جیھانی مەسیحییەت

چەپ|وێنۆک|350x350پیکسڵ|ئایینی مەسیحییەت بەپێی بڵاوبوونەوەی لە وڵاتانی جیھان
جیھانی مەسیحیەت  یان جەستەی مەسیحییەت   زاراوەیەکە بە کۆمەڵێک وڵات دەدرێت کە زۆرینەی مەسیحی و شارستانییەتی مەسیحی ھاوبەشیان ھەیە کە لە ڕووی مێژوویی و داب و نەریت و کۆمەڵایەتی و ڕامیارییەوە بەیەکەوە گرێدراون. لە ڕووی مێژووییەوە، ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ ئەو گەلانەی کە تێدا مەسیحییەتی کاسۆلیکی ئایینی فەرمییە، یان ئەو وڵاتانەی کە سیستەمی مەسیحی کاسۆلیکییان ھەیە. ھەروەھا ئەم زاراوەیە بەپێی نەریتی مەسیحی، کۆمەڵگەی مەسیحی یان کڵێسای مەسیحی دەگرێتەوە کە بەپێی یاسای باوەڕ و فێرکارییەکانی کڵێساکەیە و خۆی بە «یەکن، کۆمەڵەن، پیرۆزن» پێناسە دەکات. مێژووی مەسیحییەت نزیکەی ١٧٠٠ ساڵ دەخایەنێت و چەندین پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری لەخۆدەگرێت، ھەروەھا پێشکەوتنەکانی ھونەر، تەلارسازی، وێژە، زانست، فەلسەفە و تەکنەلۆژیا.  

لە دوای بڵاوبوونەوەی ئایینی مەسیحییەت لە وڵاتانەی شامەوە بۆ ئەورووپا و باکووری ئەفریقا لە سەرەتای ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیدا، مەسیحیەت دابەش بوو بەسەر ڕۆژھەڵاتی یۆنانی و ڕۆژاوای لاتین کە پێشتر بوونیان ھەبوو. لە ئەنجامدا جۆرە جیاوازەکانی ئایینی مەسیحییەت بە بیروباوەڕ و کردارە نەریتییەکانی خۆیانەوە سەریان ھەڵدا، کە لە دەوری ڕۆما ( مەسیحیەتی ڕۆژاوایی، کە کۆمەڵگاکەی پێی دەگوترا مەسیحیەتی ڕۆژاوایی یان لاتینی)  و قوستەنتینیە ( مەسیحیەتی ڕۆژھەڵاتی، کە کۆمەڵگاکەی ناوی مەسیحییەتی ڕۆژھەڵاتی بوو). لە سەدەی یازدەھەمەوە تا سێزدەھەم، مەسیحیەتی لاتینی بەرزبووەوە بۆ ڕۆڵێکی سەرەکی لە جیھانی ڕۆژاوادا. Chazan, p. 5.

لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، زاراوەی مەسیحیەت بە تایبەتی بە ئەورووپای ڕۆژاوا پەیوەست بوو؛ تا کۆتایی سەدەی پانزەھەم، ئەورووپا کە شارستانیەتی مەسیحی لە باوەش گرتبوو، بوون بە یەک ناوەند بۆ جیھانی مەسیحییەت.    مسيحية القرون الوسطى: الغرب پاپایەتی کاسۆلیکی ڕۆڵێکی ڕامیاری بەرچاوی لە ئەورووپا و ئیمپراتۆریەتەکانیدا ھەبووە و ڕۆڵەکە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا گەشەی کردووە، بەتایبەتی لە سەردەمی ئیمپراتۆر شارلمانگن و دوای ئەوەیش. ئەمەش لە تێکەڵبوونی کڵێسا لەگەڵ دەسەڵاتی پادشایەتی و ڕۆڵی ڕامیاری کاریگەردا دیار بوو. لە دەرەوەی ئەورووپای ڕۆژاوا، کۆمەڵگەی مەسیحی ڕۆژھەڵات ھەبوون کە ئایینی مەسیحییان وەک ئایینی فەرمی خۆیان و ھۆکاری سەرەکی یەکخستنی شارستانی و داب و نەریتی وەرگرتبوو لەوانەش ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین و ئەرمەنستان و ئیتیۆپیا.
 سەرچاوەکان 

پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان