باشکیرەکان

link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ ڕووسیا ١٬٥٨٤٬٥٥٤"ВПН-2010". link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ باشکیرستان ١٬١٧٢٬٢٨٧link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ ئۆزبەکستان٥٨٬٥٠٠People Group Projectlink=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ کازاخستان٤١٬٠٠٠People Group|Projectlink=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ تاجیکستان٨٬٤٠٠"Bashkir in Tajikistan".link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ تورکمانستان٨٬٠٠٠"Итоги всеобщей переписи населения Туркменистана по национальному составу в 1995 году". link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ ئوکراینا٤٬٢٥٣Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence: each census, 1985—2003link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ بیلاڕووس١٬٢٠٠"Bashkir in Belarus".link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ قرغیزستان١٬١١١[Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Численность постоянного населения по национальностям по переписи 2009 года]link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ مۆلدۆڤا٦١٠Демоскоп. МССР. 1989link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ ئازەربایجان٥٣٣Демоскоп. Аз. ССР 1989link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ لیتوانیا٤٠٠Bashkir in Lithuania| Joshua Projectlink=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ گورجستان٣٧٩Демоскоп. Груз. ССР 1989link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ لاتڤیا٣٠٠Bashkir in Latvia| Joshua Projectlink=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ ئەرمەنستان١٤٥"Демоскоп Weekly - Приложение.link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ ئیستۆنیا١١٢زمانەکانباشکیر، ڕووسی، تاتار"8.ئایینئیسلامی سوننی"Bashkortostan and Bashkirs", Encyclopedia.comگرووپە ڕەگەزییەکانتاتارەکان، کازاخەکان،Бижанова М. Р. (2006).  نۆگایس،Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения. Издательство "Наука", Москва, 1974 г.Трепавлов В. تاتارە کریمیایایییەکانСалихов А. Г. О башкирско-крымско-татарских культурных связях. Издательство "ГУП РБ Издательский Дом «Республика Башкортостан»", Уфа, 2017

گەلی باشکیر یان باشکیرەکان (; Bashkir: Башҡорттар، بە لاتینی: Bashqorttar, ; ، گۆکردن [bɐʂˈkʲirɨ]) گرووپێکی ڕەگەزی کیپچاکە تورکەکانن کە بنەچەی ڕەسەنیان لە ڕووسیایە و زۆرینەیان لە ناوچەی باشکیرستان نیشتەجێن، و کەمینەیەکیشیان بەسەر وڵاتانی دراوسێی ڕووسیادا دابەشبون، لەوانە کازاخستان و ئۆزبەکستان.
زۆربەی باشکیرەکان بە زمانی باشکیر قسە دەکەن کە پەیوەندییەکی نزیکیان بە زمانەکانی تەتار و کازاخییەوە ھەیە کە سەر بە لقی کیپچاکی زمانە تورکییەکانن، ئەوان پەیوەندی مێژوویی و کولتوورییان لەگەڵ گەلانی بەرفراوانی تورکدا ھەیە، باشکیرەکان بە شێوەیەکی سەرەکی موسڵمانی سوننەی مەزھەبی حەنەفی یان قوتابخانەی فیقھین و پەیڕەوی لە عەقیدەی جادید دەکەن.
دوای شۆڕشی بەلشەفیکی ساڵی ١٩١٧، قۆرۆڵتایەکانی سەرتاسەری باشکیر (کۆنفرانسی) گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە پێویستە کۆمارێکی سەربەخۆی باشکیری لەناو ڕووسیادا پێکبھێنرێت، لە ئەنجامدا لە ١٥ ی تشرینی دووەمی ١٩١٧دا شورۆ (ئەنجومەن)ی ناوچەی باشکیری (ناوەندی) کە لەلایەن ئەخمەتزەکی وەلیدی تیوغانەوە فەرمانڕەوایی دەکرا، دامەزراندنی یەکەمین کۆماری سەربەخۆی باشکیری لەو ناوچانەی کە زۆرینەی دانیشتووانی باشکیرییان تێدابوو لەوانە: ئۆرێنبۆرگ، پێرم، سامارا، پارێزگاکانی ئوفا و قەوارەی سەربەخۆی باشکوردستان لە ١٥ ی تشرینی دووەمی ١٩١٧ دامەزراند، ئەمەش بە شێوەیەکی کاریگەر باشکیرستانی کردە یەکەم کۆماری تورکی دیموکراتیک لە مێژوودا.

 کۆماری باشکیری سۆسیالیستی سۆڤیەتی 
لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩١٩ کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆتۆنۆمی باشکیر لەسەر بنەمای ڕێککەوتنەکانی حکوومەتی ڕووسیا پێکھێنرا.

 زمان 
زمانی باشکیر زمانێکی تورکی گرووپی کیپچاکە، کە سێ زاراوەی سەرەکی ھەیە: باشووری، ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژاوا کە دەکەوێتە ناوچەی باشکیرستانی مێژوویییەوە.

لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ی ڕووسیادا نزیکەی ١٬١٥٢٬٤٠٤ قسەکەری باشکیر لە ڕووسیا تۆمارکراوە، کە زمانی ڕەسەنی ١٬١٣٣٬٣٣٩ کەسە کە (٧١٫٧٪ ی کۆی ژمارەی باشکیرەکان پێکدێنن، ڕاپۆرتی زمانی دایک)، زمانی تاتار وەک زمانی زکماکی ٢٣٠ ھەزار و ٨٤٦ کەس (١٤٫٦٪)، و زمانی ڕووسی وەک زمانی زکماکی ٢١٦ ھەزار و ٦٦ کەس (١٣٫٧٪) تۆمارکراوە، زۆربەی باشکیرەکان بەھەردوو زمانی باشکیر و ڕووسی گفتوگۆ دەکەن.

 ڕێژەی دانیشتووان 
دانیشتووانی گەلی باشکیر بە نزیکەی ٢ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێن، بەڵام لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ی ڕووسیادا بە ١٬٥٨٤٬٥٥٤ کەس لە ڕووسیا تۆمارکراون، لەو ژمارەیە ١٬١٧٢٬٢٨٧ کەسیان لە باشکیرستان دەژین بە ڕێژەی (٢٩٫٥٪ ی کۆی دانیشتووانی کۆمارەکە).

 چاند 
باشکیرەکان بە شێوەیەکی نەریتی سەرقاڵی کشتوکاڵ و ئاژەڵداری و ھەنگ بەخێوکردنن، باشکیرە نیوە کۆچەرییەکان زیاتر لە ناوچە شاخاوییەکاندا یان بەناو چەمەکاندا گەشت دەکەن و ئاژەڵەکانیان دەلەوەڕێنن، ھەنگەوانی لە شانە کێوییەکان نەریتێکی تری باشکیرییەکانە کە لە ناوچەی بورزیانسکی لە نزیک دەشکەوتی کاپۆڤا ئەنجام دەدرێت.

 ئایین 
لە سەردەمی پێش ھاتنی ئیسلامدا باشکیرەکان پەیڕەوییان لە ئەنیمیزم و شامانیزمیان دەکرد لەگەڵ کەمینەیەک لە تەنگریزمیان.Shireen Hunter, Jeffrey L. Thomas, Alexander Melikishvili, "Islam in Russia: The Politics of Identity and Security", M.E. Sharpe Inc.К вопросу о тенгрианстве башкир // Compatriot, Popular Science Magazine 

باشکیرەکان لە سەدەی ١٠ زایینییدا بوونەتە موسڵمان،Shirin Akiner, "Islamic Peoples Of The Soviet Union", Second edition, 1986 ئیبن فەدلان کە ڕێبوارێکی عەرەب بوو لە ساڵی ٩٢١ز دا لەگەڵ بەشێک لە باشکیرەکان ئاشنابوو کە پێشتر موسڵمان ببوون،Allen J. Frank, "Islamic Historiography and "Bulghar" Identity Among the Tatars and Bashkirs", Brill, 1998 دوایین سەلماندن لەسەر ئیسلام لە ناو باشکیرەکاندا لە ساڵانی ١٣٢٠ و ١٣٣٠ لە سەردەمی ھۆردی زێڕین پشت ڕاستکراوەتەوە، گۆڕستانی حسێن-بێک شوێنی ناشتنی یەکەم ئیمامی باشکیرەکانە لە باشکیرستانی ھاوچەرخ نێژراوە، گۆڕستانەکە بینایەکی سەدەی ١٤ یە کە شاژنە کاترینای دووەم لە ساڵی ١٧٨٨ دا ناوەندی ڕۆحی محەممەدی ئۆرنبۆرگی لە شاری ئوفا دامەزراند، کە یەکەم ناوەندی بەڕێوەبردنی موسڵمانان بوو لە ڕووسیا.

 سەرچاوەکان 

پۆل:تورک
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا