شانشینی ئیتاڵیا

شانشینی ئیتاڵیا () وڵاتێکە لە ساڵی ١٨٦١ لەلایەن شا ڤیکتۆر ئیمانوێلی دووەمی سەردینیا دامەزراوە. ئەم وڵاتە لە ئەنجامی یەکگرتنەوەی ئیتالیا بەھۆی شەڕەکانی شانشینی سەردینیا دامەزرا کە لە ڕاستیدا حکوومەتی ڕەسەنی ئەم وڵاتە بوو. ئەم حکوومەتە تا ساڵی ١٩٤٦ بەردەوام بوو، بۆیە ئیتالییەکان بڕیاریان دا کۆمارێک دابمەزرێنن.

 مێژوو 
شانشینی ئیتالیا دەوڵەتێکە کە لە ساڵی ١٨٦١ لە دوای یەکگرتنی ئیتاڵیا دامەزرا، کە پێشتر کۆمەڵێک دەوڵەت و خاکی سەربەخۆ بوون. پرۆسەی یەکگرتن کە بە ڕیسۆرگیمنتۆ ناسراوە، لەلایەن کەسایەتییەکانی وەک جوزێپی گاریبالدی و کونت کامیلۆ دی کاڤۆرەوە سەرکردایەتی دەکرا. شانشینی ئیتالیا لەلایەن ماڵی ساڤۆیەوە بەڕێوەدەبرا و ڤیکتۆر ئیمانوێلی دووەم وەک یەکەم پاشای ئیتاڵیا کاری دەکرد. شانشینی نوێ ڕووبەڕووی چەندین تەحەدا بووەوە، لەوانە دابەشبوونی ناوچەیی، نایەکسانی ئابووری و نائارامی کۆمەڵایەتی؛ بەڵام بە سەرکردایەتی کەسایەتییەکانی وەک جیۆڤانی جیۆلیتی سەرۆک وەزیران، شانشینییەکە پێشکەوتنی بەرچاوی لە پیشەسازی و مۆدێرنیزاسیۆندا بەدەستھێنا.

ھەروەھا شانشینی ئیتالیا ھەوڵیدا خاکەکەی فراوانتر بکات، ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ململانێی وەک جەنگی ئیتالۆ-تورکیا و جەنگی جیھانی یەکەم، تێوەگلانی ئیتالیا لە جەنگی جیھانی یەکەمدا جێی مشتومڕ بوو، ھەروەھا پەیمانی ڤێرسای بە تەواوی تەماحەکانی خاکی ئیتالیا تێر نەکرد، کە بووە ھۆی ناڕەزایی زیاتر. شانشینی ئیتالیا ڕووبەڕووی گێژاوی ناوخۆیی بووەوە، لەوانە سەرھەڵدانی بزووتنەوە سۆسیالیستی و فاشیستەکان. بێنیتۆ مۆسۆلینی و پارتی فاشیستی نیشتمانی لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٢٢ دەستیان بەسەر دەسەڵاتدا گرت و ئەمەش بووە ھۆی دامەزراندنی دیکتاتۆری فاشیستی.

شاانشینی ئیتالیا لە ساڵی ١٩٤٦ کۆتایی ھات، ئەمەش دوای ڕووخانی ڕژێمی مۆسۆلینی و کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم. ڕیفراندۆمێک ئەنجامدرا و لە ئەنجامدا دەسەڵاتی پاشایەتی ھەڵوەشێنرایەوە و کۆماری ئیتالیا دامەزرا. سەرەڕای تەمەنی تاڕادەیەک کورتی، شانشینی ئیتالیا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە داڕشتنی ئیتالیا مۆدێرن و دانانی بناغەکانی گەشەسەندنی سیاسی، کۆمەڵایەتی و ئابووری وڵاتەکە. میراتەکەی تا ئەمڕۆش کاریگەری لەسەر کۆمەڵگا و سیاسەتی ئیتالیا بەردەوامە.
 سەرچاوەکان 


پۆل:ئیتالیا لە دەیەی ١٨٩٠
پۆل:ئیتالیا لە دەیەی ١٩٠٠
پۆل:ئیتالیا لە دەیەی ١٩٢٠
پۆل:ئیتالیا لە دەیەی ١٩٤٠
پۆل:وڵاتە پێشووەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦١