کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان بەگ

کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان یان کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان بەگ  چەند کۆمەڵکوژییەک بوون کە لەلایەن شازادەکانی ھەکاری و بۆتان، نوروڵڵا و بەدرخانەوە ئەنجامدرابوون، لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٨٤٠دا لە دژی دانیشتووانی ئاشووری ناوچەی ھەکاری و تیاری و تەخوما، لەو ماوەیەدا زیاتر لە ١٠ ھەزار مەسیحی کوژران. کۆمەڵکوژییەکان پێشەکییەک بوون بۆ ھەڵکوتانە عوسمانییەکانی دواتر کە کۆتایی بە پێگەی نیمچە سەربەخۆیی ھۆزەکانی ئاشووری لە ناوچە شاخاوییەکان ھێنا، ھەروەھا پێگەی کوردەکانیش. عوسمانییەکان ململانێی تائیفییان وەک دەرفەتێک دەزانی بۆ ڕووخاندنی میرنشینە نیمچە سەربەخۆکانی کورد لە ساڵی ١٨٤٧ و دامەزراندنی کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆ بەسەر ھەموو ناوچەکەدا. 

 کۆمەڵکوژییەکان 
 کۆمەڵکوژیی ساڵی ١٨٤٣ 
لە سەرەتای ساڵی ١٨٤٣، نوروڵڵا داواکارییەکی بۆ بینینی پاتریارک نارد، بەڵام ڕەتیکردەوە و بە ئاماژەی بە کەش و ھەوا و ئەرکە ئاینییەکانی دا و بادجەر کە میسیۆنەرێکی ئینگلیزی بوو میوانی بوو. پێدەچێت پاتریارک بڕیارەکەی دوای ئەوە داوە کە بادجەر قەناعەتی پێکردووە متمانەی بە کورد نەکات و لە ئەگەری ئەنجامدانی ھەر کارێکی تۆڵەسەندنەوە، داوای یارمەتی لە ئینگلیز یان باب ئەلعالی بکات. کاتێک بەدجەر ڕۆیشت، نوروڵڵا دیسانەوە ھاوپەیمانی لەگەڵ بەدرخان و ئیسماعیل پاشای کردەوە و ئەوانیش لە ڕێگەی والی مووسڵەوە ڕەزامەندی عوسمانییان بەدەستھێنا بۆ ھێرشکردنە سەر مەسیحییەکان.

لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٨٤٣ ھاوپەیمانی کوردی بە سەرکردایەتی بەدرخان لە ھەکاری ھێرشی کردە سەر ئاشوورییەکان و گوندەکانیان وێران کرد و بەشێکی زۆریان کوشت و زۆرێک لە ئاشوورییەکانیان بە دیل گرت، کە بە ژمارەیەکی زۆر لە بازاڕەکانی کۆیلەدا وەک کۆیلە فرۆشران. ھورمز ڕەسام ھەوڵیدا کەڵک وەربگرێت لە کاریگەری خۆی لەگەڵ نەجیب پاشا پارێزگاری بەغدا بۆ ئەوەی فشار بخاتە سەر بەدرخان بۆ ئازادکردنی زیندانییەکان، لەنێویاندا کەسوکاری پاتریارکی کەنیسەی ڕۆژھەڵات، کە پەنایان بۆ شاری مووسڵ بردبوو. بەڵام ھەوڵەکان تەنھا ئەنجامی ڕزگارکردنی نزیکەی ١٥٠ کەس لە نێویاندا خوشکی پاتریاکیشی تێدا بوو، ئەوانی تر وەک غەنیمەتی شەڕ لە نێوان ئاغاکانی کورد و تورک دابەش کرا.Joseph 2008، لاپەڕە 82Aboona 2008، لاپەڕە 218Aboona 2008، لاپەڕە 219

 کۆمەڵکوژیی ساڵی ١٨٤٦ 
بەدرخان لە ساڵی ١٨٤٦ جارێکی تر ھێرشی کردە سەر گوندەکانی ئاشووری و کۆمەڵکوژی ئەنجامدا کە ئەمجارە سەرنجی چاپەمەنی ئەورووپی بۆ لای خۆی ڕاکێشا و بەشداری کرد لە بڵاوکردنەوەی ئازارەکانی مەسیحییە عوسمانییەکان. وڵاتانی ئەورووپا فشاریان خستە سەر باب ئەلعالی بۆ ئەوەی دەستوەردان بکات بۆ وەستاندنی کۆمەڵکوژییەکان. لەڕاستیدا باب ئەلعالی لە ساڵی ١٨٤٧ سوپایەکی نارد بۆ ناوچەکە، کە لە چەندین شەڕدا لەگەڵ کورددا تێکھەڵچوون و بە گرتن و دەربەدەرکردنی ھەردوو نوروڵڵا و بەدرخان لە ساڵی ١٨٥٠ کۆتایی ھات.

ئەم کۆمەڵکوژییانە بووە ھۆی کوژرانی لایەنی کەم ١٠ ھەزار ئاشووری و کۆتایی بەو سەربەخۆییە ھێنا کە ھۆزە ئاشوورییەکان لەم ناوچە شاخاویانەدا ھەیانبوو. لەبەرامبەردا دەستێوەردانی عوسمانی بووە ھۆی لکاندنی ئەو ناوچانە بۆ ئاراستەکردنی دەسەڵاتی عوسمانی بۆ یەکەمجار و لەناوبردنی دوایین میرنشینە نیمچە سەربەخۆکانی کورد.Joseph 2008، لاپەڕە 85

 سەرچاوەکان 

پۆل:مێژووی پارێزگای ھەکاری
پۆل:مێژووی کورد