ئیبن ناقیا بەغدادی

ئەبولقاسم عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد کوڕی ناقیا بەغدادی (بە عەرەبی: عبد اللە بن محمد بن ناقیا البغدادی؛ لەدایکبووی ٤١٠ک/١٠٢٠ز - کۆچکردووی ٤٨٥ک/١٠٩٢ز)، ناسراو بە ئیبن ناقیا، یەکێکە لە شاعیر و ئەدیبە دیارەکانی بەغدا لە سەدەی پێنجەمی کۆچیدا. ئەو بە زمانپاراوای و زیرەکی و توانای شیعریی بەرز ناسرابوو، ھەروەھا خاوەنی بەرھەمی گرنگە لە بواری زانستەکانی قورئاندا.

 ژیان و پایەی زانستی 
ئیبن ناقیا لە ساڵی ٤١٠ی کۆچی لە بەغدا لەدایک بووە و ھەموو ژیانی لەو شارەدا بەسەر بردووە. لەسەر دەستی گەورە زانایانی سەردەمی خۆی خوێندوویەتی، لەوانە ئیمامی گەورە ئەلماووردی و قازی ئەبولقاسم تەننوخی.ئیبن جەوزی، منتظم فی تاریخ الملوک والأمم، بەرگی ١٦، ل. ٣٠٠.

ئەو بە کەسایەتییەکی زیرەک و زمانتیژ ناسرابوو و زۆرجار شیعری تەنزئامێز (ھجاء)ی دژی نەیار و ھاوسەردەمەکانی دەنووسی. زانایان ستایشی توانای ئەدەبی و شیعرییان کردووە:

ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «شێخی ئەدیب، شاعیری زیرەک... لە شیعر و پەخشاندا پێشەنگ بوو، بەڵام زمانێکی تیژی ھەبوو».ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، بەرگی ١٩، ل. ٤٤.

ئیبن جەوزی دەڵێت: «یەکێک بوو لە شاعیرە بەتواناکان و لە فیقھدا شوێنکەوتەی مەزھەبی حەنەفی بوو».ئیبن جەوزی، منتظم فی تاریخ الملوک والأمم، بەرگی ١٦، ل. ٣٠٠.

 بەرھەمەکان 
ئیبن ناقیا خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگە، دیارترینیان:

الجمان فی تشبیھات القرآن: بەناوبانگترین کتێبیەتی و تایبەتە بە لێکۆڵینەوە و شیکردنەوەی ئەو ئایەتانەی کە "تشبیە" (لێکچواندن)یان تێدایە. ئەم کتێبە بە یەکێک لە سەرچاوە گرنگەکانی زانستی بەلاغەی قورئان دادەنرێت.

دیوانی شیعر: کۆکراوەی شیعرەکانی کە بەداخەوە بەشێکی زۆری لەناوچووە.

ملح المکاتبات (خوێی نامەکان): کۆمەڵێک نامەی ئەدەبیی کورتە.

 کۆچی دوایی 
ئیبن ناقیا بەغدادی لە مانگی ڕەبیعی یەکەمی ساڵی ٤٨٥ی کۆچی (بەرامبەر ١٠٩٢ی زایینی) لە بەغدا کۆچی دوایی کرد.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە سوننییە باوەڕپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:شاعیرانی عەرەb
پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی یازدەیەم
پۆل:فەقیھە حەنەفییەکان
پۆل:لەدایکبووانی بەغدا
پۆل:مردووەکانی ٤٨٥ی کۆچی
پۆل:ئەھلی سوننە
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٢٠
پۆل:مردووانی ١٠٩٢
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:خەڵکی بەغدا