زمانی ئۆدیا

ئۆدیا  "Odia", Lexico. (  , ISO : , گۆکردن [oˈɽia] (   ;  پێشتر بە ئۆریا ناسرابوو  ) زمانێکی ھیندۆ-ئارییە و لە ویلایەتی ئۆدیشای ھیندستان قسەی پێدەکرێت، زمانی فەرمی لە ئۆدیشا (پێشتر بە ئۆریسا ناسرابوو)، کە قسەکەرانی ڕەسەن ٪٨٢ی دانیشتووانەکەی پێکدەھێنن،  و ھەروەھا لە بەشێک لە ڕۆژئاوای بەنگال،  جارخاند، ئەندرە پرادێش و... چاتیسگار  زمانی ئۆدیا یەکێکە لە زمانە فەرمییەکانی ھیندستان؛ زمانی فەرمی ئۆدیشا و دووەم زمانی فەرمی جارخاندە،    ھەروەھا زمانەکە لەلایەن دانیشتوانێکی بەرچاوەوە کە نزیکەی ٧٠٠ ھەزار کەسە لە ناوچەی چاتیسگار قسەی پێدەکرێت.
وێنۆک| تابلۆی سێ زمانە لە فڕۆکەخانەی بوبانێسوار کە دەقی بە زمانەکانی ئۆدیا و ھیندی و ئینگلیزی نوسراوە.
زمانی ئۆدیا شەشەم زمانی ھیندییە کە وەک زمانێکی کلاسیک دەستنیشان کراوە لەسەر بنەمای ئەوەی کە مێژوویەکی ئەدەبی دوور و درێژی ھەیە و قەرزێکی زۆری لە زمانەکانی دیکە نەکردووە     سەرەتاییترین نووسراوی ناسراو لە ئۆدیادا دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٠ی زایینی. 

 مێژوو 
زمانی ئۆدیا زمانێکی ھیندۆ-ئاریانی ڕۆژھەڵاتیە و سەر بە بنەماڵەی زمانی ھیندۆ-ئارییەکانە و لە ئۆدرا پراکریتەوە سەرچاوەی گرتووە کە لە پراکریتی ماگادی  کە زیاتر لە ١٥٠٠ ساڵ لەمەوپێش لە ڕۆژھەڵاتی ھیندستان قسەی پێدەکرا، و زمانی سەرەکییە کە لە دەقە سەرەتاییەکانی جاین و بوداییەکان بەکارھاتووە، Misra, Bijoy (11 April 2009).  پێدەچێت ئۆدیا تاڕادەیەک کاریگەرییەکی کەمی لە فارسی و عەرەبی ھەبووبێت، بە بەراورد بە زمانە سەرەکییەکانی دیکەی ھیندۆ-ئاریایی. 
وێنۆک| زمانە سەرەتاییەکانی ڕۆژھەڵاتی مەگادان ; دابەشبوون و ڕەچەڵەکی پرۆتۆ-ئۆدرا (ئۆدرا پراکریت)، باپیرەی زمانی ئۆدیای مۆدێرن، لە پرۆتۆ-ماگادان (ماگادی پراکریت) 
وێنۆک| نووسراوی ئوراجام لە ئۆدیای کۆن، میساقی شاھانەی شانشینی گەنگای ڕۆژھەڵات (١٠٥١ی زایینی) 

 دابەشبوونی جوگرافی 

 ھیندستان 
زمانی ئۆدیا بە شێوەیەکی سەرەکی لە ویلایەتی ئۆدیشا قسەی پێدەکرێت، بەڵام دانیشتوانی بەرچاوی زمانی ئۆدیا لە ویلایەتەکانی دراوسێدا ھەن، وەک ئەندرە پرادێش ، مادیا پرادێش ، جارخاند ، ڕۆژئاوای بەنگال و چاتیسگار . 

 وڵاتانی دەرەوە 
ڕەوەندی ئۆدیا لە چەندین وڵاتی جیھاندا بوونیان ھەیە و ژمارەی قسەکەرانی ئۆدیا لە سەرانسەری جیھاندا دەگاتە ٥٠ ملیۆن کەس،     ڕێژەیەکی بەرچاویان ھەیە لە وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا وەک تایلەند و ئیندۆنیزیا، بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ساداباکانەوە ھێنراوە، بازرگانانی کۆن لە ئۆدیشا کە زمانەکەیان لەگەڵ کولتوورەکەدا ھەڵگرتووە لە کاتی بازرگانی کۆندا ،  و لە وڵاتانی ڕۆژئاوای وەک ئەمریکا و کەنەدا و ئوسترالیا و ئینگلتەرا، زمانەکە لە وڵاتانی بۆرما و مالیزیا و فیجی و مۆریس و سریلانکا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیشدا بڵاوبووەتەوە  وەک زمانێکی زگماکی لەلایەن کۆمەڵگەی بۆناز لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بەنگلادیش قسەی پێدەکرێت.

 سیستەمی نووسین 
وێنۆک| ھێڵکارییەکی ورد کە پەرەسەندنی ڕێنووسی ئۆدیا نیشان دەدات کە لە مۆزەخانەی شاری ڕاتناگیری لە ئۆدیشا نمایش کراوە
زمانی ئۆدیا شێوە نووسینی ئۆدیایی (بە ڕێنووسی کالینگاش ناسراوە) بەکاردەھێنێت، ڕێنووسێکی براھمییە کە بە پلەی یەکەم بۆ نووسینی زمانی ئۆدیا و ئەوانی دیکەی وەک سانسکریت و چەند زمانێکی بچووکی ناوچەیی بەکاردێت، ھێڵکارییەکە لە ماوەی نزیکەی ١٠٠٠ ساڵدا پەرەی سەندووە و سەرەتاییترین شوێنەواری بۆ ساڵی ١٠٥١ی زایینی دەگەڕێتەوە.

 شێوە نووسینی ئۆدیا 
+بزوێنەکان               
+بزوێنەکان                                       
+سەروژێر             
+نیشانەکان، ھێماکانی خاڵبەندی          
+ژمارەکان           

 بەرنامەکان 
وەرگێڕی گۆگڵ لە ساڵی ٢٠٢٠ یەکەم وەرگێڕی خۆکاری بۆ زمانی ئۆدیا ناساند  دواتریش مایکرۆسۆفت لە کۆتایی ھەمان ساڵەدا ئۆدیای لە وەرگێڕی سەرھێڵی خۆیدا جێگیر کرد. 

 ئەمانەش ببینە 

 ڕێنووسەکانی براھمی
 لاکشمی پورانا
 لیستی زمانەکان بەپێی ژمارەی قسەکەرانی زگماکی لە ھیندستان

 تێبینی 

 سەرچاوەکان 

 بەستەری دەرەکی 


 Odia Wikipedia
 Praharaj, G.C. Purnachandra Odia Bhashakosha  (Odia-English dictionary). Cuttack: Utkal Sahitya Press, 1931–1940.
 A Comprehensive English-Oriya Dictionary (1916–1922)

پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان
پۆل:زمانە فەرمییەکانی ھیندستان
پۆل:زمانە ھیندییە ئارییەکان