مزگەوتی ئەمەوی

مزگەوتی گەورەی بەنوو ئومەیە کە بە کورتی بە مزگەوتی ئەمەوی ناسراوە، ئەو مزگەوتەیە کە وەلید کوڕی عەبدولمەلیک فەرمانی پێکردووە لە دیمەشق دروست بکرێت بە چوارەم مزگەوتی ئیسلامی دادەنرێت لە دوای مزگەوتی حەرام و مەدینە و مزگەوتی ئەقسا ھەروەھا بە یەکێک لە مزگەوتە ئیسلامییە فەخمەکان دادەنرێت، و یەکێکە لە سەرسووڕھێنەرەکانی حەوت ئیسلام لە جیھاندا.

دروستکردنی مزگەوتی ئەمەوی لە ساڵی ٧٠٥ی زایینی لەلایەن وەلید کوڕی عەبدولمەلیکەوە دەستیپێکرد و فارس و ھیندییەکانی بۆی کۆکردەوە و ئیمپراتۆری بیزەنتین سەد ھونەرمەندی یۆنانی نارد بۆ ئەوەی بەشداری لە ڕازاندنەوەکەدا بکەن، و ستایش و وەسفێکی زۆری لێکرا، بە تایبەت لەلایەن گەشتیاران و مێژوونووسان و نووسەرانەوە کە بە درێژایی سەدەکان بەلای دیمەشقدا تێدەپەڕین، بە تایبەتی ستایشی ڕازاندنەوەی سەقفی مزگەوتەکە و دیوارە مۆزایکییەکانی ڕەنگاوڕەنگ و مەڕمەڕیان دەکرد کە لە بیناسازیدا بەکاردێت؛ بەڵام زۆربەیان لەسەر بنەمای ئەو فەتوایانە سڕدرانەوە کە ڕێگەپێدراو نەبوون تا لە ساڵی ١٩٢٨دا دووبارە دۆزرایەوە و نۆژەنکرانەوە. مێژوونووس فیلیپ ھیتی بەم شێوەیە وەسفی کردووە کە «نوێنەرایەتی پیشەسازی نەتەوەیی سووریا دەکات نەک ھونەری یۆنانی یان بیزەنتین».

ھەروەھا مزگەوتی ئەمەوی جیا دەکرێتەوە کە یەکەم مزگەوتە کە میحراب و حنییەتی تێدا دەرکەوتووە لە ئەنجامی شێوازی بیناسازی کە پێشتر کڵێسای یۆحەنا موعەمەدانی لەخۆگرتبوو. سەبارەت بە منارەی باکووری کە کۆنترین سێ منارەیە، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی وەلید کوڕێ عەبدولمەلیک. ھەروەھا وەک مەنارەیەک بۆ شاری دیمەشق بەکاردەھێنرا و لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بۆ ئەوەی خەڵک نوێژ بکەن و لەوێشەوە مۆدێلی منارە چوارگۆشەکە بۆ ھەموو ناوچەکانی سووریا و باکووری ئەفریقا و ئەندەلوس بڵاوبووەوە.

مزگەوتەکە شوێنی ناشتنی تەرمی یۆحەنای مووعەممەدان - پێغەمبەر یەحیا - تێدایە و ھیچ شتێک لە شوێنەوارە مەسیحییەکانی نەماوە جگە لە تەشتی عەماد و نووسراوێک بە زمانی یۆنانی کە ستایشی مەسیح دەکات لەسەر یەکێک لە دیوارەکان. ھەروەھا مزگەوتەکە ئەو کونەی تێدایە کە سەری حوسێن کوڕی عەلی تێیدا دانرابوو کاتێک گواسترایەوە بۆ دیمەشق. گۆڕستانێک بە مزگەوتەکەوە بەسترابووەوە کە ڕووفاتی سەڵاحەددینی ئەییووبی تێدابوو.

بەشێک لە مزگەوتەکە سێ جار سووتاون: یەکەمیان لە ساڵی ١٠٦٩ی زایینی، دووەمیان لەلایەن تەیموور لەنگ لە ساڵی ١٤٠٠ی زایینی، سێیەمیشیان لە ساڵی ١٨٩٣ی زایینی. دوایین ئۆپەراسیۆنەکانی نۆژەنکردنەوە لە سەردەمی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٤ی زایینیدا بوو.

 سەرچاوەکان 

 کتێبنامە 






























  (Ibn Jubayr: p. 240 ff)











 بەستەرە دەرەکییەکان 

Christian Sahner, "A Glistening Crossroads," The Wall Street Journal, 17 July 2010 
For freely downloadable, high-resolution photographs of the Umayyad Mosque (for teaching, research, cultural heritage work, and publication) by archaeologists, visit Manar al-Athar 
Umayyad Mosque – Discover Islamic Art – Virtual Museum

پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ٨ەم