ئیرا سپراگ بۆین

ئیرا سپراگ بۆین (بە ئینگلیزی : Ira Sprague Bowen ) (لە دایک بووی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٨ – ٦ی شوباتی ١٩٧٣ کۆچی دوایی) فیزیازان و فەلەکناسی ئەمریکی بووە. لە ساڵی ١٩٢٧ بۆی دەرکەوت کە نەبولیۆم لە ڕاستیدا توخمێکی کیمیایی نییە بەڵکو لەبری ئەوە ئۆکسجینی دوو هێندە ئایۆنیزە . 

 ژیان و کار 
ئیرا بۆین لە ساڵی ١٨٩٨ لە شاری سێنێکا فۆڵس لە ویلایەتی نیویۆرک لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان فیلیندا سپراگ و جەیمس بۆین بووە.  بەهۆی زۆری گواستنەوەی خێزانەکەیەوە لە ماڵەوە خوێندوویەتی تا باوکی لە ساڵی ١٩٠٨ کۆچی دوایی کرد. لەو کاتەوە لە کۆلێژی هۆگتۆن خوێندوویەتی کە دایکی وەک مامۆستا کاری دەکرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە ساڵی ١٩١٥ بۆین لە کۆلێژی منداڵانی کۆلێژی هۆگتۆن مایەوە، دواتر پەیوەندی بە کۆلێژی ئۆبەرلینەوە کرد کە لە ساڵی ١٩١٩ لێی دەرچوو. لە ماوەی کارکردنی لە ئۆبەرلین، بۆین هەندێک لێکۆڵینەوەی لەسەر تایبەتمەندییەکانی پۆڵا بۆ زانا ڕۆبەرت هادفیڵد کردووە. ئەنجامەکانیان لە ساڵی ١٩٢١ بڵاوکراونەتەوە 

بۆین لە پاییزی ساڵی ١٩١٩ دەستی بە خوێندنی فیزیا کردووە لە زانکۆی شیکاگۆ . تا ساڵی ١٩٢١ پۆستێکی لە گروپی توێژینەوەی ڕۆبەرت ئەندرۆس میلیکان وەرگرت . ئەو ڕاسپێردرا بۆ ئەنجامدانی سپێکترۆسکۆپی سەروو بنەوشەیی توخمە کیمیاییەکان. میلیکان لەلایەن جۆرج ئێلێری هێڵەوە ڕازی کرا کە لە ساڵی ١٩٢١ بچێتە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا و بۆین لەگەڵیدا کۆچی کرد. پەیوەندی لەگەڵ هێڵ وایکرد بۆین بتوانێت لە ڕوانگەی ماونت ویلسۆن و ڕوانگەی پالۆمار کار بکات. بۆین لە زانکۆی کالتێک وانەی لەسەر فیزیای گشتی پێشکەش کرد و لێکۆڵینەوەی لەسەر تیشکی گەردوونی کرد و بەدواداچوونی توێژینەوەکانی لەسەر سپێکترۆسکۆپی تیشکی سەروو بنەوشەیی کرد. هەروەها حیساباتی لەسەر سپێکترەکان بۆ توخمە ڕووناکییەکانی خشتەی خولیی کردووە. بەو زانیاریانە و ئیلهام لە بابەتێکەوە سەبارەت بە سحری گازی و دەردانی تیشک لە چڕییەکی کەمدا لە کتێبی فەلەکناسی لەلایەن هێنری نۆریس ڕوسیل و ڕیمۆند سمیس دوگان و جۆن کوینسی ستیوارتەوە باشترین دۆزینەوەی ناسراوی خۆی بەدەستهێنا.

هێڵەکانی دەردانی سەوزی تەمە چاوی پشیلە لە ٤٩٥٩ و ٥٠٠٧ Ångström) لەلایەن ویلیام هاگینز لە ساڵی ١٨٦٤ دۆزرایەوە. لەبەر ئەوەی هیچ توخمێکی ناسراو ئەم هێڵانەی دەردانی نیشان نەدەدا لە تاقیکردنەوەکەدا لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٨٩٠دا گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە توخمێکی نوێ بەرپرسە لەو هێڵانە، پێی دەگوترا نەبولیۆم . بۆین توانی گواستنەوەی قەدەغەکراوی ئۆکسجینی دوو ئایۆنیزەکراو حیساب بکات بۆ ئەوەی بە تەواوی لەو شوێنەدا بێت کە هێڵەکان دۆزراونەتەوە. ئەگەری کەمی پێکدادان لە سحێلاکەدا وایکرد کە ئۆکسجین لە دۆخی وروژاوەوە بگاتە دۆخی زەمینی و بۆیە گواستنەوە قەدەغەکراوەکان ڕێڕەوی سەرەکی بوون بۆ ئیسراحەتەکە. بۆین لە ساڵی ١٩٢٧ دۆزینەوەکانی بڵاوکردەوە و گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە نەبولیۆم لە ڕاستیدا توخمێکی کیمیایی نییە . 

ئیرا بۆین یەکەمین بەڕێوەبەری ڕوانگەی پالۆمار بووە، لە ساڵی ١٩٤٨ تا ١٩٦٤ کاری کردووە لەو ڕوانگەیە.

پێش خانەنشین بوونی لە ساڵی ١٩٦٤ و تەنانەت دواتر بۆین بەشداری لە باشترکردنی دیزاینی بینایی چەند ئامێرێکی گەورەی بینایی کردووە، بۆ نموونە ئامێری ١٠٠ ئینج ئیرێنی دوپۆنت لە ڕوانگەی لاس کامپاناس .

هەروەها لە چوارچێوەی کەشناسیدا بە ناساندنی ڕێژەی بۆین ناسراوە، کە ڕێژەی گەرمی هەستیار بۆ گەرمی شاراوە لەسەر ڕوویەکی بەهەڵمبوون دەژمێرێت.

 ڕێزلێنان 
ئیرا سپراگ بۆین لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئەمریکا،  لە ساڵی ١٩٤٠ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی ،  و لە ساڵی  بۆ ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی هەڵبژێردرا.

 خەڵاتەکان

 مەدالیای هێنری دراپەر لە ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانەوە (١٩٤٢) 
 مەدالیای هاوارد ن.پۆتس (١٩٤٦)
 خەڵاتی ڕومفۆرد لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی (١٩٤٩) 
 مەدالیای فرێدریک ئایڤز (١٩٥٢)
 مەدالیای بروس (١٩٥٧) 
 هێنری نۆریس ڕوسیل وانەوتنەوە (١٩٦٤) 
 مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە (١٩٦٦) 

 ناوی لێنراوە

 کانیاوی بۆین لەسەر مانگ
 ئەستێرەی بچووک ٣٣٦٣ بۆین
 ڕێژەی بۆین لە شلە پشێوەکان لە ڕووکارێکەوە

 بەستەری دەرەکی 

 لاپەڕەی مەدالیای بروس 
 خەڵاتکردنی مەدالیای بروس: PASP 69 (1957) 105
 بەخشینی میدالیای زێڕی RAS: QJRAS 7 (1966) 114
 بیرەوەری ژیاننامەی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان

 سەرچاوەکان 

پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی
پۆل:پەیمانگای کایفۆرنیا بۆ لێھاتوویی تەکنۆلۆژیا
پۆل:مردووانی ١٩٧٣
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨