ئایاری ٦٨

لە ئایاری ساڵی ١٩٦٨ەوە، قۆناغێکی نائارامی مەدەنی لە سەرانسەری فەرەنسا ڕوویدا، کە حەوت هەفتەی خایاند و بە خۆپیشاندان و مانگرتنی گشتی و داگیرکردنی زانکۆ و کارگەکان کۆتایی هات. لە ترۆپکی ڕووداوەکانی ئەم ڕووداوە کە بە ئایاری ٦٨ ناسراوە ()، ئابووری فەرەنسا وەستا.  ناڕەزایەتییەکان گەیشتنە ئاستێک کە وایکرد سەرکردە سیاسییەکان ترسیان لە شەڕی ناوخۆ یان شۆڕش هەبێت ; حکومەتی نیشتمانی بۆ ماوەیەکی کورت لە کارکردن وەستا دوای ئەوەی سەرۆک چارڵز دیگۆل لە ٢٩ی مانگ بە نهێنی لە فەرەنسا هەڵهات بۆ ئەڵمانیای ڕۆژئاوا. ناڕەزایەتییەکان هەندێک جار پەیوەستن بە بزووتنەوە هاوشێوەکانەوە لە دەوروبەری هەمان کاتدا لە سەرانسەری جیهاندا  کە ئیلهامبەخش بوون بۆ نەوەیەک لە هونەری ناڕەزایەتی لە شێوەی گۆرانی، گرافیتی خەیاڵی، پۆستەر و دروشم.  

نائارامییەکان بە زنجیرەیەک ناڕەزایەتی خوێندکاری چەپڕەو لە دژی سەرمایەداری و بەکاربەری و ئیمپریالیزمی ئەمریکی و دامەزراوە کلتوورییەکان دەستی پێکرد. سەرکوتی قورسی پۆلیسی خۆپیشاندەران بووە هۆی ئەوەی کۆنفیدڕاڵی سەندیکاکانی فەرەنسا داوای مانگرتنی هاوسۆزی بکەن، کە زۆر خێراتر لەوەی پێشبینی دەکرا ١١ ملیۆن کرێکاری بەشداربوون، کە زیاتر لە ٢٢%ی دانیشتوانی فەرەنسایان لەوکاتەدا پێکدەهێنا."The Beginning of an Era" .  بزووتنەوەکە بە مەیلی خۆبەخۆ و لامەرکەزی پشیلە کێوییەکان تایبەتمەند بوو؛ ئەمەش دژایەتی و هەندێکجار تەنانەت ململانێی لە نێوان سەندیکاکان و لایەنە چەپەکاندا دروستکرد. ئەوە گەورەترین مانگرتنی گشتی بوو کە تا ئێستا لە فەرەنسا هەوڵی بۆ درابێت، هەروەها یەکەم مانگرتنی گشتی پشیلە کێوییەکانی سەرتاسەری وڵات بوو. 

داگیرکارییەکانی خوێندکاران و مانگرتنی گشتی لە سەرانسەری فەرەنسا ڕووبەڕووی ڕووبەڕووبوونەوەی زۆرەملێی بەڕێوەبەرانی زانکۆ و پۆلیس بوویەوە. هەوڵەکانی ئیدارەی دیگۆل بۆ دامرکاندنەوەی مانگرتنەکان بە کردەوەی پۆلیس تەنها دۆخەکەی هەڵوەشاندەوە و بووە هۆی شەڕی شەقام لەگەڵ پۆلیس لە گەڕەکی لاتینی پاریس.

تا کۆتایی ئایار ڕەوتی ڕووداوەکان گۆڕابوو. ڕێککەوتننامەکانی گرێنێل کە لە ٢٧ی ئایار لە نێوان حکومەت و سەندیکاکانی کرێکاران و خاوەنکارەکاندا کۆتایی هات، قازانجێکی بەرچاوی مووچەی کرێکارانی بەدەستهێنا. دژە خۆپیشاندانێک کە لە ٢٩ی ئایاردا لە ناوەڕاستی پاریس لەلایەن پارتی گۆلیستەوە ڕێکخرابوو، متمانەی بە دیگۆل بەخشی کە ئەنجومەنی نیشتمانی هەڵبوەشێنێتەوە و هەڵبژاردنی پەرلەمانی بۆ ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٦٨ ڕێکبخرێت. توندوتیژی نزیکەی بەو خێراییەی کە سەریهەڵدا بەهەڵم بوو. کرێکاران گەڕانەوە سەر کارەکانیان و دوای هەڵبژاردنەکانی مانگی حوزەیران، گۆلیستەکان بەهێزتر لە پێشوو دەرکەوتن.

ڕووداوەکانی ئایاری ساڵی ١٩٦٨ بەردەوامن لە کاریگەری لەسەر کۆمەڵگەی فەرەنسا. ئەو قۆناغە بە وەرچەرخانێکی کولتووری و کۆمەڵایەتی و ئەخلاقی لە مێژووی گەلی فەڕەنسی دادەنرێت. ئالان گەیسمار کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی خوێندکاران لەو کاتەدا، دواتر وتی بزووتنەوەکە "وەک شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی سەرکەوتوو بووە نەک وەک شۆڕشێکی سیاسی". 

 سەرچاوەکان 

پۆل:مێژووی سۆسیالیزم