عەلی ئەرجان

عەلی ئەرجان (لەدایکبووی ١٩٣١ لە نیغدە، تورکیا) گۆرانیبێژێکی تورک بوو.

 ژیان 
لە ساڵی ١٩٣١ لە نیغدە لەدایک بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا دایک و باوک و براکەی لەدەستدا. دواتر ماوەیەک لەگەڵ داپیری ژیا. لەبەر ئەوەی تەنیا پیاوی خێزانەکەی بوو کە دەیتوانی بژێوی ماڵەوە دابین بکات، وازی لە خوێندن ھێنا و دەستی بە شوانی کرد. لە کاتی شوانیدا سەرنجیدا کە حەزی لە مۆسیقایە. دوای تەواوکردنی خزمەتی سەربازی، لە ساڵی ١٩٥١ ھاوسەرگیری کرد و سێ منداڵی بوو. کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٨ ساڵی، بەشداری تاقیکردنەوەی دەنگی ڕادیۆی ئیستەنبوڵی کرد و دوای سەرکەوتنی لە تاقیکردنەوەکە، دەستی کرد بە گۆرانی وتن لە ڕادیۆ. دواتر لەبەر کەمی موچەکەی لەوێ دەستی لە کار کێشایەوە و گەڕایەوە شارەکەی خۆی. پاشان دووبارە شاری گۆڕی، سەرەتا چوو بۆ غازی عەنتاب و دواتر بۆ ئەدەنە. ماوەیەک لەو شارانە کاری کرد و دواتر گەڕایەوە نیغدە. لە ساڵی ١٩٦٣ لەگەڵ ھاوڕێیەکی مەلھایەکی بە کرێ گرت و دەستی کرد بە پێشکەشکردنی ھونەرەکەی لە مەلھا. بە گۆرانی وتن لە مەلھاکە بوو بە ھونەرمەندێکی بەناوبانگ.

 ھونەر 
عەلی ئەرجان چەندین بەرھەمی دەربارەی گیانلەبەرانی سروشت داھێناوە. بەرھەمەکانی لە جۆری داستان و شینگێڕین. یەکەم سازی خۆی خۆی دروستی کرد و دواتر بە سازێک کە مامی بە دیاری پێیدا، درێژەی بە ژەنین و گۆرانیوتن دا. لە گوندەکەیدا فێری ژەنینی ساز بوو لە عاشقێک بە ناوی مام ئیدریس و گۆرانییەکانی "لە ئاسمانەوە ھاتمە سەر دەریا"، "ئەمینەم" و "ئای بووک"ی چڕی. دوای ئەوەی چاوی بە وەستاکانی سازی سەردەمەکەی ئەمین ئەڵدەمیر و عەلییە ئاککڵچ کەوت، لەسەر ڕاسپاردەی ئەوان بەشداری تاقیکردنەوەکانی ڕادیۆی ئیستەنبوڵی کرد و سەرکەوتوو بوو. لە ماوەی سەربازیدا، تواناکانی لە ھونەردا زیاتر پەرەی سەند و دەستی کرد بە گۆرانی وتن لە ئاھەنگەکاندا و فێرکردنی سازژەنین بە خەڵکی تر. بەرھەمەکانی "کچێک بە ئەدەنەدا تێپەڕی، بینیت؟"، "چاوە ڕەشەکانت ئەڵماسن"، "ئەمەیە دادپەروەریت دونیا؟"، "کرات جڵەوی گرتووە، ڕێگا بەرگە دەگرێت؟" لە نێوان ساڵانی ١٩٦٠-١٩٧٠ بەناوبانگ بوون. لە بەرھەمەکانیدا بابەتە ئایینییەکان لە پێشەوەن. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤-٢٠١٤ ڕۆڵی لە فیلمە تەلەفزیۆنییەکانی کەناڵی ٧دا بینیوە.

 سەرچاوەکان