ناڕەزایەتییەکانی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ لە جەزائیر

خۆپیشاندانەکانی ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ خۆپیشاندانێکی ئاشتییانە بوو کە تێیدا جەزائیرییەکان لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ ڕژانە سەر شەقامەکان، بۆ دووپاتکردنەوەی بنەمای چارەنووسی خۆنووسین بۆ گەلی جەزائیر لە دژی سیاسەتی ژەنەڕاڵ چارڵز دیگۆل کە جەزائیر بە بەشێک لە فەڕەنسا بھێڵێتەوە لە چوارچێوەی چەمکی جەزائیری جەزائیردا، لەلایەکەوە، و دژی ھەڵوێستی دانیشتووانی فەڕەنسی کە ھێشتا خەونیان پێیەوە دەبینی بیرۆکەی جەزائیرێکی فەڕەنسی، لە لایەکی ترەوە بوو. دەسەڵاتدارانی فەڕەنسا بە شێوەیەکی دڕندانە ئەم خۆپیشاندانانەیان سەرکوت کرد و بووە ھۆی گیانلەدەستدانی زۆرێک.

 ھۆکارەکانی خۆپیشاندانەکان 
بەرەی ڕزگاری نیشتمانی جەزائیر و کۆلۆنیالیستەکان پێکەوە کاریان کرد بۆ پشتیوانی لە سیاسەتەکانی چارلز دیگۆل. دیگۆل پشتی بە جەزائیری فەڕەنسی بەست بۆ پشتیوانی لە سیاسەتەکانی و ڕێکخستنی خۆپیشاندان و پێشوازی لێکردن لە عەین تیمۆشنت لە ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠. کۆلۆنیالیستەکان کاریان کرد بۆ دژایەتیکردنی ئەمە بە ڕێکخستنی خۆپیشاندان و سەپاندنی فشار بەسەر جەزائیرییەکان بۆ وەڵامدانەوەی سیاسەتی دیگۆل کە جەزائیر بە گشتی لە چوارچێوەی فەڕەنسادا لەبەرچاو بگرن. بەرەی ڕزگاری نیشتمانیی بێلایەن نەبوو، بەڵکو بە ھێزێکی جەماوەریی زەبەلاحەوە ھاتە گۆڕەپانی ململانێکانەوە، درووشمی جەزائیرێکی سەربەخۆ و موسڵمانی لە دژی دروشمی دیگۆل (جەزائیر جەزائیرییە) و دروشمی کۆلۆنیالیستەکان (جەزائیر فەڕەنسییە) بەرزکردەوە.https://web.archive.org/web/20160312214733/http://forum.setif.info/index.php?topic=7348.0

 خۆپیشاندانەکان لە ڕۆژی ھەینی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ لە عەین تێمۆشنت 
دوای گەیشتنی دیگۆل بە فڕۆکەخانەی زیناتە بە فڕۆکەی کاراڤێل، کاتژمێر ١١:٤٦ خولەکی بەیانی بە ھێلیکۆپتەر گەیشتە عەین تێمۆشنت، بە یاوەری وەزیری دەوڵەت بۆ کاروباری جەزائیر، جۆکس و عەمیدی گشتی، سەرۆکی ئەرکانی سوپای فەڕەنسا. ئەمە ھەشتەمین سەردان بوو لە جۆری خۆی بۆ جەزائیر و پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە پرسی جەزائیر لە ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ەوە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە لەژێر تاوتوێدا بوو، دوای تەوقەکردن لەگەڵ ئەو کەسانەی کە پێشوازییان لێکرد، بە سەرۆکایەتی سەرۆکی شارەوانی بەناوی ئۆرسێرۆ، دیگۆل وتارێکی کورتی پێشکەش کرد و تێدا ناوەڕۆکی سەردانەکەی بۆ عەین تێمۆشنت خستەڕوو؛ بەڵام وتارەکەی لە ڕێگەی بڵندگۆیەکەوە پەخش کرا. ئەمەش دڵی فەڕەنسییە ئامادەبووەکانی گۆڕەپانی تەنیشت ھۆڵی شارەوانی دڵخۆش نەبوو، کە دەستیان کرد بە ھاوارکردن و جنێودان بە دیگۆل و سیاسەتەکانی. خەڵکی ناوچەکە کە ھەروەھا لە گۆڕەپانەکەدا ئامادە بوون، دەرفەتی دەربڕینی ھەستەکانیان لەدەست نەدا، بە توندی پشتگیریان لە مافی ئازادی و سەربەخۆیی خۆیان کرد. لەو ساتەدا بۆ یەکەمجار لە عەین تەموشێنت ئاڵای نەتەوەیی ھەڵکرا، لەگەڵ دروشمی «جەزائیر جەزائیرییە» و «جەزائیر موسڵمانە». دواتر پێکدادانی توندوتیژ لە نێوان ھەردوولادا ڕوویدا و دواتر دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ ڕوویدا.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ناڕەزایییەکان لە جەزائیر