وەلید کوڕی عەبدولمەلیک

ئەبوو عەباس وەلیدی یەکەم کوڕی عەبدولمەلیک کوڕی مەروان کوڕی حەکەم کوڕی ئەبی عاس ئەمەوی قوڕەیشی(٥٠–٩٦ کۆچی / ٦٦٨–٧١٥ زایینی) شەشەمین خەلیفەی دەوڵەتی ئومەوییە. لە شاری مەدینە لەدایکبووە و دوای مردنی باوکی عەبدولمەلیک کوڕی مەروان لە ساڵی ٨٦ی کۆچی دا خەلافەتی وەرگرتووە تا دە ساڵ خەلافەتەکەی بەردەوام بووە تا لە ساڵی ٩٦ کۆچی دا کۆچی دوایی کردووە. لە سەردەمی باوکی بەیعەتی پێدرابوو، ئەو کەسێکی گرانبەھا بوو، ناشرین بوو، لووتی ئاوی لێھاتبوو، باڵا بەرز و ڕەش بوو، نیشانەی کۆکە و مووی خۆڵەمێشی لەسەر پێشەوەی بوو، بە خۆبەزلزانینەوە دەڕۆیشت.

مزگەوتی ئومەوی لە دیمەشق دروست کرد و مزگەوتی پێغەمبەری لە مەدینە و ڕازاندەوە، و لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بەختەوەری زۆربوو. ئەندەلوس و خاکی تورکەکانی ئازادکرد، پاراو نەبوو لە قسەکردن. لە سەردەمی باوکیدا چەندین جار ھێرشی کردووەتە سەر ڕۆمەکان و حەجی کردووە. دەگوترا: سێ مانگ جارێک قورئانی تەواو دەکرد، لە ڕەمەزاندا حەڤدە جار قورئان خوێندنی تەواو دەکرد، دەیگوت: ئەگەر خودا باسی خەڵکی لوت نەکردبا، ھەستم نەدەکرد کەسێک ئەوە بکات.

لە ساڵی نەوەد و شەش ساڵیدا لە جومادولئاخیر کۆچی دوایی کردووە، لە تەمەنی پەنجا و یەک ساڵیدا دە ساڵ چوار مانگ کەم خەلیفە بووە و گۆڕەکەی لە باب ساغیرە.

سولەیمانی برای شوێنی گرتەوە، بە پەیمانێک لەلایەن باوکیان عەبدولمەلیکەوە. بڕیاریدابوو سولەیمان لە پۆستی جێنشینی جێنشین دووربخاتەوە لە بەرژەوەندی عەبدولعەزیزی کوڕی، بەڵام عومەر کوڕی عەبدولعەزیز ڕەتیکردەوە و وتی: ئێمە قەرزاری بەیعەتی سولەیمانین. خاوەنی ژیاننامەیەکی درێژە لە تاریخی دیمەشق، و شتی تر. سەردەمی وەلیدی یەکەم بە سەردەمی زێڕینی دەوڵەتی ئومەوی ناودەبرێت، کە لە لووتکەی خۆشگوزەرانی خۆیدا بووە. ئەو سەرکردەکانی لە دیمەشقەوە ئاراستەی کرد بۆ ئازادکردنی وڵاتان بە ئاراستەی جیاواز، چونکە ئیسلام لە ڕۆژھەڵاتەوە گەیشتە چین و ئەندەلوس (ئیسپانیا) لە ڕۆژاوا لەنێو پیاوەکانیدا محەممەد کوڕی قاسم، کە زەوییەکانی سندیان داگیرکرد، قوتەیبە کوڕی موسلیم، والی خوراسان، کە زەوییەکانی ئەودیوی ڕووباری ئازادکرد، و موسا کوڕی نوسەیر، کە پەیوەندی بە تاریق کوڕی زیادەوە کرد بۆ ئازادکردنی ئەفریقا و ئەندەلوس. لە سەردەمی ئەودا سنووری دەوڵەتی ئیسلامی لە مەغریب و ئیسپانیاوە لە ڕۆژاوا تا ھیندستان و تورکستان و جەرگەی چین لە ڕۆژھەڵات لە ئاسیای ناوەڕاست درێژ بووەوە، بەمەش دەوڵەتی ئومەوی بووە گەورەترین ئیمپراتۆرییەتی ئیسلامی لە مێژوودا.

 ڕەچەڵەک 
 ئەبەو عەباس وەلید کوڕی عەبدولمەلیک کوڕی مەروان کوڕی حەکم کوڕی ئەبی عاس کوڕی ئومەیە کوڕی عەبد شەمس کوڕی عەبد مناف کوڕی قوسەی کوڕی کیلاب کوڕی مورە کوڕی کەعب کوڕی لوئەی کوڕی غالب کوڕی فیھر کوڕی مالیک کوڕی نەزر کوڕی کینانە کوڕی خوزەیمە کوڕی مودریکە کوڕی ئیلیاس کوڕی موزەر کوڕی نزار کوڕی مەعەد کوڕی عەدنان.
 دایکی: وەلادە کوڕیت عەباس کوڕی حزن کوڕی حارس کوڕی زوھێر کوڕی جوزەیمە کوڕی ڕەواحە کوڕی ڕەبیعە کوڕی مازن کوڕی حارس کوڕی قەتیعە کوڕی عەبس کوڕی بەغیز کوڕی ڕەیس کوڕی غەتەفان کوڕی سەعد کوڕی قەیس عەیلان کوڕی موزەر کوڕی نزار کوڕی مەعەد کوڕی عەدنان.

 مردن 
وەلید کوڕی عەبدولمەلیک لە ناوەڕاستی جومادی ئاخیر لە ساڵی ٧١٥ زایینی / ٩٦ کۆچی لە ناوچەی دێر مەروان لە غوتەی دیمەشق کۆچی دوایی کرد و لە دیمەشق بە خاک سپێردرا تەمەنی ٤٨ ساڵ بوو و دەسەڵاتی دە ساڵ و چەند مانگێکی خایاند. ئەو کەسەی کە نوێژی لەسەر کرد عومەر کوڕی عەبدولعەزیز بوو، چونکە سولەیمانی برای لە قودس بوو، وعومەر دای بەزاند بۆ ناو گۆڕەکەی و وتی کاتێک دابەزاندنی: ئێمە بەبێ بالیف یان دۆشەکێک دەیخەینە خوارەوە، لە خۆشەویستان دورکەوتییەوە، و لە گڵدا ئارامت گرت، و بەرەو لێپرسینەوە ڕۆشتی.

 خێزانەکەی 
 ژنەکانی 
 ئوم بەنین کوڕیت عەبدولعەزیز.
 ژنێکی خەڵکی بەنی فەزارە.
 شاھفەرید کچی خوسراو کوڕی فیروز کوڕی یەزدجەرد.

 سەرچاوەکان 

 کتێبنامە 

















































پۆل:مردووانی ٧١٥
پۆل:مردووانی ٧٠٥
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٨ەم لە ئاسیا
پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان
پۆل:قوڕەیش
پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٨ەم
پۆل:خەڵکی مەدینە