نکۆڵی لە جینۆسایدی ئەرمەنییەکان

نکۆڵی جینۆسایدی ئەرمەنستان پێداچوونەوەیەکی مێژووییە ھاوشێوەی ئینکاری ھۆلۆکۆست، کە دەڵێت جینۆسایدی ئەرمەنییەکان لە ڕاستیدا بەو شێوەیە یان قەبارەیەی کە ئێستا لەلایەن زانایانەوە پێشنیاز کراوە ڕووی نەداوە. ڕەنگە ڕەتکردنەوەی جینۆسایدی ئەرمەنییەکان لە ھەندێک وڵاتدا قەدەغە بێت. لەلایەن زانایانی جینۆسایدەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان دانپێدانراوە کە جینۆسایدی ئەرمەنییەکان یەکێک بووە لە یەکەم کۆمەڵکوژییە مۆدێرن و سیستماتیکییەکان،   June 13, 2005. لە کاتێکدا زۆرێک لە سەرچاوەکان ئاماژە بە ژمارەی زۆری مردنی ئەرمەنییەکان دەکەن وەک بەڵگەیەک کە پلانێکی سیستماتیکی و ڕێکخراو لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە ھەبووە بۆ نەھێشتنی ئەرمەنییەکان. 

جینۆسایدی ئەرمەنییەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە یەکەم کۆمەڵکوژییەکان لە مێژووی مۆدێرن ناسراوە، .   .  توێژەران ئاماژە بەو شێوازە سیستماتیکی و ڕێکخراوە دەکەن کە کوشتنەکان بۆ نەھێشتنی ئەرمەنییەکان ئەنجامدراون. جینۆسایدی ئەرمەنییەکان بە دووەم گەورەترین حاڵەتی جینۆساید دادەنرێت دوای قڕکردنی جولەکەکان لەلایەن نازییەکان.  وشەی جینۆساید  بۆ وەسفکردنی ئەم ڕووداوانە داڕێژراوە.

بەڵام حکوومەتەکانی تورکیا  و ئازەربایجان  ڕەتیدەکەنەوە کە دەسەڵاتدارانی عوسمانی ھەوڵی قڕکردنی گەلی ئەرمەنییان دابێت.  حکوومەتی تورکیا دان بەوەدا دەنێت کە زۆرێک لە ئەرمەنییەکان لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا کوژراون، بەڵام دەڵێت ژمارەیەک تورکی موسڵمانیش کوژراون. بانگەشەی ئەوە دەکات کە ژمارەی قوربانیانی ئەرمەن ھەڵئاوساوە، و ئەو کۆمەڵکوژییانەی کە لەلایەن ھەردوو لایەنەوە ئەنجامدراون لە ئەنجامی توندوتیژی نەتەوەیی و ئەو ململانێ فراوانترە بووە کە جەنگی جیھانیی یەکەم 

جێگای سەرنجە کە حکوومەتی تورکیا دانی بە کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەندا نا لە نێوان ساڵانی ١٩١٩-١٩٢٠، بەو پێیەی ئەو بڕیارانەی کە دادگا سەربازییەکانی تورکیا لە نێوان ساڵانی ١٩١٩–١٩٢٠ جێبەجێیان کرد، سەرکردە عوسمانییەکانی بەشدارییان کردووە لە کۆمەڵکوژییەکاندا بە تاوانبار زانی. لە ساڵی ١٩١٩  ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دانی بە جینۆسایدی ئەرمەنییەکاندا نا (ئەوکات بە "تاوانی جەنگ" ناسرابوو) و تاوانباران سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا.  بەڵام لە ساڵی ١٩٢١ و لە سەردەمی سەرھەڵدانەوەی بزووتنەوەی نەتەوەیی تورکیادا، لێبووردن بۆ ئەو کەسانە درا کە تاوانبار بوون. دواتر حکوومەتە یەک لە دوای یەکەکانی تورکیا بە سەرۆکایەتی مستەفا کەمال ئەتاتورک سیاسەتی ئینکاری کۆمەڵکوژییەکانیان گرتەبەر.     لەگەڵ گرتنەبەری سیاسەتی نکۆڵیکردن، سەرچاوە و گێڕانەوەکانی تورکیا بوونی کۆمەڵکوژی دژ بە ئەرمەنییەکان ڕەتیانکردەوە و ھۆکاری مردنی ئەرمەنییەکان شەڕ و ئاوارەبوونە. 

نکۆڵی جینۆسایدی ئەرمەنییەکان بە فەرمی لە فەڕەنسا، ئیتاڵیا، سویسرا، یۆنان، قوبرس و سلۆڤاکیا قەدەغەیە.   لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢١، جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا بە فەرمی کۆمەڵکویژی ئەرمەنییەکانی بە جینۆساید ناساند.

 سەرچاوەکان 

پۆل:سیاسەتی تورکیا
پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی