بەکتریاناسی

بەکتریاناسی لق و پسپۆڕییەکی ژینناسییە کە لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەناسی، ژینگەناسی، جێنەتیک و زیندەکیمیای بەکتریا و ھەروەھا چەندین لایەنی دیکەی پەیوەندیدار پێیانەوە دەکات. ئەم ژێربەشەی میکرۆبناسی ناسینەوە، پۆلێن و تایبەتمەندیی جۆرە بەکتیرییەکان دەگرێتەوە. بەھۆی لێکچوونی ھزر و کار لەگەڵ میکرۆبەکانی تر جگە لە بەکتریا، وەک سەرەتایی، کوارگ و ڤایرۆس، ویستێک ھەبووە بۆ ئەوەی بواری بەکتریاناسی وەک میکرۆبناسی فراوان بکرێتەوە. پێشتر زۆرجار ئەم زاراوەیانە ھاوواتایانە بە کار دەھێنران. ھەر چۆنێک بێت، دەتوانرێت بەکتریاناسی بە زانستێکی جودا پۆلێن بکرێت.

 پێشەکی 
بەکتریۆلۆژی (زانستی بەکتریا) بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە بەکتریا و پەیوەندیی بە پزیشکییەوە. زانستی بەکتریا لە ڕێگەی ئەو پزیشکانەوە پەرەی سەند کە پێویستیان بە جێبەجێکردنی تیۆری میکرۆب ھەبوو بۆ تاقیکردنەوەی نیگەرانییەکانی پەیوەست بە خراپبوونی خۆراک و شەرابەکان لە سەدەی نۆزدەھەمدا. ناساندن و وەسفکردنی ئەو بەکتریایانەی کە پەیوەندییان بە نەخۆشییەکانەوە ھەبوو، بووە ھۆی پێشکەوتن لە لێکۆڵینەوەی بەکتریا نەخۆشیھێنەرەکان. گریمانەکانی کۆخ ڕۆڵێکیان ھەبوو لە دیاریکردنی پەیوەندیی نێوان بەکتریا و ھەندێک نەخۆشیی دیاریکراو. لەو کاتەوە، زانستی بەکتریا چەندین سەرکەوتنی بەدەستھێناوە، وەک پێکوتە کاریگەرەکان، بۆ نموونە پێکوتەی گرانەتا (دیفتیریا) و پێکوتەی کزاز (تێتانۆس). ھەروەھا ھەندێک پێکوتە ھەبوون کە کاریگەر نەبوون و کاریگەریی لاوەکییان ھەبوو، وەک پێکوتەی تیفۆید. زانستی بەکتریا ھەروەھا بووە ھۆی دۆزینەوەی دژەزیندەیییەکان (ئەنتی بایۆتیکەکان).https://web.archive.org/web/20160610083342/http://edoc.rki.de/documents/rk/508-5-26/PDF/5-26.pdf

 مێژوو 
وێنۆک|پەیکەری ڕۆبێرت کۆخ لە بەرلین
وێنۆک|لویس پاستۆر لە تاقیگەکەی، لەلایەن ئەلبێرت ئیدێلفێڵت کێشراوە (١٨٨٥)
مێژووی دۆزینەوەی پەیوەندیی نێوان زیندەوەرە وردیلەکان (مایکرۆئۆرگانیزمەکان) و نەخۆشی دەتوانێت بگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆزدەھەم، کاتێک پزیشکی ئەڵمانی ڕۆبێرت کۆخ زانستی زیندەوەرە وردیلەکانی ھێنایە ناو بواری پزیشکییەوە. کۆخ بەکتریای وەک ھۆکاری نەخۆشییە گوازراوەکان و پرۆسەی ھەوێنکردن (تەخەمیر) لە نەخۆشییەکاندا دیاری کرد. زانای فەڕەنسی لویس پاستۆر تەکنیکی بۆ بەرھەمھێنانی پێکوتەکان پەرەپێدا. ھەردوو کۆخ و پاستۆر ڕۆڵیان ھەبوو لە باشترکردنی پاکژکردنەوە لە چارەسەری پزیشکیدا، و ئەمەش کاریگەرییەکی ئەرێنی گەورەی لەسەر تەندروستی گشتی ھەبوو و تێگەیشتنێکی باشتری لەبارەی لەش و نەخۆشییەکانەوە بەخشی. لە نێوان ساڵانی ١٨٧٠–١٨٨٥، شێوازە نوێیەکانی تەکنیکی زانستی بەکتریا لە ڕێگەی بەکارھێنانی زنجیرەکان (strains) و شێوازی جیاکردنەوەی تێکەڵەی زیندەوەرەکان لەسەر قاپە خۆراکییەکان (nutrient plates) خرایەڕوو. پاستۆر لە نێوان ساڵانی ١٨٨٠ و ١٨٨١ دوو پێکوتەی سەرکەوتووی بۆ ئاژەڵان دژی ئەو نەخۆشییانەی کە بەھۆی بەکتریاوە دروست دەبوون بەرھەمھێنا، و ئەمەش سەرکەوتوو بوو. گرنگیی بەکتریا ناسرا، چونکە بووە ھۆی لێکۆڵینەوە لە خۆپاراستن لە نەخۆشی و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکان لە ڕێگەی پێکوتەکانەوە. زانستی بەکتریا پەرەی سەند و بووە بوارێکی خوێندن لە کشتوکاڵ، بایۆلۆژیای دەریایی، پیسبوونی ئاو، بۆماوەزانیی بەکتریایی، و تەکنەلۆژیای زیندەییدا.Kreuder‐Sonnen, Katharina(Aug 2016) History of Bacteriology. In: eLS. John Wiley & Sons Ltd, Chichester. http://www.els.net [doi: 10.1002/9780470015902.a0003073.pub2] Baron, Samuel. “Introduction to Bacteriology. ” Medical Microbiology. 4th Edition. , U.S. National Library of Medicine, 1 Jan. 1996, www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8120/. Retrieved 22 November 2017The Editors of Encyclopædia Britannica. “Bacteriology. ” Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. , 7 Sept. 2010, www.britannica.com/science/bacteriology. Retrieved 22 November 2017

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 

پۆل:بەکتریاناسی