گیاخۆر

وێنۆک|250x250پیکسڵ| کرمۆکەی مێشوولەی دار کە لە گەڵایەک دەخوات
وێنۆک|250x250پیکسڵ| ئەو شوێنپێیانەی کە لەلایەن زگپێیەکانەوە زەوییەوە بە کڕەکیانەوە دروستکراون، قەوزە سەوزەکان لە ڕووبەرێکەوە لەناو گەرمخانەیەکدا دەقرتێنن
گیاخۆر ئاژەڵێکە لە ڕووی ئەناتۆمی و فیزیۆلۆژییەوە گونجاوە بۆ خواردنی مادەی ڕوەکی، بۆ نموونە گەڵا یان قەوزە دەریایییەکان، بۆ پێکھاتەی سەرەکی خۆراکەکەی. لە ئەنجامی خۆراکی ڕوەکییان، ئاژەڵە ڕوەکخۆرەکان بە شێوەیەکی گشتی بەشەکانی دەمیان گونجاوە لەگەڵ کڕەکڕ یان وردکردن. ئەسپ و ڕوەکخۆرەکانی تر ددانی تەختی پانیان ھەیە کە لەگەڵ وردکردنی چیمەن و توێکڵی دار و ماددە ڕوەکییە سەختەکانی تردا گونجاون.

ڕێژەیەکی زۆر لە گیاخۆرەکان فلۆرای ڕیخۆڵەیان ھەیە کە یارمەتیان دەدات مادەی ڕووەکی ھەرس بکەن، کە ھەرسکردنی قورسترە لە نێچیری ئاژەڵان. ئەم فلۆرایە لە پرۆتۆزۆئان یان بەکتریا ھەرسکەرەکانی سێلولۆز پێکھاتووە."symbiosis." The Columbia Encyclopedia. New York: Columbia University Press, 2008. Credo Reference. Web. 17 September 2012.

 وشەڕەتناسی 
گیاخۆر فۆڕمی ئینگلیزی لاتینی مۆدێرنە، herbivora، کە لە بنەماکانی جیۆلۆجیای چارڵز لایل لە ساڵی ١٨٣٠دا ئاماژەی پێکراوە.J.A. Simpson and E.S.C. Weiner, eds. (2000) The Oxford English Dictionary, vol. 8, p. 155. ڕیچارد ئۆین ئەم زاراوەیە ئینگلیزییەی لە ساڵی ١٨٥٤دا لەسەر ددانی بەردبوو و ئێسکەپەیکەر بەکارھێناوە. Herbivora لە لاتینی herba 'ڕوەکی بچووک، گیا'P.G.W. Glare, ed. (1990) The Oxford Latin Dictionary, p. 791. و vora، لە vorare 'خواردن' وەرگیراوە.P.G.W. Glare, ed. (1990) The Oxford Latin Dictionary, p. 2103.

 پێناسە و زاراوەی پەیوەندیدار 
ڕوەکخۆری جۆرێکە لە بەکارھێنان کە تێیدا زیندەوەران بە شێوەیەکی بنەڕەتی ئۆتۆتڕۆفەکان دەخواتAbraham, Martin A. A. Sustainability Science and Engineering, Volume 1. page 123. Publisher: Elsevier 2006.  وەک ڕووەک، قەوزە و بەکتریا فۆتۆسێنتێزەکان. بە شێوەیەکی گشتی، ئەو زیندەوەرانە کە بە گشتی لە ئۆتۆتڕۆفەکان دەخۆن وەک بەکارھێنەری سەرەتایی ناسراون. بەزۆری ڕوەکخۆری سنووردارە بەو ئاژەڵانەی کە ڕوەک دەخۆن. ڕوەکخۆری مێروو دەتوانێت ببێتە ھۆی گۆڕانکاری جۆراوجۆری فیزیکی و میتابۆلیکی لە شێوازی کارلێکی ڕوەکی خانەخوێ لەگەڵ خۆی و ھۆکارە بایۆتیکییەکانی دیکەی دەوروبەریدا. قارچک، بەکتریا و پرۆتیستەکان کە لە ڕوەکی زیندوو دەخۆن بەزۆری پێیان دەوترێت ماددە نەخۆشخوازەکانی ڕوەک (نەخۆشییەکانی ڕوەک)، لەکاتێکدا قارچک و میکرۆبەکان کە لە ڕوەکی مردوو دەخۆن بە ساپرۆتڕۆف وەسف دەکرێن. ئەو ڕوەکە گوڵدارانەی کە خۆراک لە ڕوەکە زیندووەکانی تر وەردەگرن بەزۆری پێیان دەوترێت ڕوەکی مشەخۆر؛ بەڵام ھیچ پۆلێنبەندییەکی ئیکۆلۆژی تایبەت و یەکلاکەرەوە بۆ شێوازەکانی بەکاربردن نییە؛ ھەر کتێبێکی دەرسی گۆڕانکاری تایبەتی خۆی ھەیە لەسەر بابەتەکە.Thomas, Peter & Packham, John. Ecology of Woodlands and Forests: Description, Dynamics and Diversity. Publisher: Cambridge University Press 2007. Sterner, Robert W. ; Elser, James J. ; and Vitousek, Peter. Ecological Stoichiometry: The Biology of Elements from Molecules to the Biosphere. Publisher: Princeton University Press 2002. Likens Gene E. Lake Ecosystem Ecology: A Global Perspective. Publisher: Academic Press 2010. 

 سەرچاوەکان 

پۆل:ڕوەکخۆری