عەبدولڕەزاق سەنعانی

ئەبووبەکر عەبدولڕەزاق کوڕی ھەمامی کوڕی نافیع حیمیەری سەنعانی (بە عەرەبی: أبو بکر عبد الرزاق بن ھمام بن نافع الحمیری الصنعانی؛ لەدایکبووی ١٢٦ی کۆچی/٧٤٤ی زایینی - کۆچکردووی ٢١١ی کۆچی/٨٢٧ی زایینی)، یەکێکە لە گەورەترین ئیمام و فەرموودەناسەکانی مێژووی ئیسلام. ئەو بە "زانای یەمەن" ناسرابوو و خاوەنی کتێبە بەناوبانگەکەی **"المصنف"**ە، کە یەکێکە لە کۆنترین و گرنگترین ئینسایکڵۆپیدیاکانی فەرموودەی پێغەمبەر و وتەی ھاوەڵان و تابیعین.

 ژیان و زانستخوازی 
عەبدولڕەزاق لە ساڵی ١٢٦ی کۆچی لە شاری سەنعای پایتەختی یەمەن لەدایک بوو. لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا دەستی بە گەشتی زانستی کرد و سەردانی شارەکانی مەککە، مەدینە، شام و عێراقی کرد بۆ وەرگرتنی زانست لە گەورە زانایانی ئەو سەردەمە.ئەلزەھەبی، شەمسەددین. تذكرة الحفاظ، بەرگی ١، ل. ٣٦٤. دوای گەشتە زانستییەکەی گەڕایەوە بۆ یەمەن و بووە دیارترین زانای ئەو وڵاتە و خەڵک لە دوور و نزیکەوە ڕوویان تێدەکرد بۆ وەرگرتنی زانست لێی.

 پایەی لای زانایانی فەرموودەناسی 
عەبدولڕەزاق بە کۆی دەنگی زانایان یەکێکە لە ئیمامە جێمتمانەکان، بەڵام ھەندێک ڕەخنەشی لێ گیراوە، بەتایبەتی لە کۆتایی تەمەنیدا.

ئەحمەد کوڕی حەنبەل گەشتێکی دوورودرێژی کردووە بۆ لای و کاتێک لێیان پرسیوە: «کەسێکی جێمتمانەترت لە عەبدولڕەزاق بینیوە؟» فەرموویەتی: «نەخێر».ئەلزەھەبی، شەمسەددین. سیر أعلام النبلاء، دامەزراوەی ڕیسالە، چاپی نۆیەم، ١٩٩٣، بەرگی ٩، ل. ٥٧١.

یەحیا کوڕی مەعین دەڵێت: «جێی متمانەیە (پقە)». ھەروەھا دەڵێت: «گوێم لە عەبدولڕەزاق بوو دەیگوت: سوێند بە خوا ھەرگیز شیعە نەبووم، بەڵام خۆشویستنی عەلی بەشێکە لە ئیمانم».ھەمان سەرچاوە، ل. ٥٧٤.

ڕەخنەکان: سەرەکیترین ڕەخنە لەسەری ئەوە بوو کە لە کۆتایی تەمەنیدا تۆمەتی شیعەگەریی درایە پاڵ و ھەندێک فەرموودەی دەگێڕایەوە کە پشتیوانی لە بۆچوونی شیعە دەکرد. ھەروەھا لە ساڵانی کۆتایی تەمەنیدا چاوی لەدەست دا، و ھەندێک لە زانایان ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئەو کەسانەی دوای کوێربوونی لێیان بیستووە، لەوانەیە ھەڵەیان تێکەوتبێت.ئیبن ڕەجەبی حەنبەلی، شرح علل الترمذی، بەرگی ٢، ل. ٦٤٤.

ئیبن حەجەر عەسقەلانی کورتەی بۆچوونەکانی لەسەری کۆکردووەتەوە و دەڵێت: «پقە حافڤ مصنف شھیر، عمی فی آخر عمرە فتغیر، وکان یتشیع» (جێی متمانە و حافز و خاوەنی کتێبی بەناوبانگە، لە کۆتایی تەمەنیدا کوێر بوو و گۆڕا، و مەیلی بۆ شیعە ھەبوو).ئیبن حەجەر عەسقەلانی، تقریب التهذیب، ل. ٣٥٤.

 مامۆستا و قوتابییەکانی 
 مامۆستاکانی 

مەعمەری کوڕی ڕاشد (مامۆستای سەرەکی بوو)

سوفیانی سەوری

سوفیانی کوڕی عویەینە

مالیکی کوڕی ئەنەس

ئیبن جورەیج

 قوتابییەکانی 

ئەحمەد کوڕی حەنبەل

یەحیا کوڕی مەعین

ئیسحاق کوڕی ڕاھەوەی

عەلی کوڕی مەدینی

 بەرھەمەکان 
عەبدولڕەزاق چەندین بەرھەمی گرنگی ھەبووە، دیارترینیان:

المصنف (موسەننەف): بەناوبانگترین کاریەتی. یەکێکە لە گەورەترین و کۆنترین کۆکراوەکانی فەرموودە کە بەپێی بابەتە فیقھییەکان ڕێکخراوە. ئەم کتێبە سەرچاوەیەکی سەرەکی بووە بۆ ئیمامەکانی دوای خۆی وەک ئیمامی بوخاری.

التفسیر (تەفسیر)

کتاب السنن فی الفقە

 کۆچی دوایی 
عەبدولڕەزاق سەنعانی لە مانگی شەوالی ساڵی ٢١١ی کۆچی، لە تەمەنی ٨٥ ساڵیدا لە شاری سەنعا کۆچی دوایی کرد.ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ٩، ل. ٥٨٣.

 سەرچاوەکان 

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

پۆل:زانایانی فەرموودە
پۆل:ئەھلی سوننە
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٦ی کۆچی
پۆل:مردووەکانی ٢١١ی کۆچی
پۆل:خەڵکی سەنعا