یوسف کوڕی ئیبن جەوزی

موحییەددین ئەبولموزەففەر یوسف کوڕی جەمالەددین ئەبولفەرەج عەبدولڕەحمان کوڕی عەلی (بە عەرەبی: محيي الدين أبو المظفر يوسف بن عبد الرحمن بن الجوزي؛ ٥٨٠کـ/١١٨٥ز – ٦٥٦کـ/١٢٥٨ز)، ناسراو بە یوسف کوڕی ئیبن جەوزی، مێژوونووس، واعیز، فەقیھ و یەکێک بوو لە زانا دیارەکانی بەغدا لە سەردەمی عەباسیدا. ئەو بچووکترین کوڕی زانای گەورە ئیبن جەوزی بوو و یەکێک بوو لەو زانایانەی کە لە کاتی داگیرکردنی بەغدا لەلایەن مەغۆلەکانەوە شەھید کرا.

 ژیان و پیشەی زانستی 
یوسف لە ساڵی ٥٨٠ی کۆچی (١١٨٥ی زایینی) لە بەغدا لەدایک بووە. ھەر لە منداڵییەوە لەسەر دەستی باوکی و زانایانی تری بەغدا دەستی بە خوێندن کرد. دوای کۆچی دوایی باوکی لە ساڵی ٥٩٧ی کۆچیدا، یوسف جێگەی ئەوی گرتەوە لە وتاردان و وانەوتنەوەدا و ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد.

پایە زانستییەکەی وای لێکرد کە بکرێتە مامۆستا لە قوتابخانە گەورەکانی وەک نیزامییە. دواتر، کاتێک خەلیفە موستەنسیر بیللا قوتابخانەی موستەنسەرییەی دامەزراند، کە بە گەورەترین زانکۆی ئەو سەردەمە دادەنرا، یوسف کوڕی ئیبن جەوزی وەک مامۆستای فیقھی حەنبەلی لەوێ دەستنیشان کرا.ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٢٣، ل. ٣٧٣.

جگە لە وانەوتنەوە، خەلیفەکانی عەبباسی وەک باڵیۆز (نێردە) دەیاننارد بۆ لای فەرمانڕەواکانی وڵاتانی تر، وەک شام و میسر.

 ستایشی زانایان 

ئیبن ساعی، مێژوونووس، ئامادەی وتارەکانی بووە و دەڵێت: «واعیزێکی قسەزان و ڕەوانبێژ بوو، خەڵکێکی زۆر ئامادەی دانیشتنەکانی دەبوون».

ئیمامی زەھەبی بە "شێخی حەنبەلییەکان" وەسفی دەکات و دەڵێت: «پێشەوایەکی بەڕێز، وتاربێژ و زانایەکی بەتوانا بوو».ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٢٣، ل. ٣٧٢.

 بەرھەمەکان 
یوسف کوڕی ئیبن جەوزی خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگ بووە، لەوانە:

معادن الإبريز في تفسير الكتاب العزيز: تەفسیرێکی قورئانە.

الإيضاح لقوانين الاصطلاح: پەرتووکێکە لە بواری زاراوەسازی.

مرآة الزمان: ئەمە کورتکراوە و پوختەی کتێبە گەورەکەی باوکیەتی (المنتظم في تاريخ الملوك والأمم) کە خۆی ناوی ناوە "ئاوێنەی زەمان".

 کۆچی دوایی 
کاتێک ھۆلاکۆ خانی مەغۆل لە ساڵی ٦٥٦ی کۆچی (١٢٥٨ی زایینی) شاری بەغدای داگیر کرد، کۆمەڵکوژییەکی گەورەی ئەنجام دا. یوسف کوڕی ئیبن جەوزی لەگەڵ سێ کوڕەکەیدا (عەبدوڵڵا، عەبدولڕەحمان، عەبدولکەریم) و زۆرێک لە زانایان و پیاوماقووڵانی شارەکە، لەلایەن سوپای مەغۆلەوە بە شێوەیەکی دڕندانە کوژران.ئیبن کەسیر، البدایە والنھایە، بەرگی ١٣، ل. ٢٠١.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی حەنبەلی
پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان
پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی سێزدەیەم
پۆل:قوربانیانی داگیرکاریی مەغۆل
پۆل:خەڵکی بەغدا
پۆل:لەدایکبووانی ١١٨٥
پۆل:مردووەکانی ١٢٥٨