زمانی ڕۆمانی

ڕۆمانی (   ; "Romany" in Oxford Living Dictionaries "Romany" in Merriam-Webster's Dictionary "Romany" in Cambridge Advanced Learner's Dictionary Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student's Handbook, Edinburgh ھەروەھا بە ڕۆمانیس ، ڕۆمان   ، "Romanes" in Collins English Dictionary; "Romanes" in Dictionary.com. ڕۆما ناسراوە، زمانێکی گەورەی ھیندۆ-ئارییە لە کۆمەڵگا ڕۆمانییەکان  بەپێی زانیارییەکانی Ethnologue ، حەوت جۆری زمانی ڕۆمانی ئەوەندە جیاوازن کە بە زمانی تایبەت بە خۆیان ھەژمار دەکرێن، گەورەترینیان بریتین لە ڤلاکس ڕۆمانی (نزیکەی ٥٠٠ ھەزار قسەکەر)،  بەڵکان ڕۆمانی (٦٠٠ ھەزار)،  و سینت ڕۆمانی (٣٠٠ ھەزار).  ھەندێک لە کۆمەڵگا ڕۆمانییەکان بە زمانی تێکەڵاو قسە دەکەن لەسەر بنەمای زمانی دەوروبەریان لەگەڵ وشەسازیی وەرگیراو لە زمانی ڕۆمانی، ئەمانە لەلایەن زمانزانەکانەوە بە جۆرەکانی پارا-ڕۆمانی ناسراون، نەک زاراوەی خودی زمانی ڕۆمانی. 

جیاوازی نێوان جۆرە جیاوازەکان دەتوانێت بەقەد جیاوازی نێوان زمانە سلاڤیەکان گەورە بێت. 

 ناونان 
قسەکەرانی زمانەکە بەزۆری زمانەکە بە  ناودەبەن "زمانی ڕۆمانی" یان  (ڕێکخراو) "بە شێوەیەکی ڕۆمی". ئەمەش لە وشەی ڕۆمانی  وەرگیراوە، بە واتای یان "ئەندامێکی گروپی (ڕۆمانی)" یان "مێرد"، ھەروەھا ئەمە سەرچاوەی زاراوەی "ڕۆما"یە لە زمانی ئینگلیزیدا، ھەرچەندە ھەندێک گروپی ڕۆمای بە بەکارھێنانی ناوی جنۆکە (بۆ نموونە 'کاالێ'، 'سینتی') ئاماژە بە خۆیان دەکەن. 

 دابەشبوونی جوگرافی 
زمانی ڕۆمانی تاکە زمانی ھیندۆ-ئارییە کە بەنزیکەیی تەنیا لە ئەوروپا قسەی پێدەکرێت.

زۆرترین ناوچەی چڕبوونەوەی ڕۆمانی زمانەکان لە باڵکان و ناوەڕاستی ئەوروپادا دەبینرێن، بەتایبەتی لە ڕۆمانیا، بولگاریا، باکووری مەقدۆنیا و سلۆڤاکیا ھەرچەندە ھیچ ئامارێکی جێی متمانە نییە بۆ ژمارەی ووردی قسەکەرانی ڕۆمانی، بەڵام ڕێژەی خەمڵێنراوی قسەکەرانی ڕۆمانی لە یەکێتی ئەوروپا نزیکەی ٣.٥ ملیۆن کەسە، ئەمەش وایکردووە کە گەورەترین زمانی کەمینە قسەکەرەکان بێت لە یەکێتی ئەوروپادا.

 ڕۆمانی لە سەردەمی مۆدێرن 
ڕۆمانی چەندین وشەی بە قەرز داوە بە ئینگلیزی وەک pal (لە کۆتاییدا لە سانسکریتی  ەوە ھاتووە "برا" Hoad, TF (ed.) Oxford Concise Dictionary of Etymology (1996) Oxford University Press  ). وشەکانی تری ڕۆمانی بەگشتی زاراوەی بەریتانی بریتین لە gadgie (مرۆڤ)،  shiv یان chiv (چەقۆ).  زمانی زگماکی شارستانی بەریتانی ئاستێکی بەرزبوونەوەی کاریگەری ڕۆمانی نیشان دەدات،  لەگەڵ ھەندێک وشە کە لە فەرھەنگی ئینگلیزی ستاندارددا وەرگیراون (بۆ نموونە، chav لە وشەیەکی گریمانەکراوی ئینگلیز-ڕۆمانی،  بە واتای "کوڕی بچووک"، لە زۆرینەدا لە شێوەزارەکان).  ھەوڵ ھەیە بۆ فێرکردن و ئاشناکردنی ڤلاکس-ڕۆمانی بە نەوەی نوێی ڕۆمانی بۆ ئەوەی ڕۆمانی کە لە ناوچە جیاوازەکانی جیھان قسەی پێدەکرێت لە ڕێگەی یەک زاراوەی ڕۆمانییەوە بەیەکەوە ببەسترێتەوە. پەیمانگای ھیندی بۆ لێکۆڵینەوەکانی ڕۆمانی، چاندێگار لە ماوەی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا چەندین وانەی زمانی ڕۆمانی لە ڕێگەی گۆڤاری ڕۆمای خۆیەوە بڵاوکردەوە. 

ناوبەناو وشەی وەرگیراو لە زمانەکانی تری ھیندۆ-ئێرانی, وەک ھیندی، بە ھەڵە بە ڕۆمانی ناودەبرێت بەھۆی لێکچوونە ڕووکەشییەکان (بەھۆی ڕەگێکی ھاوبەش)، وەک cushy ، کە لە ئوردووەوە ھاتووە (خۆی وەرگیراوە لە  فارسییەوە ) بە واتای "نایاب، تەندروست، دڵخۆش".Hoad, TF (ed.) Oxford Concise Dictionary of Etymology (1996) Oxford University Press 

 ئەمانەش ببینە 

 Balkan Romani
 Bohemian Romani
 Carpathian Romani
 Domari language
 Finnish Kalo language
 Laiuse Romani language
 Lotegorisch
 Parya language
 Romani alphabets
 Romani language standardization
 Zargari Romani
 Gens du voyage (France)

 سەرچاوە گشتی و ئاماژەپێکراوەکان 







 ئیلیڤ، ئیڤ. ئی.ئارماک. سیستەمی جێگرەوەی کەسی لە زاراوەی ڕۆمانی لە کاردژالی و دەوروبەری بولگاریا , ئیڤان گ. ئیلیڤ


 واڵتەر سیمسۆن. مێژوویەکی جپسیەکان: لەگەڵ نمونەکانی زمانی جپسی. دەستکاری کراوە، لەگەڵ پێشەکی و پێشەکی و تێبینییەکان و دیسکویزیشنێک لەسەر ڕابردوو و ئێستا و داھاتووی جپسیدۆم ، لەلایەن جەیمس سیمسۆنەوە. لەندەن: سامپسۆن لۆو و مارستۆن، ١٨٦٥. مێژوویەکی جیپسیەکان لەگەڵ نمونەکانی زمانی جپسی لە نووسینی واڵتەر سیمسۆن
 پیتەر باکەر، میلینا ھوبشمانۆڤا . زمانی ڕۆمانی چییە؟ . ھاتفیڵد: چاپخانەی زانکۆی ھێرتفۆردشایر، ٢٠٠٠.
 زینکالی : یان، باسێک لە جیپسیەکانی ئیسپانیا؛ لەگەڵ کۆمەڵەیەکی ڕەسەنی گۆرانی و شیعرەکانیان, لەلایەن جۆرج بۆرۆ (١٨٤٢)
 زینکالی، باسێک لە جیپسیەکانی ئیسپانیا (١٩٠٧)
 ئێل جیتانیسمۆ : مێژوو، جلوبەرگ، y dialecto de los gitanos
 ئیمبیۆ ئی ماخارۆ لوکاس
 جۆن سامپسۆن. زاراوەی جیپسیەکانی وێڵز : فۆڕمی کۆنتری ڕۆمانی بەریتانییە کە لە قسەکانی خێڵی ئەبرام ووددا پارێزراوە. ئۆکسفۆرد : چاپخانەی کلارندۆن، ١٩٢٦. xxiii، 230 ل. زاراوەی کۆچبەرانی وێڵز: بوون بە فۆڕمی کۆنتری ڕۆمانی بەریتانی کە لە قسەکانی خێڵی ئەبرام ووددا پارێزراوە

 بەستەری دەرەکی 

 لاپەڕەی ڕاستییەکان لەسەر زمانی ڕۆمانی
 پڕۆژەی ڕۆمانی لە زانکۆی مانچستەر, لەگەڵ کۆمەڵێک توێژینەوەی دابەزێنراو سەبارەت بە زمانی ڕۆمانی و کۆمەڵێک لینکی میدیای ڕۆمانی
 ھێڵکاری ڕێزمانی ڕۆمانی — ڤیکتۆر ئەی فریدمان
 فەرھەنگی بەشەکی ڕۆمانی/ئینگلیزی —کۆکراوەی ئەنجێلا بەعتال لیبال و ویل ستڕاین
 بنکەدراوەی وشەیی ڕۆملێکس لە زاراوە جیاوازەکانی ڕۆمانی
 "زمانی ڕۆمانی لە مەقدۆنیا لە ھەزارەی سێیەمدا: پێشکەوتن و کێشەکان"  Archived   , ڤیکتۆر فریدمان .
 "زمانی ڕۆمانی لە کۆماری مەقدۆنیا: دۆخ، بەکارھێنان و دیدگا کۆمەڵایەتی زمانەوانییەکان, ڤیکتۆر فریدمان."
 ویکیپیدیای ڕۆمانی (سەرۆکی لاپەڕە)

پۆل:زمانەکانی ڤۆیڤۆدینا
پۆل:زمانەکانی ئوکراینا
پۆل:زمانەکانی تورکیا
پۆل:زمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:زمانەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:زمانەکانی ھۆڵەندا
پۆل:زمانەکانی کۆماری چیک
پۆل:زمانەکانی سوید
پۆل:زمانەکانی ئیسپانیا
پۆل:زمانەکانی ئەفریقای باشوور
پۆل:زمانەکانی سلۆڤێنیا
پۆل:زمانەکانی سلۆڤاکیا
پۆل:زمانەکانی سربیا
پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
پۆل:زمانەکانی ڕۆمانیا
پۆل:زمانەکانی پورتوگال
پۆل:زمانەکانی پۆڵەندا
پۆل:زمانەکانی نەرویژ
پۆل:زمانەکانی کۆماری مەقدوونیا
پۆل:زمانەکانی مۆنتینیگرۆ
پۆل:زمانەکانی مۆلدۆڤا
پۆل:زمانەکانی مەکسیک
پۆل:زمانەکانی لیتوانیا
پۆل:زمانەکانی لاتڤیا
پۆل:زمانەکانی کۆسۆڤۆ
پۆل:زمانەکانی ئیتالیا
پۆل:زمانەکانی ھیندستان
پۆل:زمانەکانی مەجارستان
پۆل:زمانەکانی یۆنان
پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا
پۆل:زمانەکانی فەڕەنسا
پۆل:زمانەکانی فینلاند
پۆل:زمانەکانی ئەستۆنیا
پۆل:زمانەکانی دانمارک
پۆل:زمانەکانی کرواتیا
پۆل:زمانەکانی کۆلۆمبیا
پۆل:زمانەکانی کەنەدا
پۆل:زمانەکانی بولگاریا
پۆل:زمانەکانی بەڕازیل
پۆل:زمانەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پۆل:زمانەکانی بەلجیکا
پۆل:زمانەکانی بیلاڕووس
پۆل:زمانەکانی نەمسا
پۆل:زمانەکانی ئۆسترالیا
پۆل:زمانەکانی ئارجەنتین
پۆل:زمانەکانی ئالبانیا