سەرمایەداریی چاودێری

سەرمایەداریی چاودێری چەمکێکە لە ئابووری سیاسیدا کە ئاماژەیە بۆ کۆکردنەوە و بە کاڵاکردنی بەربڵاوی زانیارییە کەسییەکان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە. ئەم دیاردەیە جیاوازە لە چاودێری حکومەت, هەرچەندە ئەو دووانە دەتوانن یەکتر بەهێز بکەن. چەمکی سەرمایەداریی چاودێری، وەک لەلایەن شۆشانا زوبۆفەوە باسکراوە، بەهۆی هاندانێکی قازانجەوە دەجووڵێتەوە، و لەوەوە سەری هەڵدا کە کۆمپانیاکانی ڕیکلام، بە پێشەوایەتی خزمەتگوزاری ئەدۆردزی گووگڵ، ئەگەرەکانی بەکارهێنانی زانیاری کەسییان بینی بۆ بە ئامانجگرتنی بەکارهێنەران بە شێوەیەکی کتومتتر وەک لەوەی دەکرا.

زیادبوونی کۆکردنەوەی زانیاری ڕەنگە سوودی جۆراوجۆری هەبێت بۆ تاک و کۆمەڵگا وەک خۆ-باشترکردن (پێوانی خوود)، باشکردنی کۆمەڵایەتی (وەک لەلایەن شارە زیرەکەکانەوە) و خزمەتگوزارییە باشکراوەکان (لەوانەش بەرنامە جۆراوجۆرەکانی وێب). بەڵام لەگەڵ ئەوەی سەرمایەداری بووەتە جێگای جەختکردنەوە لەسەر فراوانکردنی ئەو ڕێژەیەی ژیانی کۆمەڵایەتی کە کراوەیە بۆ کۆکردنەوەی زانیاری و پرۆسێسکردنی زانیاری،  ئەمانە ڕەنگە کاریگەرییەکی بەرچاویان هەبێت بۆ لاوازکردن و کۆنترۆڵکردنی کۆمەڵگا و هەروەها بۆ بابەتی زانیاری کەسیی.

 بیردۆز 

 شۆشانا زوبۆف 
لە تیۆری زوبۆفدا سەرمایەداریی چاودێری فۆرمێکی بازاڕی نوێیە و لۆژیکێکی تایبەتی کەڵەکەبوونی سەرمایەدارییە. لە وتارەکەیدا لە ساڵی ٢٠١٤دا بەیاننامەیەکی دیجیتاڵی: داتا گەورەکان وەک سەرمایەداری چاودێری، تایبەتمەندیەکەی وەک "جۆرێکی ڕیشەیی و دەرهێنراوی سەرمایەداری زانیاری" تایبەتمەند کردووە کە لەسەر بنەمای کاڵاکردنی "واقیع" و گۆڕینی بۆ داتای ڕەفتاری بۆ شیکاری و فرۆشتن دامەزراوە.    

زوبۆف لە وتارێکی دواتریدا لە ساڵی ٢٠١٥ کاریگەرییە کۆمەڵایەتییەکانی ئەم "بازدانە" لە سەرمایەداریدا شیکردەوە. ئەو جیاوازی کرد لەنێوان "سەروەت و سامانی چاودێری"، "سەرمایەی چاودێری" و "سەرمایەداریی چاودێری" و پشتبەستنیان بە تەلارسازییەکی جیهانی نێوەندگیری بە کۆمپیوتەر کە ناوی دەنێت "ئەویترە گەورە" لەسەر بیرۆکەکەی ئۆروێڵ کە "برا گەورە"یە، دەربڕینێکی نوێی دابەشکراو و تاڕادەیەکی زۆر بێ کێبڕکێی دەسەڵات کە میکانیزمی شاراوەی دەرهێنان، کاڵاکردن، و کۆنترۆڵکردن پێکدەهێنێت کە هەڕەشە لە بەها سەرەکییەکانی وەک ئازادی، دیموکراسی، و تایبەتمەندی دەکات.  Couldry, Nick (23 September 2016). "The price of connection: 'surveillance capitalism'". The Conversation. Archived from the original on 20 May 2020. Retrieved 9 February 2017.

بە بڕوای زوبۆف، سەرمایەداریی چاودێری لە گووگڵ و دواتر لە فەیسبووک پێشەنگایەتی کراوە، بە هەمان شێوەی کە سەرمایەداری بەرهەمهێنانی بەکۆمەڵ و بەڕێوەبردن سەدەیەک پێشتر لە کۆمپانیای فۆرد و جێنێراڵ مۆتۆرز پێشەنگ بووە و ئێستا سەرمایەداریی چاودێری بووەتە فۆڕمی باڵادەستی سەرمایەداری زانیاری.

 سەرچاوەکان 

پۆل:مێژووی ئینتەرنێت
پۆل:سەرمایەداری