مێژووی ئەنیمێ

مێژووی ئەنیمێ (کارتۆنی ژاپۆنی) () دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی بیستەم. یەکەم فیلمە ڕاستەقینەکانی ئەنیمێ کە دەتوانرێت پشتڕاست بکرێنەوە، دەگەڕێنەوە بۆ ساڵی ١٩١٧.This article, by a German researcher, was first published on January 4, 2013 in The Japanese Journal of Animation Studies, vol. 15, no.1A, 2013, pp. 27–32

پێش دەرکەوتنی فیلم، ژاپۆن خاوەنی نەریتێکی دەوڵەمەند بوو لە بواری خۆشی و ڕابواردن. ئەمەش لە ڕێگەی ھونەری «ئوتسوشی-ئە» کە جۆرێکی تایبەتی ژاپۆنی بوو لە نمایشی فانۆسی سیحری. ئەم ھونەرە لە سەدەی نۆزدەھەمدا زۆر باو بوو. لە «ئوتسوشی-ئە» دا، وێنەی ڕەنگاوڕەنگ بەسەر پەردەی نمایشدا دەجووڵان. پێدەچێت ئەم ھونەرە کاریگەری وەرگرتبێت لە نمایشەکانی فانتاسماگۆریای ئەورووپی.

نمایشکارانی «ئوتسوشی-ئە» سلایدی میکانیکییان بەکاردەھێنا و پڕۆجێکتەری تایبەتیان دروست کردبوو کە لە دار دروستکرابوون و سووک بوون. ئەمەش وای دەکرد کە چەند نمایشکارێک بتوانن بەیەکەوە کار بکەن و ھەر یەکەیان کۆنتڕۆڵی جووڵەی وێنەیەکی جیاواز بکات لەسەر پەردەکە.

نەوەی دووەمی ئەنیمەیتەرەکان (دروستکەرانی ئەنیمە) لە کۆتایییەکانی دەیەی ١٩١٠دا دەرکەوتن. لەوانە ئۆتێن شیمۆکاوا، جونیچی کۆوچی و سێیتارۆ کیتایاما، کە بە «باوکانی» ئەنیمە ناسراون. لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەمدا، فیلمی پڕوپاگەندە دروست کران، وەک «مۆمۆتارۆ نۆ ئومیواشی» (١٩٤٣) و «مۆمۆتارۆ: ئومی نۆ شینپێی» (١٩٤٥). ئەم دووەمیان یەکەم فیلمی درێژی ئەنیمە بوو.

لە دەیەی ١٩٧٠دا، ئەنیمێ زیاتر گەشەی کرد. لەژێر کاریگەری ئەنیمەیتەرەکانی دیزنیدا، ئەنیمێ خۆی لە ڕەگە ڕۆژاوایییەکانی جیاکردەوە و ژانری تایبەت بە خۆی پەرەپێدا، وەک ژانری "مێکا" و ژێرژانری "سوپەر ڕۆبۆت". نموونەی بەرنامە ناسراوەکانی ئەو سەردەمە بریتی بوون لە "ئاسترۆ بۆی"، "لوپین سێ" و "مازینگەر زێد".

لەو ماوەیەدا چەندین فیلمساز ناوبانگیان دەرکرد، بە تایبەتی ھایاوۆ میازاکی و مامۆرو ئۆشی. لە دەیەی ١٩٨٠دا، ئەنیمە لە ژاپۆن بوو بە دیاردەیەکی باو و بەرھەمھێنانی زۆر زیادی کرد. ئەمەش بەھۆی بەناوبانگبوونی ئەنیمەکانی وەک "گەندەم"، "ماکرۆس"، "دراگۆن بۆڵ" و سەرھەڵدانی ژانری نوێ وەک ڕۆبۆتی ڕاستەقینە، ئۆپێرای فەزایی و سایبەرپەنک. ھەروەھا "کەشتی شەڕکەری فەزایی یاماتۆ" و "قەڵای فەزایی سوپەر دایمێنشن ماکرۆس" سەرکەوتنی جیھانییان بەدەستھێنا دوای ئەوەی وەرگێڕدران بۆ "ستار بلەیزەرس" و "ڕۆبۆتێک". فیلمی «ئەکیرا» لە ساڵی ١٩٨٨ سەرکەوتنێکی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا. دواتر، لە ساڵی ٢٠٠٤دا، ھەمان دروستکەران فیلمی «ستیمبۆی»یان بەرھەمھێنا کە بوو بە گرانترین فیلمی ئەنیمێ.

"ڕۆحە ڕفێنراوەکە" خەڵاتی یەکەمی فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین لە ساڵی ٢٠٠٢دا بەدەستھێنا و لە ساڵی ٢٠٠٣دا خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلمی ئەنیمەیشنی بردەوە. ھەروەھا فیلمی "بێتاوانی: ڕۆحی ناو کەڤاڵ" لە فێستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ٢٠٠٤دا نمایشکرا.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ئەنیمێ
پۆل:مێژووی ئەنیمەیشن