گیانلەبەرە کێوییەکانی مەکسیک

مەکسیک لە پلەی چوارەمدایە لە جیھاندا لە بواری فرەچەشنیی زیندەییدا و یەکێکە لە ١٧ وڵاتە زۆر فرەچەشنەکە. بە زیاتر لە ٢٠٠٬٠٠٠ جۆری جیاواز، مەکسیک نیشتمانی ١٠–١٢٪ی فرەچەشنیی زیندەیی جیھانە. مەکسیک لە پلەی یەکەمدایە لە فرەچەشنیی خشۆکەکاندا بە ٧٠٧ جۆری ناسراو، دووەم لە شیردەرەکاندا بە ٤٣٨ جۆر، چوارەم لە وشکاوەکییەکاندا بە ٢٩٠ جۆر، و چوارەم لە ڕوەکدا بە ٢٦٬٠٠٠ جۆر. مەکسیک ھەروەھا لە پلەی دووەمدایە لە جیھاندا لە بواری ئیکۆسیستەمەکان و چوارەم لە کۆی گشتیی جۆرەکاندا. نزیکەی ٢٬٥٠٠ جۆر لەلایەن یاسای مەکسیکەوە پارێزراون. ، مەکسیک دووەم خێراترین ڕێژەی لەناوچوونی دارستانەکانی لە جیھاندا ھەبوو، تەنھا لە دوای بەڕازیلەوە. لە ساڵی ٢٠١٩دا نمرەی مامناوەندیی ٦٫٨٢/١٠ی لە پێوەری یەکپارچەیی دیمەنی دارستاندا بەدەستھێنا، کە لە پلەی ٦٣ھەمدا دای نا لەسەر ئاستی جیھان لەنێو ١٧٢ وڵاتدا.

لە مەکسیکدا، ١٧٠٬٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٦٦٬٠٠٠ میلی چوارگۆشە) بە «ناوچە سروشتییە پارێزراوەکان» دادەنرێن. ئەمانە ٣٤ یەدەگی بایۆسفێر (ئیکۆسیستەمی نەگۆڕاو)، ٦٧ پارکی نیشتمانی، ٤ مۆنۆمێنتی سروشتی (بۆ ھەمیشە پارێزراون بەھۆی بەھا جوانکاری، زانستی یان مێژووییەکەیانەوە)، ٢٦ ناوچەی پارێزراوی ڕوەک و گیانەوەر، ٤ ناوچە بۆ پاراستنی سەرچاوە سروشتییەکان (پاراستنی خاک، حەوزە ھایدرۆلۆجییەکان و دارستانەکان) و ١٧ پەناگە (ناوچەی دەوڵەمەند بە جۆری جیاواز) لەخۆدەگرن."Biodiversidad de México". SEMARNAT. Archived from the original on 7 October 2007. Retrieved 7 October 2007. ڕوەکە ڕەسەنەکانی مەکسیک لە زۆر شوێنی جیھاندا دەچێنرێن و لەگەڵ چێشتخانە نیشتمانییەکانی خۆیاندا تێکەڵ کراون. ھەندێک لە پێکھاتە خۆراکییە ڕەسەنەکانی مەکسیک بریتین لە: گەنمەشامی، تەماتە، فاسۆلیا، کولەکە، شوکولاتە، ڤانێلا، ئەڤۆکادۆ، گواڤا، چایۆتێ، ئێپازۆتێ، کامۆتێ، جیکاما، نۆپاڵ، زوکینی، تێخۆکۆتێ، ویتلاکۆچێ، ساپۆتێ، مامی ساپۆتێ، و جۆرێکی زۆر گەورەی بیبەری تیژ، وەک ھابانێرۆ و خالاپینۆ. زۆربەی ئەم ناوانە لە زمانی ڕەسەنی ناھواتلەوە ھاتوون. تێکیلا، خواردنەوەیەکی کحولیی دڵۆپێنراوە کە لە کاکتۆسی ئەگاڤی چێنراو دروست دەکرێت، پیشەسازییەکی گەورەیە. بەھۆی فرەچەشنیی زیندەیی بەرزەوە، مەکسیک ھەروەھا شوێنێکی بەردەوام بووە بۆ گەڕانی بایۆلۆجی لەلایەن دەستە نێودەوڵەتییەکانی توێژینەوەوە. یەکەم نموونەی زۆر سەرکەوتوو دۆزینەوەی سەلکە بارباسکۆ (دیۆسکۆریا کۆمپۆزیتا) بوو لە ساڵی ١٩٤٧دا کە ڕێژەیەکی بەرزی لە دیۆسجینین تێدایە، و شۆڕشێکی لە بەرھەمھێنانی ھۆرمۆنە دەستکردەکاندا لە ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠ەکاندا بەرپاکرد و لە کۆتاییدا بووە ھۆی داھێنانی حەبی دژەسکپڕیی دەمیی تێکەڵ.

 سەرچاوەکان 

پۆل:گژوگیاکانی مەکسیک