زەید شاکر

ئیمام زەید شاکر (بە ئینگلیزی: Imam Zaid Shakir؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئایاری ١٩٥٦)یەکێکە لە دیارترین و کاریگەرترین زانایانی موسڵمانی ئەفریقی-ئەمریکی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ئەو ھاودامەزرێنەری **کۆلێژی زەیتوونە**یە، کە یەکەمین کۆلێژی باوەڕپێکراوی ئیسلامییە لە ئەمریکا. ئیمام زەید بە تێکەڵکردنی زانستە کلاسیکییە ئیسلامییەکان لەگەڵ تێگەیشتنێکی قووڵ لە کێشە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی ئەمریکا ناسراوە، بەتایبەتی لە بواری دادپەروەریی ڕەگەزی و مافە مەدەنییەکاندا.

 ژیانی سەرەتایی و موسڵمانبوون 
زەید شاکر لە خێزانێکی ئەفریقی-ئەمریکیدا لە شاری بێرکلی لە کالیفۆرنیا لەدایک بووە، بەڵام لە ژینگەیەکی ناجێگیردا لە شاری نیو بریتن لە ویلایەتی کەنەتیکەت گەورە بووە. لە ساڵی ١٩٧٧، لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا، دوای گەشتێکی ڕۆحی و لێکۆڵینەوەیەکی قووڵ، ئایینی ئیسلامی ھەڵبژارد. موسڵمانبوونی وەرچەرخانێکی گەورە بوو لە ژیانیدا و کردی بە کەسێک کە ژیانی بۆ تێگەیشتن و خزمەتکردنی ئایینەکەی تەرخان کرد.

 گەشتی زانستی و خوێندن 
ئیمام زەید ڕێچکەیەکی خوێندنی ناوازەی بڕیوە کە ھەم خوێندنی ئەکادیمیی ڕۆژاوایی و ھەم خوێندنی کلاسیکیی ئیسلامی لەخۆدەگرێت.

خزمەتی سەربازی: دوای موسڵمانبوونی، چووە ناو ھێزی ئاسمانیی ئەمریکاوە و وەک یاریدەدەری ڕێنیشاندەری ئایینی (Chaplain) خزمەتی کرد. ئەمەش یەکەم ئەزموونی بوو لە کاری ڕێنمایی ئایینیدا.

خوێندنی ئەکادیمی: بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا لە زانکۆی ئەمریکی لە واشنتۆن بەدەستھێنا، بە "Summa Cum Laude"، کە زاراوەیەکی لاتینییە و بە واتای "بەرزترین پلەی شەرەف" دێت و تەنھا بەو خوێندکارانە دەدرێت کە زیرەکترینن. دواتریش بڕوانامەی ماستەری لە زانستە سیاسییەکاندا لە زانکۆی ڕاتگێرز وەرگرت.

خوێندنی کلاسیکی لە سووریا: گرنگترین وێستگەی خوێندنی، ئەو حەوت ساڵە بوو کە لە دیمەشقی پایتەختی سووریا بەسەری برد. لەوێ، لەسەر دەستی گەورەترین زانایانی شام، زانستە کلاسیکییەکانی ئیسلامی خوێند، وەک:
 زمانی عەرەبی: بە ھەموو لقەکانییەوە (نەحو، سەرف، بەلاغە).
 زانستەکانی قورئان: تەفسیر و ئوسوڵی تەفسیر.
 زانستەکانی فەرموودە: ئوسوڵی فەرموودە و شیکردنەوەی فەرموودە.
 فیقە (شەریعەت) و ئوسوڵی فیقە: بنەماکانی یاسادانانی ئیسلامی.
 عەقیدە (بیروباوەڕ) و تەزکییە (پاککردنەوەی دڵ).

ئەم گەشتە زانستییە قووڵە وای کرد کە ببێتە پردێک لە نێوان کەلەپووری کلاسیکیی ئیسلامی و واقیعی مۆدێرنی ڕۆژاوادا.

 ژیانی پیشەیی و دامەزراندنی کۆلێژی زەیتوونە 
دوای گەڕانەوەی بۆ ئەمریکا، ئیمام زەید بووە یەکێک لە دەنگە ھەرە دیارەکانی کۆمەڵگەی موسڵمانان. لە ساڵی ١٩٩٦، لەگەڵ **حەمزە یوسف**دا، پەیمانگای زەیتوونەیان دامەزراند. ئەم پەیمانگایە لە ساڵی ٢٠٠٩ بووە کۆلێژی زەیتوونە و لە ساڵی ٢٠١٥دا متمانەی ئەکادیمیی (Accreditation) فەرمی وەرگرت.

متمانەی ئەکادیمی (Accreditation): پرۆسەیەکە کە تێیدا دەزگایەکی فەرمیی پەروەردەیی دان بە بڕوانامەکانی زانکۆ یان کۆلێژێکدا دەنێت، کە ئەمەش وا دەکات بڕوانامەکانی لەسەر ئاستی نیشتمانی و نێودەوڵەتی بەھێز بن.

ئیمام زەید وەک سەرۆکی دەستەی ئەمیندارانی کۆلێژەکە خزمەت دەکات و ڕۆڵێکی سەرەکیی ھەیە لە داڕشتنی فەلسەفەی کۆلێژەکە، کە بریتییە لە پێگەیاندنی خوێندکارانێک کە ھەم زانای ئایینی بن و ھەم ھاووڵاتیی چالاک و بەرھەمدار بن لە کۆمەڵگەکانیاندا.

 ڕوانگە فیکری و کۆمەڵایەتییەکان 
وێنۆک|ئیمام زەید شاکر (لای ڕاست) لەگەڵ حەبیب عومەر کوڕی حافیز لە ئۆکلاند، کالیفۆرنیا، ساڵی ٢٠١١.

ئیمام زەید شاکر بە بۆچوونە قووڵ و ھاوسەنگەکانی ناسراوە.

ڕەخنە لە وشەگەرایی و مۆدێرنیزم: ئەو ڕەخنە لە دوو ئاڕاستەی توندڕەو دەگرێت: یەکەمیان وشەگەرایی (Literalism)، کە تەنھا پابەندی مانا ڕووکەشییەکەی دەقەکانە بەبێ تێگەیشتن لە مەبەست و ڕۆحی شەریعەت. دووەمیان مۆدێرنیزمی توندڕەو، کە ھەوڵدەدات ئیسلام بە شێوەیەک بگۆڕێت کە لەگەڵ ھەموو بەھا مۆدێرنەکاندا بگونجێت، تەنانەت ئەگەر لەگەڵ بنەما نەگۆڕەکانی ئایینیشدا دژ بێت. ئەو بانگەواز بۆ ڕێبازێکی ناوەند دەکات کە لەسەر بنەمای زانستە کلاسیکییەکان دامەزراوە.

چالاکوانی بۆ مافە مەدەنییەکان: وەک موسڵمانێکی ئەفریقی-ئەمریکی، ئیمام زەید بەشێکی گەورەی کارەکانی بۆ بەرگریکردن لە مافی ڕەشپێستەکان و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕەگەزپەرستی تەرخان کردووە. ئەو یەکێک بوو لە پشتیوانە سەرەکییەکانی بزووتنەوەی «ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە» (Black Lives Matter) و بەردەوام جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە دادپەروەریی کۆمەڵایەتی بەشێکی دانەبڕاوە لە پەیامی ئیسلام.

دیدگای بۆ ڕۆڵی موسڵمانان لە ڕۆژاوادا: ئیمام زەید پێی وایە کە موسڵمانانی ڕۆژاوا نابێت وەک کەمینەیەکی گۆشەگیر بژین، بەڵکو دەبێت ببنە **"موسڵمانی ڕەسەن" (Indigenous Muslims)**ی ئەو وڵاتانە؛ واتە ببنە بەشێکی چالاک و بەرھەمدار لە کۆمەڵگەکانیاندا و خزمەت بە وڵاتەکانیان بکەن.

 بەرھەمە دیارەکان 
ئیمام زەید نووسەر و وتارنووسێکی بەتوانایە.

Where I'm Coming From: The Year in Review (٢٠١٠) (لە کوێوە ھاتووم: کورتەی ساڵ) – کۆمەڵەوتارێکە دەربارەی ڕووداوەکانی ساڵ.

Scattered Pictures: Reflections of An American Muslim (٢٠٠٥) (وێنە پەرشوبڵاوەکان: تێڕامانەکانی موسڵمانێکی ئەمریکی)

Treatise for the Seekers of Guidance (وەرگێڕان و شیکردنەوە) (نامیلکەیەک بۆ گەڕیدە بەدوای ڕێنماییدا)

 پێگە و کاریگەری 
ئیمام زەید شاکر بە یەکێک لە «کاریگەرترین زانایانی موسڵمانی ڕۆژئاوا» دادەنرێت. لە ساڵی ٢٠١٦، ڕۆژنامەنووسی بەناوبانگی نیویۆرک تایمز، کریس ھیجز، وەسفی کرد وەک «کاریگەرترین دەسەڵاتی ئیسلامی ئەفریقی-ئەمریکی.» ڕۆڵی ئەو لە دامەزراندنی کۆلێژی زەیتوونە و کارەکانی لە بواری دادپەروەریی کۆمەڵایەتیدا، کردی بە یەکێک لە دەنگە ھەرە گرنگ و ڕەسەنەکانی ئیسلام لە ئەمریکای ھاوچەرخدا.

 سەرچاوەکان 

پۆل:زانایانی موسڵمانی ئەمریکی
پۆل:خەڵکی ئەفریقی-ئەمریکی
پۆل:چالاکوانانی مافەکانی مەدەنیی ئەمریکی
پۆل:دامەزرێنەرانی کۆلێژ
پۆل:کەسایەتییە زیندووەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا
پۆل:موسڵمانە سوننییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان
پۆل:چالاکوانە موسڵمانە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پۆل:زیندووان
پۆل:چاکسازە مسوڵمانەکان
پۆل:شەرعزانە شافعییەکان