ناڕەزایەتییەکان دژی شەڕی ئەفغانستان

لەشکرکێشی پێشنیارکراوی ئەفغانستان لە ڕۆژانی پێش دەستپێکردنی فەرمی شەڕ لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١دا ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانی جەماوەری لێکەوتەوە. درێژەی شەڕی ئەفغانستان لە ساڵی ٢٠٠١ تاکو ساڵی ٢٠٢١ کە بووە ھۆی ناڕەزایەتی زیاتر و دژایەتی ئۆپەراسیۆنەکانی شەڕ.

 ٢٠٠١ 
لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠١، تا ٢٠ ھەزار کەس لە واشنتۆنی پایتەخت لە ئەمریکا خۆپیشاندانیان کرد بۆ سەرکۆنەکردنی لەشکرکێشی نزیکی ئەمریکا بۆ سەر ئەفغانستان. ناڕەزایەتییەکان لە لایەن ھاوپەیمانی وەڵام بۆ ڕاگرتنی شەڕ و کۆتاییھێنان بە ڕەگەزپەرستی ڕێکخرابوو. ھەزاران کەس لە پارکەکەی مێریدیان ھیڵ (پارکی مالکۆم ئێکس) کۆبوونەوە و ڕێپێوانیان کرد بۆ ناوەندی شار، لە کاتێکدا ئەندامانی کۆبوونەوەی دژە سەرمایەداری لە شوێنێکی دیکەدا بۆ ماوەیەکی کورت لەگەڵ پۆلیسدا تێکھەڵچوون کاتێک بەرەو پارکەکەی ئێدوارد ئاڕ مۆرۆ، بەرامبەر بارەگای بانکی نێونەتەوەیی و سندووقی دراوی نێونەتەوەیی. ھەردوو گرووپی خۆپیشاندەران بۆ ڕێپێوان لە گۆڕەپانی ئازادی کۆبوونەوە.

لە شاری سان فرانسیسکۆ نزیکەی ١٠ ھەزار کەس لە پارکێکی گەڕەکی میشن کۆبوونەوە بۆ ئەوەی پلانەکانی ئیدارەی بووش بۆ دەستوەردانی سەربازی لە ئەفغانستان سەرکۆنە بکەن.

نزیکەی دوو ھەزار و ٥٠٠ کەس لە شەقامەکانی وێستوودی ویلایەتی لۆس ئانجلەس خۆپیشاندانیان ئەنجامدا.

لە نێوان سێ بۆ پێنج ھەزار کەس بەشداری ڕێپێوانێکی ئاشتییان کرد لە گۆڕەپانی یونیون لە شاری نیوویۆرک.

پێنج ھەزار کەس بەشدارییان لە ڕێپێوانێکدا کرد لە بەرشەلۆنەی ئیسپانیا، لە پشت لافیتەیەکەوە ڕێپێوانیان کرد کە لەسەری نووسرابوو: «نا بۆ قوربانی زیاتر – بۆ ئاشتی». خۆپیشاندەران داوایان لە حکوومەتی ئیسپانیا کرد کە پشتیووانی لە ھیچ دەستێوەردانێکی سەربازی ئەمریکا و وەڵامدانەوەی ناتۆ نەکات.

لە ١ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠١ چەند ھەزار کەس لە نیویۆرک و نزیک واشنتۆن خۆپیشاندانیان کرد دژی ھەر ھێرشێکی سەربازی لە وەڵامی ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوولدا لە نیویۆرک. خۆپیشاندەران نیشانەیەکیان لەبەردا بوو کە لەسەری نووسرابوو "کارەسات مەکەن بە شەڕ" و "دڵتەنگیمان بانگەواز نییە بۆ شەڕ"، جەختیان لەوە کردەوە کە ھێرشەکان کردەوەی شەڕ نەبوون بەڵکو کردەوەیەکی تاوانکاری بوون کە پێویستە لەڕێگەی سیستەمی دادوەری نێونەتەوەیییەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت.

لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ لە نیویۆرک لە نێوان ١٠ بۆ ١٢ ھەزار کەس ڕژانە سەر شەقامەکان بۆ دژایەتیکردنی بەناو شەڕی تیرۆر کە لەلایەن ئیدارەی بووشەوە بەڕێوەچوو. ئەو گرووپە لە گۆڕەپانی یوونیوونەوە بۆ تایمز سکوێری ڕێپێوانیان ئەنجامدا و لە سەرەتای ڕێپێوانەکەدا درووشمیان ئاراستەی پۆلیس کرد. پۆلیس لیستی نزیکەی دەیان قسەکەری کەم کردەوە بۆ سێ یان چوار قسەکەر و لە کۆتاییدا بردیانە "خاڵێکی دەستپێک"ی یەک ھێڵ.

لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ زیاتر لە ٢٠ ھەزار کەس بەشدارییان لە گەورەترین ناڕەزایەتی بەریتانیا کرد دژی کردەوەی سەربازی لە ئەفغانستان لەلایەن ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانییەوە. ڕێژەی بەشداریکردن دوو ئەوەندەی ڕێکخەران بوو کە چاوەڕێیان دەکرد، چونکە ڕێپێوانە پڕ لە جەنجاڵی بەڵام ئاشتیانەی لەندەن بە گردبوونەوەیەک لە گۆڕەپانی ترافالگار کۆتایی ھات.

لە شاری گلاسکۆی پایتەختی سکۆتلەندا لە بەریتانیا، نزیکەی ھەزار و ٥٠٠ کەس لە گۆڕەپانی جۆرج بۆ ڕێپێوانێک دژی چالاکییە سەربازییەکان لە ئەفغانستان کۆبوونەوە.

لە ئەڵمانیا زیاتر لە ٢٥ ھەزار خۆپیشاندەر لە شارەکانی سەرتاسەری وڵات ڕژانە سەر شەقامەکان. لە بەرلین، گەورەترین خۆپیشاندان کە نزیکەی ١٥ ھەزار کەسی تێدابوو بەرەو گۆڕەپانی ناوەڕاست ڕێپێوانیان کرد، دوای چەندین ڕێپێوان لە سەرتاسەری شارەکەدا بە دروشمی "نا بۆ شەڕ - پشتگیری لە ئاشتی بکەن" ئەنجامدرا.

لە سوێد گەورەترین خۆپیشاندان لە شاری یۆتۆبۆری ئەنجامدرا و زیاتر لە دوو ھەزار و ٥٠٠ کەس بەناو شارەکەدا ڕێپێوانیان کرد.

لە شاری سان فرانسیسکۆ ١٠ ھەزار کەس ڕژانە سەر شەقامەکان و گردبوونەوەیەک لە گۆڕەپانی واشنتۆن لە شاری نیویۆرک نزیکەی ٧٠٠ کەس بەشدارییان کرد.

ھەزاران کەس لە ئوسترالیا لە شارەکانی سیدنی، مێلبۆرن، پێرس و ئەدلاید خۆپیشاندانیان ئەنجامدا.

سەدان ھەزار خۆپیشاندەری ئاشتی لە ئیتاڵیا و ھیندستان داوای کۆتایی ھێنان بە بۆردوومانی ئەفغانستان لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١. زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار خۆپیشاندەر بەشدارییان لە ڕێپێوانێکی ئاشتی لە شاری پیرووجیای ناوەڕاستی ئیتاڵیا بۆ ئەسیزی کرد و درووشمی "ترۆریزم لە دژی ئەفغانستان ڕابگرن" و "ئاشتیمان دەوێت نەک شەڕ" و ھێرشیان کردە سەر جۆرج بووش سەرۆکی ئەمریکا لەو کاتەدا.

لە شاری کۆلکەتا لە ھیندستان ٧٠ ھەزار کەس گەورەترین ناڕەزایەتی دژ بە شەڕیان ئەنجامدا کە تا ئێستا وڵاتەکە بینیبێتی. خۆپیشاندەران زیاتر لە ٧.٥ میل بەناو شارەکەدا ڕێپێوانیان کرد و چێژیان لە نمایشی ئەو ھونەرمەندانە وەرگرت کە گۆرانییە بەناوبانگەکانی دژە جەنگیان دەوتەوە.

لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١، چەند ھەفتەیەک دوای بۆردومانەکە، سەدان خۆپیشاندەر لە سەرانسەری بەریتانیا ڕژانە سەر شەقامەکان و داوای کۆتاییھێنان بە بۆردومانی ئەفغانستان دەکەن. لە شاری بۆڵتۆن ٢٥٠ کەس لە گۆڕەپانی ڤیکتۆریای شارەکە کۆبوونەوە. نزیکەی ٢٠٠ خۆپیشاندەر لە یۆرک لە میانی خۆپیشاندانێکی دوو کاتژمێردا داوای کۆتاییھێنان بە شەڕەکەیان کرد و لە لەندەنی پایتەختی ئێواران ئاگایییەکی ئێواران بەڕێوەچوو.

ھەزاران کەس - بەپێی خەمڵاندنی پۆلیس نزیکەی ١٥ ھەزار کەس و بەپێی ڕێکخەرانیش ١٠٠ ھەزار کەس - لە سەرانسەری بەریتانیا بەشدارییان لە ڕێپێوانێکدا کرد لە لەندەن لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١، بۆ ئەوەی جارێکی دیکە خۆپیشاندان بکەن دژی شەڕی ئەفغانستان بکەن.

زۆرێک لە خۆپیشاندەران تابلۆیەکیان ھەڵواسی کە لەسەری نووسرابوو "شەڕ ڕابگرن" و "بە ناوی منەوە نا". کۆبوونەوەی ئەم دواییە کاتی نوێژکردن لەخۆگرتبوو، کە ڕێگەی بە موسڵمانەکان درا کردەوە ئاینییەکانیان ئەنجام بدەن، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە خۆپیشاندانەکە لە مانگی ڕەمەزاندا ڕوویداوە. وتاردەرانی سەرەکی بریتی بوون لە چالاکوانی مافی مرۆڤ بیانکا جاگەر، پەرلەمانتاری دێرینی پارتی کرێکاران تۆنی بێن و پەرلەمانتاری پارتی کرێکاران جۆرج گالۆوەی و وتاردەرانی موسڵمان.https://web.archive.org/web/20230405115726/https://www.wsws.org/articles/2001/oct2001/nyc-o12.shtmlhttps://web.archive.org/web/20230513125839/http://dailybruin.com/news/2001/sep/29/thousands-march-in-westwood-tohttps://web.archive.org/web/20230528162716/https://www.wsws.org/articles/2001/oct2001/wash-o03.shtmlhttps://web.archive.org/web/20230719031331/https://www.nytimes.com/2001/10/01/us/a-nation-challenged-the-protest-marchers-oppose-waging-war-against-terrorists.htmlhttps://web.archive.org/web/20230602091423/https://www.theguardian.com/world/2001/oct/13/afghanistan.terrorism5https://archive.today/20130204003145/http://www.thenation.com/doc/20011029/featherstone20011018https://web.archive.org/web/20230511090613/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/antiwar-rallies-in-italy-and-india-attract-thousands-of-supporters-631415.htmlhttps://web.archive.org/web/20230511090620/http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/1648479.stmhttps://web.archive.org/web/20230514220708/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1662656.stm

 سەرچاوەکان