ھیسپانیک

دەستەواژەی ھیسپانیک یان ھیسپانۆ (  ) ئاماژەیە بۆ کەسانێک، کولتورەکان ، یان وڵاتانی پەیوەست بە ئیسپانیا و زمانی ئیسپانی، یان ھیسپانیداد. 

ئەم دەستەواژەیە بە شێوەیەکی گشتی بۆ ئیسپانییەکان و ئیسپانی زمانەکان (ھیسپانۆفۆن) و وڵاتانی ئەمریکای ھییسپانیک و ئەفریقای ھیسپانیک ( گینێی ئیستوایی و خاکی ناکۆکیی سەحرای ڕۆژاوا ) دەگرێتەوە، کە پێشتر بەشێک بوون لە ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا، کولتورەکانی وڵاتانی ھیسپانۆفۆن لە دەرەوەی ئیسپانیا لە ژێر کاریگەری کولتوورە ناوخۆییەکانی پێش کۆڵمبوس بوون، ھەروەھا کاریگەری ئیسپانیا لە ڕۆژھەڵاتی ھیندستانی ئیسپانی پێشوو ھەبووە، لەوانە فلیپین و ماریاناس و گەلانی دیکە، بەڵام زمانی ئیسپانی زمانێکی باڵادەست نییە لەو ناوچانەدا و دانیشتووانەکانیان بەزۆری بە ھیسپانیک ھەژمار ناکرێن.

کولتوری ھیسپانۆ کۆمەڵێک داب و نەریت و بیروباوەڕ و چەشنی جیاوازی ھونەر لە مۆسیقا، ئەدەب، جل و بەرگ، تەلارسازی، چێشتلێنان و بوارە کولتورییەکانی تر بە گشتی لەلایەن گەلانی ناوچە ھیسپانیەکانەوە ھاوبەشن، بەڵام دەتوانن لە وڵاتێک یان خاکێکەوە بۆ یەکێکی تر جیاوازییەکی بەرچاویان ھەبێت، زمانی ئیسپانی توخمە سەرەکییە کولتورییەکەیە کە گەلانی ھییسپانیک ھاوبەشن تیایدا. 

 ناونان 
ناوی ھیسپانیک لە وشەی لاتینی  وەرگیراوە، کە ووشەی ، بە واتای نیمچە دوورگەی ئیبیریا دێت و بنەڕەتەکەی دەگەڕێتەوە سەر زمانی سێلتیبێری Also: etymology of "Spain", on the same site. لە زمانی ئینگلیزیدا وشەکە لە سەدەی ١٦وە پشتڕاستکراوەتەوە (و لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا لە ئینگلیزی ئەمریکیدا) ئاماژەی پێکراوە.

وشەکانی ئیسپانیا و ئیسپانی و سپانیارد ھەمان مانای  دەگەیەنن لە ئەنجامدا. 
چەپ|وێنۆک| ھەڵکەندراوێکی خێزانێکی سێڵتەکان، ھیسپانۆس لە گالایسییا: ئاپانا . ئامبۆ/لی · f(ilia) · سێلتیکا / سوپەرتام(ئاریکا) · / [j] میۆبری · /an(norum) · XXV · h(ic) · s(ita) · e(st) · /Apanus · fr(ater) · f(aciendum)· c(وراڤیت) 

 وڵات و ناوچە ئیسپانی زمانەکان 
وڵاتانی ئیسپانی زمانalt=Map showing usage of the Spanish language|320x320پیکسڵ|نەخشەیەک کە بەکارهێنانی زمانی ئیسپانی نیشان دەدات(نیلی) زمانی ڕەسەن(شین) زمانی ڕەسەن و نیمچە-فەرمی(پیرۆزەیی) زمانی کولتوری یان زمانی دووەم
لە ئێستادا زمانی ئیسپانی لە پلەی یەکەمی زمانەکانی جیھانە کە زۆرترین قسەپێکەریان ھەیە، لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا لە ساڵانی ١٤٩٢ و ١٨٩٨، خەڵکێکی زۆر لە ئیسپانیاوە کۆچیان کرد بۆ ئەو خاکانەی داگیرکرابوون، ئیسپانییەکان زمان و کولتوری کاستیلیان لەگەڵ خۆیان ھێنا و لەم پرۆسەیەدا کە چەند سەدەیەکی خایاند، ئیمپراتۆریەتێکی جیھانییان دروستکرد کە دانیشتووانێکی ھەمەجۆریان ھەبوو.

لە ڕووی کولتورییەوە ئیسپانییەکان (ئەوانەی لە ئیسپانیا دەژین) ئەووروپی باشوورین، بەڵام ڕەنگە شوێنەواری بچووکی DNA یان ھەبێت بۆ گەلانی دیکەی ئەووروپا و شوێنەکانی دیکە، بۆ نموونە ئەوروپای جێرمانی و سکاندیناڤی، فەرەنسا، وە تەواوی ئەوروپای دەریای ناوەڕاست، یان ڕۆژئاوای ئاسیا و باکووری ئەفریقا.  

 زمان و نەتەوەکان لە ناوچەی ئیسپانی زمانەکان لە جیھاندا 
ناوچە/کیشوەرووڵات/ناوچەزمانەکانی قسەکردنگرووپە ڕەگەزییەکانوێنەئەورووپائیسپانی ٨١٪، کەتەلۆنی ٨٪، گالیسی ٣٪، باسکی ١٪ 
(تێبینی: زمانی ئیسپانی تاکە زمانی فەرمی گشتگیرە، بەڵام لەھەندێ ناوچەدا بە نیمچە فەرمی دانراوە، چونکە لەماڵەوە خێزانەکان بەزمانێکی تریش گفتوگۆ دەکەن.)٨٨.٠٪ ئیسپانی، ١٢.٠٪ ئەوانی تر (ڕۆمانی, بەریتانی، مەغریبی، ھیسپانیک، ئەمریکی، ئەڵمانی) (٢٠٠٩)(سەیری: گەلی ئیسپانی بکە)120x120پیکسڵکەتەلۆنی (فەرمیl) ٥٧.٧٪، ئیسپانی ٥٦.٤٪، فەڕەنسی ١٤.٥٪، پورتوگالی ١٣.٩٪120x120پیکسڵئەمریکای باکوورئیسپانی ٩٢.٧٪، ئیسپانی و زمانەکانی تر ٥.٧٪، ڕەسەن/تەنیا قسەکەری ڕەسن ٠.٨٪، دیارینەکراو ٠.٨٪، (ڕەسەن/ زمانە ڕەسەنەکان لەوانە زمانی مایان، میکستیک، ناھواتل، پورپێچا، زاپۆتیک، وە ئەوانی تر) (٢٠٠٥)مەستیزۆ (ڕەسەنن لەگەڵ تێکەڵەی تر) ٦٥-٩٠٪، سوور پێستەکان (یان ڕەچەڵەکی  سوورەکان) ٢١-٢٣٪، سپی ٩-٤٧٪،  ڕەش ٢.٤٪(سەیری: گەلی مەکسیکی بکە)120x120پیکسڵئینگلیزی ٧٨.١٪، ئیسپانی ١٣.٥٪، ھیندو ئەوروپییەکانی تر ٣.٧٪، زمانە ئاسیایی و دوورگەییەکان ٣.٦٪، ئەوانی تر ١.٢٪ (سەرژمێری ٢٠١٨) (ھاوایی زمانی فەرمییە لە ویلایەتی ھاوای).سپی ٧٩.٩٦٪، ڕەش ١٢.٥٪، ئاسیایی ٤.٤٣٪، ئەمریکی ڕەسەن و ڕەسەنەکانی ئالاسکا ٠.٩٧٪، ڕەسەنەکانی ھاوایی و دوورگەکانی تر ٠.١٨٪، دوو جۆری نادیاری تریش ١.٦١٪ (تەمموزی ٢٠٠٧) 120x120پیکسڵئەمریکای ناوەندیئیسپانی ٤٣٪، کریۆلی بەلیزی ٣٧٪، زاراوەی مایان ٧.٨٪، ئینگلیزی ٥.٦٪ (فەرمی)، ئەڵمانی ٣.٢٪، گاریفونا ٢٪، ئەوانی تر ١.٥٪مەستیزۆ ٣٤٪، کریۆل ٢٥٪، گەلی مایا ١٠.٦٪، گاریفونا ٦.١٪، ئەوانی تر ١١٪ (سەرژمێری ٢٠٠٠) (سەیری:گەلی بەلیزی بکە)120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)سپی یان مەستیزۆ ٨٣.٦٪، ڕەش (تێکەڵەو ڕەچەڵەکی مولتان) 7.8%, سوور پێستەکان ٢.٤٪، ئەوانی تر یان دیارینەکراو ٦.٢٪120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)مەستیزۆ ٨٦٪، سپی ١٢٪، سوور پێستەکان ١٪120x120پیکسڵئیسپانی ٥٩.٤٪ (فەرمی)، زمانی سوور پێستەکان ٤٠.٥٪ (٢٣ زمانی دانپێدانراوی سوور پێستەکان لەوانە کیچێ، کاقچیکەل، کێکچی، مام، گاریفونا، وە خینکا).مەستیزۆ ٤١٪، کیچێ ٩.١٪، کاقچیکەل ٨.٤٪، مام ٧.٩٪، قیقچی ٦.٣٪، ئەوانی تر گەلی مایا ٨.٦٪، ڕەسەنەکان - بێجگە لە مایان ٠.٢٪، ئەوانی تر ٠.١٪، سپی ١٨.٥٪ (سەرژمێری ٢٠٠١)120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)، (زمانی ھەچەشنی سوور پێستەکان، لەوانە گاریفونا، لێنکا، میسکیتۆ، چۆرتی، وە تۆل)، ئینگلیزی(لە دوورگەی بایی)مەستیزۆ (تێکەڵەی سوور پێست و ئەوروپییەکان) ٩٠٪، سوور پێستەکان ٧٪، ڕەش ٢٪، سپی ١٪120x120پیکسڵئیسپانی ٩٧.٥٪ (فەرمی)، میسکیتۆ ١.٧٪، ئەوانی تر ٠.٨٪ (سەرژمێری ١٩٩٥) (ئینگلیزی و زمانە ڕەسەنەکانی ترلە کەنارەکانی ئەتڵانتیک)مەستیزۆ (تێکەڵەی سوور پێست و ئەوروپیەکان) ٦٩٪، سپی ١٧٪، ڕەش ٩٪، سوور پێستەکان ٥٪120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)، ئینگلیزی ١٤٪ (دووانە زمانە: پێویستی بە سەلماندنە)مەستیزۆ (تطکەڵەی سوور پێست و ئەوروپییەکان) ٧٠٪، ڕەش ١٤٪، سپی ١٠٪، سوور پێستەکان ٦٪120x120پیکسڵئەمریکای باشوورئیسپانی (فەرمی)، زمانە ئەوروپی و ئەمرییکەکانی ترئەوروپییە ئەرجەنتینییەکان (زۆرینەیان ڕەچەڵەکیان ئیسپانی و ئیتاڵییە، (لەگەڵ عەرەب) وە مەستیزۆ (تێکەڵەی ئەوروپی و سوور پێستەکان) ٩٧.٢٪، سوور پێستەکان ٢.٤٪، ڕەش ٠.٤٪ (سەیری: گەلی ئەرجەنتین بکە)120x120پیکسڵئیسپانی ٦٠.٧٪ (فەرمی)، کێچوا ٢١.٢٪ (فەرمی)، ئەیمارا ١٤.٦٪ (فەرمی)، زمانە بیانییەکان ٢.٤٪، ئەوانی تر ١.٢٪ (سەرژمێری ٢٠٠١)کێچوا ٣٠٪، مەستیزۆ (تێکەڵەی سپی و سوور پێستەکان) ٣٠٪، ئەیمارا ٢٥٪، سپی ١٥٪، ڕەش کەمینە120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)، ماپوچە، زمانە ئەوروپییەکانی ترسپی ٥٢.٧٪، مەستیزۆ ٤٤.١٪، سوور پێستەکان ٣.٢٪ (سەیری: گەلی چیلیی بکە)120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)، ٦٨ زمان و شێوەزار، ھەروەھا ئینگلیزی زمانی فەرمییە لە سان ئەندریاس، پرۆڤیدێنسیا و دوورگەکانی سانتا کاتالاینامەستیزۆ ٤٩٪، سپی ٣٧٪، ڕەش ٦.٦٨٪ (لەوانە مولاتۆ و زامبۆ)، سوور پێستەکان ٤.٣١٪، دیارینەکراو ١.٣٥٪، گرووپ و ڕەگەزەکانی تر ٠.٨٪ (سەیری: گەلی کۆلۆمبیایی بکە)120x120پیکسڵ ئەم ڕێژانە لەنێوان نەتەوەکاندا جیاوازنئیسپانی (فەرمی)مەستیزۆ (تێکەڵەی سپی و سوور پێستەکان؛ لەوانە مۆنتوبیۆ یان مەستیزۆی کەنار دەریایی) ٧٩.٣٪، سوور پێستەکان ٧٪، ڕەش (گەلانی تێکەڵە) ٧.٢٪، سپی ٦.١٪120x120پیکسڵگوارانی (فەرمی) ئیسپانی (فەرمی)مەستیزۆ (تێکەڵەی ئەورووپی و سوور پێستەکان) ٩٥٪، ئەوانی تر ٥٪120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)، کێچوا (فەرمی)، ئەیمارا، لەگەڵ چەند زمانێکی تری ئەمازۆنیمەستیزۆ ٦٠.٢٪، سوور پێستەکان ٢٥.٨٪، سپی ٥.٨٩٪، ڕەش ٣.٥٧٪، نیکەیی (ژاپۆنی) یان تووسان (چینی) ٠.١٦٪120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)، ئوروگوایی، پورتوگالیسپی (زۆرینەیان ئیسپانی و ئیتاڵیە ڕەچەڵەکیان) ٨٧.٧٪، ڕەش ٤.٦٪، سوور پێستەکان ٢.٤٪، زەرد (ڕەچەڵەکی ڕۆژھەڵاتی ئاسیایی)، ئەوانی تر/دیارینەکراو ٥.١٪120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)، لەگەڵ چەندین شێوەزاری جیاوازمەستیزۆ (تێکڵەی سوور پێستەکان و ئەورووپییەکان) ٤٩.٩٪، سپی ٤٣.٦٪، ڕەش 3,5% وە سوور پێستەکان ٢.٧٪ (سەیری: گەلی ڤێنزوێلایی بکە)120x120پیکسڵدوورگەکانی کاریبیئیسپانی (فەرمی)سپی ٦٤.١٪، مولاتۆ یان مەستیزۆ ٢٦.٦٪، ڕەش ٩.٣٪ (٢٠١٢)(کوبییەکان)120x120پیکسڵئیسپانی (فەرمی)مەستیزۆ ٣٠٪، مولاتۆ ٤٥٪، سپی ١٦٪، ئەفریقی ١٠٪120x120پیکسڵ(ناوچەیەکی سەر بە ویلایەتە یەکگرتووەکانە لەگەڵ بوونی پێگەی نیمچە سەربەخۆیی)ئیسپانی، ئینگلیزیسپی (زۆرینەیان ڕەچەڵەکیان ئیسپانییە) ٦٧.٢٪، ڕەش ٩.٩٪، ئاسیایی ٠.٣٪، سوور پێستەکان ٠.٢٪، تێکەڵ ٤.٤٪، ئەوانی تر ١٢٪ (٢٠٠٧)120x120پیکسڵئەفریقائیسپانی ٦٧.٦٪ (فەرمییە بەڵام ئەوانی تر زمانی ڕەسەنن)، ئەوانی تر ٣٢.٤٪ (دوو زمانی تری فەرمی لەخۆدەگرێت - فەڕەنسی و پورتوگالی، فانگ، بوبی, ئانۆنبۆنی، ئیگبۆ، کرییۆ، وە (پیچنگلیس)
(سەرژمێری ١٩٩٤)فانگ ٨٥.٧٪، بووبی ٦.٥٪، مدۆیی ٣.٦٪، ئانۆنبۆن ١.٦٪، بووجیبا ١.١٪، ئەوانی تر ١.٤٪ 
(سەرژمێری ١٩٩٤)120x120پیکسڵ20x20پیکسڵ سیوتا 
شارێکی ئۆتۆنۆمی لە ئیسپانیائیسپانی (فەرمی)، عەرەبی، لادینۆ، ھاکێتیا، ھیندی و عیبریپێنسولاری، ئەفریقی باکووری، جوو وە ھیدۆس120x120پیکسڵ20x20پیکسڵ مەلێلا
شارێکی ئۆتۆنۆمی لە ئیسپانیائیسپانی (فەرمی)، عەرەبی، ئەمازیغی، عیبری و فەڕەنسیپێنسولاری، مەغریبی، جوو120x120پیکسڵ20x20پیکسڵ دوورگەکانی کەناریناوچەیەک لە ئیسپانیائیسپانی (فەرمی)سپانیارد120x120پیکسڵپۆلینیزیا20x20پیکسڵ دوورگەی زیندوبونەوەناوچەیەک لە چیلیئیسپانی (فەرمی)، ڕاپانونیڕاپانونی120x120پیکسڵکتێبی ڕاستییەکانی جیھانی سی ئای ئەی لە ناوچەی گشتیدایە، بەم پێیە دەتوانرێت بەبێ مۆڵەتی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی (CIA) بە ئازادی کۆپی بکرێت. 

 ئەو ناوچانەی کە کاریگەری کولتووری ھیسپانیکیان لەسەرە 
کیشوەر/ناوچە وڵات/ناوچە زمانەکانی قسەکردن  گرووپە نەتەوەییەکان   ئەفریقا کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا. زمانی عەرەبی زمانی فەرمی کۆماری دیموکراتی عەرەبی سەحراییە، لە کاتێکدا زمانی ئیسپانی ھێشتا بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک زمانی دووەم قسەی پێدەکرێت. نەتەوەی سەرەکی سەحرای ڕۆژئوا بریتین لە سەحراییەکان کە گرووپێکی کۆچەری یان بەدەوین و بە زمانی عەرەبی قسە دەکەن.  ئاسیا ھێشتا زمانی ئیسپانی لە فلیپین لەلایەن کەمینەیەکی کەمەوە قسەی پێدەکرێت، کە زۆربەیان فلیپینییەکانن بە ڕەچەڵەک ئیسپانیای نەتەوەیی یان لە ناوچەکانی دیکەی ئیسپانی زمانەوە ھاتوون. زمانی ئیسپانی سێیەم زمانی بیانییە لە فلیپین کە زۆرترین لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت لەلایەن خوێندکارانەوە دوای زمانی فلیپینی و زمانی ئینگلیزی لەلایەن فلیپینییە غەیرە تاگالۆگەکانەوە، و پلەی دووەمە لەلایەن فلیپینییە تاگالۆگەکانەوە دوای زمانی ئینگلیزی. چاڤاکانۆ, زمانێکی کرێۆلی ئیسپانییە و لەلایەن کەمینەیەکی نەتەوەییەوە لە زامبۆانگا و کاڤیت قسەی پێدەکرێت. کاریگەرییەکانی ئیسپانی کاریگەرییان لەسەر چەندین زمانی زگماکی ھەبووە، وەک تاگالۆگ ، سیبوانۆ و ئیلۆکانۆ . ھەندێک لایەنی کولتوری فلیپین کاریگەرییەکانی ئیسپانی نیشان دەدەن.  تاگالۆگ 24.4%، بیسایا 33.7%، ئیلۆکانۆ 8.8%، بیکۆڵ/بیکۆڵ 6.8%، نەتەوە ناوخۆییەکانی تر 26.1%، نەتەوە بیانییەکانی تر .1% (2010 est. ). کۆمەڵگەی بچووکی ئیسپانی فلیپینی ، بە ڕەچەڵەک باسکی .   مایکرۆنێزیا ناوچەکانی پێشووی ئیسپانیا لە ئاسیا-ئاسیای ھێمن چیتر زمانی ئیسپانی وەک زمانێکی فەرمی ناناسن. دواھەمین کەس لە زۆرینەی زمانە ئیسپانییەکان دوای ئەنفلۆنزای ئیسپانی گیانی لەدەستدا.  زمانە باڵادەستەکانی بەکارھێنراو لە گوام بریتین لە ئینگلیزی، چامۆرۆ و فلیپینی، ھەروەھا لە گوام – خاکێکی ئەمریکا – و دوورگەکانی ماریانای باکوور، کە کۆمۆنوێڵتە لە یەکێتی سیاسی لەگەڵ ئەمریکا، زمانێکی مالایۆ-پۆلینزی بە ناوی چامۆرۆ قسە دەکرێت، لەگەڵ چەندین وشەی قەرزکراو کە سەرچاوەی ئیتیمۆلۆژی ئیسپانییان ھەیە. ھەرچەندە زمانێکی کرێۆلی ئیسپانی نییە.  چامۆرۆ, فلیپینیەکان، ئاسیاییەکانی تر، و ئەوانی تر  زمانی فەرمی مایکرۆنیزیا ئینگلیزییە، ھەرچەندە زمانە ڕەسەنەکان، وەک چوکێسی ، کۆسرایی ، پۆھنپێیان ، یاپێسی ، ئولیتی ، وۆلیایی ، نوکورۆ و کاپینگامارانگیش دیارن.  مایکرۆنیزیەکان, ئاسیاییەکان و ئەوانی تر  لە دوورگەکانی ماریانای باکوور کە کۆمۆنوێڵتێکە لە یەکێتی سیاسی لەگەڵ ئەمریکادا، زمانێکی مالایۆ-پۆلینێزی بە ناوی چامۆرۆ قسە دەکرێت، لەگەڵ چەندین وشەی قەرزکراو کە سەرچاوەی ئیتیمۆلۆژی ئیسپانییان ھەیە. ھەرچەندە زمانێکی کرێۆلی ئیسپانی نییە. چوار زمانی سەرەکی کە لە دوورگەکانی ماریانا باکوور بەکاردەھێنرێن بریتین لە زمانی فلیپینی، چینی، شامۆرۆ و ئینگلیزی.  فلیپینییەکان، چامۆرۆ، ئاسیاییەکانی دیکە و ئەوانی دیکە  لە پالاو ئیتر زمانی ئیسپانی بەکارناھێنرێت؛ لەبری ئەوە، خەڵکەکە زمانە زگماکییەکانیان بەکاردەھێنن، وەکو پالاون ، ژاپۆنی ، سۆنسۆرۆلی و تۆبی .  پالاویان, فلیپینیەکان، ئاسیاییەکانی تر، و ئەوانی تر  کتێبی ڕاستییەکانی جیھانی سی ئای ئەی لە ناوچەی گشتیدایە، بەم پێیە دەتوانرێت بەبێ مۆڵەتی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی (CIA) بە ئازادی کۆپی بکرێت. 

 کولتوور 
خەڵاتی میگێل دی سێرڤانتێس دەبەخشرێتە نووسەرانی ھیسپانیک، لە کاتێکدا خەڵاتی گرامی لاتینی ناسێنراوە بۆ مۆسیقاژەنە ھیسپانییەکان، خەڵاتی پلاتینیش وەک ئەوەی دەدرێت بە فیلمە ھیسپانیکە نایابەکان.

 مۆسیقا 

سەما و مۆسیقای فۆلکلۆر و باو لە نێوان ھیسپانیەکاندا جیاوازییەکی زۆری ھەیە، بۆ نموونە: مۆسیقای ئیسپانیا زۆر جیاوازە لە ھیسپانیکی ئەمریکی، ھەرچەندە پلەیەکی بەرزی ئاڵوگۆڕکردن لە نێوان ھەردوو کیشوەرەکەدا ھەیە، جگە لەوەش بەھۆی گەشەسەندنی  بەرزی ھەستی نیشتمانی نەتەوە و ناوچە جۆراوجۆرەکانی ئیسپانیا، مۆسیقایەکی زۆری بە زمانە جیاوازەکانی ئیسپانیا بەخشیوە لەوانە: ( کەتەلۆنی، گالیسی، و باسکی، بە گشتی)، بۆ نموونە مۆسیقای کەتەلۆنیا یان ڕۆک کەتەلا، یانمۆسیقای گالیسیا، کانتابریا و ئاستوریاس و مۆسیقای باسکی، ھەروەھا فلامێنکۆ شێوازێکی مۆسیقای زۆر بەناوبانگە لە ئیسپانیا، بە تایبەت لە ئەندەلوس، بالەدای ئیسپانی "ڕۆمانس" دەتوانرێت لە ئەرجەنتین بە "میلۆنگاس" ئەنجام بدرێتەوە بە ھەمان پێکھاتە بەڵام سیناریۆی جیاواز.

 وێژە 

وێنۆک| خەڵاتی میگێل دی سێرڤانتێسبەناوبانگترین خەڵاتی ئەدەبی بە زمانی ئیسپانی
ئەدەبیات و فۆلکلۆری زمانی ئیسپانی زۆر دەوڵەمەندە و لە ژێر کاریگەری چەندین وڵاتی جۆراوجۆردایە، ھەزاران نووسەری لە زۆر شوێنەوە ھەن و مێژووەکەیان لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە تا ئێستاش دەگرێتەوە، ھەندێک لە نووسەرە ناسراوەکان بریتین لە میگێل دی سێرڤانتێس ساڤێدرا (ئیسپانیا)، لۆپێ دێ ڤێگا (ئیسپانیا)، کاڵدێرۆن دێ لا بارکا (ئیسپانیا)، خۆزێ ڕیزاڵ (فلیپین)، کارلۆس فۆینتێس (مەکسیک)، ئۆکتاڤیۆ پاز (مەکسیک)، میگێل ئەنخێل ئاستوریاس (گواتیمالا)، جۆرج سانتانا (ئەمریکا)، خۆزێ مارتی (کوبا)، سابین ئولیباری (ئەمریکی)، فێدریکۆ گارسیا لۆرکا (ئیسپانیا)، میگێل دی ئونامونۆ (ئیسپانیا)، گابریێل گارسیا مارکێز (کۆڵۆمبیا)، ڕافایل پۆمبۆ (کۆڵۆمبیا)، ھۆراسیۆ کیرۆگا (ئۆرۆگوای)، ڕۆمولۆ گالیگۆس (ڤەنزوێلا)، لویس ڕۆدریگێز ڤارێلا (فلیپین)، ڕوبێن داریۆ (نیکاراگوا)، ماریۆ ڤارگاس لۆسا (پیرۆ)، کریستینا پێرێ ڕۆسی (ئۆرۆگوای)، لویزا ڤالێنزوێلا (ئەرجەنتین)، ڕۆبێرتۆ کوێسادا (ھندۆراس), خولیۆ کۆرتاسار (ئەرجەنتین)، پابلۆ نێرودا (چیلی)، گابریێلا میسترال (چیلی)، خۆرخێ لویس بۆرخێس (ئەرجەنتین)، پێدرۆ ھێنریکێز ئورێنا (کۆماری دۆمینیکان)، ئێرنێستۆ ساباتۆ (ئەرجەنتین)، خوان تۆماس ئاڤیلا لۆرێل (گینیا ئیکواتۆریال)، سیرۆ ئەلیگریا (پیرۆ)، خواکین گارسیا مۆنگێ (کۆستاریکا)، خوان لیۆن مێرا (ئیکوادۆر) وە خیسۆس بالمۆری (فلیپین).

 وەرزش 
لە زۆربەی وڵاتانی ھیسپانیکدا، تۆپی پێ بەناوبانگترین وەرزشە، ھەڵبژاردەی پیاوانی ئەرجەنتین و ئۆرۆگوای و ئیسپانیا بە گشتی شەش جار نازناوی جامی جیھانی فیفایان بەدەستھێناوە، خولی ئیسپانی (لا لیگا) یەکێکە لە بەناوبانگترینەکانی جیھان کە زیاتر بە یانەی ڕیاڵ مەدرید وبارسێلۆنا ناسراوە، لەلایەکی دیکەشەوە لیگا مەکسیکانا یەکێکە لە خولە بەھێزەکانی ئەمریکا و چیڤاس و کڵەب ئەمریکا بەناوبانگترین تیپەکانی مەکسیک و ئەمریکان.

ھەرچەندە یاری بەیسبۆڵ بەناوبانگترین وەرزشە لە ھەندێک وڵاتی ئەمریکای ناوەڕاست و کاریبی (بەتایبەت کوبا، کۆماری دۆمینیکان، پورتوگال و ڤەنزوێلا)، ھەروەھا لە ڕەوەندەکانی ئەمریکادا، تیپە دیارەکانی ھیسپانیک لە کاتی سەرەتای بەیسبۆڵدا بریتین لە ئۆڵ کوبانس و کوبا ستارز و نیویۆرک کوبانس، مۆزەخانەی بەیسبۆڵی میراتی ھیسپانیک کەسایەتییە ھیسپانییەکانی بەیسبۆڵی تێدا تۆمارکراوە، کە نزیکەی لەسەدا ٣٠ (لەسەدا ٢٢ی ھیسپانیک لەدایکبووی بیانی) یاریزانانی ئەمڕۆی MLB میراتی ھیسپانیکیان ھەیە.

چەندین وەرزشکاری سەرکەوتووی ھیسپانیک لە سەرانسەری جیھاندا ھەن، وەک دیێگۆ مارادۆنا، ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ، لیۆنێل مێسی، دیێگۆ فۆرلان (تۆپی پێی یەکێتییەکان)، خوان مانوێل فانگیۆ، خوان پابلۆ مۆنتۆیا، ئەلیسیۆ سالازار، فێرناندۆ ئەلۆنسۆ، مارک جێنی، کارلۆس ساینز سر و کارلۆس ساینز جونیۆر (پێشبڕکێی ئۆتۆمبێل)، ئەنجێل نیتۆ، دانی پێدرۆسا، خۆرخی لۆرێنزۆ، مارک مارکێز، مارک کۆما، نانی ڕۆما (پێشبڕکێی ماتۆڕسکیل)، ئیمانوێل جینۆبیلی، پاو گازۆڵ، مارک گاسۆل (تۆپی باسکە)، خولیۆ سیزار چاوێز، ساول ئەلڤارێز، کارلۆس مۆنزۆن (بۆکسێن)، میگێل ئیندوراین، ئەلبێرتۆ کۆنتادۆر، سانتیاگۆ بۆتێرۆ، ڕیگۆبێرتۆ ئوران، نایرۆ کوینتانا (پاسکیلسواری)، ڕۆبێرتۆ دی ڤیسێنزۆ، ئەنجێل کابرێرا، سێرجیۆ گارسیا، سێڤێریانۆ بالێستیرۆس، خۆسێ ماریا ئۆلازابال (گۆڵف)، لوسیانا ئایمار (ھۆکی یاریگا)، ڕافایل نادال، مارسێلۆ ڕیۆس، گیلەرمۆ ڤیلاس، گابرێلا ساباتینی، خوان مارتین دێل پۆترۆ (تێنس).

تۆڕە تەلەفزیۆنییە وەرزشییە دیارەکانی ھیسپانیک بریتین لە ESPN Deportes و Fox Deportes و TUDN و TyC Sports.

 ئایین 
ئیسپانییەکان و پورتوگالیەکان بیر و باوەڕی کاسۆلیکییان بردە ناوچە ژێر دەستەکان لە ئەمریکا و ئەفریقا و ئاسیا؛ ئایینی کاسۆلیکی لە ناو زۆربەی ھیسپانیەکاندا وەک ئایینی یەکەمی باڵادەست ماوەتەوە وە ژمارەیەکی کەم بەڵام لە زیادبووندایە لە ھیسپانیەکان سەر بە بیر و باوەڕی پرۆتێستانتن، مەسیحییە ھیسپانییەکان گەورەترین گروپی ڕەگەزی-زمانی لە نێو مەسیحییەکانی جیھان پێکدەھێنن، کە نزیکەی ١٨٪ی دانیشتوانی مەسیحییەکانی جیھان ھیسپانیکن (نزیکەی ٤٣٠ ملیۆن).

لە ئەمریکا نزیکەی ٦٥%ی ھیسپانیک و لاتینییەکان خۆیان بە کاسۆلیک و ٢١% پرۆتێستانت ڕادەگەیەنن، ١٣%یان ھیچ پەیوەندییەکیان نییە کەمینەیەک لە نێو کاسۆلیکەکاندا، نزیکەی یەک لە پێنج کەس، کاریزماتیکن، لە نێو پرۆتێستانتەکاندا ٨٥٪ "مەسیحی لەدایکبووی دووبارە "ن و سەر بە کەنیسەی ئینجیلی یان پەنتەکۆستاڵن، لە ناو بچووکترین گروپەکاندا کە کەمتر لەڕێژەی ٤٪ جوولەکەن.

 ئیسلام 
لە کاتێکدا کە کەمینەیەکی بچووکن ھەندێک موسڵمان لە ئەمریکای لاتین، لە ئەمریکا  و فلیپین ھەن، ئەوانەی لە فلیپینن بەزۆری لە بانگسامۆرۆ دەژین.

 جولەکە 
لەناو ھیسپانیک زمانەکاندا جولەکەش ھەن, کە زۆربەیان لە نەوەی جولەکەکانی ئەشکەنازین کە لە ئەوروپاوە کۆچیان کردووە ئەمریکای لاتین لەوانە: (جوولەکەکانی ئەڵمانیا، جولەکەکانی ڕووسیا، جوولەکەکانی پۆڵەندا و ھتد)، بەتایبەتی ئەرجەنتین، ئۆرۆگوای، پیرۆ، لەگەڵ کووبا (ئەرجەنتین میوانداری سێیەم گەورەترین دانیشتوانی جولەکەکان بووە لە نیوەگۆی ڕۆژئاوا، دوای ئەمریکا و کەنەدا)  لە سەدەی نۆزدەھەم و دوای جەنگی جیھانی دووەم، ھەروەھا زۆرێک لە جولەکەکانی ئیسپانی زمان لە کۆمەڵگە بچووکەکانی نەوە گۆڕاوەکانی ئەنوسیمەوە سەرچاوە دەگرن ئەوانەی کە باوباپیرانی جوولەکەی سێفاردییە لە مێژە ڕەچەڵەکی جوولەکە و بیروباوەڕەکانیان شاردبووەوە لە ترسی گۆشەگیری لەلایەن ئینکویزیسیۆنی ئیسپانی لە نیمچە دوورگەی ئیبیرییا و ئیبرۆ-ئەمریکا.

 ئەمانەش ببینە 

 زمانی ئیسپانی
 زمانی ھیسپانۆفۆن
 زمانەکانی ئیسپانیا
 زمانی ئیسپانی لە ئەمریکا
 زمانی ئیسپانی لە وویلایەتە یەکگرتوەکان
 چاڤاکانۆ
 ئەمریکییەکانی لاتین
 ئەفرۆ-لاتینی ئەمریکی
 ئەمریندیاناس
 ئاسیای ئەمریکای لاتین
 گەلی کریلۆ
 مێستیزۆ
 مولاتۆ
 سپی پێستەکانی ئەمریکای لاتین
 ئیسلێنۆ ئەمریکییەکان
 ڕەشپێستەکانی ئیسپانی و ئەمریکی لاتین
 سپی پێستەکانی ئیسپانی و ئەمریکی لاتین
 ئەمریکای ھیسپانیک
 شوێنەوارە ئیسپانییەکان (خزمەتگوزاری پارکە نیشتمانییەکانی ئەمریکا)
 پارادۆکسی ھیسپانیک
 لۆبی کوبا-ئەمریکی
 لوسیتانییەکان
 پانھسپانیزم
 ھیسپانیزم
 ئاڵای گەلانی ھیسپانیک
 ھیسپانۆفۆبیا
 کولتوری ئیسپانیا
 ئیسپانی فلیپینی
 چاڤاکانۆ
 ئیسپانی فلیپینی
 کاریگەری ئیسپانی لەسەر کولتوری فلیپین
 ئیمانسیپادۆس
 فێرناندینۆس
 ئیبرۆ-ئەمریکا ( نیمچە دوورگەی ئیبیرییا )
 یەکێتی لاتین

 تێبینی 

 سەرچاوەکان 







 بەستەری دەرەکی 



پۆل:ئەمریکای لاتینی
پۆل:گەلاتی ئەمریکای لاتین
پۆل:هیسپانۆ
پۆل:هیسپانیداد
پۆل:هیسپانیک و لاتینۆ

la:Hispanicus