وێژەی ئازەربایجانی

وێژەی ئازەربایجانی (بە تورکیی ئازەربایجانی: Azərbaycan ədəbiyyatı) بە وێژەیەک دەوترێت کە بە زمانی ئازەربایجانی دەنووسرێتەوە. ئەو زمانە تورکیە، زمانی فەرمیی حکوومەتی کۆماری ئازەربایجانە، کە جۆری ئازەربایجانیی باکووری تێدا قسە دەکرێت. ھەروەھا بە شێوەیەکی ڕەسەن لە ئێران و بە تایبەتی لە ناوچەی مێژووییی باکووری ڕۆژئاوای ئەو وڵاتە قسە دەکرێت کە جۆری ئازەربایجانی باشووری تێدا بەکاردەھێنرێت. ھەروەھا زمانی ئازەربایجانی بە شێوەیەکی ڕەسەن لە ڕووسیا (بەتایبەت داغستان)، گورجستان و تورکیا قسە دەکرێت. لە کاتێکدا زۆرینەی خەڵکی ئازەربایجانی لە ئێراندا دەژین، ئەدەبیاتی مۆدێرنی ئازەربایجانی بە شێوەیەکی سەرەکی لە کۆماری ئازەربایجاندا بەرھەم دەھێنرێت کە زمانی فەرمیی ئەو وڵاتەیە. بۆ نووسینی زمانەکە سێ ئەلفوبێ بەکاردێت: ئەلفوبێی لاتینی ئازەربایجانی لە کۆماری ئازەربایجان، ئەلفوبێی عەرەبی لە ئێران و ئەلفوبێی سیریلیک کە پێشتر لە ئازەربایجانی سۆڤیەت بەکارھاتووە.

پەرەسەندنی سەرەتاییی ئەدەبیاتی ئازەربایجانی پەیوەندییەکی نزیک بە زمانی تورکیی ئەنادۆڵییەوە ھەبووە کە بە ڕێنووسی فارسی-عەرەبی نووسراوە. یەکەمین نموونەکانی جیابوونەوەی ئەو دوو وێژەیە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٤ یان پێشتر. چەندین نووسەری گەورە و کەسایەتییە شیعرییەکانی بەرچاو لە سەدەکانی ١٤ ھەتا ١٧ ڕۆڵیان لە پەرەپێدانی ئەدەبیاتی ئازەربایجانیانیدا ھەبوو. لە کۆتاییی سەدەی نۆزدەھەمدا، ئەدەبیاتی جەماوەری وەک ڕۆژنامە بە زمانی ئازەربایجانی دەستیکرد بە چاپکران. لە سەردەمی ستالین ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی ئازەربایجانی گۆڕا بۆ ئەلفوبێی سیریلیکی.

ئەدەبیاتی مۆدێڕنی ئازەربایجانی زۆرتر لە کۆماری ئازەربایجان بەرھەم دەھێنرێت و سەرەڕای ئەوەی زمانی ئازەربایجانی لە ئێراندا بە شێوەیەکی بەرفراوان قسە دەکرێت، بەڵام بە شێوەیەکی فەرمی لە قوتابخانەکاندا ناخوێندرێت و بڵاوکراوەکانیش بەو زمانە بە ئاسانی دەستناکەون.

 دوو نەریتی ئەدەبیاتی ئازەربایجانی 

 ئەدەبیاتی فۆلکلۆری ئازەربایجانی 
 نەریتی پاڵەوانی 

 شیعری فۆلکلۆر 

 وێژەی سەفەوی 
 شیعری دیوان 
 پەخشانی سەرەتاییی سەفەوی 

 سەردەمی کلاسیک 

 سەدەی نۆزدەھەم بەدواوە 
 وێژەی ئازەربایجانیی سۆڤیەت 

 وێژەی ئازەربایجانیی ئێران 

 وێژەی مۆدێرن 

 دیاسپۆرای  ئازەربایجانی 

 کاریگەریی حکومەت 
 یاسا کولتوورییەکانی کۆماری ئازەربایجان 

 پشتیوانیی دەوڵەت لە بواری ئەدەبدا 

 مۆزەخانەکانی وێژە 

 ئەمانەش ببینە 
 ئازەربایجانییەکان
 زمانی ئازەربایجانی
 پێڕستی شاعیرانی زمانی ئازەربایجانی
 مۆزەخانەی نیزامی بۆ ئەدەبیاتی ئازەربایجانی

 سەرچاوەکان 

 خوێندنی زۆرتر 




 بەستەرە دەرەکییەکان 

 The Book of Dede Korkut (English translation) 
 "Literature" by Azeri.org
 Azeri Literature
 Azerbaijani Literature and Authors, part of Virginia Tech University Libraries Slavic, East European, and Former USSR Resources page
 Aesopian literary dimensions in Azerbaijani literature of the Soviet period, 1920—1990, by Maliheh Shams Tyrrell, Columbia University, Faculty Advisor: Edward Allworth, Date: 1999
 The Institute of Literature named after Nizami of the Azerbaijan National Academy of Sciences
 The Use of Spoken Russian in Azerbaijani Literature, by Andreas Tietze, Slavic Review, Vol. 22, No. 4 (Dec., 1963), pp. 727–733
 Azeribooks project of the United States Public Affairs Section
 Azerbaijan National Bibliography (1987–1991)
 Kocharli, Nigar: "The Business of Literature in Azerbaijan" in the Caucasus Analytical Digest No. 14

پۆل:وێژەی ئازەربایجانی
وێژە
پۆل:ئازەربایجان (ئێران)
پۆل:چاندی ئازەربایجان
پۆل:چاندی ئازەربایجانی