ڕاپەڕینی یەکەمی فەلەستین

ڕاپەڕینی یەکەم ()، کە بە ڕاپەڕینی یەکەمی فەلەستینی یان ڕاپەڕینی بەرد ناسراوە، زنجیرەیەکی بەردەوامی ناڕەزایەتی، کردەوەی خۆپیشاندانی مەدەنی و ئاژاوەگێڕییەکان بوو کە لەلایەن فەلەستینییەکانەوە لە ناوچە فەلەستینییەکانی داگیرکراوی ئیسرائیل و ئیسرائیل ئەنجامدرا. پاڵنەرەکەی بێزاری بەکۆمەڵی فەلەستینییەکان بوو لە داگیرکارییە سەربازییەکانی ئیسرائیل لە کەناری ڕۆژاوا و کەرتی غەززە، لەکاتێکدا نزیک بووەوە لە بیست ساڵ، کە لە دوای شەڕی عەرەبی و ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٦٧ دەستی پێکردبوو.Lockman; Beinin (1989), p.  5. ڕاپەڕینەکە لە کانوونی دووەمی ١٩٨٧ تا کۆنفرانسی مەدرید لە ساڵی ١٩٩١ بەردەوام بوو، ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوەی مێژووی کۆتایی ھاتنی بۆ ساڵی ١٩٩٣ دەگێڕنەوە، لەگەڵ واژووکردنی ڕێککەوتننامەکانی ئۆسلۆ.

ڕاپەڕین لە ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٧ دەستیپێکرد، لە کەمپی پەنابەرانی جەبالیا دوای ئەوەی شۆفێرێکی بارھەڵگری ئیسرائیلی لەگەڵ ئۆتۆمبێلێکی مەدەنی پێکدادا و چوار کرێکاری فەلەستینی کوژران، کە سێیان خەڵکی کەمپی پەنابەرانی جەبالیا بوون.Michael Omer-Man The accident that sparked an Intifada, 12/04/2011 فەلەستینییەکان تۆمەتباریان کردن کە پێکدادانەکە وەڵامێکی بە ئەنقەست بوو بۆ کوشتنی ئیسرائیلییەک لە غەززە چەند ڕۆژێک پێشتر.David McDowall,Palestine and Israel: The Uprising and Beyond, University of California Press, 1989 p. 1 ئیسرائیل ڕەتیکردەوە کە پێکدادانەکە بە مەبەست یان ھەماھەنگی بووبێت. وەڵامدانەوەی فەلەستینییەکان بە ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانی مەدەنی و توندوتیژی تایبەتمەند بوو.Ruth Margolies Beitler, The Path to Mass Rebellion: An Analysis of Two Intifadas, Lexington Books, 2004 p.xi. نووسین لەسەر دیوار، دانانی بەربەست،Walid Salem, 'Human Security from Below: Palestinian Citizens Protection Strategies, 1988–2005,' in Monica den Boer, Jaap de Wilde (eds.), The Viability of Human Security,Amsterdam University Press, 2008 pp. 179–201 p. 190. و بەرد ھاویشتن و کۆکتێلی مۆلۆتۆڤ بەسەر سوپای ئیسرائیل و ژێرخانەکەی لەناو کەناری ڕۆژاوا و کەرتی غەززەدا ھەبوو. ئەمانە پێچەوانەی ھەوڵە مەدەنییەکان بوون لەوانە مانگرتنی گشتی، بایکۆتی دامەزراوەکانی ئیدارەی مەدەنی ئیسرائیل لە کەرتی غەززە و کەناری ڕۆژاوا، بایکۆتێکی ئابووری پێکھاتبوو لە ڕەتکردنەوەی کارکردن لە شارۆچکەکانی ئیسرائیل لەسەر بەرھەمە ئیسرائیلییەکان، ڕەتکردنەوەی باج، و ڕەتکردنەوەی لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی فەلەستینی بە مۆڵەتی ئیسرائیلییەوە.

ئیسرائیل لە وەڵامدا نزیکەی ٨٠ ھەزار سەربازی جێگیر کرد. ڕێوشوێنی بەرپەرچدانەوەی ئیسرائیل کە لە سەرەتادا بەکارھێنانی گوللەی ڕاستەوخۆی زۆرجار لە حاڵەتەکانی ئاژاوەگێڕیدا لەخۆدەگرت، لەلایەن ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤەوە ڕەخنەی لێگیرا و بە ناپێویست دەزانرێت، ئەمە جگە لە بەکارھێنانی زۆری ھێزی کوشندە لەلایەن ئیسرائیلەوە. لە ١٣ مانگی یەکەمدا ٣٣٢ فەلەستینی و ١٢ ئیسرائیلی کوژراون.Audrey Kurth Cronin 'Endless wars and no surrender,' in Holger Afflerbach, Hew Strachan (eds.) How Fighting Ends: A History of Surrender, Oxford University Press 2012 pp. 417–433 p. 426.Wendy Pearlman, Violence, Nonviolence, and the Palestinian National Movement,Cambridge University Press 2011, p. 114. پاشان وێنەی سەربازەکان کە بە چەقۆ لە ھەرزەکاران دەدەن، بووە ھۆی بەکارھێنانی فیشەکی پلاستیکی نیمچە کوشندە. لە ماوەی تەواوی ئەو ڕاپەڕینە شەش ساڵییەدا، سوپای ئیسرائیل لانیکەم ١٠٨٧ فەلەستینی کوشت کە ٢٤٠ کەسیان منداڵ بوون.

لە نێو ئیسرائیلییەکان، ١٠٠ مەدەنی و ٦٠ سەربازی ئیسرائیلی کوژراون،B'Tselem Statistics; Fatalities in the first Intifada. زۆرجار لەلایەن چەکدارانی دەرەوەی کۆنترۆڵی UNLU ی ڕاپەڕین،Mient Jan Faber, Mary Kaldor, 'The deterioration of human security in Palestine,' in Mary Martin, Mary Kaldor (eds.) The European Union and Human Security: External Interventions and Missions, Routledge, 2009 pp. 95–111. و زیاتر لە ١٤٠٠ مەدەنی ئیسرائیلی و ١٧٠٠ سەرباز بریندار بوون.'Intifada,' in David Seddon, (ed.)A Political and Economic Dictionary of the Middle East, Taylor & Francis 2004, p. 284. ھەروەھا توندوتیژی نێوان فەلەستینەکان تایبەتمەندییەکی بەرچاوی ڕاپەڕین بوو، لەگەڵ لەسێدارەدانی بەربڵاوی نزیکەی ٨٢٢ فەلەستینی کە وەک ھاوکارێکی گوماناوی ئیسرائیل کوژران (١٩٨٨-نیسانی ١٩٩٤).Human Rights Watch, Israel, the Occupied West Bank and Gaza Strip, and the Palestinian Authority Territories, November, 2001. لەو کاتەدا ئیسرائیل زانیاری لە نزیکەی ١٨ ھەزار فەلەستینی وەرگرتووە کە سازشیان لەسەر کراوە،Amitabh Pal, "Islam" Means Peace: Understanding the Muslim Principle of Nonviolence Today, ABC-CLIO, 2011 p. 191. ھەرچەندە کەمتر لە نیوەیان ھیچ پەیوەندییەکی سەلمێنراویان لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل نەبووە.Lockman; Beinin (1989), p.   ڕاپەڕینی دووەمی دواتر لە ئەیلوولی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٥ ڕوویدا.
وێنۆک| سەربازێکی ئیسرائیل لە کاتی یەکەم ڕاپەڕین داوا لە دانیشتوویەکی جەبالیا دەکات دروشمێک لەسەر دیوارێک بسڕێتەوە.
وێنۆک| ئامێرێکی تایبەت بە کونکردنی تایەکان (زاراوەیەکی زەق 'Ninja') کە پێکھاتووە لە بزمارێکی ئاسن کە دەخرێتە ناو دیسکێکی لاستیکییەوە (لە تایەی بەکارھێنراوەوە). زۆرێک لەو چەکە کاتییانە لە سەردەمی ئینتیفادەی یەکەمدا لەلایەن فەلەستینییەکانەوە لەسەر ڕێگا سەرەکییەکانی ناوچە داگیرکراوەکانی کەناری ڕۆژاوا بڵاوکرانەوە.
وێنۆک| بەربەستەکان لە سەردەمی ڕاپەڕیندا

 سەرچاوەکان 

 کتێبنامە 












 , out-of-print, now downloadable at civilresistance.info






 بەستەرە دەرەکییەکان 
 کتێبخانەی مەجازی جوولەکەکان
 ئینتیفادە لە فەلەستین:پێشەکی (www.intifada.com)
 بڕیارنامەی ٦٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان
 «ھاوکاران»ی عەرەبی فەلەستینی (گاردییەن، بەریتانیا)
 داھاتووی یاخیبوونێک – فەلەستین شیکارییەک بۆ ڕاپەڕینی ئینتیفادەی ساڵانی ھەشتاکانی گەنجانی فەلەستین. لە libcom.org
 تێوەگلانی ئەمریکا لە یاخیبوونەکانی فەلەستین لە ڕاگری پیتەر کرۆگ ئەرشیفی دیجیتاڵی کاروباری دەرەوە
 فراوانبوونی ئیسرائیل دوای سۆڤیەت لە ئەرشیفی دیجیتاڵی کاروباری دەرەوەی ڕاگری پیتەر کرۆگ

پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین
پۆل:ڕاپەڕینی یەکەمی فەلەستین
پۆل:ڕاپەڕینەکان