی ھاووڵاتییەک نۆژەن کراوەتەوە.
 ناونانی شوێنەکان: لە سەید سادق، قوتابخانەیەک بە ناوی "چنار" و باخچەیەکی ساوایان بە ناوی "ھێمن" کراونەتەوە. ھەروەھا لە شارۆچکەی چەمچەماڵ دوو قوتابخانەی تر بە ناوەکانیانەوە ناونراون.
 یادکردنەوەی ساڵانە: ھەموو ساڵێک لە ساڵیادی مەرگەساتەکەیاندا، لەلایەن چالاکوانان و خەڵکی سەید سادقەوە بە داگیرساندنی مۆم لەبەردەم پەیکەرەکەیان، یادیان بەرز ڕادەگیرێت.
 لە بواری پەروەردەدا: بەڕێوەبەرایەتیی پەروەردەی سەید سادق بە نووسراوی فەرمی داوای کردووە کە چیرۆکی چنار و ھێمن بخرێتە نێو پرۆگرامی خوێندن لە قوتابخانەکاندا.
 شوێنی ناشتن: گۆڕی چنار و ھێمن لە شارەدێی شۆڕشی سەر بە شارۆچکەی چەمچەماڵە.

 لە ئەدەب و ھونەردا 
تراژیدیای ژیانی چنار و ھێمن بووەتە ئیلھامبەخش بۆ چەندین کاری ئەدەبی. شاعیر ھاشم حسین بڵباس دیوانێکی شیعریی بۆ منداڵان بە ناوی "چنار و ھێمن" بڵاوکردووەتەوە کە یەکێک لە شیعرە سەرەکییەکانی دیوانەکە تایبەتە بە گێڕانەوەی چیرۆکی ئەم خوشک و برایە. شاعیر لە کتێبەکەیدا وێنەی ناسنامەی باری شارستانیی ھەردوو منداڵەکەشی داناوە.

 سەرچاوەکان 

پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:خەڵکی گەرمیان
پۆل:قوربانیانی ڕووداوە سروشتییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
پۆل:مردووانی ١٩٩٢