میلە سەوزەکە

فیلمی مەلە سەوزەکە (بە ئینگلیزی  The Green Mile )فیلمێکی درامای فانتازیا ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٩ لە نووسین و دەرهێنانی فرانک دارابۆنت و لەسەر بنەمای ڕۆمانی ستیڤن کینگ لە ساڵی ١٩٩٦ بە هەمان ناو. لەم فیلمەدا تۆم هانکس وەک پاسەوانێکی زیندانێکی سزای لەسێدارەدان لە سەردەمی ستەمکاری گەورەدا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت کە شایەتحاڵی ڕووداوە سەروو سروشتییەکانە دوای هاتنی سزادراوێکی پڕ لە  گومان (مایکل کلارک دانکان) بۆ شوێنەکەی. دەیڤید مۆرس، بۆنی هانت، سام ڕۆکوێڵ و جەیمس کرۆمۆڤێڵ لە ڕۆڵی پاڵپشتدا دەردەکەون.فیلمەکە لە 10ی کانوونی دووەمی 1999 لە ئەمریکا بۆ یەکەمجار پەخشکرا و پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، کە ستایشی دەرهێنان و نووسینی دارابۆنت و کێشی سۆزداری و نمایشەکانی (بەتایبەت بۆ هانکس و دانکان)یان کرد، هەرچەندە درێژی فیلمەکە ڕەخنەی لێگیرا. فیلمەکە لە دوای بڵاوبوونەوەیەوە ناوبانگێکی زۆری بەدەستهێناوە وەک یەکێک لە فیلمە هەستیارەکانی سینەمای جیهان . سەرکەوتنێکی بازرگانی بەدەستهێنا، داهاتی 286 ملیۆن دۆلاری لە بودجەی 60 ملیۆن دۆلاری بەدەستهێنا، هەروەها پاڵێوراو بوو بۆ چوار خەڵاتی ئۆسکار: باشترین فیلم، باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ فیلمی دانکان، باشترین دەنگ و باشترین سیناریۆی گونجاندن.

 پیلان 
لە خانەی  بێسەرپەرشتان  لە ویلایەتی لویزیانا لە ساڵی ١٩٩٩، خانەنشینکراوی پۆل ئێدجکۆمب لەکاتی سەیرکردنی فیلمی تۆپ هات دەست دەکات بە گریان. هاوڕێکەی ئیلین نیگەران دەبێت و پۆڵ بۆی ڕوون دەکاتەوە کە فیلمەکە ئەو ڕووداوانەی بیرخستەوە کە شایەتحاڵی بووە کاتێک ئەفسەر بووە لە زیندانی کۆڵد ماونتێن کە سزای لەسێدارەدانی لەسەر بووە، کە نازناوی "مایڵی سەوز"ی لێنراوە.لە ساڵی ١٩٣٥، پۆڵ سەرپەرشتی ئەفسەرانی چاکسازی بروتوس "بروتال" هاوێڵ، دین ستانتۆن، هاری تێرویلیگەر و پێرسی وێتمۆر دەکات، ڕاپۆرتی بۆ واردن هال مۆرس دەدا. پێرسی، کوڕەزای هاوسەری پارێزگاری ویلایەتەکە، هێڵێکی توندی سادیست نیشان دەدات بەڵام پەیوەندییە خێزانییەکانی خۆی نمایش دەکات بۆ ئەوەی لێپرسینەوەی لەگەڵدا نەکرێت. بە تایبەتی توندوتیژی بەرامبەر بە زیندانی ئێدوارد "دێل" دیلاکرۆکس دەکات و پەنجەکانی دەشکێنێت و مشکە ئاژەڵە ماڵیەکەی کە ناوی کاک جینگڵزەیە دەکوژێت.پۆڵ بە جۆن کۆفی دەناسێنرێت، پیاوێکی ڕەشپێست کە لە ڕووی جەستەییەوە بەهێزە بەڵام ڕەفتارێکی نەرم و نیان بووە و دوای ئەوەی بە تۆمەتی دەستدرێژیکردنە سەر دوو کچە گەنجی سپیپێست و کوشتنی سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنراوە. ئەو پەیوەندی بە دێل و تاوانبارێکی دیکەی مەحکومکراوەوە دەکات: ئارلین بیتەرباک، یەکەم کەس کە لەسێدارە دەدرێت. ئەفسەرەکان ناچارن مامەڵە لەگەڵ زیندانییە نوێیە دەروونییە دەروونییەکان ویلیام "وایڵد بیل" وارتن بکەن، کە زۆرجار کێشە دروست دەکات بە هێرشکردنە سەر ئەفسەرەکان و سووکایەتیکردن بە جۆن لە ڕووی ڕەگەزییەوە، ئەمەش ناچاریان دەکات لە زیاتر لە جارێکدا لە ژوورە پادکراوەکەی بلۆکەکەدا کۆنتڕۆڵی بکەن.دوای ئەوەی جۆن بە دەست لێدانی هەوکردنی توندی میزڵدانی پۆڵ چاک دەکاتەوە، و دواتر کاک جینگڵز زیندوو دەکاتەوە، پۆڵ وردە وردە تێدەگات کە جۆن خاوەنی توانایەکی سەروو سروشتییە بۆ چاککردنەوەی کەسانی دیکە. پۆڵس گومانی هەیە کە ئایا کەسێک کە هێزی ئەنجامدانی موعجیزە ئیلاهییەکانی هەبێت، بەڕاستی تاوانبارە بەو تاوانە.لە بەرامبەر دەستلەکارکێشانەوەی لە زیندانەکە و وەرگرتنی کارێک لە پەناگەیەکی شێتانە، پێرسی ڕێگەی پێدەدرێت سەرپەرشتی لەسێدارەدانی دێل بکات. لە کاتی لەسێدارەدانەکەدا، پێرسی بە ئەنقەست خۆی لە تەڕکردنی ئەو ئیسفەنجە دەپارێزێت کە بۆ گواستنەوەی کارەبا بەکارهاتووە بۆ سەری دێل، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی دێل بەهۆی سووتانەوە تووشی مردنێکی ترسناک و ئازاربەخش دەبێت، جۆن ناچارە هەست بە ئازارەکانی دێلیش بکات. پۆڵ و ئەفسەرەکانی تر سزای پێرسی دەدەن بە ناچارکردنی شەوێک لە ژوورە پادکراوەکەدا. لە کاتێکدا پێرسی قفڵ کراوە، مادەی هۆشبەری وارتن دەدەن و بە نهێنی جۆن لە زیندانەکە دەهێننە دەرەوە بۆ ئەوەی بتوانێت هێزەکانی بەکاربهێنێت بۆ چاککردنەوەی مێلیندا هاوسەری واردن مۆرز لە وەرەمێکی مێشک، ئەمەش ژیانی ڕزگار دەکات. دوای ئەوەی پێرسی لە ژوورە پادکراوەکە ئازاد دەکرێت، ئەوانی دیکە هەڕەشەی ئەوە دەکەن کە ئەگەر ڕەفتارەکانی بەردەوام بێت، ڕاپۆرتی دەدەن لەسەر کردەوە جۆراوجۆرەکانی هەڵسوکەوتی نادروست.جۆن هێزەکانی بەکاردەهێنێت بۆ "ئازادکردنی" ئازارەکانی مێلیندا بۆ ناو مێشکی پێرسی، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی پێرسی تەقە لە وارتن بکات و بکوژێت. هەر زوو دوای ئەوە، جۆن لە دیدگایەکدا بۆ پۆڵ ئاشکرای دەکات کە وارتن تاوانباری ڕاستەقینەی ئەو تاوانانە بووە کە بە هەڵە مەحکوم بووە، وزەی سەروو سروشتی خۆی لە پرۆسەکەدا ئازاد دەکات بۆ ناو پۆڵ. پێرسی کە چووەتە حاڵەتێکی کاتاتۆنیکی، پابەندە بە هەمان پەناگەی شێتانەی کە پلانی دانابوو دوای دەستلەکارکێشانەوەی لە زیندانەکە کار بکات.دوای ئەوەی پۆڵس تێدەگات کە یۆحەنا بێتاوانە، لە بیرکردنەوە لە لەسێدارەدانی سەری لێ شێواوە و پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئازادی بکات. یۆحەنا بە پۆڵس دەڵێت کە لەسێدارەدانەکە کردەوەیەکی میهرەبانی دەبێت، چونکە ئەو جیهان وەک شوێنێکی دڕندە دەبینێت و بەردەوام لە ئازاردایە بەهۆی ئەو ئازارانەی کە مرۆڤەکان بەسەر یەکتریدا دەسەپێنن. جۆن باس لەوە دەکات کە پێشتر فیلمێکی نەبینیوە، لەگەڵ ئەفسەرەکانی تر سەیری فیلمی Top Hat دەکات وەک دوا داواکاری. لە کاتێکدا جۆن دەبرێت بۆ لەسێدارەدان، بێبەزەییانە لەلایەن دایک و باوکی ئەو دوو کچەوە سووکایەتی پێدەکرێت کە هێشتا پێیان وایە تاوانبارە. داوای ئەوە دەکات کە کابۆیەک لەسەر سەری دانەنرێت چونکە لە تاریکی دەترسێت. پۆڵ و بروتال و ئەفسەرەکان بە دڵتەنگییەکی زۆرەوە سەیری دەکەن، بە شێوەیەکی دیار فرمێسکەکانیان ڕاگرتووە کاتێک جۆن لە سێدارە دەدرێت.لە سەردەمی ئێستادا، پۆڵ بە ئیلین دەڵێت کە لەسێدارەدانی جۆن دوا جار بوو کە ئەو و بروتال شایەتحاڵی بوون، چونکە دواتر هەردووکیان دەستیان لە زیندانەکە کێشایەوە و کاریان لە سیستەمی نەوجەوانان وەرگرت. پۆڵ بۆ ئیلین ئاشکرای دەکات کە کاک جینگڵز هێشتا لە ژیاندایە، بەهۆی دەست لێدانی چاککەرەوەی جۆن تەمەنێکی درێژی سەروو سروشتی بەختەوەر بووە. هەروەها ئاشکرای دەکات کە ئێستا تەمەنی ١٠٨ ساڵە؛ تەمەنی ٤٤ ساڵ بوو کاتێک جۆن لەسێدارەدرا. لە کاتێکدا ئیلین تەمەنی درێژی پۆڵ وەک یەکێکی دیکە لە موعجیزەکانی جۆن دەبینێت، پۆڵ گریمانە دەکات کە ڕەنگە ئەو مەحکوم بووبێت کە لەسەر زەوی درێژە بکێشێت و لە هەموو ئازیزەکانی زیاتر بژی وەک سزایەکی خودایی بۆ لەسێدارەدانی جۆن. دواتر پۆڵ بەشداری پرسەی ئیلین دەکات و بیر لەوە دەکاتەوە کە چەندی زیاتری ماوە بۆ ژیان و دەڵێت "هەریەکەمان قەرزاری مردنین. هیچ شتێکی بێبەری نییە. بەڵام، ئای خوایە... هەندێک جار، پێدەچێت مایڵی سەوز ئەوەندە درێژ بێت."

 ئەکتەران 
-تیمی ئەکتەران پێکهاتبوو لە:

 Tom Hanks as Paul Edgecomb
 David Morse as Brutus "Brutal" Howell
 Michael Clarke Duncan as John Coffey
 Bonnie Hunt as Jan Edgecomb
 James Cromwell as Hal Moores
 Michael Jeter as Eduard "Del" Delacroix
 Graham Greene as Arlen Bitterbuck
 Doug Hutchison as Percy Wetmore
 Sam Rockwell as William "Wild Bill" Wharton
 Barry Pepper as Dean Stanton
 Jeffrey DeMunn as Harry Terwillinger
 Patricia Clarkson as Melinda Moores
 Harry Dean Stanton as Toot-Toot
 Dabbs Greer as old Paul Edgecomb
 Eve Brent as Elaine Connelly
 William Sadler as Klaus Detterick
 Paula Malcomson as Marjorie Detterick
 Brent Briscoe as Bill Dodge
 Bill McKinney as Jack Van Hay
 Gary Sinise as Burt Hammersmith

 بەرهەم هێنان 
دارابۆنت لە ماوەی کەمتر لە هەشت هەفتەدا ڕۆمانی ستیڤن کینگی بە ناوی The Green Mile وەرگێڕا بۆ سیناریۆ.فیلمەکە لە ستۆدیۆکانی وارنەر هۆلیوود لە وێست هۆلیوود لە کالیفۆرنیا وێنەگیراوە؛ و لە شوێنی خۆی لە شێلبیڤیل، تێنسی؛ بلۆوینگ ڕۆک، کارۆلینای باکوور؛ و زیندانە کۆنەکەی ویلایەتی تێنسی. سێتەکانی ناوەوەی ئۆتۆمبێلەکان لەلایەن دیزاینەری بەرهەمهێنان تێرێنس مارشەوە بە خواستی خۆیان دروستکراون. "هەوڵماندا هەستێکی فەزا بە سێتەکەمان بدەین. هەستکردن بە مێژوو. وە هەستکردن بە نهێنی، بە جۆرێک. ئێمە پەنجەرە درێژکراوەکانی هاوشێوەی کاتدراییمان هەڵبژارد چونکە توخمێکی زۆر عیرفانیی لەم فیلمەدا هەیە، توخمێکی سەروو  دەرفەتی زۆری بۆ ڕەخساندین"، وتی. هەروەها کورسییە کارەباییەکە دیزاینێکی تایبەت بوو، و ئیلهامەکەی لە زیندانە ڕاستەقینەکان وەرگرتووە کە ئامێرەکەیان هەیە.ناونیشانی فیلمەکە ئاماژەیە بۆ ئەو بەشە سەوزەی کە زیندانییەکانی کۆلۆنەکە پێش ئەوەی بە کورسی کارەبایی لە سێدارە بدرێن، بە پێ دەڕۆن.

 کاستینگ 
هانکس و دارابۆنت لە ساڵی ١٩٩٤ لە خوانێکی نیوەڕۆی خەڵاتی ئۆسکاردا یەکتریان بینی، ستیڤن کینگ ڕایگەیاند کە هانکسی لە ڕۆڵەکەدا بینیوە و دڵخۆش بووە کاتێک دارابۆنت ناوی خۆی هێنا. لە سەرەتادا بڕیار بوو هانکس ڕۆڵی پۆڵ ئێدجکۆمبی بەساڵاچوویش بگێڕێت، بەڵام تاقیکردنەوەکانی ماکیاژ نەیانتوانی ئەوەندە باوەڕپێکراو دەربکەوێت کە پیاوێکی بەساڵاچوو بێت. بەهۆی ئەمەوە گریر بەکرێ گیرا بۆ ئەوەی ڕۆڵی ئێدجکۆمبی کۆنتر بگێڕێت، کە دوا ڕۆڵی فیلمی بوو. جۆن تراڤۆڵتا ڕۆڵی پۆڵ ئێدجکۆمبی پێشکەش کرا بەڵام ڕەتیکردەوە.دانکن کاستی فیلمەکەی بۆ بروس ویلیس گەڕاندەوە کە ساڵێک پێشتر لەگەڵیدا کاریان لەسەر فیلمی ئارماگدۆن کردبوو. بەپێی وتەی دانکن، ویلیس دوای بیستنی بانگەوازی کراوە بۆ جۆن کۆفی، بە دارابۆنت ناساندووە. یاریزانی باسکە شاکیل ئۆنیڵ ڕۆڵی جۆن کۆفی پێشکەش کرا بەڵام ڕەتیکردەوە. جۆش برۆلین بۆ ڕۆڵی ویلیام "وایڵد بیل" وارتن لەبەرچاو گیرا.مۆرس تا ئەو کاتەی ڕۆڵەکەی پێشکەش نەکرابوو، هیچ هەواڵێکی لەبارەی سیناریۆی فیلمەکەوە نەبیستبوو. ئەو ڕایگەیاند کە تا کۆتاییەکەی لە فرمێسکدا بووە. دارابۆنت هەر لە سەرەتاوە کرۆمۆڤیلی دەویست و دوای ئەوەی سیناریۆکەی خوێندەوە، کرۆمۆڤێڵ جووڵەی پێکرا و ڕازی بوو.

 مووزیک 
دەنگی فەرمی فیلمەکە بە ناوی مۆسیقا لە فیلمی جوڵاو The Green Mile لە ١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ لەلایەن کۆمپانیای وارنەر برۆسەوە بڵاوکرایەوە، ٣٧ تراک لەخۆدەگرێت، کە بە پلەی یەکەم تراکەکانی ئامێرە لە نمرەی فیلمەکەی تۆماس نیومان. هەروەها چوار تراکی دەنگی لەخۆدەگرێت: "ڕوومەت بە ڕوومەت" لە نووسینی فرێد ئەستێر، "ناتوانم هیچت پێ بدەم جگە لە خۆشەویستی، کۆرپە" لە نووسینی بیلی هۆڵیدای، "ئایا هەرگیز خەونێکت بینیوە کە دەڕوات؟" لە نووسینی جین ئۆستین، و "چارماین" لە نووسینی گای لۆمباردۆ و شاهانەی کەنەدیەکانی.

 نمایشکردنی (فلیم) 
لە ئەمریکا و کەنەدا فیلمی The Green Mile لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ لە ٢٨٧٥ سینەما نمایشکرا و لە کۆتایی هەفتەی یەکەمی فیلمەکەدا ١٨ ملیۆن دۆلاری بەدەستهێنا و لە پلەی دووەمی بۆکس ئۆفیسدا بوو، تەنها لە دوای فیلمی Toy Story 2 بە ١٨.٢ ملیۆن دۆلار، بەڵام پلەی یەکەمی بەدەستهێنا بۆ هەفتەکە بە ٢٣.٩ ملیۆن دۆلار بە بەراورد بە فیلمی تۆی ستۆری ٢ ٢٢.١ ملیۆن دۆلاری بۆ هەفتەکە. لە کۆتایی هەفتەی دووەمدا لە پلەی دووەمدا مایەوە و بۆ ماوەی ١٠ هەفتە لە ١٠ باشترین یاریزانەکاندا مایەوە بەڵام هەرگیز نەگەیشتە پلەی یەکەم بۆ کۆتایی هەفتە. دواتر لە ئەمریکا و کەنەدا ١٣٦.٨ ملیۆن دۆلار و لە ناوچەکانی دیکەشدا ١٥٠ ملیۆن دۆلاری بەدەستهێنا، کە کۆی گشتی داهاتی جیهانی ٢٨٦.٨ ملیۆن دۆلار بوو، لە بەرامبەر بودجەی بەرهەمهێنانی ٦٠ ملیۆن دۆلار. دووەم داهاتی ژاپۆن بوو بۆ ئەمساڵ بە داهاتی 55.3 ملیۆن دۆلار.

 وەڵامی ڕەخنەگرانە 
لە فیلمی Rotten Tomatoes فیلمەکە خاوەنی ڕیزبەندی پەسەندکردنی 79%یە بە پشتبەستن بە 136 پێداچوونەوە بە تێکڕای ڕیزبەندی 6.80/10. کۆدەنگی ڕەخنەگرانی ماڵپەڕەکە دەڵێت، "هەرچەندە فیلمی The Green Mile درێژە، بەڵام ڕەخنەگران دەڵێن ئەزموونێکی هەڵمژەر و بەهێزە لە ڕووی سۆزدارییەوە". لە فیلمی Metacritic فیلمەکە تێکڕای نمرەی قورسایی 61 لە کۆی 100 ی هەیە، بە پشتبەستن بە 36 ڕەخنەگر، ئەمەش ئاماژەیە بۆ "پێداچوونەوە بەگشتی لەبار". ئەو بینەرانی کە لەلایەن سینەماسکۆرەوە ڕاپرسییان لەسەر کراوە، تێکڕای نمرەی "A"یان بە فیلمەکە داوە لەسەر پێوەرەکانی A+ بۆ F.ڕەخنەگری فیلم ڕۆجەر ئیبێرت سێ ئەستێرە و نیوێکی بە فیلمەکە بەخشی لە چوار ئەستێرە و نووسیویەتی "فیلمەکە سێبەرێکە زیاتر لە سێ کاتژمێرە، من ئەو کاتە زیادەم بەرز نرخاند، ئەمەش ڕێگەمان پێدەدات هەست بە تێپەڕبوونی مانگ و ساڵەکانی زیندان بکەین ... چیرۆکێک دەگێڕێتەوە کە سەرەتا، ناوەڕاست، کۆتایی، کارەکتەری زیندوو، نوکتە، توڕەیی و ئازادکردنی سۆزداری تێدایە". لە نووسینی بۆ هەفتەنامەی ئینتەرتەینمەنت، لیزا شوارزبام هەروەها سەرنجی درێژی فیلمەکەی داوە، بەڵام ستایشی ئەدای "باڵاتر"ی تۆم هانکس و دەرهێنانی دارابۆنت دەکات. ئاماژەی بەوەشکردووە، "شێوازی دروستکردنی وێنەکانی دارابۆنت بە باشی لەگەڵ خولاندنەوەی نێڵی قەبارەی کینگدا دەگونجێت. دەرهێنەرەکە ناترسێت ڕێگە بدات هەست و سۆزە گەورەکان و ئاماژە گەورەکان درێژە بکێشن".ئێدوارد گوتمان لە سانفرانسیسکۆ کرۆنیکل پێیوابوو سینەماکارییەکە "قۆز"ە، مۆسیقاکەش "گوڵ و میلۆدراماتیک" بووە. ئاماژەی بەوەشکردووە، "دارابۆنت سینەماکارێکی وەها پابەندە، و زۆر بەجدی و بە چڕی باوەڕ بەو چیرۆکانە دەکات کە دەیخاتە سەر شاشە". دێسۆن تۆمسۆن لە ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆست چیرۆکگێڕانەکەی بە "درەوشاوە" ناوبرد، و وتی "لە سەرەتای فریودەرە ئاسانەکەیەوە تا کۆتایی دڵتەزێن، مایڵی سەوز بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر بەرزت دەکاتەوە لە سەرووی زەوی کینییەکانەوە".بە پێچەوانەوە هەندێک لە ڕەخنەگران وەڵامێکی کەمتر ئەرێنییان هەبوو. کیرک هانیکات لە ڕۆژنامەی هۆلیوود ڕیپۆرتەری بۆچوونی خۆی دەربڕیووە، "بە هەڵئاوسانی چیرۆکە سادەکە بە خێرایییەکی لاواز، وەستانی دووگیانی، وێنەی کاردانەوەی درێژ و میتابۆلیزمێکی بێکۆتایی خاو، دارابۆنت بارگرانی وەشانی فیلمەکەی بە گرنگیدانێکی زیاتری خۆوە قورس کردووە لەوەی کە دەتوانێت بەردەوام بێت." لەکاتێکدا ڕەخنەگری گۆڤاری تایم ئاوت دەستخۆشی لە دیزاینی بەرهەمهێنان و دەنگی دەکرد، پێیوابوو هەندێک دیمەن ماندووکردنن و فیلمەکە "دەناڵێنێت بەدەست زیادەڕۆیی لە تار و کارەکتەرەکانی پڵۆتەوە".کلارک کۆلیس لە نووسینی بۆ بی بی سی، کێشەی لەسەر هەندێک لە توخمە ناڕاستەقینەکانی پڵۆتەکە گرتە ئەستۆ و پێیوابوو فیلمەکە زۆر درێژە. دەیڤید ئەنسن لە نیوزویک پێی وابوو فیلمی The Green Mile لاوازترە لە فیلمی پێشووی دارابۆنت بە ناوی The Shawshank Redemption (1994). ئەو ڕایگەیاند، مایڵی سەوز "مێلۆدرامایەکی سێ کاتژمێرییە و خۆگرنگە و لە هەموو وەرچەرخانێکدا سەرپێچی لە متمانە دەکات".

 سەرچاوەکان