ئەحمەد قەدیرۆڤ

ئەحمەد‒حاجی عەبدولحەمیدۆڤیچ قەدیرۆڤ (٢٣ی ئابی ١٩٥١ – ١ی ئایاری ٢٠٠٤) سەرۆکی پێشووی چیچان و سەر بە دەوڵەتی ڕووسیا بوو.   ئەو کەسە بوو کە حکوومەتی ڕووسیا ھیوای خواستبوو ئاسایش و سەقامگیری لە کۆماری چیچان لە نێوان موجاھیدانی چیچان و حکوومەتی ڕووسیادا جێگیر بکات.
 سەرەتا 
ئەحمەد قەدیرۆڤ لە ساڵی ١٩٥١ لە کازاخستان لەدایکبووە، خێزانەکەی لەنێو ئەو خێزانانەدا بوون کە ستالین سەرۆکی پێشووی سۆڤیەت لەکاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا لە چیچان  گواسترانەوە. لە ساڵانی ھەشتاکان لە کۆماری سۆڤیەتی ئۆزبەکستان ڕێساکانی ئایینی ئیسلامی خوێندووە، دواتر لە ساڵی ١٩٨٩ سەرۆکایەتی یەکەم پەیمانگای ئایینی ئیسلامی لە باکووری قەفقاز وەرگرت، دواتر لە ساڵی ١٩٩٣ وەک موفتی چیچان دەستنیشان کرا.

ئەحمەد قەدیرۆڤ ئەو پیاوە بوو کە حکوومەتی ڕووسیا ھیوای خواستبوو بناغەکانی سەقامگیری لە چیچان دابنێت، کە بەھۆی ململانێ لەگەڵ موجاھیدەکان وێران بوو.

 شەڕ لە دژی ڕووس 
سەرەڕای وەسفکردنی لەلایەن موجاھیدانی چیچان بە ناپاک و بریکاری ڕووس، بەڵام لە سەردەمی پێشووتردا سەرکردەیەکی ئایینی بوو کە داوای جیھادی دەکرد دژی ڕووسیا و فەرماندەیەکی سەربازیی سەرکردەکانی چیچان بوو. بەڵام ھەڵوێستەکەی بەتەواوی گۆڕا بۆ سەرکوتکردنی بنەما و ڕێسای ئیسلامی و چووە باوەشی حکوومەتی ڕووسیا. لە کاتێکدا کە قەدیرۆڤ لە ساڵی ١٩٩٥دا موفتی بوو، شەڕ لە چیچان لە ساڵی ١٩٩٤ تا ١٩٩٦ دەستی پێکرد و قەدیرۆڤ ئەرکی کۆکردنەوەی چالاکییە ئایینییەکانی بە ڕۆڵێکی گەوھەری و کاریگەرەوە وەک سەرکردەیەکی کۆمەڵە جوداخوازەکان لە ئەستۆ گرت.

 شەڕ لەگەڵ ڕووس 
بەڵام ھەموو ئەو شتانە لە ساڵی ١٩٩٩ بەتەواوی گۆڕانی بە سەرداھات، کاتێک بە ئاشکرا ھەوڵی شەمیل باسایێڤی ڕێبەری سەربازی بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی ئیسلامی لە ڕێگەی ھێزی چەکدارییەوە لە کۆماری داغستانی دراوسێی سەرکووت کرد.
ھەروەھا داوای لە خەڵکی چیچان کرد لەکاتی گەڕانەوەیان بۆ کۆمار لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٩دا بەرەنگاری ھێزەکانی ڕووسیا نەبنەوە، ھەروەھا ھاوکاری یان ڕۆڵی ھەبوو لە ڕادەستکردنەوەی دووەم گەورەترین شاری چیچان بە ناوی گودێرمێس بە ھێزەکانی ڕووسیا بەبێ تەقاندنی یەک فیشەک. کە شارەکەی لەو وێرانکارییە پاراست کە گرۆزنی ڕووبەڕووی دەبووەوە. ئەسلان مەسخادۆڤ، سەرکردەی جوداخوازەکان بە «دووژمنی ژمارە یەک» ناوی برد و پلەی موفتی چیچانی لێسەندەوە.

ھەر ئەم ڕووداوانە بوون کە قەدیرۆڤیان خستە سەر گۆڕەپانی سیاسی ڕووسیا. چونکە ئەو کەسەیە کە پێویستە بۆ سەرکردایەتیکردنی حکوومەتێکی نوێی لایەنگری کرێملین. دوای دانوستانی قورس، ڤلادیمیر پوتین، سەرۆکی ڕووسیا بڕیاریدا ئەو پلەی پێ بدات. ئەمە تێکەڵەیەک بوو لە کەسایەتی قەدیرۆڤ کە لە ڕابردوودا جوداخواز بوو و پاشان بووە ئیسلامییەکی میانڕەوی دڵسۆزی مۆسکۆ، کە کرێملینیان بڕوا پێھێنا کە ئەو پیاوێکی گونجاوە بۆ فەرمانڕەوایەتی لە گرۆزنی.
 سەرچاوەکان 

پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
پۆل:مردووانی ٢٠٠٤