محەممەد تۆفیق

محەممەد تۆفیق :(١٩٢٤–٢٠٠٦) نووسەر، چالاکی سیاسی، لەنەتەوەی کورد بووە.

 پێشینەی خێزانیان 
محەممەد کوڕی تۆفیق کوڕی محەممەد کوڕی عەزیز کوڕی شاسوار ئاغای ھەمەوەندییە. دایکی، خاتوو حەلاوەی کچی مەلا غەفووری بانەیییە. بنەماڵەکەی خاوەندی دێی (بەگەجانی)یە، ساڵی ١٨٨٦ دەوێی بەجێ ھێشتووە و لە سلێمانی نیشتەجێ بووە. شاسوار ئاغا لە ١٨٥٠دا، لە شەڕی بەرگریی میرایەتیی بابان دا دژی سپای عوسمانی، لای (گردی مامەیارە) خۆی و سی سوارەی دیکەی ھەمەوەند شەھید بوون. عەزیز ئاغا ١٨٦٧ لە شەڕێکی بەرامبەر بە ھەمان سپادا لە بازیان شەھید بووە. محەممەد ئاغا ١٨٦٦ کاتی ڕێگریکردن لە دوورخستنەوەی ھەمەوەند بۆ باکووری ئەفەریقا، لە نێوان چەمچەماڵ - کەرکووک دا شەھید بووە.گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەھەم / بەشی یەکەم) ژیاننامە و پێڕست، ئامادەکردنی (سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح، عبدوڵڵا زەنگەنە) لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی کوردی. ل8199-8200وێنە و زانیاریی ئەم ژیاننامەیە ئامادەکراوی بەڕێز دکتۆر نزار ھەمەوەندیی کوڕییەتی.

 سەرتای ژیان و خوێندنی 
محەممەد، ساڵی ١٩٢٤ لە گەڕەکی (سابوونکەران)ی شاری سلێمانی ھاتووەتە دنیاوە. ١٩٣٠ خوێندنی قۆناغی سەرەتاییی لە قوتابخانەی فەیسەڵییە، ١٩٣٦ قۆناغی ناوەندیی لە قوتابخانەی ناوەندیی سلێمانی و خانەی مامۆستایانیشی ١٩٣٩ لە بەغدا تەواوکردووە. ١٩٤٠ بە مامۆستای قوتابخانەی دێی (جافەران)ی ناوچەی قەرەداخ دامەزراوە و ساڵێکی لێ ماوەتەوە. ١٩٤١ گواستراوەتەوە بۆ قوتابخانەی فەیسەڵییە.

 چالاکی سیاسی 
١٩٦٠ بووە بە بەڕێوەبەری قوتابخانەی سەڵاحەدینی ئەیووبی ھەر لە سلێمانی. ١٩٧٠ لەبەر باری تەندروستیی خۆی، خۆی خانەنشین کردووە. محەممەد، نیشتمانپەروەرێکی چالاکی پێشکەوتنخواز بووە، ھەر زوو -لەتەک عەبدولواحید نووری و نەدیم بەدەوی چووەتە ناو یەکەمین شانەکانی حیزبی شیوعیی عیراق لە سلێمانی.

 بەرھەمەکانی 
مامۆستای زمانی عەرەبی بووە و بەشداریی لە دانانی کتێبەکانی زمانی کوردیی پۆلەکانی سەرەتاییی سەردەمەکەیدا ھەبووە. گوایە جگە لە نووسینەکانی «گەلاوێژ»ی، نووسینی دیکەی بڵاوکراوەیشی ھەبووە.

 ژیانی ھاوسەرگیریی 
ساڵی ١٩٥٤ لەگەڵ خاتوو «ئەختەری کچی مستەفا موفتی» خێزانی پێک ھێناوە و ٣ کچ (نیگار، بەھار، ھەوار) و ٣ کوڕ (نزار، ڕزگار و ڕێبوار)ی لێ بووە.

 کۆچی دوایی 
ڕۆژی ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ کۆچی دواییی کردووە و لە (گردی شێخ مارف) بە خاک سپێردراوە.

 سەرچاوەکان