قەڵای ھیمێجی

قەڵای هیمێجی (بە ئینگلیزی: Himeji Castle) کۆمەڵگەیەکی قەڵای ژاپۆنییە لەسەر گردێکە دەکەوێتە شاری هیمێجی پارێزگای هیۆگۆ لە ژاپۆن.  قەڵاکە وەک باشترین نموونە ماوەتەوە کە بە تەلارسازی نمونەیی قەڵای ژاپۆنی دادەنرێت، کە لە تۆڕێکی ٨٣ ژوور پێکهاتووە و سیستەمی بەرگری پێشکەوتووی سەردەمی فیۆداڵی تێدایە. قەڵاکە زۆرجار بە هاکورۆ جۆ یان شیراساگی جۆ (قەڵای قازی سپی" یان "قەڵای شاوەی سپی") ناسراوە بەهۆی ئەوەی ڕووی دەرەوەی سپی و درەوشاوەیە و لە باڵندەیەکی سپی دەچێت.

قەڵای هیمێجی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٣٣٣ کاتێک ئاکاماتسۆ نۆریمورا قەڵایەکی لەسەر لوتکەی گردی هیمێیاما دروستکرد. قەڵاکە لە ساڵی ١٣٤٦دا هەڵوەشایەوە و بە ناوی قەڵای هیمێیاما دروستکرایەوە و دوو سەدە دواتر نۆژەنکرایەوە و بوو بە قەڵای هیمێجی. پاشان قەڵای هیمێجی لە ساڵی ١٥٨١دا بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن تۆیۆتۆمی ھیدێیۆشی نۆژەنکرایەوە، کە قەڵایەکی سێ نهۆمی بۆ زیادکرد. لە ساڵی ١٦٠٠ تۆکوگاوا ئییاسۆ قەڵاکەی بەخشییە ئیکێدا تێروماسا بەهۆی یارمەتیدانی لە شەڕی سێکیگاهارا و ئیکێدا قەڵاکەی لە ساڵی ١٦٠١ تا ١٦٠٩ بە تەواوی ئاوەدان کردەوە و فراوانتری کرد بۆ کۆمەڵگەیەکی گەورەی قەڵا. دواتر چەندین بینا لەلایەن هۆندا تاداماسا لە ساڵی ١٦١٧ تا ١٦١٨ بۆ کۆمەڵگەی قەڵاکە زیادکرا. نزیکەی ٧٠٠ ساڵە قەڵای هیمێجی وەک خۆی ماوەتەوە، تەنانەت بە درێژایی بۆردومانکردنی هیمێجی لە جەنگی جیهانی دووەم و کارەساتی سروشتی لەنێویاندا بوومەلەرزەی گەورەی هانشین لە ساڵی ١٩٩٥.

قەڵای هیمێجی گەورەترین قەڵایە کە زۆرترین سەردانیکەری هەیە لە ژاپۆن و لە ساڵی ١٩٩٣ وەک یەکێک لە یەکەم شوێنەوارەکانی یوونێسکۆ لە وڵاتەکەدا تۆمارکرا. هاوشانی قەڵای ماتسومۆتۆ و قەڵای کومامۆتۆ، قەڵای هیمێجی بە یەکێک لە سێ قەڵا سەرەکییەکانی ژاپۆن دادەنرێت. بە مەبەستی پاراستنی بیناکانی قەڵاکە، بۆ ماوەی چەند ساڵێک کاری نۆژەنکردنەوەی بۆ کراوە و لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ بەڕووی خەڵکدا کراوەتەوە.

 مێژوو 

وێنۆک|دیمەنی پێشەوەی کۆمەڵگەی قەڵاکە
وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٧٦١ی کۆمەڵگەی قەڵاکە
وێنۆک|"کانی سێ وڵات" لە ناوەندی کۆمەڵگەی قەڵاکە
مێژووی دروستکردنی قەڵای هیمێجی بۆ ساڵی ١٣٣٣ دەگەڕێتەوە، کاتێک قەڵایەک لەسەر گردی هیمێیاما لەلایەن ئاکاماتسۆ نۆریمورا، فەرمانڕەوای پارێزگای هاریمای کۆن دروستکراوە. لە ساڵی ١٣٤٦ سادانۆری کوڕی قەڵاکەی ڕووخاند و لە شوێنەکەی قەڵای هیمێیامای دروستکرد. لە ساڵی ١٥٨٠دا، کورۆدا یۆشیتاکا قەڵاکەی پێشکەش بە تۆیۆتۆمی هیدێیۆشی کرد، لە ساڵی ١٥٨١دا هیدێیۆشی بە شێوەیەکی بەرچاو قەڵاکەی نۆژەنکردەوە، کۆشکێکی سێ نهۆمی دروستکرد کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ٥٥ م٢ (٥٩٠ پێی چوارگۆشە) بوو. ئیکێدا ئەو سێ نهۆمەی کە لەلایەن هیدێیۆشیەوە دروستکرابوو، ڕووخاند، و قەڵاکەی بە تەواوی لە ساڵی ١٦٠١ تا ١٦٠٩ ئاوەدانکردەوە و فراوانتری کرد، سێ خەندەقی زیادکرد و گۆڕی بۆ کۆمەڵگەیەکی قەڵا کە ئەمڕۆ دەبینرێت. ئیکێدا لە ساڵی ١٦١٣ کۆچی دوایی کرد و قەڵاکەی گواستەوە بۆ کوڕەکەی، ئەویش دوای سێ ساڵ کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٦١٧ هۆندا تاداماسا و خێزانەکەی قەڵاکەیان بە میرات گرت و هۆندا چەندین بینای بۆ کۆمەڵگەی قەڵاکە زیاد کرد، لەوانە تاوەرێکی تایبەت بۆ بووکەکەی، شازادە سێن.

لە سەردەمی مێیجی (١٨٦٨-١٩١٢)، زۆرێک لە قەڵاکانی ژاپۆن وێران بوون. قەڵای هیمێجی لە ساڵی ١٨٧١ چۆڵکرا و بەشێک لە کۆریدۆر و دەروازەکانی قەڵاکە وێران کران بۆ ئەوەی شوێن بۆ سەربازگەکانی سوپای ژاپۆن بکرێتەوە. بڕیار بوو تەواوی کۆمەڵگەی قەڵاکە بڕوخێنرێت، بەڵام بەهۆی هەوڵەکانی ناکامورا شیگێتۆ، ڕزگاری بوو لە ڕوخان. هەرچەندە قەڵای هیمێجی ڕزگاری بوو، بەڵام قەڵا ژاپۆنییەکان بەسەرچوون و پاراستنیان تێچووی زۆری دەویست. 

کاتێک سیستەمی فیۆداڵی هان لە ساڵی ١٨٧١ هەڵوەشایەوە، قەڵای هیمێجی خرایە زیادکردنەوە. قەڵاکە لەلایەن دانیشتوویەکی شاری هیمێجی بە بڕی ٢٣ یەنی ژاپۆنی کڕدرا کە (نزیکەی ٢٠٠ هەزار یەن یان ٢٢٥٨ دۆلاری ئەمریکی ئەمڕۆ) دەکات. کڕیارەکە ویستویەتی کۆمەڵگەی قەڵاکە بڕوخێنێت و زەوییەکە پەرەپێبدات، بەڵام تێچووی وێرانکردنی قەڵاکە زۆر بووە بۆیە نەڕوخێندرا و جارێکی تر ڕزگاری بوو.
وێنۆک|وێناکردنی کۆمەڵگەی قەڵا ئاڵۆزەکە
وێنۆک|ژمارەیەك چەك
هیمێجی لە ساڵی ١٩٤٥، لە کۆتایی جەنگی جیهانی دووەمدا بە توندی بۆردومان کرا و هەرچەندە زۆربەی ناوچەکانی دەوروبەری سووتێنرا، بەڵام قەڵاکە وەک خۆی مایەوە.بۆمبێکی ئاگرین لە نهۆمی سەرەوەی قەڵاکە کەوتە خوارەوە بەڵام نەیتوانی بتەقێتەوە. بۆ پاراستنی کۆمەڵگەی قەڵاکە، لە ساڵی ١٩٥٦ەوە کاری چاککردنەوەی بەرچاو ئەنجامدرا، بە خەرجکردنی ٢٥٠ هەزار ڕۆژ کارکردن و تێچووی ٥٥٠ ملیۆن یەنی ژاپۆنی. لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٥، شاری هیمێجی بەهۆی بوومەلەرزەی گەورەی هانشینەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت، بەڵام قەڵای هیمێجی دیسانەوە بە شێوەیەکی بنەڕەتی بەبێ زیان ڕزگاری بوو، بەرگرییەکی سەرنجڕاکێشی نیشان دا بەرامبەر بوومەلەرزەکە.

 دانپێدانانی مێژوویی 
قەڵای هیمێجی لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ وەک یەکێک لە یەکەم شوێنەکانی میراتی جیهانی یونسکۆ لە ژاپۆن تۆمارکرا هەروەها پێنج پێکهاتەی قەڵاکە بە گەنجینەی نیشتمانی دەستنیشانکراونناوچەی ناوەڕاستی کۆمەڵگەی قەڵاکە بە شوێنێکی مێژوویی تایبەتی دیاریکراوە. هاوشانی قەڵای ماتسومۆتۆ و قەڵای کومامۆتۆ، قەڵای هیمێجی بە یەکێک لە سێ قەڵا سەرەکییەکانی ژاپۆن دادەنرێت. زۆرترین سەردانکەری قەڵاكە لە ژاپۆن و لە ساڵی ٢٠١٥دا زیاتر لە ٢٨٦٠ هەزار سەردانیکەری هەبووە  لە نیسانی ٢٠١٠ قەڵای هیمێجی کاری نۆژەنکردنەوەی بۆ ئەنجام درا بۆ پاراستنی بیناکانی قەڵاکە، و لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ بەڕووی خەڵکدا کرایەوە.

 وێنەكان 
تێڕوانینێکی گشتی پانۆراما
alt=Panoramic photo of the castle grounds, with Himeji city in the background|none|وێنۆک|570x570پیکسڵ|دیمەنێکی پانۆرامای گۆڕەپانی قەڵاکە، لەگەڵ شاری هیمێجی لە پاشتەوە
دیمەنەکان لە دوورەوەدیمەنەکان لە خوارەوەدیمەنەکان لە شەودادیمەنەکان لە سەرەوەدیمەنەکان لە ناوەوەدیمەنەکان بە گوڵی گێلاسەوەدیمەنەکانی نۆژەنکردنەوەکەدیمەنی وێنەکان

 بەستەری دەرەکی 

 ماڵپەڕی فەرمی
 تەلارسازی مێژوویی ئاسیا – قەڵای هیمێجی
 گەڕانی قەڵای ژاپۆنی – قەڵای هیمێجی
 سەنتەری میراتی جیهانی یونسکۆ – قەڵای هیمێجی
 ئەتڵەسی ژاپۆن: قەڵای هیمێجی

 ڤیدیۆ 

 قەڵای سپی: هیمێجی-جۆ (ڤیدیۆی یونسکۆ لە یوتیوب)
 قەڵای هیمێجی لە یوتیوب
 قەڵای هیمێجی لە ژاپۆن بدۆزەرەوە
 گەشتێکی خەیاڵی بۆ قەڵای هیمێجی بۆ بینینی مێژووە مۆدێرنەکەی لە کەناڵی یوتیوبی قەڵا مۆدێرنەکانی ژاپۆن

 سەرچاوەكان 

پۆل:گەنجینەی نەتەوەیی ژاپۆن
پۆل:شوێنە تایبەتە مێژووییەکان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ژاپۆن