عەبدولحەق ئیشبیلی

ئەبوو محەممەد عەبدولحەق کوڕی عەبدولڕەحمان کوڕی عەبدوڵڵا ئەزدی ئیشبیلی (بە عەرەبی: أبو محمد عبد الحق بن عبد الرحمن الأزدي الإشبيلي؛ ٥١٠کـ/١١١٦ز - ٥٨١کـ/١١٨٥ز)، ناسراو بە ئیبن خەڕات، یەکێکە لە گەورەترین ئیمام و حافزەکانی فەرموودە لە ئەندەلوس. ئەو فەقیھ، مێژوونووس و زانایەکی دیاری ڕێبازی زاھیری بوو کە بەھۆی کارە نایابەکانی لە بواری فەرموودەدا ناوبانگێکی گەورەی دەرکرد.

 ژیان و پایەی زانستی 
ئیبن خەڕات لە ساڵی ٥١٠ی کۆچی لە شاری ئیشبیلییە (سێڤیلیای ئێستا) لە ئەندەلوس لەدایک بووە. ھەر لەوێ زانستە سەرەتاییەکانی خوێندووە و لەسەر دەستی گەورەترین زانایانی سەردەمی خۆی، وەک باوکی و قازی ئەبووبەکر کوڕی عەرەبی، زانستی وەرگرتووە. دواتر بۆ ماوەیەک ڕووی لە شاری بجایە (لە جەزائیری ئێستا) کرد و تا کۆچی دوایی لەوێ مایەوە.

ئەو بە یەکێک لە ستوونەکانی زانستی فەرموودە لە سەردەمی خۆیدا دادەنرێت. زانایان بە شێوەیەکی فراوان ستایشیان کردووە:

ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «ئەو ئیمام، زانای گەورە، حافزی ڕەخنەگر، و شێخی ئیسلام بوو... یەکەم کەس بوو لە ئەندەلوس کە گرنگییەکی وای بە زانستی فەرموودە دا».ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٢١، ل. ١٩٧.

ئیبن دیحیە کەلبی دەڵێت: «حافزێکی زانا بوو، شارەزای ڕیجال (ژیاننامەی گێڕەوەکان) و ڕەخنەی فەرموودە بوو».ھەمان سەرچاوە، ل. ٢٠١.

ئەو یەکێک بوو لە دیارترین زانایانی ڕێبازی زاھیری لە دوای ئیبن حەزم.

 بەرھەمەکان 
ئیبن خەڕات خاوەنی چەندین بەرھەمی یەکجار گرنگە کە بوونەتە سەرچاوەی سەرەکی بۆ زانایانی دوای خۆی، بەتایبەتی لە بواری فەرموودەدا:

 الأحكام الكبرى، الوسطى، و الصغرى: زنجیرەیەک کتێبە کە تێیدا فەرموودەکانی تایبەت بە حوکمە شەرعییەکانی کۆکردووەتەوە. پەرتووکی "الأحكام الصغری" بە یەکێک لە باشترین و پوختترین کتێبەکانی ئەم بوارە دادەنرێت.
 العاقبة في ذكر الموت: پەرتووکێکە لەربارەی ئامۆژگاری و باسی مردن و ڕۆژی دوایی.
 الجمع بين الصحيحين: پەرتووکێکە کە فەرموودەکانی سەحیحی بوخاری و موسلیمی تێدا کۆکردووەتەوە.

 كتاب التهجد

 کۆچی دوایی 
ئیبن خەڕات لە ساڵی ٥٨١ی کۆچی، لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا، لە شاری بجایە کۆچی دوایی کرد و ھەر لەوێش بە خاک سپێردرا.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:زانایانی ئەندەلوس
پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان
پۆل:زانایانی زاھیری
پۆل:لەدایکبووانی ١١١٦
پۆل:مردووەکانی ١١٨٥