بەنگڵەلیژە (روەک)

alt=Wild Drimia Maritima, Iran|وێنۆک| بەنگڵەلیژەى کێوی لە ئێران
بەنگڵەلیژە، بە عەرەبی الباصول  ناوی زانستى: Drimia maritima جۆرێکە لە ڕووەکی گوڵدار لە خێزانی Asparagaceae, ژێر خێزانی Scilloideae (پێشتر خێزانی Hyacinthaceae). ئەم جۆرە بە چەندین ناوی باو ناسراوە : پیازى بەرازى (خوگانە)پێگەى مێژوەرد (لە فێسبووک): گژوگیاو دار و دەوەن، ماجد ٢٠٢٣    پیازی دەریایی, پیازى سور  و پیارۆڵ (یان باسۆڵ)  چونکە  گوڵی ڕەنگ سوور بەرهەم دەهێنێت لەبری سپی. Drimia maritima (maritime squill).  زێدى باشووری ئەوروپا و ڕۆژئاوای ئاسیا و باکووری ئەفریقایە. لە چیاکانى کوردستانیش هەیە.

 وەسف 
alt=Wild Drimia Maritima Flowers|وێنۆک| گوڵی بەنگڵەلیژەى کێوی 
ئەم ڕووەکە لە تۆپک (گۆپک)ێکى گەورەوە گەشە بکات تا دەگاتە ٢٠ سانتیمەتر پانى و کێشی یەک کیلۆگرام . ڕەنگە چەندین تۆپک (گۆپکە)ى بە کۆمەڵ گەشە بکەن و بەزۆری تەنها لە ژێر ڕووی خاکەکەدا بن. لە بەهاردا هەر گۆپکەیەک کولیلکێک بەرهەم دەهێنێت کە نزیکەی دە گەڵاـ درێژی هەریەکەیان دەگاتە مەترێک. ڕەنگیان سەوزی تۆخ و لە پێکهاتەدا چەرمین.

 ژینگە 
بێجگە لە ناوچە وشکانیە بەرزەکانى وەک هەرێمى زاگرۆس، ئەم ڕووەکە  لە شوێنی نیشتەجێبوونی بەردینی کەنار دەریاکانیش گەشە دەکات، بە تایبەت لە حەوزی دەریای ناوەڕاست, . لە شوێنی کراوە و  لە شوێنە زۆر سێبەرەکاندا گەشە دەکات. خووی بەرهەمهێنانی گەڵا لە بەهاردا و گوڵ لە پاییزدا خۆ گونجاندنێکە لەگەڵ کەشوهەوای دەریای ناوەڕاستی ، کە هاوینى گەرم و وشکە. 

 بەکارهێنان 
ئەم ڕووەکە وەک ژەهر و وەک چارەسەری دەرمانی بەکارهاتووە. پێکهاتە چالاکە سەرەکییەکان بریتین لە گلایکۆسایدەکانی دڵ ، لەوانەش بوفادینۆلیدەکانی ناوازە وەک گلوکۆسیلارین A، پرۆسیلاردین A ، سیلارین A، سیلیگلۆکۆساید و سیلیفایۆساید. ڕووەکەکە دەتوانێت ڕێژەی گلایکۆسایدی دڵی هەبێت کە دەگاتە ٣٪. Scilliroside, گرنگترین پێکهاتە ژەهراویەکان، لە هەموو بەشەکانی ڕووەکەکەدا هەیە. Metin, M. and B. Bürün. (2010).  گەڵا پانەکانی ئەم ڕووەکە کاتێک بە تەواوی وشک دەبنەوە ژەهراویبوونیان لەدەست دەدەن و لەلایەن ئاژەڵ و مەڕوماڵات دەخورێن.  لە فەلەستین ، جووتیارانی عەرەب ئەو ڕووەکە بەکاردەهێنن وەک ناوبڕ بۆ سنووری زەوییە کشتوکاڵییەکانیان، بەهۆی تایبەتمەندییە جیاوازەکانی ڕووەکەکە.  لاى گوڵفرۆشەکان بۆ رازاندنەوە و جوانکارى هەیە. 

 دەرمانسازی 
ئەم جۆرە لە کۆنەوە وەک ڕووەکێکی دەرمانی بەکارهاتووە. لە سەدەی ١٦ی پێش زاییندا ئاماژەی پێکراوە کە یەکێکە لە کۆنترین دەقە پزیشکییەکانی میسری کۆن . Gentry, H. S., et al. (1987).  فیساگۆرس لە سەدەی شەشەمی پێش زایین لەسەری نووسیوە. Hollman, A. (1992).  هیپۆکراتس بۆ چارەسەرکردنی زەردوویی و تەشەنوج و تەنگەنەفەسی بەکاری هێناوە . Drimia maritima (maritime squill).  هەروەها تیۆفراستۆس ئاشنای بوو.  بەکارهێنانی سەرەتایی دەرمانی وەک چارەسەرێک بوو بۆ ئاوسان,.  تێکەڵەى بەنگڵەلیژە و سرکە بۆ چەندین سەدە چارەسەرێکی باو بوو. Stannard, J. (1974).  هەروەها ئەم ڕووەکە وەکو دژەقەبزى و دژەبەڵغەم بەکاردەهێنرا . 

 ژەهر 
هەروەها ئەم ڕووەکە وەک ژەهر بەکارهێنراوە . زۆر تاڵە، بۆیە زۆربەی ئاژەڵەکان خۆیان لێی بەدوور دەگرن. بەڵام مشکەکان بە ئامادەیی دەیخۆن، و پاشان بەدەست سیلیرۆسایدی ژەهراوی دەمێننەوە. ئەمەش وایکردووە ئەم ڕووەکە ببێتە مێشوولەکوژێکی بەناوبانگ بۆ ماوەی نزیکەی ئەو ماوەیەی کە وەک دەرمان بەکاردەهێنرێت.

 گەلەری 

 سەرچاوەکان 

پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
پۆل:گژوگیاو دەرمان
پۆل:گژوگیاکانی لوبنان
پۆل:گژوگیاکانی ئەفریقای باکوور
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە