باشی-بازۆک

وێنۆک| هەیتەى ئەفریقی لە نووسینی ژان لیۆن جێرۆم
باشبوزوق    یان هەیتە،   سەربازى ناتیزامى ناو سوپای عوسمانی بوون . بە شێوەیەکی سەرەکی  لە  ئەلبان و چەرکەس و کورد پێک دەهاتن ،  بەڵام دواتر هەموو نەتەوەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی گرتەوە وەک تەتەرەکانى کریمیا و موسڵمانەکانى  ئەوروپا و باکوورى ئەفریقا . هەیتە بە نەترس و ئازا ناویان دەرکردبوو ، بەڵام وەک گروپێکی هەڕەمە و دڕندەش بەناوبانگ بوون.  کە دەوڵەت بژێوى نەدەدان دەستیان بە   تاڵانکردن و راونان و رووتاندنەوەى خەڵکی مەدەنی دەکرد.  وشەى تورکى باشى بوزوق  بە واتاى سەر شێت یان بێ سەرکردە و نانیزامى دێت.

 بنەچە و مێژوو 
هەرچەندە سوپای عوسمانی هەمیشە نانیزامى و سەربازی ئاسایی لەخۆدەگرت، بەڵام ئەو فشارەی لەسەر سیستەمی فیۆداڵی عوسمانی کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی فراوان بوونى سنوورى ئیمپراتۆریەتەکەوە دروست بوو، پێویستی بە پشتبەستنی زیاتر بوو بە سەربازە ناڕێکخراوەکان . ئەوان لەلایەن حکومەتەوە چەکدار و پارێزگارییان لێدەکرا، بەڵام مووچەیان وەرنەدەگرت و یەکپۆشی و نیشانەی جیاوازیان لەبەردا نەبوو.  مووچە و بژێویان زیاتر لەسەر تاڵانکردنى ئەو شوێنانە بوو کە شەڕیان تیا دەکرد.  . زۆربەیان بریتى بوون لە هێزى پیادە . سووارەکان  بە ئاقنجى دەناسران. بەهۆی کومى مەشق، توانای ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی گەورەیان نەبوو، بەڵام بۆ ئەرکەکانی دیکەی وەک سیخوڕی و هەواڵگرى و نژدەیی باشبوون . هەر کاتێکیش پشێویان خولقاندبایە دەوڵەتى عوسمانی بە زۆر چەکی لێ دا دەماڵین. 

سوپای عوسمانی لەمانەی خوارەوە پێکهاتبوو:

 سەربازانی ماڵى سوڵتان کە پێیان دەگوترا قاپى قولو / خوڵامى بەر دەرگا ، کە مووچەخۆر بوون، دیارترینیان فەیلەقی جانیساری بوو.
 سەربازى ویلایەتەکان، یان تیمارلى و بە سوارەى  سیپاهی دەناسران   و سەرپەرشتەکانیان دەوترا جبەلو (  cebelu . واتە چەکدار، پیاوی چەکدار)،
 سەربازانی هەرێمە ژێردەستەکان، یان هاوپەیمانەکان (گرنگترینیان خاناتى کریمیا/ کریمە )
 باشبوزوقەکان، کە مووچەی ئاسایییان وەرنەدەگرت و لەسەر تاڵان دەژیان. لە کوردستان پێیان دەگوترا هەیتە و زۆربەیان لە نەتەوەى ئەرنائووت/ ئەلبان یوون .  بە سەرکردەکانیان دوگوترا هەیتەباشى. . ناوودەنگیان زۆر خراپ بوو تا ئێستاش لە یادى خەڵکدا ماون. هێزى جەندرمە  شوێنگرەوەیان بوو.

 وێناکردن لە هونەردا 

 ژێدەر 

 سەرچاوەکان 



 Ottoman warfare, 1500–1700 by Rhoads Murphey. London : UCL Press, 1999.
 Özhan Öztürk (2005). Karadeniz (Black Sea): Ansiklopedik Sözlük. 2 Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul. ISBN 975-6121-00-9.
 Montgomery, Viscount Bernard (1968). A History of Warfare, The World Publishing Company. ISBN 978-0-688-01645-6.