بۆقی داریی ئەفریقی

بۆقی داریی ئەفریقی (بە ئینگلیزی: African tree toad، ناوی زانستی: Nectophryne afra) جۆرێکە لە بۆقی بچووکی ڕاستەقینە کە لە دارستانە باراناوییەکانی ڕۆژاوا و ناوەڕاستی ئەفریقادا دەژی. ئەم دووژینە بە شێوەی ژیانی دارستانی (arboreal) و گرنگیپێدانە ناوازەکەی لەلایەن مێینەکەوە ناسراوە.

سەرەڕای ئەوەی کە لە لیستی مەترسیی کەمترین نیگەرانیدایە، بەڵام وەک زۆرێک لە ئاژەڵەکانی تر، بەھۆی لەناوچوونی ژینگەکەیەوە ڕووبەڕووی ھەڕەشە بووەتەوە.

 تایبەتمەندییە جەستەییەکان 
بۆقی داریی ئەفریقی قەبارەیەکی زۆر بچووکی ھەیە. درێژیی مێینەکان دەگاتە نزیکەی ٣.٨ سانتیمەتر، لە کاتێکدا نێرەکان بچووکترن. جەستەیان تەختە و قاچەکانیان درێژە، کە یارمەتیی خۆشاردنەوەیان دەدات لەناو کەلێن و قڵیشی درەختەکاندا.

دیارترین تایبەتمەندییان، پێیەکانی دواوەیانە کە بە تەواوی پەردەیان ھەیە. ئەم پەردانە نەک تەنھا بۆ مەلەکردنن، بەڵکو وەک پەرەشوتێک کار دەکەن و یارمەتییان دەدەن کە بە ھێواشی لە نێوان لقەکاندا بنیشنەوە یان خۆیان خاو بکەنەوە کاتێک باز دەدەن.

ڕەنگیان زۆر گۆڕاوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ژینگەکەیاندا بگونجێت و خۆیان بشارنەوە. ڕەنگیان دەتوانێت لە قاوەیی، سەوز، یان خۆڵەمێشییەوە بگۆڕێت، کە زۆرجار بە خاڵی تۆختر داپۆشراوە.

 ژینگە و بڵاوبوونەوە 
ئەم بۆقە بە شێوەیەکی سەرەکی لە دارستانە باراناوییە گەرم و شێدارەکانی نزیک ھێڵی کەمەرەیی ئەفریقادا دەژی. بڵاوبوونەوەی جوگرافییەکەی وڵاتانی وەک کامیروون، کۆماری کۆنگۆ، کۆتدیڤوار، گینێی ئیستوایی، گابۆن، گانا، نایجیریا، و سیارا لیۆن دەگرێتەوە.

ئەوان ئاژەڵێکی دارستانیین (arboreal) و زۆربەی ژیانیان لەسەر دارەکان بەسەر دەبەن، بەتایبەتی لەو دارانەی کە کون و کەلێنیان تێدایە و نزیکن لە سەرچاوەی ئاوەوە.

 ڕەفتار و خۆراک 
بۆقی داریی ئەفریقی بە شێوەیەکی سەرەکی شەوگەڕە (nocturnal) و شەوانە بۆ گەڕان بەدوای خۆراکدا چالاک دەبێت. خۆراکی پێکدێت لە کۆمەڵێک مێرووی بچووک و بێبڕبڕەی تر، وەک:

مێروولە

مێرووە بچووکەکانی تر

 زاوزێ و گرنگیپێدانی باوانی 
یەکێک لە ناوازەترین لایەنەکانی ژیانی ئەم بۆقە، شێوازی زاوزێ و گرنگیپێدانیەتی. زاوزێکردن لەناو گۆم و ئاوە وەستاوە بچووکەکاندایە کە زۆرجار لەناو کون و کەلێنی دارەکاندا کۆدەبنەوە.

دوای گەرادان، مێینەکە ھێلکە گەراپێکراوەکان لەسەر پشتی خۆی ھەڵدەگرێت. کاتێک بێچووەبۆقەکان (tadpoles) لە ھێلکەکان ھەڵدێن، بە پشتی دایکیانەوە دەنووسێن و دایکیان دەیانگوازێتەوە. ئەم ڕەفتارە ناوازەیە پارێزگارییەکی زۆر باش لە بێچووەکان دەکات و ئەگەری مانەوەیان زیاد دەکات، چونکە لە مەترسیی ڕاوکەرەکانی ناو گۆمە گەورەکان بەدووریان دەخات.

 دۆخی پاراستن 
بەپێی یەکێتیی نێونەتەوەیی بۆ پاراستنی سروشت (IUCN)، بۆقی داریی ئەفریقی وەک "کەمترین نیگەرانی" (Least Concern) پۆلێن کراوە. ئەمەش بەھۆی بڵاوبوونەوەی بەرفراوانی و ئەو گریمانەیەی کە ژمارەیان جێگیرە.

سەرەڕای ئەمەش، گەورەترین ھەڕەشە بۆ سەر ئەم جۆرە بریتییە لە لەناوچوونی ژینگەکەی بەھۆی بڕینەوەی دارستانەکان بۆ مەبەستی کشتوکاڵ، پیشەسازیی دار، و فراوانبوونی نیشتەجێبوونی مرۆڤ.

 سەرچاوەکان 
لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.