ئەبوو زەکەریا تکریتی

تاجەددین ئەبوو زەکەریا یەحیا کوڕی ئەبیلقاسم تکریتی (بە عەرەبی: تاج الدین أبو زکریا یحیی بن أبی القاسم الثعلبي التکریتی؛ ٥٣١کـ/١١٣٦ز - ٦١٦کـ/١٢١٩ز) فەقیھێکی دیاری شافیعی، قازی، زمانزان و شاعیرێکی عێراقی بوو لە سەدەی شەشەمی کۆچیدا. ئەو یەکێک بوو لە زانا گشتگیرەکان کە لە بوارەکانی تەفسیر، نەحو، زمان و ئەدەبدا شارەزاییەکی قووڵی ھەبوو.

 ژیان و خوێندن 
ئەبوو زەکەریا لە ١ی موحەڕەمی ساڵی ٥٣١ی کۆچی لە شاری تکریت لەدایک بووە. خوێندنی سەرەتایی لەلای باوکی دەست پێکردووە و قورئان و بنەماکانی ئەدەبی لێ فێر بووە. دواتر بۆ خوێندنی فەرموودە چووەتە لای عەبدولڕەحمان کوڕی ئەحمەد بەلخی. پاشان گەشتی کردووە بۆ بەغدا و لەوێ لەسەر دەستی زانایانی گەورەی وەک ئەبوو نەجیب سھرەوەردی و ئیبن خەشاب زانستەکانی فیقھ و ئەدەبی خوێندووە.

 کار و پلەوپایە 
دوای تەواوکردنی خوێندن، گەڕایەوە بۆ تکریت و بۆ ماوەیەکی درێژ پۆستی قازیی ئەو شارەی بەدەستەوە بوو، ھاوکات وانەی دەوتەوە و فەتوای دەدا. بەھۆی پایە بەرزی زانستییەوە، لەلایەن خەلافەتی عەباسییەوە بانگھێشتی بەغدا کرایەوە و لە ساڵی ٦٠٧ی کۆچیدا کرا بە مامۆستای قوتابخانەی نیزامییەی بەغدا، کە بەناوبانگترین زانکۆی ئەو سەردەمە بوو. تا ساڵی ٦١٤ی کۆچی لەم پۆستەدا مایەوە و دواتر لە کارەکەی دوورخرایەوە. پاش ئەوە، ڕووی کردە خانەقای شێخ الشیوخ و تا کۆچی دوایی لەوێ مایەوە.

ئیبن شەعاری موسڵی وەسفی دەکات و دەڵێت: «شێخێکی زیرەک و لە قسەکردندا لەسەرخۆ و لە دانیشتندا کەسێکی ڕووخۆش بوو. شێوازی دەربڕینی جوان و قسەکانی شیرین بوون و خاوەن شکۆ و ھەیبەت بوو».

 بەرھەمەکان 
ئەبوو زەکەریا تکریتی خاوەنی چەندین بەرھەمی بەنرخ بووە، لەوانە:

 تفسير القرآن العزيز: تەفسیرێکی گەورەی قورئانە کە لە بیست بەرگ پێکھاتووە.
 الاختصاص في التاريخ الخاص: پەرتووکێکی مێژووییە لە شەش بەرگدا، کە تێیدا باسی ژیانی مامۆستا و قوتابی و خزم و کەسەکانی خۆی کردووە.

 الحقير النافع على مذهب ابن شافع: لە فیقھی شافیعیدا.

اللُّهنَة في إزالة الُُكنَة: لە زانستی نەحودا.

 التقريب في بضاعة الأديب: دەربارەی ھونەری شیعر و عەرووز و قافیە.

ھەروەھا خاوەنی چەندین هۆنراوە و نامە و نووسینی دیکە بووە.

 کۆچی دوایی 
ئەبوو زەکەریا تکریتی لە شەوی دووشەممە، ٨ی ڕەمەزانی ساڵی ٦١٦ی کۆچی، لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا، لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی شونیزییە بە خاک سپێردرا.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی  وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی شافیعی
پۆل:قازییەکان
پۆل:شاعیرانی عێراقی
پۆل:زمانزانانی عەرەب
پۆل:مامۆستایانی قوتابخانەی نیزامییە
پۆل:لەدایکبووانی ١١٣٦
پۆل:مردووەکانی ١٢١٩