شەڕی چیای ئاکرێ

شەڕی چیای ئاکرێ یان شەڕی عەقڕە داغ کە لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠ ڕوویدا، ئاماژەیە بۆ پێشڕەویی ئاشوورییەکان بۆ ناو چیای ئاکرێ بەرەو زێی گەورە، کە لەو ماوەیەدا ھەوڵێکی بەرخۆدانی کورد شکستی ھێنا. ھێزەکانی ئاشووری کە ژمارەیان لە نێوان ٤٠٠٠  بۆ ٦٠٠٠ پیاو بوو، و بە سەرۆکایەتیی ئاغا پەتڕۆس و مەلیک خوشابا لەو کاتەدا بە باشووری کوردستاندا ڕێپێوانیان دەکرد.

 پێشینە 
یاخیبوونەکانی کورد ھەموو پێشتر له باشووری کوردستان شکستیان ھێنابوو، بەڵام کوردە سوورچییەکانی ئاکرێ لە ساڵی ١٩١٩ دەستیان بە ڕاپەڕین کرد.

لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠ ھێزەکانی ئاشووری بە سەرکردایەتیی ئاغا پەتڕۆس و مەلیک خوشابا بە مەبەستی داگیرکردنی زەوی و زارەکان بۆ سەر کوردانی ئاکرێ ڕێپێوانیان کرد، بەڵام لە کاتی بەزاندنی چیای ئاکرێ و زێی گەورە ڕووبەڕووی بەرخۆدان بوونەوە.

ئاشوورییەکان پێشڕەوییان کردبوو بۆ باشووری کوردستان بە ئامانجی داگیرکردنی ناوچەکە و سەرکوتکردنی یاخیبوونەکان، بە ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی ئەگەری. ئەم ھەوڵە لەلایەن ئاغا پەتڕۆس و ئەفسەری بەڕیتانی کۆلۆنێل کۆڵن ئۆون و لەنێو ئەوانی تردا ڕێکخرابوو.

 شەڕەکە 
لەگەڵ گەیشتنیان بە شاخەکانی پشت ئاکرێ، ئاشوورییەکان ڕووبەڕووی بەرامبەریان بوونەتەوە و شەڕێکی تووندیان کردووە. پێشڕەویی ئاشوورییەکان پتەو بوو بەڵام بەرخۆدانی بەرەوڕوو بووەوە، بە تایبەت لەگەڵ گەیشتنیان بە زێی گەورە. کوردەکانی زێباری بە تەواوی ھێزەوە کۆبوونەوە، توانیان بۆ چەند ڕۆژێک ئاشوورییەکان ڕابگرن، ئەمەش بەھۆی بەربەستی ڕووبارەکەوە.

بۆ زاڵبوون بەسەر ئەم تەحەددایەدا، ئاشوورییەکان بەلەمی بچووکیان (کاڵاکی پێ دەگوترێ) دروستکرد بە بەکارھێنانی پێستی بزن. شەوانە بەشێک لە سوپای ئاشوورییەکان بەبێ ئەوەی دەستنیشانیان بکەن، لە ڕووبارەکە دەپەڕنەوە. لە بەیانیدا ھێرشێکی لەناکاویان دەستپێکرد و بەرەو سەنگەرەکانی بەرامبەریان لە ژێر تەقەی تووندی چەکداراندا.

لەم ھێرشەدا سێ چەکداری ئاشووریی دیار کوژران؛ جێجی یاشۆی بەیلاتا، ئیسرائیل بنیامینی تیاریی سەروو و خیوی لاگیپا کوژران. ئەم جەنگاوەرانە کە بە زەبەلاح و شەڕکەری ئازا وەسف دەکرێن، ڕۆڵێکی چارەنووسسازیان ھەبوو لە کردنەوەی ڕێگا بۆ پێشڕەویی ئاشوورییەکان لە نزیک گوندی بێلە. ھەوڵەکانیان چەکدارانی بەرامبەریانی ناچار کرد پاشەکشە بکات.

شەڕێکی گەرم ڕوویدا، لە کاتێکدا ئاشوورییەکان سەنگەرەکانی دووژمنیان کۆنتڕۆڵکرد، زیانی گیانیی زۆر بوو لە ھەردوولا. لە کۆتاییدا ھێزە کوردییەکان بەرەو شەروانەی مەزن ڕۆیشتن و بووە ھۆی سەرکەوتنی ئاشوورییەکان لەم شەڕەدا.

 دەرئەنجامەکان 
کورد پاشەکشەی کرد بۆ شەڕوانەی مەزن، ڕێگای بۆ ئاشوورییەکان خۆش کرد تا بگەنە زێی گەورە و پەڕینەوە و بەردەوام بوون لە پێشڕەویی خۆیان بۆ داگیرکردنی خاکی زیادتر. ئاشوورییەکان ئەو گوندە کوردنشینانەیان تاڵان دەکرد کە ھیچ تێوەگلانێکیان لەو ململانێیە نەبوو، و کاڵاکانیان دەدزی و گوندەکانیان بە تاڵان دەبرد.

 ئەمانەش ببینە 

 ھێزە ئاشوورییەکانی عێراق
 بارزانی (ھۆز)
 ئاغا پەتڕۆس
 مەلیک خوشابا

 سەرچاوەکان 

پۆل:مێژووی کورد
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:شەڕەکان
پۆل:ئاشوورییەکان
پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق
پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان
پۆل:دەیەی ١٩٢٠
پۆل:١٩٢٠
پۆل:شانشینی عێراق
پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:مێژووی باشووری کوردستان
پۆل:مێژووی عێراق

پۆل:ئاکرێ