ویلایەتی بەسڕە

ویلایەتی بەسڕە (بە عەرەبی: ولایة البصرة، تورکیی عوسمانی: ولایت بصرە بە ڕۆمانی:Vilâyet-i Bears ) لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. لە سنجاقەکانی باشووری ویلایەتی بەغدا لە ساڵی ١٨٧٥ دروست کراوە. لە ڕووی مێژووییەوە ڕووبەرێکی گرتۆتەوە کە لە ناسریە و عەمارە لە باکوورەوە تا کوێت لە باشوور درێژ بووەتەوە.https://books.google.iq/books?id=pCC4ffbOv_YC&pg=PA19&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false لە باشوور و ڕۆژئاوا لە ڕووی تیۆریەوە ھیچ سنوورێک بە ھیچ شێوەیەک نەبوو، لەگەڵ ئەوەشدا ھیچ ناوچەیەک لە دەرەوەی قەتەر لە باشوور و سنجاغی نەجد لە ڕۆژئاوا دواتر نەخرایە ناو سیستەمی کارگێڕییەوە.https://books.google.iq/books?id=pCC4ffbOv_YC&pg=PA179&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ١٦٤٨٢ میل چوارگۆشە بووە (٤٢٦٩٠ کیلۆمەتر دووجا)، لە کاتێکدا ئەنجامە سەرەتاییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکرایەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٠٠ ھەزار کەس بووە.https://archive.org/details/asiakeane00kean/page/460/mode/1up?view=theater وردی ژمارەکانی دانیشتووان لە "نزیکەیی"ەوە دەست پێدەکات تا "تەنھا گریمانەیی" بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.

پایتەختی ویلایەتی بەسرە، ناوەندێکی سەربازی گرنگ بوو، سەربازێکی ھەمیشەیی ٤٠٠ بۆ ٥٠٠ پیاوی تێدابوو، ھەروەھا شوێنی ھێزی دەریایی عوسمانی بوو لە کەنداوی فارس.

 مێژوو 
لە ساڵی ١٨٧٥ تا ١٨٨٠، ویلایەت بووە، و دیسانەوە لە دوای ساڵی ١٨٨٤، کاتێک لە سنجاغەکانی باشووری ویلایەتی بەغدا دروستکرایەوە.Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Bagdad" . Encyclopædia Britannica. Vol. 3 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 193–194.
300px|وێنۆک|چەپ|ویلایەتی بەسڕە لە ساڵی (١٨٨٤-١٨٩٩)دا
لە دوای ساڵی ١٨٨٤، ڤێلایەت بۆ ماوەیەکی کورت فراوانکرا بۆ خوارەوەی کەنارەکانی کەنداو بۆ ئەوەی نەجد و ئەلحەساء لەخۆبگرێت، لەوانەش ھوفوف و قەتەر و قەتیف، یەکخستنی نەجد تەنھا تا ساڵی ١٩١٣ پێش کۆتایی ھاتنی ویلایەتی بەسرە بەردەوام بوو.https://books.google.iq/books?id=OZrnZpS84xoC&pg=PA7&redir_esc=y

لە ساڵی ١٨٩٩ شێخ موبارەک پەیمانێکی لەگەڵ بەریتانیا ئەنجامدا و بەو مەرجەی بەریتانیا کوێت لە بەرامبەر ھەر دەستدرێژییەکی دەرەکی دەپارێزێت، بە کردەوە کوێتەکەی کردە پارێزگایەکی بەریتانیا.https://books.google.iq/books?id=I9mDCeT4tisC&pg=PT108&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false سەرەڕای خواستی حکومەتی کوەیت کە یان سەربەخۆ بێت یان لە ژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا بێت، ئینگلیزەکان ھاوڕا بوون لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە پێناسەکردنی کوێت وەک قەزایەکی ئۆتۆنۆمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی. ئەمەش تا جەنگی جیھانیی یەکەم بەردەوام دەبێت.

بەسرە لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩١٤ کەوتە دەست ئینگلیزەکان و ھێزی گەشتیاری میزۆپۆتامیا تا تەمموزی ١٩١٥ نزیکەی تەواوی ویلایەتەکەی داگیرکردبوو.https://books.google.iq/books?id=8ow4AAAAMAAJ&redir_esc=y

 کارگێڕی 
سنجاغەکانی ویلایەتی بەسڕە:https://books.google.iq/books?id=BXJqeTr6p78C&pg=PA13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
 سنجاغی بەسڕە: (قەزای بەسڕە، قەزای قوڕنە، قەزای فاو، قەزای کووەیت)
 سنجاغی مونتەفیک: (قەزای مونتەفیک، قەزای حەی)
 سنجاغی عەمارە: (قەزای عەمارە، قەزای تویرج)
 سنجاغی نەجد: (قەزای ھوفوف، قەزای قەتیف، قەزای قەتەر)
 سنجاغی قەسیم: (قەزای بەریدە، قەزای ڕیاز).https://www.worldstatesmen.org/Saudi_Arabia.htm#Hasa
سنجاغی(نەجد و قەسیم) ھەتا ساڵی ١٨٧٥ سەر بە ویلایەتی بەسڕە بوون. لەلایەن سعودییەکانەوە لە ساڵی ١٩١٣ داگیرکران.https://books.google.iq/books?id=BPCPg412BvkC&pg=PA41&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

 نەخشە 

 سەرچاوەکان 

پۆل:مێژووی مووسڵ
مووسڵ
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٨
پۆل:مێژووی کووەیت
پۆل:مێژووی بەسرە