ھیدسابورۆ ئوێنۆ (خاوەنی ھاچیکۆ)

ھیدسابورۆ ئوێنۆ (بە ژاپۆنی: 上野 英三郎، Ueno hidesaburo ١٩ ی کانوونی دووەمی ١٨٧٢ – ٢١ی ئایاری ١٩٢٥) زانای کشتوکاڵ، ئەندازیار، و پرۆفیسۆرێکی زانکۆی ژاپۆنی بوو. ئەو بە یەکێک لە پێشەنگەکانی بواری ئەندازیاریی کشتوکاڵ لە ژاپۆن دادەنرێت. سەرەڕای دەستکەوتە زانستییەکانی، ئوێنۆ لە سەرانسەری جیھاندا بە شێوەیەکی سەرەکی بەوە ناسراوە کە خاوەنی ھاچیکۆ بووە، ئەو سەگە دڵسۆزەی کە دوای مردنی ئوێنۆ بۆ ماوەی نزیکەی دە ساڵ ھەموو ڕۆژێک چاوەڕێی گەڕانەوەی دەکرد.

چیرۆکی پەیوەندیی نێوان ئوێنۆ و ھاچیکۆ بووەتە نموونەی باڵای خۆشەویستی و دڵسۆزی لەنێوان مرۆڤ و ئاژەڵدا.

 ژیانی سەرەتایی و پیشە 
ھیدسابورۆ ئوێنۆ لە ١٩ی کانوونی دووەمی ١٨٧٢ لە شاری تسو لە پارێزگای میێ لە ژاپۆن لەدایک بوو. لە ساڵی ١٨٩٥، بەشی کشتوکاڵی لە زانکۆی شاھانەی تۆکیۆ (زانکۆی تۆکیۆی ئێستا) تەواو کرد و دەستی بە خوێندنی باڵا کرد لە بواری ئەندازیاریی کشتوکاڵ و توێژینەوە لەسەر بەکارھێنانی زەوی. دوای تەواوکردنی خوێندنی باڵا، لە ساڵی ١٩٠٢ وەک پرۆفیسۆر لە ھەمان زانکۆ دامەزرا.

ئوێنۆ پسپۆڕییەکی بەرچاوی لە بواری ئەندازیاریی ئاوەدانیی زەوی (arable land readjustment) و سیستەمی ئاودێری و زەوی بەکارھێنراودا ھەبوو. ئەو بە "باوکی ئەندازیاریی کشتوکاڵ لە ژاپۆن" دادەنرێت و ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە پێشخستنی تەکنەلۆژیای کشتوکاڵی مۆدێرن لە وڵاتەکەیدا.

 پەیوەندی لەگەڵ ھاچیکۆ 
وێنۆک|وێنەی سەگەکەی بەناوی ھاچیکۆ.
لە ساڵی ١٩٢٤، پرۆفیسۆر ئوێنۆ، کە زۆر حەزی لە سەگ بوو، بەدوای توولەیەکی نەژادی ئاکیتای ڕەسەندا دەگەڕا. لە ڕێگەی خوێندکارێکییەوە، توولەیەکی بچووکی لە شاری ئۆداتێ بۆ ھێنرا و ناوی لێنا ھاچیکۆ. ئوێنۆ پەیوەندییەکی زۆر قووڵ و پڕ لە سۆزی لەگەڵ ھاچیکۆدا دروست کرد.

ھەموو ڕۆژێک، کاتێک ئوێنۆ بۆ کارەکەی دەچووە زانکۆ، ھاچیکۆ لەگەڵیدا دەڕۆیشت تا دەگەیشتنە وێستگەی شەمەندەفەری شیبویا. کاتێک ئوێنۆ سواری شەمەندەفەرەکە دەبوو، ھاچیکۆ دەگەڕایەوە ماڵەوە، بەڵام ھەموو پاشنیوەڕۆیەک لە کاتی گەڕانەوەی شەمەندەفەری ئوێنۆدا، دەگەڕایەوە وێستگەکە بۆ ئەوەی پێکەوە بگەڕێنەوە ماڵەوە. ئەم نەریتە ڕۆژانەیە بووە بەشێکی دانەبڕاو لە ژیانیان و نیشانەی پەیوەندییە بەھێزەکەیان بوو.

 مردنی لەناکاو 
لە ٢١ی ئایاری ١٩٢٥، لە کاتێکدا پرۆفیسۆر ئوێنۆ خەریکی پێشکەشکردنی وانەیەک بوو لە زانکۆ، تووشی خوێنبەربوونێکی کتوپڕی مێشک بوو و دەستبەجێ گیانی لەدەست دا. ئەو تەمەنی تەنھا ٥٣ ساڵ بوو و ھەرگیز نەگەڕایەوە بۆ ماڵەوە یان بۆ ئەو وێستگەیەی کە ھاچیکۆ بە دڵسۆزییەوە چاوەڕێی دەکرد.

دوای مردنی ئوێنۆ، ھاچیکۆ بۆ ماوەی نزیکەی دە ساڵی داھاتوو بەردەوام بوو لە چوون بۆ وێستگەی شەمەندەفەر و چاوەڕێکردنی گەڕانەوەی خاوەنەکەی، چیرۆکێک کە بووە ئەفسانە.

 میرات 
وێنۆک|پەیکەری پێکگەیشتنەوەی دکتۆر ھیدسابورۆ ئوێنۆ و ھاچی لە زانکۆی تۆکیۆ.
ھەرچەندە ژیانی پیشەیی ھیدسابورۆ ئوێنۆ پڕ بوو لە دەستکەوتی زانستیی گرنگ، بەڵام ئەمڕۆ ناوی ئەو بە شێوەیەکی دانەبڕاو بە چیرۆکی ھاچیکۆوە بەستراوەتەوە.

گۆڕی ھاوبەش: دوای مردنی ھاچیکۆ لە ساڵی ١٩٣٥، پاشماوەکەی لە گۆڕستانی ئۆیاما لە تۆکیۆ، لە تەنیشت گۆڕی پرۆفیسۆر ئوێنۆوە نێژرا، بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا پێکەوە بن.

پەیکەری پێکگەیشتنەوە: لە ساڵی ٢٠١٥، لە ٨٠ھەمین ساڵیادی مردنی ھاچیکۆدا، بەشێکی کشتوکاڵی زانکۆی تۆکیۆ پەردەی لەسەر پەیکەرێکی زیوینی نوێ لادا کە دیمەنێکی خەیاڵیی پڕ لە سۆز نیشان دەدات: ھاچیکۆ بە خۆشییەوە باز دەداتە باوەشی پرۆفیسۆر ئوێنۆ کە لە کۆتاییدا "گەڕاوەتەوە". ئەم پەیکەرە ڕێزێکە بۆ پەیوەندییە نەپچڕاوەکەی نێوانیان.

 سەرچاوەکان 
لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ژاپۆنی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢
پۆل:مردووانی ١٩٢٥
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ