کۆمیسیۆنی نێونەتەوەییی ڕاوکردنی نەھەنگ

کۆمیسیۆنی نێونەتەوەییی ڕاوکردنی نەھەنگ (ئای دەبلیوو سی) ڕێکخراوێکی تایبەتمەندی بەڕێوەبردنی ماسیگریی ھەرێمییە، کە بەپێی مەرجەکانی ڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتیی ساڵی ١٩٤٦ بۆ ڕێکخستنی نەھەنگگری (ئای سی ئاڕ دەبلیوو) دامەزراوە بە مەبەستی «دابینکردنی پاراستنی دروستی کۆگاکانی نەھەنگ و بەمەش ڕەخساندنی گەشەپێدانی ڕێکوپێکی پیشەسازیی نەھەنگگری».

وەک دەستەی بڕیاردەری ڕێککەوتننامەکە، ئای دەبلیوو سی پێداچوونەوە و ھەموارکردنەوەی ئەو ڕێوشوێنانە دەکات کە لە «خشتەی ڕێککەوتننامەکە» دا ھاتوون، کە ڕەفتاری نەھەنگگری لە سەرانسەری جیھاندا ڕێکدەخەن. ئەم ڕێوشوێنانە بریتین لە: پێدانی پاراستنی تەواو بە ھەندێک جۆر؛ دیاریکردنی ناوچەی تایبەت وەک پەناگەی نەھەنگ؛ دانانی سنوور بۆ ژمارە و قەبارەی ئەو نەھەنگانەی کە دەتوانرێت بگیرێن؛ دیاریکردنی وەرز و ناوچەی کراوە و داخراو بۆ نەھەنگگری؛ و قەدەغەکردنی گرتنی بێچووە شیرخۆرەکان و نەھەنگە مێینەکانی کە بێچوویان لەگەڵدایە. کۆمیسیۆنەکە ھەروەھا فەرمان بە کۆکردنەوەی ڕاپۆرتی ڕاوکردن و تۆمارە ئاماری و بایۆلۆژییەکانی تر دەکات، و بە شێوەیەکی چالاکانە بەشداریی لە لێکۆڵینەوەی نەھەنگدا دەکات، لەوانەش دابینکردنی بوودجە و ھاندانی لێکۆڵینەوەکان، بڵاوکردنەوەی ئەنجامی لێکۆڵینەوە زانستییەکان، و ھاندانی لێکۆڵینەوە لە بابەتی پەیوەندیدار، وەک مرۆڤدۆستانەبوونی ئۆپەراسیۆنەکانی کوشتن.

لە ڕێگەی «ڕاگەیاندنی فلۆریانۆپۆلیس»ی ساڵی ٢٠١٨، ئەندامانی ڕێکخراوەکە گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە ئامانجی ئای دەبلیوو سی پاراستنی نەھەنگەکانە و ئێستا بۆ ھەمیشە پارێزگاری لە شیردەرە دەریایییەکان دەکەن و ڕێگە بە بووژانەوەی ھەموو دانیشتووانی نەھەنگەکان دەدەن بۆ ئاستەکانی پێش نەھەنگگریی پیشەسازی. لە وەڵامدا، ژاپۆن لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ڕای گەیاند، کە بەو پێیەی ئای دەبلیوو سی لە ئەرکی خۆی بۆ ھاندانی ڕاوکردنی بەردەوام، کە یەکێکە لە ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی، شکستی ھێناوە، ژاپۆن ئەندامێتیی خۆی دەکشێنێتەوە و لە تەممووزی ٢٠١٩ەوە دەست بە ڕاوکردنی بازرگانی دەکاتەوە لە ئاوە ھەرێمییەکان و ناوچە ئابوورییە تایبەتەکەیدا، بەڵام چالاکییەکانی نەھەنگگری لە نیوەگۆی باشووردا ڕادەگرێت.

 پێکھاتە و ئەندامێتی 
وێنۆک|300x300پیکسڵ|وڵاتانی ئەندام لە کۆمیسیۆنی نێونەتەوەییی ڕاوکردنی نەھەنگ (بە شین)
ئای دەبلیوو سی بە ڕێککەوتنێکی خۆبەخشانە لە نێوان وڵاتانی ئەندامدا دروست کرا بۆ ئەوەی وەک تاکە دەستەی بەڕێوەبەر کار بکات کە دەسەڵاتی ھەیە لەژێر ڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتی بۆ ڕێکخستنی نەھەنگگریدا کار بکات، کە ڕێککەوتننامەیەکی ژینگەیی نێودەوڵەتییە و لە ساڵی ١٩٤٦ واژوو کراوە بە مەبەستی «دابینکردنی پاراستنی دروستی کۆگاکانی نەھەنگ و بەمەش ڕەخساندنی گەشەپێدانی ڕێکوپێکی پیشەسازیی نەھەنگگری» و جێبەجێکردنی ئامانجە ئابووری و ژینگەیییەکانی. ڕۆڵی کۆمیسیۆنەکە ئەوەیە کە بە شێوەیەکی خولی پێداچوونەوە و ھەموارکردنەوەی خشتەی ڕێککەوتننامەکە بکات، و کۆنترۆڵی ڕەفتاری نەھەنگگری بکات لە ڕێگەی دانانی پاراستنی ھەندێک جۆر؛ دیاریکردنی ناوچەکان وەک پەناگەی نەھەنگ؛ دانانی سنوور بۆ ژمارە و قەبارەی ڕاوەکان؛ دیاریکردنی وەرز و ناوچەی کراوە و داخراو بۆ نەھەنگگری؛ شێواز و چڕیی نەھەنگگری، جۆری ئەو ئامێرانەی کە بەکاردەھێنرێن، شێوازی پێوانەکردن و زۆرترین گەڕانەوەی ڕاو. بەپێی بەڵگەنامە دامەزرێنەرەکەی، ئای دەبلیوو سی ئەرکی پەسەندکردنی ڕێساکانی پێ سپێردراوە «بۆ دابینکردنی پاراستن، گەشەپێدان، و بەکارھێنانی باشترینی سەرچاوەکانی نەھەنگ» بەو مەرجەی کە ئەو ڕێسایانە «دەبێت لەسەر بنەمای دۆزینەوە زانستییەکان بن.»

بارەگای سەرەکیی ئای دەبلیوو سی لە ئیمپینگتۆنە، نزیک کامبریدج، ئینگلتەرا. سکرتارییەتەکە گۆڤاری لێکۆڵینەوە و بەڕێوەبردنی سیتەیسیاکان، ڕاپۆرتەکان، بەیاننامە ڕۆژنامەوانییەکان، و ساڵنامەی کۆبوونەوەکان بڵاودەکاتەوە.
کۆمیسیۆنەکە سێ لیژنەی سەرەکیی ھەیە—زانستی، پاراستن،
و دارایی و بەڕێوەبردن.
لیژنەیەکی تەکنیکی دامەزراوە، بەڵام کۆبوونەوەی وەستاوە.

بەشداریکردن لە ئای دەبلیوو سییدا تەنھا بۆ ئەو وڵاتانە نییە کە بەشداریی لە نەھەنگگریدا دەکەن. ئەندامێتی لە ئای دەبلیوو سییدا لە ساڵی ٢٠٠١ەوە دوو ھێندە بووە و بە تێکڕا ساڵانە نزیکەی شەش وڵات لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٢ بۆ ٢٠٠٨ چوونەتە پاڵ ئای دەبلیوو سی. تا شوباتی ٢٠٢٤، ٨٨ ئەندامی ھەبووە. ئەندامانی ئێستا (٢٠٢٤) بریتین لە: ئانتیگوا و باربوودا، ئەرجەنتین، ئوسترالیا، نەمسا، بەلجیکا، بیلیز، بێنین، بەڕازیل، بولگاریا، کەمبۆدیا، کامیروون، چیلی، چین، کۆلۆمبیا، کۆماری کۆنگۆ، کۆستاریکا، کۆتدیڤوار، کرواتیا، قوبرس، کۆماری چیک، دانیمارک (کە ھەروەھا وەک شانشینێک لەگەڵ دوورگەکانی فارۆ و گرینلاند کار دەکات)، دۆمینیکا، کۆماری دۆمینیکان، ئیکوادۆر، ئێریتریا، ئیستۆنیا، فینلاند، فەرەنسا، گابۆن، گامبیا، ئەڵمانیا، گانا، گرینادا، کۆماری گینیا، گینیا بیساو، ھەنگاریا، ئایسلەند، ھیندستان، ئیرلەند، ئیسرائیل، ئیتاڵیا، کینیا، کۆریای باشوور، کیریباس، لاوس، لیبێریا، لیتوانیا، لۆکسمبۆرگ، مالی، کۆماری دوورگەکانی مارشاڵ، مۆریتانیا، مەکسیک، مۆناکۆ، مەنگۆلیا، مەغریب، ناورو، ھۆڵەندا، نیووزیلەندا، نیکاراگوا، نەرویج، عومان، پالاو، پەنەما، پێروو، پۆڵەندا، پورتوگال، ڕۆمانیا، ڕووسیا، سەینت کیتس و نیڤیس، سەینت لووسیا، سەینت ڤینسەنت و گرینادینز، سان مارینۆ، ساو تۆمێ و پرینسیپی، سێنیگال، سلۆڤاکیا، سلۆڤینیا، دوورگەکانی سولەیمان، ئەفریقای باشوور، ئیسپانیا، سوورینام، سوید، سویسرا، تانزانیا، تۆگۆ، توڤالو، شانشینی یەکگرتوو، ویلایەتە یەکگرتووەکان، و ئوروگوای.

لە ساڵی ٢٠١٢ەوە، ئای دەبلیوو سی لە ساڵە جووتەکاندا، لە مانگی ئەیلوول یان تشرینی یەکەمدا، کۆدەبێتەوە.
کۆبوونەوەکان لە یەک نوێنەری دەنگدەر (کە پێی دەوترێت کۆمیسیۆنەر) لە ھەر وڵاتێکی ئەندام پێکدێت کە لەوانەیە شارەزایان و ڕاوێژکارانیان لەگەڵ بێت. ئەوان بە گشتی زۆر دابەشکەرن—کە دابەشبوونێکی تەواو لەسەر ھەموو پرسە سەرەکییەکان لە نێوان حکوومەتە لایەنگرەکانی نەھەنگگری و لایەنگرەکانیان و وڵاتانی دژە-نەھەنگگریدا نیشان دەدەن. یاساکانی ڕێکارەکانی ئای دەبلیوو سی ڕێگە بە نا-ئەندامان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان دەدات کە ئامادەی کۆبوونەوەکان بن و لەلایەن چاودێرانەوە نوێنەرایەتی بکرێن ئەگەر داواکارییەکی نووسراویان سی ڕۆژ پێش کۆبوونەوەکە پێشکەش بە سکرتێر کردبێت یان ئەگەر ئامادەی کۆبوونەوەکانی پێشوو بووبن. ئەو ڕێکخراوە ناحکوومیانەی کە نووسینگەیان لە زیاتر لە سێ وڵاتدا ھەیە، ھەروەھا دەتوانن ئامادەی کۆبوونەوەکانی ئای دەبلیوو سی بن.

لە ساڵی ٢٠١٢دا، کۆمیسیۆنەکە ڕەزامەندیی دەربڕی کە لە کۆبوونەوەی ساڵانەوە بگۆڕێت بۆ کۆبوونەوەی دوو ساڵانە. لیژنەی زانستی بەردەوامە لە کۆبوونەوەی ساڵانە. لەو ساڵانەی کە ھەردوو کۆبوونەوەکە بەڕێوەدەچن، ماوەی لانیکەم ١٠٠ ڕۆژ لە نێوان ھەردووکیاندا ھەیە. ئەمە بۆ ئەوەیە کات ھەبێت بۆ خوێندنەوە و ھەرسکردنی ڕاپۆرتەکانی کۆبوونەوەی لیژنەی زانستی، پێش ئەوەی کۆبوونەوەی کۆمیسیۆنەکە دەست پێ بکات.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٦