ناحیەی لەیلان

ناحیەی لەیلان یەکێکە لە حەوت ناحیەی قەزای کەرکووک لە پارێزگای کەرکووک لە باشووری کوردستان(ناوچە جێناکۆکەکان) لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی لەیلانە.https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdfhttps://reliefweb.int/map/iraq/iraq-kirkuk-district-reference-map-2020-15-july-2020

 ناو 
ئەم ناحیەیە ناوەکەی لە ناوەندەکەیەوە وەرگرتووە ئەویش شارەدێی لەیلانە. پێشتر ئەم ناحیەیە پێیدەوترا ناحیەی قەرەحەسەن.

 واتای وشەی لەیلان لە زمانی کوردیدا بە(بیابان، چۆڵ و دەشت، سارای بەرپان، تراویلکە و بریقە)دێت.https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/لەیلان

 جوگرافیا 
ناحیەی لەیلان ھاوسنوورە لەگەڵ؛
 لە باکوورەوە ناحیەی قەرەھەنجیر.
 لە باشوورەوە ناحیەی قادرکەرەم و ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق.
 لە ڕۆژھەڵاتەوە ناحیەی قادرکەرەم.
 لە ڕۆژاواوە ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک و ناحیەی تازەخورماتوو.https://www.openstreetmap.org/relation/11069470#map=11/35.3356/44.5427

 ڕووبەر 
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٧٣٢کم٢)یە لە (٧٪) پارێزگای کەرکووک پێکدەھێنێت و (٢٢٫١٪) قەزای کەرکووک پێکدەھێنێت.https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdf
 لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (دووەم)ە لە حەوت ناحیەی قەزای کەرکووکدا.

 دانیشتوان 
دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە کورد و تورکمان پێکھاتووە، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری وەزارەتی پلاندانانی حکوومەتی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢١ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (٢٠،٨٥٨)کەسە. لە (١٫٢٪)ی دانیشتوانی پارێزگای کەرکووک و (١٫٧٦٪)ی دانیشتوانی قەزای کەرکووک پێکدەھێنێت.https://cosit.gov.iq/ar/2018-12-19-08-39-42 
 لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (چوارەم)ە لە حەوت ناحیەی قەزای کەرکووک.

 مێژوو 
ناحیەی لەیلان لە سەرەتادا کە درووست بوو ناوی ناحیەی قەرەحەسەن بوو دواتر بووە ناحیەی لەیلان.
 لەسەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨) 
یەکێک لە ئەنجامەکانی جەنگی جیھانیی یەکەم، دەوڵەتی عوسمانی زۆربەی ویلایەتەکانی لەدەست دا، لەوانە ویلایەتی بەسڕە، ویلایەتی بەغدا و ویلایەتی مووسڵ، ئینگلیزەکان لە ماوەی ئەو جەنگەدا توانیان خاکی ئەم ویلایەتانە کۆنتڕۆڵ بکەن. لە دەوڵەتی نوێی عێراقدا کۆیان بکەنەوە و حکومەتێک دابمەزرێنن. حکومەتی تازە پێکھێنراو ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی عێراق، یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک وەک پێشووی خۆی بوو بە دەستکارییەکی کەمەوە.
 لە نێوان ساڵانی(١٩١٨-١٩٢٥)دا 
 ھاتنە کایەی ناحیەی قەرەحەسەن لە قەزای کەرکووک.

 لە نێوان ساڵانی(١٩٢٦-١٩٣٦)دا 
 لەم کاتەدا ناحیەی لەیلان بووە قەزا و بووە ناحیەی ناوەندی قەزای گل.
 بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٢٠٠) لە ٢٩\٦\١٩٣٣دا ناحیەی شوان لە قەزای کەرکووک و ناحیەی سەنگاو لە قەزای گل دابڕێنران و بە قەزای چەمچەماڵەوە لکێندران. ناحیەی داقووق لە قەزای کەرکووک دابڕێنراو بە قەزای گلەوە لکێنرا، ھەروەھا ناوەندی قەزای گل لە قادرکەرەمەوە گواسترایەوە بۆ لەیلان.
 دوای دروست بوونی قەزای گل، ناحیەی گل ناوی بووە ناحیەی قادرکەرەم، بە بەیانی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٣٢٩) لە بەرواری ١\١\١٩٣٤دا.
 ناحیەی ناوەندی قەزای کفری و ناحیەی قەرەحەسەن بە بەیانی حکومی ژمارە(٥٣٣٥) لە ساڵی ١٩٣٣دا ھەڵوەشێنرانەوە.

 لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦-١٩٤٧)دا 
 قەزای گل ھەڵوەشایەوە، لە بری ناحیەی قەرە حەسەن ھاتە کایەوە و لکێندرا بە قەزای کەرکووکەوە.https://lib.cihanuniversity.edu.iq/index.php?p=show_detail&id=10016

 لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا 
سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی چل ساڵی خایەند، تێیدا پەیکەری کارگێڕی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەت جێگیرکرایەوە و زۆربەی گۆڕانکارییە کارگێڕییەکانی بە مەبەستی کارگێڕی بوو. لە بەرواری ١٤\٧\١٩٥٨دا سەردەمێکی نوێ لە عێراقدا دەستی پێکرد، سیستەمی پاشایەتی گۆڕدرا بە کۆماری، لەم سەردەمەدا زۆرترین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا ئەنجامدرا، لە بواری فکری و سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییانەش ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی بە سەر بواری کارگێڕیدا ھەبوو، زۆرترین ڕەنگدانەوەشی لە لیوای کەرکووکدا ھەبوو، بۆیە زۆرترین گۆڕانکاری کارگێڕی تیایدا ئەنجامدرا.

ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣). کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق،  لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.

 لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥-١٩٧٧)دا 
 بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢) لە ٢٤-١-١٩٧٦دا، (٦) کەرتی ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ بە ناحیەی قەرەحەسەنەوە لە قەزای کەرکووک بەسترایەوە.
 ھەرسێ کەرت(گوند)ی (حەسەن خانە، حەمک، حەفتاچەشمە)ی ناحیەی قادرکەرەم بە ناحیەی قەرەحەسەنەوە لکێندرا.

 لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧-١٩٨٦)دا 
 بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٥٢) لە ٣-١١-١٩٧٧دا، (٢١)کەرتی ناحیەی قەرەحەسەن و (٩)کەرتی ناحیەی شوان دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی ناحیەی ئەلڕەبیع و ناوەندەکەی گوندی قەرەھەنجیرە و بە قەزای کەرکووکەوە گرێدران.http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9609.html
 بە بڕیاری حکومی مەحەلی ژمارە(٢١٤٢١) لە ساڵی ١٩٧٩دا، کەرتێکی ناحیەی قەرەحەسەن بە ناحیەی داقووقەوە لکێندرا.

 لە نێوان ساڵانی(١٩٨٧-١٩٩٠)دا 
 دابڕانی کەرتێکی ناحیەی قادرکەرەم و لکاندنی بە ناحیەی لەیلانەوە.
 بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١-٦-١٩٨٧دا، ناحیەکانی(قەرەحەسەن، شوان، یایچی، ئەلڕەبیع و ئەلقودس)ی سەر بە پارێزگای کەرکووک ھەڵوەشێنران.

 لە نێوان ساڵانی(١٩٩٠ - ٢٠٠٣)دا 
 بە فەرمانی کۆماری لە بەرواری ١-١-١٩٩٩دا، گەڕانەوە و سەر لە نوێ پێکھێنانەوەی ناحیەی لەیلان لە قەزای کەرکووک. بە ناوی (ناحیەی أم المعارک).http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/8782.html

لەدوای ساڵی ٢٠٠٣وە ناوی ئەم ناحیەیە بووە ناحیەی لەیلان.

 کارگێڕی 
ناحیەی لەیلان لە ڕووی کارگێڕییەوە پێکھاتووەلە (٤٤) گوند.

 لەیلان(ناوەند)
 ئۆسمانلەکە
 بان لەیلان
 باوا، لەیلان
 بزڵە
 بەیانلوو
 پەڵکانە، لەیلان
 ترکەشکانی بچووک
 ترکەشکانی گەورە
 تەپەسەوز، لەیلان
 تەپەلوو
 تەرجیل
 تۆپخانە
 تۆقماقلووی بچووک
 تۆقماقلووی گەورە
 چیمەنی حاجی ئەمین
 حەسەن خانە
 حەسەناوا، لەیلان
 حەفتاچەشمە
 حوسێن ئیسلام
 خدربڵاخ
 خدربەگ شێخ حوسێن
 خدربەگ شێخ موحەممەد
 ڕجێبات
 ڕزگاری، لەیلان
 زندانە
 ساری تەپەی بچووک
 ساری تەپەی گەورە
 ساڵەیی، لەیلان
 سۆلکان
 سیامەنسوور، لەیلان
 شرینجەبڵاخ
 شوانە
 شۆرجە
 عەلیاوا، لەیلان
 فرقان
 قازانبڵاخ
 قەرەلووی بچووک
 قەرەلووی گەورە
 قەیسەری، لەیلان
 مامشە
 میرەسوورە
 نزراوا
 ھەرمین
 یارمجە

 ئەمانەش ببینە 
 قەزای کەرکووک
 پارێزگای کەرکووک
 لەیلان

 سەرچاوەکان 

کەرکووک
پۆل:پارێزگای کەرکووک
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان
پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان