مارگەرێت چان

مارگەرێت چان فونگ فو-چون  OBE، پزیشکێکی چینی-کەنەدییە کە وەک بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی خزمەت دەکات. نوێنەرایەتی چینی دەکرد لە ٢٠٠٦ تا ٢٠١٧. و پێشوو تر وەک بەڕێوەبەری تەندرووستی لە ھۆنگ کۆنگ خزمەتی دەکرد. و نوێنەری بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی بۆ ئەنفلۆنزای پەتا و یاریدەدەری بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی بۆ نەخۆشییە گوازراوەکان (٢٠٠٣ تا ٢٠٠٦). و گۆڤاری فۆربیس ئەوی لە پلەی ٣٠مین بەهێزترین ئافرەتی جیهاندا ناوی بردووە.

ڕەخنەی زۆری لێگیرا بۆ ئەو شێوازە مامەڵەیەی لەگەڵ ئەنفلۆنزای پەلەوەری H5N1 ئێچ فایڤ ئێن وەن کردی.

 خوێندن 
لە ھۆنک کۆنگی بەریتانی گەورە بووە، و چان بڕوانامەی پیشەیی وەرگرتووە بۆ وانەوتنەوە لە بواری ئابووری ماڵەوە لە کۆلێژی پەروەردەی نۆرسکۆت لە هۆنگ کۆنگ. لە ساڵی ١٩٧٣ بەکالۆریۆسی لە هونەرەکان بە پسپۆڕی ئابووری ماڵەوە وەرگرتووە، و لە ساڵی ١٩٧٧ دکتۆرای لە پزیشکی لە زانکۆی وێستێرن ئۆنتاریۆ لە کەنەدا وەرگرتووە. لە ساڵی ١٩٨٥ ماستەر لە زانستی تەندروستی گشتی لە زانکۆی نیشتمانی سەنگافورە بەدەستهێناوە.

لە ساڵی ١٩٩١دا پرۆگرامی پەرەپێدانی بەڕێوەبردن (PMD ٦١)ی لە قوتابخانەی بازرگانی هارڤارد تەواو کردووە.

 پیشە 

 پیشەی سەرەتایی 
چان لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٧٨ وەک ئەفسەری پزیشکی پەیوەندی بە حکومەتی هۆنگ کۆنگی بەریتانیاوە کردووە. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٨٩ پلەی بەرزکرایەوە بۆ یاریدەدەری بەڕێوەبەری وەزارەتی تەندروستی. لە نیسانی ساڵی ١٩٩٢ پلەی بەرزکرایەوە بۆ جێگری بەڕێوەبەر و لە مانگی حوزەیرانی ١٩٩٤دا وەک یەکەم ژن لە هۆنگ کۆنگ دەستنیشانکرا کە سەرۆکایەتی وەزارەتی تەندروستی بکات.

 بەڕێوەبەری وەزارەتی تەندرووستی ھۆنگ کۆنگ ١٩٩٤-٢٠٠٣ 
لەکاتی بەرێوەبەربوونی لە ھۆتگ کۆنگ ڕەخنەیەکی زۆری لێگیرا بەھۆی ئەو جۆرە مامەڵەیەی لەگەڵ ھەردوو نەخۆشی ئەنفلوەنزای پەلەوەریی ئێچ فایڤ ئێن وەنی ١٩٩٧ و سارسی ٢٠٠٣، لەدوای ئەوەی یەکەم لە کەیسەکانی نەخۆشی ئەنفلوەنزای پەلەوەر گیان لەدەست دەدەن چان سەرەتا ھەوڵ ئەدات دانیشتووانی ھۆنگ کۆنک ھێمن بکاتەوە بە وتنی شتێکی لەم شێوەیە "دوێنێ شەو منیش مریشکم خوارد" یان "من ھەموو ڕۆژێک مریشک دەخۆم، مەشڵەژێن". بەڵام کە کەیس و حاڵەتی تری ئەنفلوەنزا تۆمار دەکرێت، ڕەخنەی لێ دەگیرێ بە سەرلێشێواندنی دانیشتووان. دواتر بە لەناوبردنی یەک ملیۆن و نیو مریشک توانی نەخۆشیەکە کۆنتڕۆل بکات و بەھۆیەوە ستایش کرا.

و لە کاتی نەخۆشی سارس ڕەخنەی زۆری لێگیرا چونکە نەیتوانی کۆنتڕۆلی نەخۆشیەکە بکات و گەیشتە ٢٩٩ حاڵەتی مردن ئەمەش ڕەخنەی توندی لەلایەن ئەنجومەنی یاسادانانی هۆنگ کۆنگ و زۆر کەسی تووشبوو بە سارس و کەسوکارەکانیانەوە ڕاکێشا.

لە لایەکی دیکەوە، لیژنەی پسپۆڕی سارس کە لەلایەن حکومەتی HKSAR بۆ هەڵسەنگاندنی مامەڵەکردنی لەگەڵ قەیرانەکەدا دامەزرا، ئەوەی خستە ڕوو کە شکستەکە خەتای چان نەبووە، بەڵکو بەهۆی پێکهاتەی سیستەمی چاودێری تەندروستی هۆنگ کۆنگەوەیە.

 یاریدەدەری بەرێوەبەری گشتی WHO 
چان دوای ٢٥ ساڵ خزمەتکردن لە مانگی ئابی ٢٠٠٣ حکومەتی هۆنگ کۆنگی بەجێهێشت و پەیوەندی بە ڕێکخراوی تەندروستی جیهانییەوە کرد. سەرەتا لە وەرگرتنی ڕۆڵی یاریدەدەری بەڕێوەبەری گشتی لە ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) ڕووبەڕووی بەربەستێک بووەوە، چونکە حکومەتی چین مۆڵەتی دامەزراندنی نەدابوو. لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٣ و ٢٠٠٥ پۆستی بەڕێوەبەری بەشی گەشەپێدانی بەردەوام و ژینگەی تەندروست لە ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) وەرگرتووە. ئەم پۆستە بە شێوەیەکی کاتی بۆی دیاری کرا تا ئەو کاتەی بتوانێت لە ساڵی ٢٠٠٥دا بگوازرێتەوە بۆ پۆستی یاریدەدەری بەڕێوەبەری گشتی. چان وەک نوێنەری بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی بۆ ئەنفلۆنزای پەتا و وەک یاریدەدەری بەڕێوەبەری گشتی بۆ نەخۆشییە گوازراوەکان کاری کردووە.

 بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، ٢٠٠٦-٢٠١٧ 
مارگریت چان وەک بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) بۆ ماوەی کۆی گشتی دوو خول کاری کردووە کە هەر خولێک پێنج ساڵی خایاندووە.Dr Margaret Chan: Biography, WHO website خولی یەکەمی چان تا مانگی حوزەیرانی ٢٠١٢ بەردەوام بوو. لە وتاری دەستنیشانکردنەکەی، چان "باشتربوونی تەندروستی خەڵکی ئەفریقا و تەندروستی ژنان"ی بە ئامانجی سەرەکی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی زانی و دەیەوێت سەرنجی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی لەسەر "ئەو کەسانەی زۆرترین پێویستیان پێیەتی" چڕ بکاتەوە. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢، چان لەلایەن دەستەی بەڕێوەبەری ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی بۆ خولی دووەم کاندید کرا.Dr Margaret Chan nominated for a second term to be WHO Director-General, WHO web site و لە ٢٣ی ئایاری ٢٠١٢ لەلایەن ئەنجومەنی تەندروستی جیهانییەوە پشتڕاستکرایەوە.Dr Margaret Chan appointed to a second term as Director-General, WHO News Release, 23 May 2012 و لەکاتی وتاری پەسەندبوونەکەی تیشکی خستە سەر ڕۆڵی گرنگی ڕووماڵکردنی گشتگیرڕووماڵکردنی گشتگیر لە چوارچێوەی چاوەدێری تەندروستیدا بە واتای دڵنیابوونە لەوەی کە هەموو تاکەکان و کۆمەڵگاکان دەستیان بە خزمەتگوزارییە تەندروستییە پێویستەکان دەگات بەبێ ئەوەی تووشی سەختی دارایی ببن وەک "یەکسانکەرێکی بەهێز" لە تەندروستی گشتیدا. خولی نوێی چان لە ١ی تەمموزی ٢٠١٢ دەستیپێکرد و تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ بەردەوام بوو
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Margaret_Chan_e_Dilma_Rousseff_01.jpg|وێنۆک|مارگەرێت چان لەگەڵ سەرۆکی بەرازیل دیلما ڕۆسێف لە ساڵی ٢٠١٦

 یەکەم خول 
لە شوباتی ٢٠٠٧، مارگرێت چان ڕووبەڕووی ڕەخنەی گروپە مرۆیی و مەدەنییەکان بووەوە، لەنێویاندا پزیشکانی بێ سنوور (ڕێکخراوی خێرخوازی: Médecins Sans Frontières)، بەهۆی دەربڕینی نیگەرانییەکانی سەبارەت بە کوالێتی دەرمانی جێنریکمارگەرێت چان لە کاتی سەردانەکەیدا بۆ تایلەند لە شوباتی ٢٠٠٧دا پرسیاری لە کوالیتی دەرمانی جێنریک کرد، و کاتێک چان ڕەخنەی لەلایەن گروپە مرۆییەکان و کۆمەڵگەی مەدەنییەوە لێگیرا، لەنێویاندا پزیشکانی بێ سنوور، چونکە سەرنجەکانی سەبارەت بە کوالیتی دەرمانە جێنریکەکان وەک ئەگەری تێکدانی متمانە بەم دەرمانە گونجاوانە هەستیان پێکرا. لە سەردانەکەیدا بۆ تایلەند. ئەمەش مشتومڕی لێکەوتەوە چونکە دەرمانی جێنریک زۆر گرنگە بۆ ئەوەی چاودێری تەندروستی بە نرخێکی گونجاوتر بێت، بەتایبەتی لە ناوچە کەم داهاتەکاندا.

لەدوای سەردانەکەی بۆ کۆریای باکوور لە مانگی نیسانی ٢٠١٠، چان وتی بەدخۆراکی کێشەی وڵاتەکەیە، بەڵام سیستەمی تەندروستی کۆریای باکوور دەبێتە جێگەی ئیرەیی زۆرێک لە وڵاتانی پێشکەوتوو بەهۆی زۆری کارمەندانی پزیشکییەوە. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، هیچ نیشانەیەکی قەڵەوی لە وڵاتەکەدا (کۆریای باکوور) نییە، کە کێشەیەکی تازەیە سەرهەڵدەدات لە ناوچەکانی دیکەی ئاسیا. لێدوانەکانی چان جیاوازییەکی بەرچاوی ھەبوو لە لێدوانەکانی بەرێوەبەرەکەی پێش خۆی کە لە ساڵی ٢٠٠١دا ڕایگەیاندبوو کە سیستەمی تەندروستی کۆریای باکوور داڕمان نزیکە.

 تێبینیەکان 

 سەرچاوەکان 


 بەستەرە دەرەکییەکان 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
پۆل:پزیشکە چینییەکان
پۆل:بەڕێوەبەرانی گشتیی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی
پۆل:پزیشکانی تەندرووستی گشتی کەنەدی
پۆل:ژنە پزیشکە چینییەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی سەنگافورە
پۆل:ژنە زانستخوازە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ژنە زانستخوازە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:پزیشکە چینییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:پزیشکە چینییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:پزیشکانی تەندرووستی گشتی ژنان
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆلێژی شاھانەی پزیشکان
پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی
پۆل:پزیشکانی ھۆنگ کۆنگ
پۆل:زیندووان
پۆل:ئەندامانی ١٣ھەمین کۆنگرەی ڕاوێژی سیاسی گەلی چین
پۆل:ئەندامانی کۆمیتەی نەتەوەیی کۆنگرەی ڕاوێژی سیاسی گەلی چین
پۆل:بەڕێوەبەرانی گشتیی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی