كونكەری قامیشی شەكری ئەفریقی

کونکەری قامیشی شەکری ئەفریقی (بە ئینگلیزی: African sugarcane borer، ناوی زانستی: Eldana saccharina) جۆرێکە لە مۆرانە (moth) کە بە یەکێک لە زیانبەخشترین نەخۆشییە کشتوکاڵییەکان دادەنرێت بۆ بەرھەمەکانی وەک قامیشی شەکر و گەنمەشامی لە ئەفریقا.

ئەم مێرووە بە شێوەیەکی سەرەکی لە قۆناغی کرمۆکە (larva)دا زیان دەگەیەنێت، کاتێک خۆی دەخاتە ناو قەدی ڕووەکەکانەوە و تونێلی تێدا لێدەدات، کە دەبێتە ھۆی کەمبوونەوەی بەرچاو لە بەرھەم و کوالێتیی دانەوێڵەکە.

 شرۆڤە و دەرکەوتن 
مۆرانەی پێگەیشتوو (Adult Moth): مۆرانەیەکی قەبارە مامناوەندە و باڵەکانی ڕەنگێکی قاوەیی-کاڵ یان زەردباویان ھەیە، کە یارمەتیی خۆشاردنەوەی دەدات لەناو گەڵا وشکەکاندا. درێژیی باڵەکانی لە نێوان ٣٠-٤٠ میلیمەتردایە. مۆرانەکان شەوگەڕن و بە ڕۆژ خۆیان دەشارنەوە.

کرمۆکە (Larva): قۆناغی زیانبەخشی ئەم مێرووەیە. کرمۆکەکە ڕەنگێکی سپی-کرێمی یان خۆڵەمێشیی کاڵی ھەیە و سەری قاوەییەکی تۆخە. درێژییەکەی دەتوانێت بگاتە نزیکەی ٣٠ میلیمەتر. جەستەیەکی نەرمی ھەیە و بە شەویلکەی بەھێزەوە قەدی ڕووەکەکان کون دەکات.

 سووڕی ژیان 
سووڕی ژیانی ئەم مێرووە لە چوار قۆناغ پێکدێت:

ھێلکە: مێینەکان ھێلکەکانیان لەسەر گەڵای ڕووەکەکە یان لە نزیک بنجی قەدەکەوە دادەنێن.

کرمۆکە: دوای ھەڵھاتن لە ھێلکە، کرمۆکەکان دەستبەجێ دەست دەکەن بە چوونەناو قەدی ڕووەکەکەوە. ئەم قۆناغە وێرانکەرترین قۆناغە و ماوەکەی چەند ھەفتەیەک دەخایەنێت.

پووشکە: کاتێک کرمۆکە بە تەواوی گەشە دەکات، لەناو قەدی ڕووەکەکە یان لەناو خاکدا خۆی دەکاتە پوupa.

مۆرانەی پێگەیشتوو: دوای ماوەیەک، مۆرانە پێگەیشتووەکە لە پوupaکە دێتە دەرەوە بۆ ئەوەی جووت بێت و سووڕەکە دووبارە بکاتەوە. ماوەی ژیانی مۆرانەی پێگەیشتوو کورتە و تەنھا بۆ زاوزێکردنە.

 زیانە کشتوکاڵییەکان 
وێنۆک|قامیشی شەکر

کونکەری قامیشی شەکر بە یەکێک لە مەترسیدارترین زیانبەخشەکان بۆ چەندین جۆری دانەوێڵە لە ئەفریقا دادەنرێت. زیانە سەرەکییەکانی بریتین لە:

 کونەڕێ (تونێل Tunnel) لێدان: کرمۆکەکە کونەڕێ لەناو قەدی ڕووەکەکەدا لێدەدات، کە دەبێتە ھۆی پچڕانی ڕێڕەوی گواستنەوەی ئاو و خۆراکی ڕووەکەکە.
 کەمکردنەوەی بەرھەم: ڕووەکە تووشبووەکان لاواز دەبن، گەشەیان دەوەستێت، و بڕی بەرھەمی دانەوێڵە یان شەکر بە شێوەیەکی بەرچاو کەم دەکات.
 شکانی قەد (Deadheart): زۆرجار قەدی ڕووەکەکە لە شوێنی کونکردنەکەدا دەشکێت، کە پێی دەوترێت "دڵی مردوو".
 ھەوکردنی لاوەکی: کونەکان ڕێگە بۆ کەڕوو و بەکتریای زیانبەخشی تر خۆش دەکەن کە بێنە ناو ڕووەکەکەوە و زیانی زیاتر بگەیەنن.

جگە لە قامیشی شەکر، ھێرش دەکاتە سەر بەرھەمەکانی تری وەک گەنمەشامی، جۆ، برنج، و چەندین جۆری تری گژوگیای گەورە.

 بەرگیری و بەڕێوەبردن 
بەرگیریکردنی ئەم ئافاتە قورسە چونکە کرمۆکەکان زۆربەی کات لەناو قەدی ڕووەکەکەدا پارێزراون. چەندین ڕێگا بۆ بەڕێوەبردنی بەکاردەھێنرێت:

بەرەنگاربوونەوەی زیندەیی: بەکارھێنانی دوژمنی سروشتی، وەک جۆرەھا مێروولە و زەردەواڵەی مشەخۆر کە ھێرش دەکەنە سەر ھێلکە و کرمۆکەکانی.

ڕێکارە کشتوکاڵی: لێکردنەوە و لەناوبردنی پاشماوەی ڕووەکە تووشبووەکان دوای دروێنە بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی پووشکەکان.

بەرگریی بۆماوەیی: چاندنی ئەو جۆرە ڕووەکانەی کە بە شێوەیەکی سروشتی بەرگرییان لەم ئافاتە زیاترە.

بەرەنگاربوونەوەی کیمیایی: بەکارھێنانی قڕکەرە کیمیاییەکان، ھەرچەندە زۆرجار کاریگەرییان سنووردارە و زیانی ژینگەیی ھەیە.

 سەرچاوەکان 
لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.