وەرزازات (شارۆچکە لە مەغریب)

وەرزازات شارێکی گەشتیاری مەغریبییە لە ناوچەی دەرعە-تافیلالت و نزیکەی ٢٠٠ کم لە شاری مەراکێشەوە دوورە.  وەرزازات بە دیمەنە دڵرفێن و سەرنجراکێشەکانی دەوروبەری بەناوبانگە، هەروەها بەناوبانگە بەوەی کە زۆر لە  فیلمە بیانیەکان لەو شارە  و لە ستۆدیۆکانیدا وێنەدەگیرێن . وێستگەی نور کە گەورەترین وێستگەی وزەی خۆرە لە جیهاندا  هەر دەکەوێتە ئەم شارە.  

 ناوەکەى 
شاری وەرزازات لە ڕابردوودا بە "تەمغەزاتە" ناسراو بوو، و دوای ئەوەی شوێنەکەی هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە پێگەى کارگێڕی دەڤەرى وەرزازات, ناوی لێنرا "وەرزازات". ئەم ناوە بە ئەسڵ لە زمانى ئەمازیغەوە وەرگیراوە ە بریتیە لە لێکدراوى دوو وشە: “وەر” بە واتای بێ و “زازات” بە واتای ژاوەژاو،  واتە شارێکی بێ ژاوەژاو یان شارێکی بێدەنگ. 

 مێژوو 
بۆ ماوەیەکی زۆر، وەرزازات خاڵێکی بچووکی ترانزێت بوو بۆ بازرگانانی ئەفریقیا بەرەو  باکووری مەغریب و ئەوروپا . سەرەتای دامەزراندنی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٠ی زایینی، لە سەردەمی ئیستیعمارى فەرەنسا لە مەغریبدا سەربازگەیەکی فەرەنسی بووە . 

سینەماکارە فەرەنسیەکان  ئەم شوێنەیان کرد بوو بە ستۆدیۆیێکى کراوە بۆ فیلمەکانیان. لە ساڵی ١٨٩٧ یەکەمین فیلمی سینەمایی تیادا وێنەگیرا و بە ناوی “Le Chiffrier Maroquin / شوانی بزنی مەغریبی” ،  لەلایەن  (لویس لومێر)ەوە دامەزرێنەری هونەری سینەمایی فەرەنسی، ئەمەش یەکەم تاقیکردنەوە سینەماییەکانی جیهان بوو . دوای ئەوە فیلمى ترى بەدوای خۆیدا هێنا، کە بەرهەمهێنەرەکانیان مەغریبیان وەک شوێنێک بۆ وێنەگرتن هەڵبژارد. لە ساڵی ١٩٢٢ەوە وەرزازات میوانداری تیمێکی سینەمایی فەرەنسی دەکات بە سەرۆکایەتی دەرهێنەر لویتز مۆرا،  فیلمی  “خوێن”، دواتر تیمی دووەم بە سەرۆکایەتی دەرهێنەر فرانز تۆسانت، کە فیلمی  “ئینشالله”یان لەوێ وێنەگرتووە. لە ساڵی ١٩٢٧دا قۆرخکاری سینەمای فەرەنسی لەم ناوچەیەدا کۆتایی هات، بە وێنەگرتنی فیلمی ئەڵمانی “کاتێک پەڕەسێلکەکان دەگەڕێنەوە بۆ هێلانەکانیان” لەلایەن جەیمس بۆیرەوە. 

هۆلیوودى ئەمریکایی هەر زوو عەوداڵی دیمەنى وەرزازات بوو،  ساڵی ١٩٣٠  فیلمی “دڵە سووتاوەکان”ی جۆزێف ڤۆن ستیرنبێرگ تێدا بەرهەمهێنرا کە مارلین دیتریچ و گاری کوپەر ڕۆڵی سەرەکیان تێدا گێڕا. سینەمای بەریتانیش لە ساڵی ١٩٣٨ەوە بە وێنەگرتنی فیلمی “کاروانی بیابان” لە لایەن تۆرتۆن ڤریلاندەوە پەیوەندی بەو گرووپەوە کردووە. لە دوای جەنگی جیهانی دووەم زێتر و فرەوانتر بوو بە هاتنى  سینەماکاران لە بەلجیکا  و کۆریای باشوور، ئەفریقای باشوور، کوبا و بەرازیل. 

 دانیشتوان 
گەشەی دیمۆگرافیای شارەکە لە ساڵانی ڕابردوودا پەرەسەندنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، چونکە ژمارەی دانیشتوانی شارەکە لە ٥٣ هەزار و ٤٨٩ کەسەوە زیادی کرد بۆ ٧١ هەزار و ٦٧ کەس لە ساڵی ٢٠١٤دا. ڕێژەی گەشەی دانیشتووان لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠١٤ گەیشتە ٢.٨٣%، هەروەها شارەکە لە ساڵانی ڕابردوودا زیادبوونی بەرچاوی بینا و خانووبەرەی بەخۆیەوە بینیوە، چونکە گەڕەکی نوێ دروستکراون، وەک تاخی ئەلمحەممەدی و ئەلمەسیرە. 
وێنۆک| گۆڕەپانی ئەلموحەدین
وێنۆک| شارۆچکەى تاوریرت

 گەشتیاری 
لە وەرزازات هۆتێل و میوانخانەی پۆلێنکراوی زۆر هەن و تا ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی گەشتیاران  گەیشتە ١٩٢ هەزار و ٧١٩ گەشتیار.  

 شارۆچکەکانى وەرزازات 

 وێنۆک| شارۆچکەى ئایت بن حەدۆ  شارۆچکەى ئایت بن حدو, ٣٠ کیلۆمەتر لە باکووری شاری وەرزازات دوورە
 شارۆچکەى تاوریرت
 شارۆچکەى تیفۆلتۆت

 سینەماکارى 

 ستۆدیۆکان 
وێنۆک| ستۆدیۆی ئەتڵەس
وێنۆک| ستۆدیۆکانی CLA لە شارەکە

 گرنگترین فیلمەکان کە لە وەرزازات وێنە گیراون 

 ١٩٦٢ : لۆڕێنس ئۆف عەرەبیا ، لە دەرهێنانی دەیڤید لین ، لە ڕۆڵی سەرەکیدا پیتەر ئۆتول .
 ١٩٧٥ : ئەو پیاوەی کە دەبێتە پاشا ، لە دەرهێنانی جۆن هوستۆن
 ١٩٨٧ : ڕۆشنا زیندووەکان
 ١٩٨٨: دوا ئیغراى مەسیح
 ١٩٩٧: کۆندۆن، لە دەرهێنانی مارتن سکۆرسێزی
 ٢٠٠٠ : فیلمی Gladiator ، لە دەرهێنانی ڕیدلی سکۆت ، کە ڕوسیل کرۆ ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا
 ٢٠٠١ : یاری سیخوڕی
 ٢٠٠٥ : شانشینی بەهەشت ، لە دەرهێنانی ڕیدلی سکۆت
 ٢٠٠٦ : بابل ، لە دەرهێنانی ئەلیخاندرۆ گۆنزالێز ئیناریتو
 ٢٠١١ : Game of Thrones ، زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی درامای فانتازیا ئەمریکییە
 ٢٠١٣ : ئەتلانتیس (زنجیرەی تەلەفزیۆنی)
 ٢٠١٧ : پریزن برێک (وەرزی پێنجەم)

 سەرچاوەکان 

پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە مەغریب
پۆل:شارەکانی مەغریب
پۆل:پیشەسازیی فیلم