نەھری

نەهری  ( بە دەقی لاتینی:Nehrî)  ( ) گوندێکە لە قەزای شەمزینانی سەر بە جۆلەمێرگ (هەكاری) . گوندستانی گوندەكە چەند مەزراو دێیەكی لەسەرە وەك: بێشەمسی، كەركەتی، تووا، روبونس، ناو ڕەزان، تووڕی، بەتەران، بێخردی، بەملاتان.  هۆزەکانی دانیشتووی  ناوچەکەش بریتین لە زەرزا و خوماری.

نەهری مێژووێكی دێرینی هەیە و لە رۆژگاری ئورارتو و ئاشووریەكان بە نایری Nairi دەناسرا. لەسەردەمی میرنشینیە كوردیەكاندا نەهری بەشێك بوو لە میرنشینی مەحمودی (مامەدی) و بەگزادەكانی تەرگەوەڕ و شەمزینان. لە پاش نەمانی دەسەڵانی میرانی بەدرخان لە بۆتان و هەكاری لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەهەم ، نەهری ببوو بە خانەقای تەریقەتی نەقشەبەندی بە رابەرایەتی شێخ تەهای نەهری ناسراو بە سەید تەهای یەكەم . لە ساڵی 1877 لە گەرمەی شەڕی رووس و عوسمانی. شێخانی نەهری چوونە پاڵ دەوڵەتی عوسمانی و شێخ عوبێدوڵڵای كوڕی  لەشكرێكی لە هۆزەكان پێكهێنا بۆ (غەزا) دژ بە رووس . لە ساڵی 1881  بە هاوكاری هۆزەكانی ورمێ و سابڵاغ  هێرشی كردە سەر دەوڵەتی قاجار لە مەراغەو تەورێز  بەڵام شكستی هێنا و سورگومی مەككە كرا. كوڕەكەی شێخ عەبدولقادری شەمزینی لە ساڵانی دوای 1905 لە ئەستەمبۆڵ چالاكی سیاسی دەست پێكرد و بوو بە سەرۆکی (جەماعەتی تەعاون و تەرەقیی کورد) و لە ساڵی 1925 بە تاوانی بەشدار بوون لە شۆڕشی پیران لە بدلیس لە سێدارەدرا.
وێنۆک|كۆشكی كەلاتێ لە گوندی نەهری  1880 كە بە قەسری سەید محمد صدیق ناسراو بوو (لەلایەن توركانەوە سوتێنراوە)
وێنۆک|شێخ عەبدەلقادری نەهری شەمزینی (١٨٥١، جۆلەمێرگ،  ١٩٢٥، بدلیس)  

 دانیشتووان 
+ ساڵ دانیشتووان\ كەس20227842017900 ٢٠١١ 797 ٢٠٠٩ 829 ٢٠٠٠ 528 1990 657

 نایری 
یەكەم ناوهێنانی نایری لە سەدەی سێزدەهەمی پێش زایین بووە، بۆریس پیۆترۆڤسكی شارەزا لە مێژووی كۆن دەڵێت كە ئۆرارتییەکان بۆ یەکەم جار وەک كۆمەڵە هۆزێك یان خاك باسكراون کە هێشتا دەوڵەتێکی یەکگرتوویان پێکنەهێناوە. لە ساڵنامە ئاشووریەكاندا، زاراوەی ئوراتوو (Urartu) وەک ناوێک بۆ ئەم هۆزانە هاتووە و ناوی "خاكی نایری" جێگیرکراوە.  بۆچوونی نوێتر پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئورارتو ناوچەیەکی نایری بووە، و لەوانەیە لەگەڵ ناوی (ئازی Azzi) گونجاوبێت كە لە دەقە هیتیەكاندا هاتووە  . بەگوێرەی دەقە دێرینەكان فەرمانڕەوا سەرەتاییەکانی شانشینی ئورارتو،   بە وڵاتی خۆیان دەگوت (نایری)  ، هەندێک لە زانایان باوەڕیان وایە کە ئۆرارتو و نایری  جیاوازن.  ئاشورییەکان لە نووسراوەكانیان زۆریان باس لە نایری كردووە وەک وڵاتێكی جیاواز، تەنانەت دوای دامەزراندنی ئورارتو بە دەیان ساڵ . وەك دیارە لە دوای سەدەی ۸ی پێش زاییندا نایری كەوتە ژێر دەسەڵاتی ئورارتۆ و داگیركاری ئاشوور.

 سەرچاوە 

پۆل:لیستی گوندەكانی شەمزینان