سەگی ھاسکیی بچکۆلەی ئەلاسکایی

سەگی ھاسکیی بچکۆلەی ئەلاسکایی (کلی کای) (بە ئینگلیزی: Alaskan Klee Kai) نەژادێکی سەگی بچووکی جۆری سپیتزە کە لە ویلایەتی ئەلاسکا لە ئەمریکا پەرەی پێدراوە. ئەم نەژادە بە مەبەستی دروستکردنی ھاوڕێیەکی قەبارە بچووک دروست کراوە کە لە ڕووکەشدا بە تەواوی لە ھاسکیی ئەلاسکایی بچێت، بەڵام بە قەبارەیەکی بچووکتر و وزەیەکی کەمتر کە بۆ ژیانی ناوماڵ گونجاو بێت.

ناوی "کلی کای" لە زمانی ئەتاباسکی ئینیوتەوە وەرگیراوە و بە واتای "سەگی بچووک" دێت. ئەم سەگە بە زیرەکی، چالاکی، و دڵسۆزییەکەی بۆ خێزانەکەی ناسراوە.

 مێژوو و پەرەپێدان 
نەژادی ھاسکیی بچکۆلەی ئەلاسکایی لە ساڵانی ١٩٧٠ـەکاندا لەلایەن خانمێکەوە بە ناوی "لیندا سپارلین" (Linda Spurlin) لە شاری واسیلا لە ئەلاسکا پەرەی پێدرا. سپارلین دوای ئەوەی ھاسکییەکی بچووک و نائاسایی بینی، بڕیاریدا نەژادێک دروست بکات کە ھەمان جوانیی ھاسکیی ھەبێت، بەڵام بە قەبارەیەکی بچووکتر وەک سەگی ھاوڕێ، بەبێ ئەوەی کێشەی بۆماوەیی وەک کورتەباڵایی (dwarfism)ـی ھەبێت.

بۆ گەیشتن بەم ئامانجە، سپارلین بە وردی چەندین نەژادی تێکەڵ کرد، لەوانە ھاسکیی سیبیری، ھاسکیی ئەلاسکایی، سەگی شیپەرکی (Schipperke) بۆ بچووککردنەوەی قەبارە، و سەگی ئیسکیمۆی ئەمریکی بۆ زیادکردنی ھەندێک تایبەتمەندی. لە ساڵی ١٩٩٧ـدا، نەژادەکە بە فەرمی لەلایەن "یەکێتیی یانە سەگەوانییەکان" (United Kennel Club - UKC)ـەوە دانپێدانرا.

 تایبەتمەندییە جەستەییەکان 
کلی کای بە تەواوی وەک وەشانی بچووککراوەی ھاسکی دەردەکەوێت. سێ قەبارەی فەرمیی ھەیە:

قەبارەی یاری (Toy): باڵای تا ٣٣ سم.

قەبارەی بچووک (Miniature): باڵای لە ٣٣ سم بۆ ٣٨ سم.

قەبارەی ستاندارد (Standard): باڵای لە ٣٨ سم بۆ ٤٣ سم.

ڕووخسار: دیارترین تایبەتمەندییان ماسکێکی ڕوونی سەر ڕووخساریانە کە دەبێت ڕەنگی جیاواز بێت لە ڕەنگی فەرووەکەیان.

چاوەکان: چاویان دەتوانێت ھەر ڕەنگێک بێت، لە شین و قاوەییەوە تا دوو ڕەنگی (heterochromia).

فەروو و ڕەنگ: فەروویان دوو چینە و چڕە. سێ ڕەنگی سەرەکییان ھەیە: ڕەش و سپی، خۆڵەمێشی و سپی، و سوور و سپی.

 ڕەفتار و کەسایەتی 

زیرەک و چالاک: کلی کای سەگێکی زۆر زیرەک و پڕ وزەیە، بەڵام بە بەراورد لەگەڵ ھاسکیی سیبیری، وزەی کەمترە و پێویستیی بە ڕاھێنانی جەستەیی مامناوەند ھەیە.

وریا و گومان لە نامۆکان: بە سروشت بەرامبەر کەسانی نامۆ زۆر بە ئاگا و گومانکارن، ئەمەش وایان لێدەکات ببنە سەگی پاسەوانی زۆر باش (watchdog).

دڵسۆز و قسەکەر: زۆر دڵسۆزن بۆ خێزانەکەیان. ھەروەھا بەوە ناسراون کە "قسەکەر"ن و چەندین جۆری دەنگی جیاواز دەردەکەن بۆ دەربڕینی ھەستیان، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی زۆر ناوەحێن.

 بەخێوکردن و تەندروستی 

ڕاھێنان: پێویستیان بە پیاسەی ڕۆژانە و چالاکیی مێشکی ھەیە بۆ ئەوەی دڵخۆش بن. بەھۆی قەبارە بچووکەکەیانەوە، بۆ ژیانی شوقەش گونجاون، بە مەرجێک چالاکیی پێویستیان پێبکرێت.

پاکوخاوێنی: فەرووە دوو چینەکەیان ساڵانە دوو جار بە زۆری دەوەرێت ("blow their coat") و لەو کاتانەدا پێویستیان بە داھێنانی ڕۆژانە ھەیە.

تەندروستی: بە گشتی نەژادێکی تەندروستن، بەڵام ھەندێک کێشەی بۆماوەیی لەوانەیە تێیاندا دەربکەوێت، وەک نەخۆشیی دڵ، کێشەی جگەر، و کەمبوونەوەی فاکتەری حەوتی خوێن مەیین (Factor VII deficiency).

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:نەژادەکانی سەگ
پۆل:نەژادەکانی سەگی ئەمریکا
پۆل:نەژادە سپیتزەکان