ئیبن خالەوەی

ئەبوو عەبدوڵڵا حوسێن کوڕی ئەحمەد کوڕی خالەوەی ھەمەدانی (بە عەرەبی: أبو عبد اللە الحسین بن أحمد بن خالویە الهمذاني؛ کۆچکردووی ٣٧٠ک/٩٨٠ز)، ناسراو بە ئیبن خالەوەی، یەکێکە لە گەورەترین ئیمام و زانایانی زمانی عەرەبی، نەحو و قیڕائاتی قورئان لە سەدەی چوارەمی کۆچیدا. ئەو یەکێک بوو لە دیارترین کەسایەتییەکانی کۆڕی زانستیی میری حەمدانی، سەیفودەولە، لە شاری حەلەب.

 ژیان و پایەی زانستی 
ئیبن خالەوەی لە شاری ھەمەدان لەدایک بووە. بۆ وەرگرتنی زانست گەشتێکی بەرفراوانی کردووە و سەردانی ناوەندە زانستییەکانی وەک بەغدا، شام، حیجاز و یەمەنی کردووە. لە بەغدا لەسەر دەستی گەورەترین ئیمامەکانی زمان و قیڕائات خوێندوویەتی، لەوانە: ئیبن موجاھید، ئیبن ئەنباری و ئیبن دورەید.یاقوت حەمەوی، )، چاپی دار الغرب الإسلامی، ١٩٩٣، بەرگی ٢، ل. ٧٥٦.

دواتر لە شاری حەلەب نیشتەجێ بوو و بووە یەکێک لە نزیکترین زانایان لە سەیفودەولەی حەمدانی و مامۆستای منداڵەکانی.ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، بەرگی ١٦، ل. ٣٥٣.

زانایان بە شێوەیەکی بەرفراوان ستایشیان کردووە:

ئیمامی زەھەبی بە "ئیمامی گەورە، زانای لێھاتوو" (الإمام العلامە) ناوی دەبات.ھەمان سەرچاوە.

یاقوت حەمەوی دەڵێت: «یەکێک بوو لە ئیمامەکانی زمان و لەبیرکردنێکی بەھێزی ھەبوو».یاقوت حەمەوی، معجم الأدباء، بەرگی ٢، ل. ٧٥٥.

 ڕکابەری لەگەڵ موتەنەبی 
ئیبن خالەوەی بە ڕکابەری و مشتومڕە زانستییەکانی لەگەڵ شاعیری گەورەی عەرەب، موتەنەبی، لە کۆڕی سەیفودەولەدا ناسراوە. زۆرجار مشتومڕی زمانەوانی و ئەدەبی لەنێوانیاندا ڕوویداوە، کە ئەمەش نیشانەی زیندوویی و گرنگیی کۆڕە زانستییەکەی سەیفودەولە بووە.ئیبن خەلەکان، وفیات الأعیان، بەرگی ٢، ل. ٢٠١.

 بەرھەمەکان 
ئیبن خالەوەی خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگە کە تا ئەمڕۆش لەلایەن لێکۆڵەرانەوە سوودیان لێ وەردەگیرێت:

إعراب ثلاثين سورة من القرآن الكريم: بەناوبانگترین کتێبیەتی و تایبەتە بە شیکردنەوەی ڕێزمانیی (ئیعراب) ٣٠ سووڕەتی کۆتایی قورئان.

الحجە فی القراءات السبع: کتێبێکی گرنگە لە بواری زانستی قیڕائات و شیکردنەوەی حەوت قیڕائاتە بەناوبانگەکە.

کتاب لیس: فەرھەنگێکە بۆ ئەو وشانەی کە لەسەر یەک فۆرم و کێش ھاتوون.

شرح مقصورە ابن درید: شرۆڤەیەکە لەسەر قەسیدە بەناوبانگەکەی ئیبن دورەید.

ھەروەھا چەندین کتێبی تر لە بواری زمان، شیعر و قیڕائاتدا.

 کۆچی دوایی 
ئیبن خالەوەی لە ساڵی ٣٧٠ی کۆچی (بەرامبەر ٩٨٠-٩٨١ی زایینی) لە شاری حەلەب کۆچی دوایی کرد.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە سوننییە باوەڕپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی دەیەم
پۆل:زمانناسان
پۆل:زانایانی قیڕائات
پۆل:مردووەکانی ٣٧٠ی کۆچی
پۆل:ئەھلی سوننە
پۆل:مردووانی دەیەی ٩٨٠
پۆل:زمانەوانە ئێرانییەکان
پۆل:خەڵکی ھەمەدان
پۆل:زانایانی تەفسیر