کۆشکی درۆتنینگۆڵم

کۆشکی درۆتنینگۆڵم (بە سویدی : Drottningholms slott ) شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەتی بنەماڵەی شاهانەی سویدییە. درۆتنینگهۆڵم لە نزیک ستۆکهۆڵمی پایتەختە. لە دوورگەی لۆڤۆن (لە شارەوانی ئێکێرۆ لە پارێزگای ستۆکهۆڵم) دروستکراوە، یەکێکە لە کۆشکە شاهانەییەکانی سوید. لە سەرەتادا لە کۆتایی سەدەی ١٧ دروستکراوە، و بۆ زۆربەی سەدەی ١٨ وەک شوێنی نیشتەجێبوونی ئاسایی هاوینەی دەرباری شاهانەی سوید کاری کردووە. کۆشکەکە جگە لەوەی کە شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەتی بنەماڵەی شاهانەی سویدییە، شوێنێکی گەشتیاری بەناوبانگە.

 مێژوو 
ناوی درۆتنینگۆڵم (بە واتای وشەیی بە واتای "دوورگەی شاژن") لە بینای ڕەسەنی ڕێنێسانسەوە هاتووە کە لەلایەن ویلم بۆی دیزاین کراوە، کۆشکێکی بەردین کە لەلایەن جۆن سێیەمی سویدەوە لە ساڵی ١٥٨٠ بۆ شاژنەکەی کاترین جاگیلۆن دروستکراوە. پێش ئەم کۆشکە کۆشکێکی شاهانەی بە ناوی تۆرڤێسوندەوە هەبووە.شاژنە بێوەژن ڕیجێنت هێدڤیگ ئێلینۆرا بە درێژایی ساڵی ١٦٦١ قەڵاکەی کڕی، دوای ساڵێک لە کۆتایی هاتنی ڕۆڵی وەک شاژنی سوید، بەڵام لە ٣٠ی کانوونی دووەمی هەمان ساڵدا سووتا و کەوتە خوارەوە. هێدویگ ئێلۆنۆرا تەلارساز نیکۆدیمۆس تێسین گەورەکەی دامەزراند بۆ دیزاینکردن و دووبارە دروستکردنەوەی قەڵاکە. لە ساڵی ١٦٦٢ کار لەسەر ئاوەدانکردنەوەی بیناکە دەستیپێکرد. کە قەڵاکە نزیک بوو لە تەواوبوون، نیکۆدیمۆس لە ساڵی ١٦٨١ کۆچی دوایی کرد، کوڕەکەی نیکۆدیمۆس تێسین بچووک بەردەوام بوو لە کارەکانی و دیزاینە وردەکانی ناوەوەی تەواو کرد. پەیکەرتاشی فلاندەرزی نیکۆلاس میلیش پەیکەری گەورەی پلیکانە و هۆڵی نۆ مۆزەکەی لە مەڕمەڕ دروستکردووە، لەگەڵ زنجیرەیەک جەستەی پاشا گۆتیکەکان. جگە لەوەش، وێنەی جەستەی شا چارڵز دەیەم گوستاڤ و هاوسەرەکەی هێدویگ ئێلیۆنۆر و هەردوو کوڕەکەیان، شا چارڵزی یازدەهەمی گەنجی دروستکردووە، کە ڕەنگە هەروەها وێنەی ماگنۆس گابرێل دی لا گاردی و ماریا یوفرۆسین هاوسەرەکەی کە خوشکی شا چارڵزی دەیەم گوستاڤ بێت . هەروەها میلیچ و یاریدەدەرەکەی بورچارد پرێخت لە ژووری جێگەی نوستنەکەی شاژنە بێوەژنەکەدا نەخشاندنی دارێکی دیکۆراتییان دروستکرد.لە سەردەمی ئاوەدانکردنەوەکەدا، هێدویگ ئێلۆنۆرا لە ساڵی ١٦٦٠ تا ١٦٧٢ سەرۆکی ڕیجێنسی پاشای هێشتا کەم تەمەن بوو، چارڵزی یازدەهەمی سوید، سوید گەشەی کردبوو و بووە وڵاتێکی بەهێز دوای ئاشتی وێستفالیا. پێگەی شاژن کە لە بنەڕەتدا فەرمانڕەوای سوید بوو، داوای شوێنی نیشتەجێبوونی سەرنجڕاکێشی دەکرد کە بە شێوەیەکی گونجاو لە ستۆکهۆڵمەوە نزیک بێت.لە سەردەمی پاشاکان چارلی یازدەهەمی سوید و چارڵی دوازدەهەمی سوید زۆرجار دەرباری شاهانە لە کۆشکەکەدا ئامادە بووە، کە بۆ ڕاوکردن بەکاردەهێنرا. هێدویگ ئێلێنۆرا کۆشکەکەی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی هاوینە بەکارهێنا تا مردنی لە ساڵی ١٧١٥، هەروەها کاتێک بووبووە خانەخوێی بێ جێگەی مشتومڕی دەرباری شاهانە لە کاتی نەبوونی چارڵی دوازدەهەم لە جەنگی گەورەی باکوور (١٧٠٠-١٧٢١).

سەدەی ١٨ هەم:درۆتنینگۆڵم لە ماوەی تەواوی سەدەی ١٨دا بەردەوام بوو لە خزمەتکردنی بەردەوام وەک شوێنی نیشتەجێبوونی هاوینە بۆ دەرباری شاهانە. دوای مردنی هێدویگ ئێلینۆرا لە ساڵی ١٧١٥، شاژنە ئولریکا ئێلینۆرای سوید و شا فرێدریکی یەکەمی سوید لە هاویندا لە کۆشکەکەدا دادگایان بەڕێوەبرد.لە ساڵی ١٧٤٤ کۆشکەکە وەک دیاری لەلایەن شا فرێدریکی یەکەمەوە درا بە شازادەی جێنشینی ئەوکات، دواتر شاژنی سوید، لویزا ئولریکای پرۆس کاتێک هاوسەرگیری لەگەڵ ئەدۆلف فرێدریکی سوید کرد، کە لە ساڵی ١٧٥١ بوو بە پاشای سوید. لە ماوەی خاوەندارێتی لویزا ئۆلریکا لە... درۆتنینگۆڵم ناوەوەی کۆشکەکە گۆڕدرا بۆ شێوازێکی ڕۆکۆکۆی فەرەنسی ئاڵۆزتر. هەروەها لویزا ئولریکا بەرپرسیار بوو لەوەی شانۆی کۆشکی درۆتنینگۆڵم بە شێوازێکی گەورە دروست بکرێتەوە دوای ئەوەی بینا ڕەسەنە بێگەردەکە لە ساڵی ١٧٦٢دا سووتا. لویزا ئۆلریکا و ئەدۆلف فرێدریک لە سەردەمی حوکمڕانی خۆیاندا (١٧٥١-١٧٧١) بەردەوام بوون لە نیشتەجێبوون لە کۆشکەکەدا. لویزا ئولریکا لە ساڵی ١٧٧٧ دا درۆتنینگۆڵمی بە دەوڵەتی سوید فرۆشت.لە کاتێکدا کە خاوەندارێتی دەوڵەتی سوید بوو، کۆشکەکە لەلایەن شا گۆستاڤی سێیەمی سوید، کوڕی لویزا ئولریکا، وەک شوێنی نیشتەجێبوونی هاوینە بەکارهێنرا و ژیانێکی گەورەی مەراسیمی دەرباری لە کۆشکەکەدا ئەنجامدرا، کە بە گەورە دادەنرێت تەمەن بۆ کۆشکەکە، لەو ماوەیەدا بە ماسکی ورد و ئاهەنگ و پاڵەوانێتییە شانۆییە گەورەکان ناسرا کە لە باخچەکاندا نمایش دەکرا. لە سەردەمی گوستاڤی چوارەم ئەدۆلفی سوید (لە سەردەمی ١٧٩٢-١٨٠٩) و چارڵی سێزدەهەمی سوید (لە سەردەمی ١٨٠٩-١٨١٨) کۆشکەکە وردە وردە زیاتر بە شێوەیەکی وردە وردە بەکاردەهێنرا. لە ساڵی ١٧٩٧دا، شوێنی ئاهەنگە گەورەکان بوو کاتێک بووکی پاشا، فرێدریکای بادن، لەگەڵ گەیشتنی بۆ سوید لەوێ پێشوازی لێکرا، لەو ماوەیەدا دوا بەناو کارۆسێل، یان پاڵەوانێتی، لە باخچەی کۆشکەکەدا نمایشکرا. دوای کودەتاکەی ساڵی ١٨٠٩، گوستاڤی چوارەم ئەدۆلفی لەکارلادراو لێرە لە ژووری وێنەکێشانی چینیدا بۆ ماوەی یازدە ڕۆژ لە ژێر پاسەوانیدا ڕاگیرا.

سەدەی ١٩یەم:لە سەردەمی چارڵز چواردەهەم جۆن لە سوید (سەردەمی ١٨١٨-١٨٤٤)، کۆشکەکە جێهێڵرا. پاشا وەک هێمای شانشینی کۆن سەیری دەکرد و درۆتنینگۆڵم بەجێهێڵدرا بۆ خراپبوون. بیناکان بەهۆی هێزەکانی سروشتەوە زیانیان پێگەیشت، ئینفۆنتۆرەکانیان یان لێسەندرانەوە یان دەخرێنە زیادکردنەوە.وادیارە لەم ماوەیەدا بۆ یەکەمجار بەڕووی خەڵکدا کرایەوە: لە ساڵی ١٨١٩دا باسی گەشتێک کرا و خەڵک پارکەکەیان بۆ پیکنیک بەکارهێنا. ناوبەناو زەمینەکان بۆ بۆنە گشتییەکان بەکاردەهێنران: لە ساڵی ١٨٢٣دا، بووکی شازادەی جێنشین، جۆزێفین لە لۆچتنبێرگ، لەگەڵ هاتنی بۆ سوید پێشوازی لێدەکرا و ڕۆژی ناونانی لێرە بەردەوام بوو. لە باخچەی کۆشکەکەدا پێشوازی لە میوانە بیانییەکان کرا، وەک تزار نیکۆلاسی یەکەمی ڕووسیا.ئۆسکاری یەکەمی سوید گرنگی بە کۆشکەکە دا و هەرچەندە کۆشکی تولگارنی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی هاوینەی پێ باشتر بوو، بەڵام بە ئەنجامدانی یەکەم چاککردنەوە لە ساڵی ١٨٤٦دا گرنگی بە پاراستنی کۆشکەکەی دا. زیاتر زیاتر بۆ ئاهەنگەکانی گشتی بەکاری هێنا، وەک پێشوازییەک بۆ... خوێندکارانی پان سکاندیناڤیایی لە ساڵی ١٨٥٦ و لە ساڵی ١٨٥٨دا گوستاڤی پێنجەمی داهاتووی سوید لە کۆشکەکەدا لەدایک بوو. چارلی پازدەهەمی سوید کۆشکی ئولریکسداڵی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی هاوینەی خۆی پێ باشتر بوو و درۆتنینگۆڵمی پشتگوێ خست، بەڵام ئۆسکاری دووەمی سوید بەردەوام بوو لە چاککردنەوەکان.هەردوو ئۆسکاری یەکەم و ئۆسکاری دووەم ڕەخنەیان لێگیرا بەهۆی مۆدێرنکردنی کۆشکەکە و گونجاندنی لەگەڵ مۆدەی هاوچەرخ نەک گەڕاندنەوەی بۆ دۆخی سەرەتایی خۆی و تا سەردەمی گوستاڤی پێنجەم بوو کە کۆشکەکە و دەوروبەری بە شێوەی سەدەی ١٨ دروستکرایەوە . لە ساڵی ١٩٠٧دا، نۆژەنکردنەوەی گەورەی کۆشکەکە بۆ ماوەی چوار ساڵ دەستیپێکرد بۆ گەڕاندنەوەی بۆ دۆخی پێشووی، دوای ئەوە دیوانی شاهانە دەستیکردەوە بە بەکارهێنانی بە شێوەیەکی ڕێکوپێک.

 شوێنی نیشتەجێبوونی شاهانە 
بنەماڵەی شاهانەی ئێستای سوید لە ساڵی 1981ەوە شاری درۆتنینگهۆڵمی باڵی ڕۆژئاوا وەک شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکی خۆیان بەکارهێناوە، لەو کاتەوە کۆشکەکەش بە هەمان شێوەی کۆشکی ستۆکهۆڵم لەلایەن سەربازی سویدەوە پاسەوانی دەکرێت. بەشەکانی تری کۆشکەکە کراوەن بەڕووی گشتیدا.

 كۆشكه‌كه‌ 
کۆشکەکە و گۆڕەپانەکەی لە ماوەی ٤٠٠ ساڵی ڕابردوودا چەندین نۆژەنکردنەوە و گۆڕانکاری و زیادکردنی بەخۆیەوە بینیوە. گەورەترین نۆژەنکردنەوە، کە تیایدا کارەبا، گەرمکەرەوە، ئاوەڕۆ، هێڵەکانی ئاو دانران یان نوێکرانەوە و سەقفی قەڵاکە گۆڕدرا، لە نێوان ساڵانی ١٩٠٧ بۆ ١٩١٣ ئەنجامدرا، لە ماوەی ٢٠ ساڵدا کە لە دەوروبەری ساڵی ١٩٧٧ دەستیپێکرد، چەندین ناوچەی گەورەی کۆشکەکە بوون نۆژەنکرایەوە و دووبارە دروستکرایەوە. کتێبخانە و هۆڵی نیشتمانی زۆر گرنگی پێدرا و پاراستنی ئاگر لە سەرتاسەری کۆشکەکەدا دانرا. لە ساڵی 1997 کار بۆ پاککردنەوە و ئاوەدانکردنەوەی دیوارەکانی دەرەوە دەستیپێکرد. ئەمەش لە ساڵی ٢٠٠٢ تەواو بوو.

 سەرچاوەکان