کۆماری ئیرلەندی

کۆماری ئایرلەندا (Poblacht na hÉireann یان Saorstát Éireann) دەوڵەتێکی شۆڕشگێڕی دان پێدانەنراو بوو کە لە مانگی کانوونی دووەمی ١٩١٩ سەربەخۆیی خۆی لە شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەند ڕاگەیاند. کۆمارەکە داوای دەسەڵاتی بەسەر ھەموو دوورگەی ئایرلەندادا دەکرد، بەڵام لە ساڵی ١٩٢٠ کۆنترۆڵی کرداریی سنووردار بوو بۆ تەنھا ٢١ لە ٣٢ ویلایەتی ئایرلەندا،M.E. Collins, Ireland, p. 252. و ھێزەکانی دەوڵەتی بەریتانیا لە بەشێکی زۆری باکووری ڕۆژھەڵات، ھەروەھا کۆرک، دبلن و شارە گەورەکانی تر بوونیان ھەبوو. کۆمارەکە لە ناوچە گوندنشینەکاندا بەھێزتر بوو، و لە ڕێگەی ھێزە سەربازییەکانییەوە توانی کاریگەری لەسەر دانیشتووانی ناوچە شارنشینەکان دابنێت کە ڕاستەوخۆ کۆنترۆڵی نەدەکردن.

سەرەتاکانی دەگەڕێتەوە بۆ ڕاپەڕینی جەژنی پاک لە ساڵی ١٩١٦، کاتێک کۆماریخوازانی ئایرلەندی دەستیان بەسەر چەند شوێنێکی سەرەکی لە دوبلن داگرت و کۆماری ئایرلەندایان ڕاگەیاند. ڕاپەڕینەکە سەرکوت کرا، بەڵام ڕزگاربووان لەژێر پارتی چاکسازیکراوی شین فێن یەکیان گرت بۆ ھەڵمەتکردن بۆ کۆمارێک. پارتەکە زۆرینەیەکی ڕوونی کورسییە بێ کێبڕکێیەکانی لە ھەڵبژاردنی گشتی ١٩١٨ بەدەستھێنا، و یەکەم دایلی (پەرلەمانی) ئایرلەندای لە دوبلن لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩١٩ پێکھێنا. پاشان کۆماریخوازەکان حکوومەتێک، سیستەمێکی دادگا و ھێزێکی پۆلیسیان دامەزراند. لە ھەمان کاتدا، خۆبەخشە ئایرلەندییەکان، کە کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی دایل و بە سوپای کۆماری ئایرلەندی ناسران، دژی ھێزەکانی دەوڵەتی بەریتانیا لە شەڕی سەربەخۆییی ئیرلەندا جەنگان.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢