خاڵی گومرگی فایدە

خاڵی گومرگی فایدە ناوەندی گورمرگی ناوخۆی عێراقە لە باکووری عێراق کە لە نێوان پارێزگای نەینەوا لە ناو حکوومەتی ناوەندی عێراق و پارێزگاری دھۆک لە ناو حکوومەتى ھەرێمی کوردستان دابەش دەکرێت، لەلایەن دەستەی گشتی گورمرگی عێراقەوە چاودێری دەکرێت، ئەو ناوەندە دەستیپێکرد دوای کۆتاییھاتنی شەڕی کەنداو لە ساڵی ١٩٩١ کاتێک حکوومەتی ناوەند بە سەرۆکایەتی سەددام حوسێن کۆنتڕۆڵی بەسەر باشووری کوردستان لەدەستدا لە نێوان پارێزگاکانی ناوەندی عێراقدا و لەنێوان دەروازەی ئیبراھیم خەلیل بووە سنوورێکی جوگرافیی. لە ساڵی ١٩٩٥ ڕێککەوتنی نەوت بەرامبەر خۆراک ئەنجامدرا و لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٧ەوە جێبەجێکردنی دەستیپێکرد. خاڵی گومرگی فایدە یەکێک بوو لە سێ دەروازەی سنووری بۆ ھاتنە ناوەوەی شمەکی نەوت بۆ خۆراک بۆ ناو عێراق کە لەژێر گەمارۆی ھەمەلایەنەدا بوو. دەروازەی دووەم بەندەری عەقەبەی ئوردن بوو، کە لەڕێگەیەوە کاڵاکانی ڕێککەوتنەکە ئاراستەی دەروازەی ترێبیلی عێراق کرا. دەروازەی سێیەمیش بەندەری ئوم قەسری عێراق بوو لە دووری باشووری عێراق. دوای ئەوەی دەوڵەتی ئیسلامیی لە ساڵی ٢٠١٤ پارێزگای نەینەوای داگیرکرد، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان سێ خاڵی گومرگی لە نێوان سنوورەکانی کۆنتڕۆڵی ھەرێم و ئەو زەوییانەی داعش داگیری کردبوو، دامەزراند. خاڵی فایدە یەکێک بوو لە سێ خاڵە گومرگییەکان. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ڕاگەیەندرا کە خاڵی گومرگی فایدە لادەبرێت، ئەمەش وەک جێبەجێکردنی دەنگدانێکی پەرلەمانی عێراق بۆ لابردنی چونکە باجی گومرگی لەسەر ئەو کاڵایانە سەپاند کە لە تورکیاوە دێن. لە ئەنجامدا ئەو کاڵایانە دوو باجیان لەسەر بوو. یەکێک لەوانە لە گومرگی دەروازەی سنووری ئیبراھیم خەلیلە لە نێوان پارێزگای دھۆک و تورکیا، باجی گومرگی دیکەش لە خاڵی گومرگی فایدە لە نێوان پارێزگای مووسڵ و پارێزگای دھۆکەوە ناوخۆییە. حکوومەتی عێراق ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو خاڵە گومرگییە بۆ سەرپەرشتیکردنی کۆکردنەوەی پشکی حکوومەتی فیدراڵی لەو گومرگانە دامەزراوە کە لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە لە دەروازەی سنووری ئیبراھیم خەلیل لەگەڵ تورکیا کۆدەکرێتەوە، ھەروەھا بۆ زیادکردنی ڕسووماتی باج.https://web.archive.org/web/20190116210523/http://www.rudaw.net/english/business/12122018https://web.archive.org/web/20221127160920/https://www.ina.iq/78391--.htmlمحمد مهدي صالح الراوي. درء المجاعة عن العراق مذكراتي عن سنين الحصار 1990 - 2003. ص. 218.https://ia903106.us.archive.org/10/items/AlAswaq1997JordanArabic/Jun%2019%201997,%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%A7%D9%82%20(Al-Aswaq),%20#1216,%20Jordan%20(ar).pdf

 سەرچاوەکان