ململانێی غەززە و ئیسرائیل

ململانێی غەززە – ئیسرائیل بەشێکی خۆجێیی ململانێی ئیسرائیل و فەلەستینە کە لە ساڵی ١٩٤٨ دەستی پێکردووە، کاتێک نزیکەی ٢٠٠ ھەزار لە زیاتر لە ٧٠٠ ھەزار فەلەستینی کە ھەڵاتوون یان لە ماڵەکانیان دەرکراون، وەک پەنابەر لە کەرتی غەززە نیشتەجێ بوون. لەو کاتەوە ئیسرائیل بەشداری لە نزیکەی ١٥ جەنگدا کردووە کە ڕێکخراوەکانی کەرتی غەززە تێیدا بەشداربوون. ژمارەی کوژراوانی فەلەستینی لە شەڕی غەززە (٦٠٬٠٠٠+) زیاترە لە ژمارەی کوژراوانی ھەموو شەڕەکانی دیکەی ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین بە یەکەوە.

ئیسرائیل سێ شەڕی لە کەرتی غەززەدا کرد کە لەلایەن میسرەوە بەڕێوەدەبرا: ١٩٤٨ جەنگی فەلەستین، یەکەم داگیرکردنی غەززە لە کاتی قەیرانی سوێس و گرتنی غەززە لە ساڵی ١٩٦٧. لە کاتی داگیرکردنی یەکەمدا ١٪ی دانیشتووانی کەرتی غەززە یان کوژراون، یان ئەشکەنجە دراون یان زیندانیکراون لەلایەن ئیسرائیلەوە.  دوای دوو قۆناغی یاخیبوونە ئاست نزمەکان، ململانێیەکی گەورە لە نێوان ئیسرائیل و فەلەستینییەکان لە ڕاپەڕینی یەکەمدا سەریھەڵدا. ڕێککەوتنەکانی ئۆسلۆ لە ساڵی ١٩٩٣ قۆناغێکی ئارامیی بەدوای خۆیدا ھێنا؛ بەڵام، لە ساڵی ٢٠٠٠ ڕاپەڕینی دووەم تەقییەوە. لە کۆتایی ئینتیفادەی دووەمدا، ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٥ لە غەززە جیابووەوە، حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و لە ساڵی ٢٠٠٧ دەستی بەسەر غەززەدا گرت.

لە ساڵی ٢٠٠٧ ئیسرائیل گەمارۆی وشکانی و ئاسمانی و دەریایی کەرتی غەززەی سەپاند و کردە «زیندانێکی ئاسمانی کراوە». گەمارۆکە بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک جۆرێک لە سزای بەکۆمەڵ ئیدانە کرا، "A panel of five independent U.N. rights experts [said] the blockade had subjected Gazans to collective punishment in 'flagrant contravention of international human rights and humanitarian law.'" لەکاتێکدا ئیسرائیل بەرگری لێکرد وەک پێویست بۆ وەستاندنی ھێرشە موشەکییەکانی فەلەستین. حەماس بە ڕاگەیاندنی شەڕی زانی. ھێرشێکی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە لە ساڵانی ٢٠٠٨–٢٠٠٩دا بووە ھۆی گیانلەدەستدانی زیاتر لە ھەزار کەس و وێرانکردنی بەرفراوانی ماڵ و قوتابخانە و نەخۆشخانەکان. ھەروەھا ئۆپەراسیۆنێکی ئیسرائیلی لە ساڵی ٢٠١٢ زیاتر لە ١٠٠ کەسی کوشت.

لە ساڵی ٢٠١٤ ئیسرائیل لە شەڕێکی گەورەدا ھێرشی کردە سەر غەززە کە لە ئەنجامدا ٧٣ ئیسرائیلی (زۆربەی سەرباز) و دوو ھەزار و ٢٥١ فەلەستینی (زۆربەی مەدەنی مەدەنی) گیانیان لەدەستدا. لەشکرکێشییەکە بووە ھۆی وێرانکاری «بێوێنە»، زیان بە ٢٥٪ی ماڵەکانی شاری غەززە و ٧٠٪ی ماڵەکانی بەیت ھانون گەیاند. لە دوای ساڵی ٢٠١٤، ڕووداوە دیارەکانی ململانێکان بریتی بوون لە " ڕێپێوانی گەورەی گەڕانەوە " (٢٠١٨–٢٠١٩) و پێکدادانەکان لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨ و ئایاری ٢٠١٩ و تشرینی دووەمی ٢٠١٩. قەیرانی ساڵی ٢٠٢١ ٢٥٦ فەلەستینی و ١٥ ئیسرائیلی کوژران.

لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، چەکدارانی فەلەستینی ھێرشیان کردە سەر ئیسرائیل و ١١٤٣ کەسیان کوشت (زۆربەی خەڵکی مەدەنی) و شەڕی غەززەیان دەستپێکرد. ئیسرائیل وەڵامی دایەوە بە بۆردومانی کەرتی غەززە و دەستپێکردنی لەشکرکێشییەک کە تا مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ زیاتر لە ٤٣ ھەزار غەززی کوژراون.

 سەرچاوەکان 

پۆل:شەرەکانی ٢٠٢٣
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:کەرتی غەززە
پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین
پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٦
پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل
پۆل:شەڕی دینی