لاڤرێنتی بێریا

لاڤرێنتی پاڤلۆڤیچ بێریا (٢٩ی ئازاری ١٨٩٩–٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٣) سیاسەتمەداری بەلشەفیکی و سۆڤیەتی جۆرجیا و مارشاڵی یەکێتی سۆڤیەت و بەڕێوەبەری ئاسایشی دەوڵەت و سەرۆکی ئاسایشی سۆڤیەت و سەرۆکی کۆمیساریای گەل بۆ کاروباری ناوخۆ (NKVD) بوو لە سەردەمی جۆزێف ستالین لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا، و پلەی بەرزکرایەوە بۆ جێگری سەرۆک وەزیران لە سەردەمی ستالین لە ساڵی ١٩٤١. بە فەرمی پەیوەندی بە مەکتەبی سیاسییەوە کرد لە ساڵی ١٩٤٦. بێریا تەمەن درێژترین و کاریگەرترین سەرۆک پۆلیسی نھێنی ستالین بوو، کاریگەرییەکی بەرچاوی خۆی لە کاتی جەنگ و دوای جەنگدا ھەبوو. دوای لەشکرکێشی سۆڤیەت بۆ سەر پۆڵەندا لە ساڵی ١٩٣٩، بەرپرسیار بوو لە ڕێکخستنی پاکتاوکردنی وەک کۆمەڵکوژی کاتین کە ٢٢ ھەزار ئەفسەر و بەرپرسی پۆڵەندی تێدابوو.

دوای مردنی ستالین لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٥٣، بێریا بوو بە جێگری یەکەمی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و سەرۆکی وەزارەتی ناوخۆ. لەم دوو پێگەدا لەگەڵ جۆرجی مالێنکۆڤ و ڤیاچێسلاڤ مۆلۆتۆڤ ترۆیکایەکی پێکھێنا کە بۆ ماوەیەکی کورت لە شوێنی ستالین وڵاتیان سەرکردایەتی کرد. سیستەمی گوڵاگ گواسترایەوە بۆ وەزارەتی داد و ئازادکردنی بەکۆمەڵ زیاتر لە ملیۆنێک زیندانی ڕاگەیەندرا، ھەرچەندە تەنھا ئەو زیندانیانەی کە بە تاوانی «ناسیاسی» سزا دراون ئازادکران. ئەو لێبوردنە بووە ھۆی زیادبوونی بەرچاوی تاوان. کودەتایەکی دەوڵەتی نیکیتا خروشچۆڤ، بە ھاوکاری مارشاڵی پێشووی یەکێتی سۆڤیەت جۆرجی ژوکۆڤ، لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٥٣دا بێریای لە دەسەڵات دوورخستەوە، دوای دەستگیرکردنی بە تاوانی خیانەت و تاوانی دیکە دادگایی کرا، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا و لە ٢٣دا لەسێدارەدرا کانوونی دووەمی ١٩٥٣.

 سەرچاوەکان 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩
پۆل:مردووانی ١٩٥٣
سەرانی حیزبەکانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
پۆل:خەڵکی سۆڤیەت لە سێدارە دراو لە گورجستان (وڵات)
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:کۆمیساری گەل و وەزیرانی یەکێتی سۆڤیەت
پۆل:چێکا
پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان
پۆل:ئەشکەنجەدەرەکان