محەممەد بەشقە

محەمەد بەشقە:  محەممەد کوڕی سەعید و کوردێکی فەیلیی بەغدایە، ساڵی ١٨٩٠ لە گەڕەگی (عوێنە)ی شاری بەغدا ھاتووەتە دنیاوە.

 سەرەتای ژیان و خوێندنی 
محەمەد قوتابخانەی ئیلیانسی تەواوکردووە و فێری فەڕەنسی بووە، بە ھەوڵی خۆیشی فێری فارسی بووە لە کاتی قوتابخانەی سەردەمی عوسمانیدا، فێری تورکی ولە کۆمەڵی عەرەبی شارەکەدا فێری عەرەبی بووە لە١٩٢٠، لە یەکەم خولی حوکمی ڕاستەوخۆی ئینگلیز لە ناوچەی سلێمانی، کارمەندی ئیداری بووە و بووەتە مامۆستا و لەگەڵ محەمەدزەکی سڵێمانی مامۆستایەکی دیکەی کورد، (یەکەمین خوێندنەوەی کوردی)یان بە سەرپەرشتیی مێجەر سۆنی حاکمی سیاسیی پێشتری ناوچەی سلێمانی داناوە، کە بە ٣٠ لاپەڕەی قەبارە (١٢×١٨سم) لە چاپخانەکەی سلێمانی لەچاپدراوە و بووەتە کتێبی خوێندنی قوتابیانی قوتابخانەکانی ناوچەکە. ھەر ئەو ماوەیە عەرەبی و کوردیی فێری ئینگلیزەکان کردووە و خۆیشی ئینگلیزییان  لێیان فێربووە.

 مامۆستایەتی و کارمەندی حکوومەت 
محەمەد بەشقە، ٣٨ ساڵ و تا ١٩٥٨ وەزیفەی حکوومەتیی دیوە، ھەر لە مامۆستایییەوە تا مودیری تەحریراتی موتەسەڕیفێتیی لیوای سلێمانی، بەڕێوەبەری تەموینی لیوای کەربەلا، بەڕێوەبەری چاپەمەنییەکانی بیانی لە وەزارەتی ناوخۆ و ھێندێ وەزیفەی‌تری وەک کارکردن لە بواری مەعاریفی لیوای کەرکووک (ناوەڕاستی ساڵانی سی) و پشکنێری لە وەزارەتی مەعاریف. لە ١٩٥٨ بە داوای خۆی خانەنشین بووە و لێ‌بڕاوە بۆ ژیانی تایبەتی خۆی و کاتی خۆی بە موتاڵا و خوێندنەوەوە بەسەربردووە.

 چالاکی سیاسی 
شایانی وتنە، (بەشقە) خۆی لە بنەڕەت‌دا (باشەگە و بەشەگە) بووە، بۆ خۆشەویستی پێی گوتراوە و لەبەر نەبوونی پیتی (گ) لە عەرەبی‌دا، کراوە بە (بەشقە) و ھەر لەو کاتەوە ئەم ناسناوەی پێدراوە. جگە لەوە، یارمەتیی زۆری چالاکانی سیاسیی داوە و ھەڵوێستی جوامێرانەی بەرامبەریان نواندووە ؛ بۆ نموونە، لە ١٩٤٨ کە بڕیاری ودوورخستنەوەی لە وڵات دکتۆر جەعفەر محەمەد کەریمی ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کورد دراوە، چەند ڕۆژێک لە ماڵەکەی خۆیلە ماڵەکەی خۆی لە ناوچەی ئەرزڕۆملی سەر بە کەرخ داڵدەی داوەو بە ھاوکاریی دۆستانی لە خانەقینەوە ئاودیوی ئێرانی کردووە. لە ناوەڕاستی ھەمان ساڵ، عەزیز حاجی ئەندامێکی بەرزی حیزبی شیوعیی عیراقیش، کە پۆلیس بەدوایدا دەگەڕا، دوو حەفتە لە ماڵی ئەو خۆی شاردووەتەوە. لەتیفی برای عەزیز حاجیش لە ناوەڕاستی ساڵانی پەنجادا، چەند حەفتەیەک لە ماڵی ئەو خۆی خۆی حەشاردابوو. بەشقە ڕۆڵی لە 'یانەی سەرکەوتنی کوردان'یشدا گێڕاوە.

 مردن 
وا ماوەتەوە تا لە ١ی تەمووزی ١٩٨٠دا لە بەغدا کۆچی‌دواییی کردووە.نەریمان، چەند دێڕێک دەربارەی "محمد بەشقە"ی خاوەن (یەکەمین قیرائەتی کوردی)یەوە، ڕۆژنامەی "ھاوکاری"، بەغدا، ژمارەی ڕؤژی ١٨/٨/١٩٨٣، ل٣؛ لاپەڕەیەکی ڕۆژی ٤/٦/٢٠١٦ی بەڕێز ئەمین شوان؛ عزیز الحاج، راحلون وذکریات، ٢٠١٠. ئەم سەرچاوەیەی دوایی، بەڕێز جووتیار حاجی تۆفیق زانیاریی لێ‌وەرگرتووە.گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەكەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ل 7947 - 7948 ، ئامادەكردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوكراوەكانی بنكەی ژین بۆ بووژاندنەوەی كەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی

 سەرچاوەکان 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠
پۆل:مردووانی ١٩٨٠