ئۆکلاھۆما ستی

ئۆکلاھۆما ستی () پایتەخت و پڕ دانیشتووترین شاری ویلایەتی ئۆکلاھۆمای ئەمریکایە. شاری ئۆکلاھۆما، لە پلەی بیستەمدایە لە نێوان شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە، و ٨ھەمین شارە گەورەکانی باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکانە. ژمارەی دانیشتووانی دوای سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ زیادی کردووە و لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٠دا گەیشتووەتە ٦٨١ ھەزار و ٥٤ کەس. ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی گەورەی ئۆکلاھۆما سیتی ١٣٩٦٤٤٥ کەس و ناوچەی ئاماری یەکگرتووی ئۆکلاھۆما سیتی و شاونی ١٤٦٩١٢٤ کەسی ھەبووە، ئەمەش بووەتە گەورەترین شارەوانی و ناوچەی گەورەی ئۆکلاھۆما بەپێی ژمارەی دانیشتووان. ئۆکلاھۆما سیتی یەکێکە لە گەورەترین بازاڕەکانی ئاژەڵداری لە جیھاندا. نەوت، غازی سروشتی، بەرھەمە نەوتییەکان و پیشەسازییە پەیوەندیدارەکان گەورەترین کەرتی ئابوورییەکەیەتی. شارەکە لە ناوەڕاستی کێڵگەیەکی نەوتی چالاکدایە و کۆشکەکانی نەوت لە گۆڕەپانی پایتەختەکەدا جێگیرن. حکوومەتی فیدراڵی ژمارەیەکی زۆر لە کرێکارانی بنکەی ھێزی ئاسمانی تینکەر و سەنتەری فڕۆکەوانی مایک مۆنرۆنی لە وەزارەتی گواستنەوەی ئەمریکا (کە بە ڕێککەوت نووسینگەکانی ئیدارەی فڕۆکەوانی فیدراڵی و سەنتەری خزمەتگوزاری کۆمپانیاکانی وەزارەتی گواستنەوە لەخۆدەگرێت) دامەزراندووە. ئۆکلاھۆما سیتی لەسەر ڕێڕەوی I-35 و I-40 دایە، یەکێکە لە کۆریدۆرە سەرەکییەکانی گەشتکردن بۆ باشوور بۆ ناو تەکساس و مەکسیکی دراوسێ، باکوور بەرەو ویچیتا و کانزاس سیتی، ڕۆژاوا بەرەو ئەلبوکێرک، و ڕۆژھەڵات بەرەو لیتل ڕاک، ئارکنساس و مەمفیس.Wilson, Linda D. "Oklahoma City", , Encyclopedia of Oklahoma History and Culture . Retrieved January 26, 2010.

بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی شارەکە دەکەوێتە ناوچەی سنووری وڵاتی ویلایەتەکە و دەکەوێتە ناوچەیەکی ئیکۆلۆژی کە بە «دارەکانی خاچ» ناسراوە.Wilson. Encyclopedia of Oklahoma History and Culture  شارەکە لە سەردەمی " ڕەن لاند ١٨٨٩ " دامەزراوە و لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا دوای دامەزراندنییەوە گەشەی کردووە و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ١٠ ھەزار کەس بووە.Curtis, Gene. "Only in Oklahoma: State capital location was a fight to the finish", Tulsa World. Retrieved February 4, 2010. شوێنی بۆردومانکردنی بینای فیدراڵی ئەلفڕێد پی مۆرا بوو لە ١٩ی نیسانی ١٩٩٥، کە ١٦٨ کەس تێیدا گیانیان لەدەستدا، کوشندەترین ھێرشی تیرۆریستی مێژووی ئەمریکا بوو تا ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ و کوشندەترین کردەوەی تیرۆری ناوخۆیی لە مێژووی ئەمریکادا بوو. لەوەتەی تۆمارەکانی کەشوھەوا لە ساڵی ١٨٩٠ەوە ھێڵراوەتەوە، ئۆکلاھۆما سیتی ١٤ گەردەلوولی توندوتیژی لێکەوتووەتەوە، کە ١١ لەوانە لە پێوەرەکانی فوجیتای بەرزکراوەدا پلەی F4 یان EF4یان پێدراوە و  یەکێکیان پلەی F5 و EF5یان پێدراوە.

 مێژوو 
ئۆکلاھۆما سیتی لە ٢٢ی نیسانی ١٨٨٩ دامەزرا، کاتێک ئەو ناوچانەی کە بە "زەوییە دیارینەکراوەکان" ناسرابوون، کرانەوە بۆ نیشتەجێبوون لە ڕووداوێکدا کە بە "The Land Run" ناسراوە. لە ٢٦ی نیسانی ئەو ساڵەدا یەکەم سەرۆکی شارەوانی ھەڵبژێردرا، ویلیام کاوچ، نزیکەی ١٠ ھەزار کەس لەو ناوچەیە ماڵیان دروست کرد کە دەبێتە پایتەختی ئۆکلاھۆما. شارۆچکەکە بە خێرایی گەشەی کرد، ژمارەی دانیشتووان لە نێوان ساڵانی ١٨٩٠ بۆ ١٩٠٠ دوو ھێندە زیادی کردووە. سەرکردە سەرەتایییەکانی گەشەپێدانی شارەکە بریتی بوون لە ئەنتۆن کلاسن، جۆن شارتێل، ھێنری ئۆڤەرھۆڵسەر، ئۆسکار ئەمێرینگەر، جاک سی واڵتۆن و جەیمس دبلیو مانی. لە ساڵی ١٩٥٠ نووسینگەی سەرژمێری ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٨٫٦٪ ڕەشپێست و ٩٠٫٧٪ سپی پێست ڕاگەیاندووە. پاتینس لاتینگ لە ساڵی ١٩٧١ بە سەرۆکی شارەوانی ئۆکلاھۆما سیتی ھەڵبژێردرا و بووە یەکەم سەرۆکی شارەوانی ژن لە شارەکەدا. ھەروەھا لاتینگ یەکەم ژن بووە کە وەک سەرۆکی شارەوانی شارێکی ئەمریکا کاری کردووە کە زیاتر لە ٣٥٠ ھەزار دانیشتووی ھەبووە. وەک زۆرێک لە شارەکانی دیکەی ئەمریکا، ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارەکان لە ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا کەمی کردووە، چونکە خێزانەکان بەدوای ڕێگا سەرەکییە تازە دروستکراوەکاندا ڕۆیشتن بۆ ئەوەی بچنە شوێنی نیشتەجێبوونی نوێتر لە گەڕەکەکانی نزیک. پڕۆژەکانی نوێکردنەوەی شارەکان لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لەنێویاندا «پلانی پێی»، پێکھاتە کۆنەکانیان لابرد بەڵام نەیانتوانی گەشەپێدانی زۆر نوێیان لێبکەوێتەوە، ئەمەش شارەکەی بە شوێنی چۆڵەوە بەجێھێشت کە بۆ وەستانی ئۆتۆمبێل بەکاردەھێنرا. جگە لەوەش دروستکردنی باخچەی بێشومار و پردێک لە شارەکە بوو، کە باخچەیەکی ڕوەکی و مۆدێرن بوو لە دڵی ناوەندی شار.Metropolitan Area Projects, Greater Oklahoma City Chamber. Retrieved February 5, 2010.

 سەرچاوەکان 


پۆل:شارەکانی ئۆکلاھۆما
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٩