جوەینی

ئیمامی حەرەمەین ئەبوو مەعالی عەبدولمەلیک کوڕی عەبدوڵڵای کوڕی یوسف کوڕی محەممەد جوەینی شافیعی ئەشعەری (٤١٩–٤٧٨ کۆچی / ١٠٢٨–١٠٨٥ ز)، شەرعزان و زانای ئوسولی فیقھو کەلامی شافعی. دەوترێت کە پێی دەگوترا پایەی ئیسلام. لە جووەین (قەزایەکی نیشاپور) لەدایک بووە و گەشتی کردووە بۆ بەغدا، پاشان مەککە، لەوێ بۆ ماوەی چوار ساڵ ماوەتەوە، لەوێ فەتوای دەرکردووە و وانەی گوتووەتەوە، دواتر گەڕاوەتەوە بۆ نیشاپور، لەوێ وەزیر نیزامولمولک قوتابخانەی نیزامییەی بۆ دروست کردووە، و گەورەترین زاناکانیش لە وانەکانیدا خوێندوویانە. لە شاری نیشاپور کۆچی دوایی کردووە. عەلی باخرزی لە کتێبی “”دا کە وەسفی دەکات دەڵێت:، 

 خوێندکارەکانی 
ژمارەیەکی زۆر لە زانایان لەژێر دەستی ئیمامی حەرەمەین خوێندوویانە دەوترێت لە کاتی کۆچی دواییدا نزیکەی چوار سەد قوتابی ھەبوون لەوانە:
 غەزالی.
 ئیلکیا ھەراسی.
 عەلی باخرزی.
 عەبدولغەفار فارسی.
 ئەبو ناسر عەبدولڕەحیم کوڕی ئیمام عەبدولکەریم قوشەیری.
 حافیز ئەبو محەممەد جورجانی دەفەرموێت: (ئەو ئیمامی سەردەمی خۆیەتی، لە بوارەکەیدا ناوازەیە، و دەگمەنێکی سەردەمی خۆیەتی، بێ ھاوتایە لە یادەوەری و قسەخۆشی و زمانیدا).
 خوێندکارەکەی عەبدولغەفار فارسی دەڵێت: ئیمامی دوو مزگەوتی پیرۆز، شانازی ئیسلام، ئیمامی ئیمامەکان، زانای شەریعەت، کە لە ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوادا بە کۆی دەنگ لەسەر ئیمامەتی ڕێککەوتوون، کە شایستەیییەکەیان لەلایەن سەرکردەکان و مۆدێرنەکانەوە دانیان پێدا ناوە، فارسەکان و عەرەبەکان پێش ئەو کەسی ھاوشێوەی ئەویان نەبینیوە دوای ئەو بەردی ئیمامی بەرزی کردەوە و قۆڵی بەختەوەری لانکەی جووڵاند و مەمکی زانین و تەقوای مژی، تا تێیدا گەورە بوو و پێگەیشت لە زمانی عەرەبی و ئەوەی پەیوەندی بەوەوە ھەیە زۆرترین پشک و بەشەکەی وەرگرت، بۆیە لە ھەموو نووسەرێک تێپەڕی کە لە ھیچ کەسێکی ترەوە نەیزانیبوو. ”
 ئیمامی ئیسنەوی دەفەرموێت: پێشەنگی سەرکردەکانی سەردەمی خۆی و سەرسووڕھێنەری سەردەم و سەردەمی خۆی بوو.
 ئەبو ئیسحاق شیرازی دەفەرموێت: چێژ لەم ئیمامە وەربگرن، چونکە خۆشی ئەم شوێنەیە.
 جارێک پێی گوت: ئەی موفیدی خەڵکی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا یەکەم و دواھەمین سوودیان لە زانستی تۆ وەرگرتووە.
 ئەبو عوسمان شابونی دەفەرموێت: خوای گەورە ئەم ئیمامە لە سەختی بپارێزێت، ئەمڕۆش ڕووناکی چاوی ئیسلامە.
 ئەبو سەعید سابری دەڵێت: ئیمامی خوراسان و عێراقە بەھۆی باشی و پێشکەوتنی لە جۆرە جیاوازەکانی زانستدا.

 نووسینەکانی 
چەندین کتێبی لەسەر فیقھو، بنەماکان ، ئیلاھیات، سیاسەتی ئیسلامی، و جەدەل، لەوانە:

لە فیقھدا:
 نھایة المطلب فی درایة المذھب، وھو کتاب کبیر فی أکثر من عشرین جزءا.
 مختصر النھایة.
 مختصر التقریب.
 الرسالة النظامیة فی الأرکان الإسلامیة.

لە بنەماکانی فیقھدا :
 البرھان.
 الورقات.
 الغنیة.
 التحفة.
 التلخیص.

لە جیدالدا:
 العمد.
 الدرة المضیة فیما وقع من الخلاف بین الشافعیة والحنفیة.
 الکافیة فی الجدل.
 الأسالیب فی الخلاف.

لە کەلامدا :
 الشامل فی أصول الدین.
 الإرشاد إلی قواطع الأدلة فی أصول الاعتقاد.
 لمع الأدلة فی قواعد عقائد أھل السنة والجماعة.
 العقیدة النظامیة فی الأرکان الإسلامیة.
 شفاء العلیل فی بیان ما وقع فی التوراة والإنجیل من التبدیل.
 قصیدة علی غرار قصیدة ابن سینا فی النفس.

لە سیاسەتی شەرعی :
 غیاث الأمم فی التیاث الظلم.

 مردن 
جوەینی تووشی نەخۆشییەکی سەخت بوو، کاتێک ھەستی بە توندی نەخۆشییەکە کرد، ڕووی لە «بشتانگان» کرد بۆ ئەوەی لە کەشوھەوای مامناوەندیدا داوای چارەسەر بکات، بەڵام نەخۆشییەکەی خراپتر بوو و لەوێ کۆچی دوایی کرد، ئێوارەی چوارشەممە ، ٢٥ی ڕەبیعولئاخیر ٤٧٨ کۆچی، کە ھاوتایە لەگەڵ ٢٠ی ئابی ١٠٨٥ی زایینی لە تەمەنی پەنجا و نۆ ساڵیدا.

 سەرچاوەکان 

پۆل:مردووانی ١٠٨٥
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٢٨
پۆل:نوێکەرەوەکان
پۆل:شەرعزانانی سوننە
پۆل:شێخی ئیسلام
پۆل:شافعی
پۆل:ئەشعەرییەکان
پۆل:شافعییەکان