ھەڵمەتی بارزانی دژ بە جاشەکان

ھەڵمەتی بارزانی دژ بە جاشەکان ھەڵمەتێک بوو دژی گرووپە خێڵەکییە پشتیوانکراوەکانی عێراق لە ماوەی ساڵانی ١٩٦٠-١٩٦٢، کە بە شێوەیەکی گشتی بە "جاش" لە ھەرێمی کوردستانی عێراق ناسراوە. ھێزەکانی مستەفا بارزانی شەڕیان لەگەڵ ھۆزە کوردییە ڕکابەرەکان کرد کە لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە چەکدار و پاڵپشتی دەکران. قاسم چەکی بۆ سەرکردەکانی جاش دابین کرد یەکێکیان شێخ ڕەشید بوو لە هۆزی لاولان.

بۆ لاوازکردنی بارزانی، عەبدولکەریم قاسم سەرکردەی عێراق ھاوپەیمانیی لەگەڵ دووژمنە خێڵەکییەکانی بارزانی کرد و پڕ چەکیانی کرد، لەوانە زێباری، سوورچی، ھەرکی، برادۆستی، لاولان، خۆشناو و ئەوانی دیکە.* Sarkees, Meredith Reid; Dixon, William R. A Guide to Intra-state Wars: An Examination of Civil, Regional, and Intercommunal Wars, 1816–2014. CQ Press, 2016. ISBN 978-1-4833-8447-4.


بارزانی وەڵامی دایەوە و ئەم ھۆزە ڕکابەرانەی کردە ئامانج و دووژمنە سەرەکییەکانی وەک ئەحمەد محەممەد ئاغا، سەرۆکی عەشیرەتی زێباری لەناوبرد و شەڕی توندی لەدژی عەشیرەتەکانی ھەرکی و سوورچی و برادۆست ئەنجامدا. بارزانی بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە زیاتر لە ٣٠٠٠ مەرگی بەسەر دووژمنەکانیدا سەپاندووە، زیانەکان بە قورس ھەژمار دەکران.

لە سەرەتای ساڵی ١٩٦١ ھێزەکانی بارزانی ناوچە ستراتیژییەکانیان کۆنترۆڵکردەوە لەوانە زاخۆ، بەمەش کۆنتڕۆڵی کورد فراوانتر بوو.Dabrowska, Karen & Hann, Geoff.

ئەو عەشیرەتانەی شانبەشانی حکوومەتی عێراق شەڕیان دەکرد، کە لەلایەن زۆرێک لە کوردەکانەوە بە "جاش" ناسراون، بە شێوەیەکی بەرفراوان بە خیانەتکار سووکایەتییان پێدەکرا.Seddon, David.

ململانێکان دوای ئەوەی ھەوڵەکانی حکوومەت بۆ سەپاندنی چاکسازیی زەوی و باج لە ناوچە کوردستانییەکان لەلایەن سەرکردە عەشیرەتەکانەوە ڕەتکرایەوە و یاخیبوونێکی فراوانتری لێکەوتەوە.Degli Esposti, Nicola.Marr, Phebe.

لە بەھاری ساڵی ١٩٦١ ھێزەکانی بارزانی پێشڕەویی بەرچاویان کرد و ھۆزەکانی ڕکابەریان گۆشەگر کرد و ھاوپەیمانێتییەکانیان تێکشکا.

چەسپاندنی دەسەڵاتی بارزانی بووە ھۆی بەرزبوونەوەی گرژی لەگەڵ عەبدولکەریم قاسم، کە بە ئاشکرا بێڕێزی بە بارزانی و ناسیۆنالیزمی کوردی دەکرد.

ئەو ململانێیە شەڕی بە وەکالەت لە نێوان ھێزە ناسیۆنالیستە کوردییەکان و حکوومەتی عێراقدا بوو، کە ھۆزە کوردە ڕکابەرەکانیان وەک وەکیل بەکارھێنا.

 تیرۆرکردنەکان 
لەو ماوەیەدا تیرۆرە سەرەکییەکان ڕوویانداوە، لەوانە کوشتنی ئەحمەد محەممەد ئاغا و کوشتنی سادق میرانی خۆشناو، کە پارتی دیموکراتی کوردستان تاوانبار بوو، لە ئەنجامدا ئیبراھیم ئەحمەد دەستگیرکرا و دواتر ئازادکرا.

لە ١٩٦١ بارزانی بەرپرسانی حکوومەتی لە ناوچە کوردستانییەکان دەرکرد و ئاگادارکردنەوەی کۆتاییی بۆ بەغدا دەرکرد و داوای ئۆتۆنۆمی کوردیی کرد.Ibp Inc. Kurdistan Business Law Handbook, 2012, p. 14

 پەرەسەندن بۆ ململانێی ڕاستەوخۆ لەگەڵ عێراق 
لە ھاوینی ١٩٦١، بارزانی لە نزیکەوە لەگەڵ یاخیبووانی خێڵەکی لە باکووردا کاری دەکرد لە کاتێکدا ھێرشەکانی بۆ سەر ھێزەکانی جاش زیاد دەکرد کە دڵسۆز بوون بە بەغدا. لە مانگی ئەیلوولدا شەڕەکان توندتر بوون کاتێک ھۆزێکی ناوخۆیی (ئەرکۆ) ھێرشیان کردە سەر ستوونی سووپای عێراق، ئەمەش بووە ھۆی وەڵامدانەوەی ڕاستەوخۆی حکوومەت. عەبدولکەریم قاسم فەرمانی ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر سەنگەرەکانی بارزانی دەرکرد، پاڵنەرەکەی لە نزیک سنوور ڕاگرت.Fadel, Kamaran Palani. ئەوەی وەک گرژیی ناڕاستەوخۆ دەستی پێکرد، گۆڕا بۆ ململانێی ئاشکرا و سەرەتای شەڕی یەکەمی عێراق-کورد (شۆڕشی ئەیلوول) بوو.

 سەرچاوەکان 

پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٦٠
پۆل:مێژووی کورد
پۆل:زاخۆ
پۆل:ململانێی کورد و عێراق
پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق
پۆل:ململانێکانی ١٩٦١
پۆل:١٩٦١ لە عێراق
پۆل:سەربزێوییەکانی عێراق
پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی پێشمەرگە
پۆل:شەڕەکان
پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:مێژووی باشووری کوردستان