نوێنەرایەتیی زەینی

نوێنەرایەتیی زەینی (mental representation، وەرگێڕانەکانی تر: نواندنەوەی زەینی، نوێنەرایەتیکردنی زەینی)، لە بوارەکانی سایکۆلۆجی و زانستی دەمار و فەلسەفەی زەین و زانستگەلی ناسیارەکیدا، بریتییە لە ھێما یا وێنە یا پێکھاتەیەک کە گوایە لە ناو زەیندا دروست دەبێ و واقیعی دەرەوەی زەین دەنوێنێتەوە. بە مانایەکی تر، باوەڕ ئەوەیە کە لە ئاکامی ڕووبەڕووبوونەوەی زەین و جیھان، ھێما یا پێکھاتە یا وێنەگەلێک لە ناو زەیندا دروست دەبن کە نوێنەری واقیعی دەرەوەن، یا جیھان و ئەوەی تێیدایە نوێنەرایەتی دەکەن. 

ئەمە، ھەر لە کۆنەوە، یەکێک لە زاڵترین و پەسەندکراوترین ڕێگاکان بووە بۆ ڕوونکردنەوەی سروشتی ئیدیاکان و تێگەیشتەکان.

 لە تیۆرییەکەی کانت دەرھەق بە مەعریفەتدا 
بە گوێرەی کانت، یەکەمین و ھەرەگرنگترین فاکت لەمەڕ زەینی بەئاوەزی مرۆڤەوە، دەسەڵاتی «نواندن»یەتی (بە ئەڵمانی: Vorstellungskraft). ئەمە بەو مانایەیە کە ۱) شتێ وەکوو X ھەیە کە دادەنرێتە بەردەم زەینی مرۆڤ ، ۲) ئەوەی X دادەنێتە بەردەم زەین «نوێنەرایەتی»یەکە و، ۳) ئەو نوێنەرایەتییە دەگەڕێتەوە بۆ شتێکی تر، کە ئۆبژەکەیە، یانی خودی X. کانت نوێنەرایەتییەکان دەکاتە چوار بەش: 
 بیناوەکان: نوێنەرایەتیگەلێ کەوا ھەستیاری (sensibility) بەرھەمیان دێنێ و «تاک»ن و بێناوبژی بۆ ئۆبژە دەگەڕێنەوە. یا ئەزموونین، یا نائەزموونی و پەتین (بۆشایی و کات).
 تێگەیشتەکان: نوێنەرایەتیگەلێ کەوا تواناییی تێگەیشتن بەرھەمیان دێنێ و «تێکڕایی»ن و بە ناوبژییەوە دەگەڕێنەوە بۆ سەر ئۆبژە و، ئەو ئۆبژەیە وەسف دەکەن. یا ئەزموونین، یا نائەزموونی و پەتین (کاتەگۆرییەکان).
 ئیدیاکان: نوێنەرایەتیگەلێ کەوا ھێزی ئەقڵ بەرھەمیان دێنێ و نائەزموونی و پەتی و بەرزەجێیانەن.
 خەیاڵەکان: نوێنەرایەتیگەلێ کەوا تواناییی خەیاڵکردن بەرھەمیان دێنێ. سکیماکان لەمانەن.

 سەرچاوەکان 

پۆل:فەلسەفەی شیکارانە
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:تیۆریی زەین