پارتی دیموکراسی (تورکیا)

پارتی دیموکراسی یان بە کورتی دەپ (, DEP؛ Kurmanji: Partiya Demokrasiyê) پارتێکی سیاسی لایەنگری کورد بوو لە تورکیا کە لە ٧ی ئایاری ١٩٩٣ دامەزرا. دوای ساڵێک لە دامەزراندنی، چالاکییەکانی پارتەکە قەدەغەکرا. یاشار کایا، خەتیب دیجلە و لەیلا زانا لە سەرکردەکانی ئەو پارتە بوون.

 مێژوو 
ئەحمەد تورک، سەرۆکی پێشووی پارتی کاری گەل (ھەپ) و زۆربەی پەرلەمانتارانی پێشووی ئەو پارتە دوای یەکەمین کۆنگرەی حیزبەکە لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٩٣ پەیوەندییان بەو پارتە کرد. یاشار کایا وەکوو یەکەم سەرۆکی حزب ھەڵبژێردرا. پارتەکە بڕیاریدا ھەڵمەتێکی ئاشتی دەستپێبکات کە تیشکی خستە سەر ململانێی کورد و تورکیا، کە لە ٢ی ئاب تا ١ی ئەیلولی ١٩٩٣ بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵمەتە لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە قەدەغە کرا و ئەو بۆنانەی کە لە ئامەد و باتمان ڕێکخستنیان بۆ دانرابوو ھەڵوەشێنرانەوە.Cigerli, Sabri; Saout, Didier Le (2005). p.190 وە لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٩٣ کایا بەھۆی بەشداریکردنی لە بۆنەی گشتی لە ئەڵمانیا و ھەروەھا کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کوردستان لە باشووری کوردستان دەستگیرکرا. لە ٨ی کانوونی دووەمی ھەمان ساڵدا ئازاد کرا و کایا بەرەو ئەڵمانیا کۆچی کرد. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ Cigerli, Sabri; Saout, Didier Le (2005). p.191 خەتیب دیجلە وەک سەرۆکی نوێ ھەڵبژێردرا.  دیجلە لایەنگرێکی ناسراوی پارتی کرێکارانی کوردستان بوو و داوای دەکرد وەک پارتێکی سیاسی کێبڕکێی لەسەر بکرێت نەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی.  پارتەکە لەسەر پرسی پەکەکە دابەش بوو و دوو فراکسیۆن - میانڕەو و ڕادیکاڵ - دەرکەوتن. بەھۆی پاڵپشتی لە مافەکانی کورد ئەندامانی ھەپە و پارتی دیموکراتی کوردستان کەوتنە بەر ھێرشی بەرفراوان.

 ھەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی ساڵی ١٩٩٤ 
لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ١٩٩٤ زیاتر لە ٥٠ ئەندامی ئەو ڕێکخراوە کوژراون.  لە ئەنجامدا پارتەکە بڕیاریدا لە ھەڵبژاردنی شارەوانییەکان بکشێتەوە کە بڕیار بوو لە ٢٧ی ئازاری ١٩٩٤ ئەنجام بدرێتCigerli, Sabri; Saout, Didier Le (2005), p.192 حزبەکە بۆ ئەو بڕیارەی ئەوا پاساوی قوربانییەکانی ھێنایەوە.

 قەدەغەکردن 
لە ٢ی ئازاری ١٩٩٤ پەرلەمانی تورکیا پارێزبەندی دوو جێگرەکەی لە پارتی دیموکراسی ھەڵگرت و ئۆرھان دۆغان و خەتیب دیجلە دەستبەسەر کران.Cigerli, Sabri; Saout, Didier Le (2005). pp.192–193 لە ٢ی نیسانی ١٩٩٤ ھێرشێکی کوشندە بۆ سەر بازاڕ لە ئەستەنبوڵ ڕوویدا کە پەکەکە نەیگرتە ئەستۆی خۆی. بەڵام حکوومەتی تورکیا پەکەکەی وەک تاوانباری ئەو ڕووداوە لەقەڵمەدا. Cigerli, Sabri; Saout, Didier Le (2005). p.191 لە کاردانەوەی ئەو ھێرشەدا، تانسو چیلەر سەرۆکوەزیرانی تورکیا پارتی دیموکراسی تەنیا بەرگێک بۆ پەکەکە زانی و داوای کۆتایی ھێنان بە ئامادەبوونی پەکەکە لە پەرلەمانی تورکیا کرد. تا ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٤ شەش ئەندامی حیزب زیندانی کران و حیزب قەدەغە کرا. 

لە ٨ی ئابی ١٩٩٤ جێگرەکان ئۆرھان دۆغان، لەیلا زانا، سەلیم سەداک و خەتیب دیجلە بە ١٥ ساڵ زیندانیکردن سزادران. ئەوان لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ دوای بڕیارێکی دادگای تێھەڵچوونەوەی تورکیا ئازاد کران، ئەمەش دوای ئەوەی تورکیا ھەندێک فشاری لە پەرلەمانی ئەوروپا تووشی بوو، داوای ئازادکردنیان کرد و زیندانیکردنەکەیان ئیدانە کرد.

دوای پارتی دیموکراتی گەلان (HADEP) کە لە ئایاری ساڵی ١٩٩٤ دامەزرا.

لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢ دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا ھەڵوەشاندنەوەی DEPی بە پێچەوانەی مادەی ١١ی ڕێککەوتننامەی ئەوروپی بۆ مافەکانی مرۆڤ (ئازادی ڕێکخراوەکان) زانی و بڕیاریدا تورکیا ٢٠٠.٠٠٠ یۆرۆ سزا بدات و ئەو بڕەش دەدرێتە ئەندامانی پارتەکە. ECtHR judgment on application no. 25141/94

 سەرچاوەکان 

پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی کوردستان