بنەماڵەی جەلیلی

بنەماڵەی جەلیلی () بنەماڵەیەکی شاری مووسڵن کە وەک فەرمانڕەواى کاریگەر لە مووسڵ و عێراق لە نێوان ساڵانی ١٧٢٦ تا ١٨٣٤ وەک کارمەندى ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی خزمەتیان کردووە. جەلیلییەکان شانازی دەکەن بە بەدیھێنانی سەرمایەیەکی بەرچاو لە دامەزراوە ئاییی و چالاکییە خێرخوازییەکان،   ھەروەھا سوود گەیاندن بە سیستەمی پشتگیریی و گەشەسەپێدانى بەرچاو لە چالاکی کلتوورى. 

 ڕەچەڵەک 
یەکەم کەسى ناسراو لە جەلیلیەکان، "عەبدولجەلیل کوڕى مەلکا(ن)" بووە کە دەگوترێ لە ئەسڵدا لە حەسنکێف (حصن کیفا)ى ماردین لە سەرووى جزیرى بۆتانەوە هاتووە و گوایە بە ئایین دیان بووە و (لە کۆتایی سەدەی حەڤدەهەمدا) لە ماڵی پاشا ماڵخۆ و کارمەند بوو.  دواتر بنەماڵەکە رچەى خۆیان  لەناو کۆمەڵگەى موسڵدا داکوتاوە وەک کەسانێکى بەرچاوى  بەتوانا لە رووی سیاسی و ئابوورى.  بەڵام وەک زانراوە حەسکیف چەندین سەدە پایتەختى میرنشینى میرزادەى مەلکان بوون کە دەگەنەوە ئەیووبیەکان و لە شەڕەفنامە باسیان هاتووەشرفنامە، شرفخان بدلیسی،در ذکر حکام حصنکیف که اشتهار دارند به ملکان (بە فارسی). بۆیە مەزندە دەکرێت کە ئەو جەلیلیانە راستەوخۆ بگەنەوە بنەماڵەى ئەیوبیەکانى مەلکان.*عبدالرقیب یوسف، سنوورى مێژوویی و جوگرافیایی کوردستانى باشوور (بە عەرەبی)، لاپەڕە ١٧٤ . چاپى ١ ، ٢٠٠٥

جەلیلیەکان هاوشانی بنەماڵەی عومەری و  موفتی "جەنتڕاڵێکی بچووک و مامناوەندی شار و نوخبەیەکی نوێی زەویدار"یان پێکهێنا، کە بەردەوام بوون لە ئاوارەکردنی کۆنترۆڵی هۆزە گوندنشینەکانی پێشوو.  ئەم جۆرە خێزانانە لە ڕێگەی کارگەی تایبەتەوە خۆیان جێگیر دەکەن، کاریگەری و سەروەت و سامانەکانیان لە ڕێگەی کرێی زەوی و باج لەسەر بەرهەمهێنانی شار و گوندەکانەوە چەسپاندووە. بەهێزکردنی "خانەیەکی سیاسی بەهێز بە ڕەزامەندی حکومەتی ناوەندی عوسمانی"  خێزانەکانی وەک جەلیلیەکان گەشەیان کرد و بوونە نوخبەی دەسەڵاتدار لەناو پلەبەندییەکی کۆمەڵایەتی چینایەتیی بەرەوپێشچوون، کە بووە هۆی پەرەسەندنی شێوازەکانی زاوزێ و ڕەچەڵەکی تایبەتتر.

 سەرچاوەکان 

پۆل:خێزانە عێراقییەکان