محەممەد کوڕی حوسێن زاغوولی

ئەبوو عەبدوڵڵا محەممەد کوڕی حوسێن کوڕی محەممەد زاغوولی ئەزدی (بە عەرەبی: أبو عبد الله محمد بن الحسين الزاغولي؛ ٤٧٢کـ/١٠٨٠ز - ٥٥٩کـ/١١٦٤ز) زانایەکی گەورەی خۆراسانی بوو لە سەدەی شەشەمی کۆچیدا. ئەو فەقیھێکی شافیعی، حافزی فەرموودە، موفەسیر و زمانزانێکی بەتوانا بوو.

 ژیان و پایەی زانستی 
ئەبوو عەبدوڵڵا زاغوولی لە ساڵی ٤٧٢ی کۆچی (١٠٨٠ی زایینی) لە گوندی زاغوول لە ناوچەی مەرڤی خۆراسان لەدایک بووە. ژیانێکی سادە و زاھیدانەی ھەبووە و بە کەم ڕازی بووە. تەواوی ژیانی بۆ داواکردن و کۆکردنەوە و پۆلێنکردنی زانست تەرخان کرد.

ئەو لەسەر دەستی زانایانی گەورەی وەک باوکی ئەبوو سەعد سەمەعانی (ئەبووبەکر محەممەد) و موەفەق کوڕی عەبدولکەریم ھەروی زانستی فیقھی خوێندووە. بۆ بیستنی فەرموودەش گەشتی کردووە بۆ ھێرات و لە زانایانی وەک ئەبولفەتح نەسڕی حەنەفی فەرموودەی بیستووە.

زانای بەناوبانگ ئەبوو سەعد سەمەعانی، کە قوتابی بووە، دەربارەی دەڵێت:

«پیاوێکی چاک بوو، ژیانێکی زبری دەبردە سەر و بە کەم ڕازی بوو. شارەزای فەرموودە و ڕێگاکانی بوو، تەواوی تەمەنی سەرقاڵی داواکردن و کۆکردنەوەی بوو. شارەزای زمانیش بوو... کتێbێکی گەورەی کۆکردەوە کە زیاتر بوو لە چوارسەد بەرگ و ناوی نابوو 'قيد الأوابد'».

 بەرھەمەکان 
زاغوولی خاوەنی بەرھەمێکی یەکجار گەورە و ناوازە بووە بە ناوی:

قيد الأوابد: ئەم پەرتووکە ئینسایکلۆپیدیایەکی زانستیی گشتگیر بووە کە بەپێی گێڕانەوەکان لە زیاتر لە چوارسەد (٤٠٠) بەرگ پێکھاتبوو. تێیدا باسی لە تەفسیر، فەرموودە، فیقھ و زمانەوانی کردووە.

 کۆچی دوایی 
ئەبوو عەبدوڵڵا زاغوولی لە ڕۆژی ١٢ی جومادەلئاخری ساڵی ٥٥٩ی کۆچی (٦ی ئایاری ١١٦٤ی زایینی)، لە شاری مەرڤ کۆچی دوایی کرد.

 سەرچاوەکان 
لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و زانیارییە دابینکراوەکان داڕێژراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی شافیعی
پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی دوازدەیەم
پۆل:فەقیھەکان
پۆل:فەرموودەناسەکان
پۆل:موفەسیرەکان
پۆل:خەڵکی مەرڤ
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٨٠
پۆل:مردووەکانی ١١٦٤