یەکبوون

یەکبوون (Yekbûn) ڕێکخراوێکی سیاسیی کوردی بوو لەلایەن کوردانی یەکێتیی سۆڤیەتەوە دامەزرا و ھەوڵی دەدا کولتوری کوردی بڵاوبکاتەوە و کوردستانێکی خۆبەڕێوەبەر لە یەکێتیی سۆڤیەتدا دابمەزرێنێت.

دوای پەرەسترۆیکا لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، ھەوڵی سیاسەتوان و چالاکوانە کوردەکان و خواستی ئۆتۆنۆمی بۆ کوردانی سۆڤیەت زیاتر دەرکەوتن. کوردانی دانیشتووی ھەموو کۆمارەکانی یەکێتی سۆڤیەت یەکگرتوو بوون بۆ پێکھێنانی ناوچەیەکی خۆبەڕێوەبەری لە ساڵی ١٩٨٩ و کاریان کرد بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی کوردستانی سوور. دەسەڵاتدارانی سۆڤیەت پێزانینیان بۆ ئەم پێشنیارە ھەبوو، بەڵام بەھۆی یەکەمین شەڕی قەرەباخ و دەستێوەردانی تورکیا و ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت ڕێگری لە دامەزراندنی ناوچەیەکی ئۆتۆنۆمیی کوردی کرد.

 دەستپێشخەرییەکانی ئۆتۆنۆمی پێش یەکبوون 
دوا بەدوای کۆچی دوایی جۆزێف ستالین لە ساڵی ١٩٥٣، کوردانی سۆڤیەت ڕۆڵی سەرەکییان ھەبوو لە پەرەپێدان و باسکردنی بیرۆکەکانیان بۆ چارەسەری ناوچەیی تایبەت بۆ پرسی کورد؛ سەرھەڵدانی دامودەزگا کوردییەکانی سۆڤیەت بە خێرایی زیادی کرد بەتایبەت لە کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی جۆرجیا. ئەمەش بەھۆی سیاسەتە نەرمەکانی دەسەڵاتدارانی یەکێتیی سۆڤیەت لەوکاتەدا کە دەیانویست سەرنجی ناوچەکە بۆ خۆیان ڕابکێشن.

داوای ئۆتۆنۆمی ھاوکات بوو لەگەڵ بارودۆخی جۆراوجۆری وڵاتەکەدا، وەک دوژمنایەت و ململانێی نێوان ئەرمەنستان و ئازەربایجان لە یەکێتیی سۆڤیەتدا. لە سەرەتای ساڵی ١٩٦٣ کۆمەڵێک لە کوردەکانی ئەرمەنستان داوای دووبارە دروستکردنەوەی ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمیان لە ئازەربایجان کرد، و لەگەڵ سەرۆکی پەرلەمانی ئازەربایجان، محەممەد ئەسکەندەرۆڤ وتووێژیان ئەنجامدا؛ داواکارییەکان بە ئاشکرا ڕەتکرانەوە و سەرەڕای ئەوەش بووە ھۆی نائارامی لە ئیدارەی ئازەربایجان. کوردانی سۆڤیەت دەبوو بە سیاسەتێکی ھاوسەنگ مامەڵە لەگەڵ ئەو مافە نەتەوەییانە بکەن کە لە ئیدارەی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ەکانی یەکێتیی سۆڤیەت بە دەستیان ھێنابوو.

 مێژوو 
وێنۆک|دانیشتووانی کورد لە کۆمارەکانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٨٩





پەرەسترۆیکا بووە ھۆی خێرابوونی لێکۆڵینەوەی مێژوویی و سەرھەڵدانی گفتوگۆی بنەڕەتی لەسەر پرسی نەتەوەیی لە نێو کوردەکان، ئەمەش لە چاو قۆناغەکانی پێشوو زۆر زیاتر پەرەی سەند. ئەم گفتوگۆیانە بیروڕای ھەندێک لە کوردەکانی سۆڤیەتی بەرامبەر یووری ئەندرۆپۆڤ گۆڕی، وایان بیرکردەوە ئەندرۆپۆڤ سەربەخۆیی بۆ کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ناوێت چ بگات بە خۆبەڕێوەبەری بۆ کورد لە چوارچێوەی یەکێتیی سۆڤیەتدا.

لەو ماوەیەدا چالاکانی کوردی سۆڤیەت دەستیان کرد بە ڕاکێشانی سەرنجی زیاتری لایەنەکانی تر بۆ پرسی کورد لە دەرەوەی یەکێتی سۆڤیەت. یەکێک لەو چالاکوانە کوردانەی سۆڤیەت محەممەد باباێڤ بوو.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٨٩ لە کۆبوونەوەیەکدا لە گوندێکی کۆماری کازاخستانی سۆڤیەتی بە سەرۆکایەتی محەممەد باباێڤ و مستەفاێڤ بەڕێوەچوو. لە کۆبوونەوەکەدا، ئامانجەکانی ڕێکخراوی نوێی یەکبوون تاوتوێ کران.

لە ٢١ی ئایاری ١٩٨٩ یەکێتی کوردانیی یەکێتیی سۆڤیەت بە ناوی یەکبوون (Yek Sovyn) بە نوێنەرانی ٩ کۆمار لە کۆمارەکانی یەکێتیی سۆڤیەت دامەزرا.https://www.nytimes.com/1991/06/02/opinion/l-soviet-kurds-face-loss-of-their-identity-867991.html ئەندامان پشتگیریان لە مافەکانی وەک یەکخستنی ڕێکخراوەیی کۆمەڵایەتی و ناوەندە ڕۆشنبیرییە کوردییەکان کرد بەمەبەستی ڕێگریکردن لە پاکتاوکردن و ڕاگواستنی کوردەکان و نەمانی کلتووری کوردی. ئامانجی بنیاتنانی ئۆتۆنۆمی بۆ کورد لە خاکەکانی سەر کوردستانی سوور بەدی نەھات، سیاسییە کوردییەکان دەبوو دانوستان بۆ ناوچەیەکی دیکە بکەن بۆ پێدانی مافی خۆبەڕێوەبردن کوردی.

یەکبوون مۆڵەتی بڵاوکردنەوەی گۆڤاری لە سەرجەم کۆمارەکان لە چوارچێوەی چالاکی نەتەوەیی وەرگرت و لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٩١ لە شاری ئالماتی پایتەختی کازاخستان لەگەڵ ڕۆژنامەی کوردستان دەستی بە چاپکردن کرد.

 ئەمانەش ببینە 
 کوردانی ئازەربایجان
 کوردانی ئەرمینیا
 کوردانی ڕووسیا

 تێبینییەکان 

 سەرچاوەکان 

پۆل:کورد
پۆل:کوردستان
پۆل:پارتە سیاسییەکانی کورد
پۆل:بزووتنەوەکان
پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان
پۆل:مێژووی کورد