ڕووباری ئیدن، کامبریا

ڕووباری ئیدن، کامبریا (بە ئینگلیزی: River Eden, Cumbria) یەکێکە لە ڕووبارە سەرەکییەکانی باکووری ئینگلتەرا کە بە تەواوی لەناو پارێزگای مێژوویی کامبریا ھەڵکەوتووە. ئەم ڕووبارە بە سروشتە جوانەکەی، بایەخی ژینگەیی و ڕۆڵی لە ژیانی دانیشتووانی ناوچەکەدا ناسراوە. بەھۆی گرنگییەکی زۆرییەوە، وەک ناوچەیەکی پارێزراوی تایبەت (Special Area of Conservation - SAC) دەستنیشان کراوە.

 ڕێڕەو و جوگرافیا 
ڕووباری ئیدن لە بەرزاییەکانی نێوان کامبریا و یۆرکشایەری باکوور، لە ناوچەیەک بە ناوی "بلاک فێڵ مۆس" لە گردەکانی مالەرستانگ سەرچاوە دەگرێت. یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرنجڕاکێشەکانی ئەوەیە کە بە پێچەوانەی زۆربەی ڕووبارەکانی دیکەی ئینگلتەرا، بەرەو باکوور دەڕوات. ڕێڕەوەکەی بە درێژایی نزیکەی ١٤٥ کیلۆمەتر (٩٠ میل) بەناو دۆڵێکی بەپیت و جواندا تێدەپەڕێت کە بە "دۆڵی ئیدن" ناسراوە.

ڕووبارەکە بەلای چەندین شار و شارۆچکەی گرنگدا گوزەر دەکات، لەوانە:

کێربی ستیڤن

ئاپڵبی-ئین-وێستمۆرلەند

کارلایل

لە کۆتاییدا، دوای ئەوەی چەندین لقی دیکەی وەک ڕووبارەکانی ئیمۆنت، ئیرتینگ و کاڵدیوی تێکەڵ دەبێت، دەڕژێتە ناو کەنداوی سۆڵوەی. جوگرافیای ناوچەکە بە بەردی لمینی سوور (Red Sandstone) ناسراوە، کە بووەتە ھۆی دروستبوونی چەندین قەراغی بەردینی جوان، وەک ئەشکەوتەکانی لاسی (Lacy's Caves).
وێنۆک|ڕووباری ئیدن لە نزیک گوندی نەیتبی، کە سروشتی دەوروبەری بە جوانی نیشان دەدات.

 ژینگە و گیانلەبەران 
ڕووباری ئیدن بە یەکێک لە پاکترین ڕووبارەکانی ئینگلتەرا دادەنرێت و ماڵێکی گرنگە بۆ کۆمەڵگەیەکی دەوڵەمەندی گیانلەبەران. ئاوی خاوێنی ڕووبارەکە ژینگەیەکی لەباری بۆ ژیانی چەندین جۆری ماسی، شیردەر و بێبڕبڕەکان ڕەخساندووە. بەھۆی ئەم بایەخە ژینگەییەوە، وەک "ناوچەیەکی بایەخی زانستیی تایبەت" (Site of Special Scientific Interest) پۆلێن کراوە.

ھەندێک لەو گیانلەبەرە گرنگانەی کە لەم ڕووبارەدا دەژین بریتین لە:

ماسی سەلەمۆنی ئەتڵەسی: ڕووبارەکە بە یەکێک لە باشترین شوێنەکانی ماسیگرتنی سەلەمۆن لە ئینگلتەرا ناسراوە.

قڕژاڵی چنگ-سپی: جۆرێکی دەگمەن و پارێزراوی قڕژاڵە کە بوونی ئاوی زۆر پاکی دەوێت.

سەگی ئاوی (Otters): بوونی ئەم گیانلەبەرە نیشانەی تەندروستیی سیستەمی ژینگەیی ڕووبارەکەیە.

ماسی مارماھی و لامپری: دوو جۆری ماسیی کۆن و گرنگن لە زنجیرەی خۆراکی ڕووبارەکەدا.

ڕێکخراوی "Eden Rivers Trust" ئاماژە بەوە دەکات کە ڕووبارەکە وەک "ڕێگایەکی خێرای گیانلەبەران" کار دەکات، کە یارمەتیی جووڵە و مانەوەی جۆرە جیاوازەکان دەدات.
وێنۆک|ڕووبارەکە بەناو دۆڵی ئیدندا تێدەپەڕێت و ژینگەیەکی سروشتیی دەوڵەمەندی دروست کردووە.

 گەشتیاری و کات بەسەربردن 

وێنۆک|ڕووباری ئیدن لە خوارووی دارستانی بارۆن (Baron Wood).

دۆڵی ئیدن و ڕووبارەکە خۆی شوێنێکی بەناوبانگە بۆ گەشتیاران و چالاکییەکانی دەرەوە. جوانیی سروشتیی ناوچەکە وای کردووە کە ببێتە شوێنێکی دڵخواز بۆ پیاسەکردن، ڕاوەماسی و چێژوەرگرتن لە دیمەنەکان.

یەکێک لە پڕۆژە ھونەرییە ناوازەکانی کەناری ڕووبارەکە بریتییە لە "پەیکەرەکانی ئیدن" (Eden Benchmarks)، کە زنجیرەیەک لە ١٠ پەیکەری بەردینن و لەلایەن ھونەرمەندانی جیاوازەوە دروست کراون و بە درێژایی ڕووبارەکە دابەش بوون. ئەم کارە ھونەرییانە گەشتیاران ھان دەدەن کە بەناو دیمەنە جیاوازەکانی ڕووبارەکەدا بگەڕێن و جوانییەکەی بدۆزنەوە.

 سەرچاوەکان