سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر

سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر (بە ئینگلیزی: Airedale Terrier) گەورەترین نەژادی سەگە لە گرووپی تێریەرەکاندا، کە وای لێکردووە نازناوی **"پاشای تێریەرەکان"**ـی پێبدرێت. ئەم نەژادە لە دۆڵی ئێیر (Aire Valley) لە ناوچەی یۆرکشایری ئینگلاند سەریھەڵداوە و لە بنەڕەتدا بۆ ڕاوکردنی سمۆرەی ئاوی (otter) و جورج لە کەنار ڕووبارەکاندا بەکارھاتووە.

ئەم سەگە بە سەگێکی زیرەک، بوێر، و فرەکارە ناسراوە. لە مێژوودا نەک تەنھا وەک ڕاوکەر، بەڵکو وەک سەگی پۆلیس، سەگی سەربازی لە جەنگەکاندا، و ھاوڕێی دڵسۆزی خێزانەکان خزمەتی کردووە.

 مێژوو و بنەچە 
نەژادی سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا لە دۆڵی ڕووباری ئێیر لە یۆرکشایر سەریھەڵدا. کرێکارانی کارگە و جووتیارانی ناوچەکە دەیانویست سەگێکی فرەکارە بەرھەم بھێنن کە بتوانێت لە ئاو و لە وشکانیدا ڕاو بکات. بۆ ئەم مەبەستە، سەگی "ئۆتەرھاند" (Otterhound) کە بۆنی بەھێز و توانای مەلەوانیی ھەبوو، لەگەڵ چەندین جۆری تری تێریەری ئێستالەناوچوو، وەک "تێریەری ڕەش و قاوەیی" (Black and Tan Terrier) تێکەڵ کران.

ئەنجامەکەی سەگێک بوو کە نەک تەنھا لە ڕاوکردنی سمۆرەی ئاویدا لێھاتوو بوو، بەڵکو بۆ ڕاوکردنی مشک و جورج و تەنانەت ئاژەڵی گەورەتریش بەکاردەھات. لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا، ئەم نەژادە بەھۆی بوێری و دڵسۆزییەکەیەوە وەک پەیامنێر و سەگی پاسەوان و فریاگوزاری لە بەرەکانی جەنگدا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنرا.

 تایبەتمەندییە جەستەییەکان 

 جەستە: سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر جەستەیەکی ماسولکەیی، پتەو، و چوارگۆشەیی ھەیە کە لەگەڵ ئەوەی گەورەیە، بەڵام شێوەیەکی ڕێک و جوولەیەکی چالاکانەی ھەیە.
 فەروو: فەرووەکەی دوو چینە: چینی دەرەوەی زبر، ڕەق، و چڕە، لەکاتێکدا چینی ژێرەوەی نەرمترە. ئەم فەرووە تایبەتە وا دەکات کەمترین موو بوەرێنێت.
 ڕەنگ: ڕەنگی ستانداردی بریتییە لە قاوەیی کاڵ (tan) لەسەر سەر، گوێ، قاچ، و بەشی خوارەوەی سک، لەگەڵ زینێکی ڕەش یان خۆڵەمێشیی تۆخ (grizzle) لەسەر پشت و لاشەکانی.
 سەر: سەری درێژ و تەختە، و خاوەنی ڕیش و سمێڵێکی تایبەتە کە شێوەیەکی جیاکەرەوە و بیرمەندانەی پێدەبەخشێت.

 ڕەفتار و کەسایەتی 
سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر بە سەگێکی زۆر زیرەک، بوێر، و پڕ وزە ناسراوە. ئەوان زۆر دڵسۆزن بۆ خێزانەکەیان و حەزیان بە یاری و چالاکییە. ھەرچەندە کەسایەتییەکی سەربەخۆ و ھەندێک جار "سەرڕەق"ـیان ھەیە، بەڵام بە ڕاھێنانی دروست دەبنە ھاوڕێیەکی نایاب و گوێڕایەڵ.

ئەوان بە گشتی لەگەڵ منداڵاندا باش دەگونجێن، بەڵام بەھۆی سروشتی یاریزان و وزە زۆرەکەیانەوە، پێویستە ھەمیشە چاودێری بکرێن. لەگەڵ ئاژەڵەکانی تردا، بەتایبەتی سەگی تر، لەوانەیە ھەندێک جار باڵادەستی بنوێنن، بۆیە کۆمەڵایەتیکردنیان لە تەمەنی توولەییەوە زۆر گرنگە.

 بەخێوکردن و تەندروستی 
ڕاھێنان: بەھۆی زیرەکی و وزە زۆرییەکەیانەوە، پێویستیان بە چالاکیی جەستەیی و مێشکیی ڕۆژانەی زۆر ھەیە. ئەگەر بۆ ماوەیەکی زۆر بێکار بمێننەوە، لەوانەیە تووشی بێزاری بن و ڕەفتاری نەخوازراو نیشان بدەن.

پاکوخاوێنی: فەرووە زبرەکەیان پێویستی بە شانەکردنی ھەفتانە ھەیە بۆ ڕێگریکردن لە گرێگرتن. ھەروەھا بۆ پاراستنی کوالێتیی فەرووەکە، پێویستە ساڵانە چەند جارێک بە شێوازی "دەستلێکردنەوە" (hand-stripping) پاک بکرێتەوە.

تەندروستی: وەک زۆربەی نەژادەکان، ئەم نەژادەش склоنە بۆ ھەندێک کێشەی تەندروستی، وەک کێشەی حەوز (hip dysplasia)، ھەوکردنی پێست (allergies)، و ھەندێک جۆری شێرپەنجە.

 سەرچاوەکان 
لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئەڵمانی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.