عەورەت

عەورەت (، ، ، ) بەشێکی جەستەی مرۆڤە، بەپێی ئایینی ئیسلام، دەبێت بە جل و بەرگ دابپۆشرێت، زۆر جار ئەو بەشانە بە بەشی هەستیاری لەشی مرۆڤ ناودەبرێت.  پشاندانی ئەو بەشانەی جەستە لە ئیسلامدا نایاساییە چونکە قورئان ڕێنمایی موسڵمانان دەکات بە داپۆشینی ئەندامی زاوزێی نێر و مێ، هەروەها بۆ مێینە باڵخەکان دەبێت مەمکەکانیان داپۆشن. پشاندان و دانەپۆشینیان بە مەبەست و ئاشکرا کە ئیسلامدا بە گوناح هەژمار دەکرێت. دەرخستنی ئەندامە هەستیارەکانی جەستە لەکاتی پێویستدا، وەک چوونە تەوالێت یان خۆشۆردن ، بۆچوونی جیاوازی لەسەرە لە نێوان مەزهەب و بیرە ئیسلامییەکان.

 وشەناسی 
لە زمانی عەرەبیدا دەستەواژەی عەوڕە یان عەورات (  ) لە ڕەگی '-wr وەرگیراوە، بەزۆری بە واتای "ڕووتی" دێت. Wehr Arabic-English Dictionary pg 131

لە فارسی و کوردی و هەروەها ئوردو ، وشەی عەورەت کە لە عەوڕەی عەرەبییەوە وەرگیراوە، بە شێوەیەکی گشتی بەرامبەر وشەی "ژن" بەکارهاتووە. بە ڕاوێژکردن بە فەرهەنگی محەممەد موعین بۆ زمانی فارسی، عەوڕە سێ واتای لێدەکەوێتەوە:

 شتێک کە مرۆڤ شەرم لێی دەکات
 ژنی گەنج
 ئەندامە هەستیارەکانی جەستە Moin Dictionary, 1994, https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D9%88%D8%B1%D8%AA 

لە زمانی تورکیدا ، ئاڤرات زاراوەیەکی زۆرجار سووکایەتیپێکردنە بۆ 'ژن' یان 'ژن'.

 لە قورئاندا 
ڕاست|وێنۆک|266x266پیکسڵ| موسڵمانان لەکاتی ئەنجامدانی نوێژ، دەبێت خۆیان دابپۆشن.
زاراوەی عەوڕەت وەک ئەوەی لە قورئاندا بەکارهاتووە نە لە ئافرەتدا قەتیس کراوە و نە لە جەستەدا. دەقی قورئان بەکارهێنانی ئەم زاراوەیە لە بڕگە جیاوازەکانی سورەتی نوور و سورەتی ئەحزابدا ئاشکرا دەکات.

لە ئایەتێکی دیکەی قورئان کە زاراوەی عەورەت بەکاردەهێنێت، لە سورەتی ئەحزابدایە کە پەیوەندی بە هەڵاتن لە شەڕەوە هەیە.

فەرج (بە ) وشەیەکی دیکەیە کە بە نزیکی هەمان مانای عەورەت دەگەیەنێت، کە لەکاتی ناوهێنانی گشتیش دەبێتە فوروج (بە عەرەببی: فروج).Sura Al-Anbia 91, Sura Al-Muminun 3 قورئان لە ئایەتێکی دیکەدا:ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر، به‌ خێزانه‌كانت، كچه‌كانت و خێزانی باوه‌ڕداران بڵێ با جل و له‌چک و پۆشاكه‌كانیان شۆڕ بكه‌نه‌وه‌ تا هه‌موو له‌شیان بگرێته‌وه‌و جوانی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن و سینگ و ملیان دابپۆشن، بەمشێوەیە باشترە کە بناسرێن (وەک ژنی ڕێزلێگیراو)، بۆ ئەوەشی کە هەراسان نەکرێن. خوا زۆر لێخۆشبوو و به‌به‌زه‌ییترینە. سورەتی ئەحزاب: ٥٩ (قورئان)

 جیاوازی لە نێوان ژن و پیاو 

 پیاوان 
ڕاست|وێنۆک|170x170پیکسڵ| وێنەی کۆمەڵێک حاجیی پیاوـ
لە لێکدانەوە سوننەکاندا عەوڕەتی پیاو ئاماژەیە بۆ ئەو بەشەی جەستە لە ناوکەوە تا ئەژنۆ دەگرێتەوە. مەزهەبەکانی فیکری مالیکی و شافیعی و حەنەفی و حەنبەلی تێبینی ئەوە دەکەن کە جیاوازی هەیە لەسەر ئەوەی کە ئایا ناوک و ئەژنۆ داپۆشرێن یان نا. جگە لەمانەش، داواکراوە کە قوماشی داپۆشەر زۆر تەنک نەبێت، تا ئەو ڕادەیەی ڕەنگی پێستی ئەو بەشانەی جەستە ببینرێت، کاڵ نەبێت، پیاو دڵنیابێت لە داپۆشینی زیادە ئەگەر شێوەی ئەندامی زاوزێی دیار بێت. ئەم ڕێنماییانە بۆ نێری سەروو ١٠ ساڵان پەیڕەو دەکرێت. Lee, Nazirah, and Zanariah Noor. "Islam or progress of the nation?: An assessment of the aurat issue in Malay newspapers and magazines in the 1930s." Geografia-Malaysian Journal of Society and Space 12.6 (2017).

 ئافرەتان 
چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ| ژنێکی تورک کە لەچکی باڵاپۆشیی لەسەردایە. زۆربەی موسڵمانان پێیان وایە ڕووخسار و دەستەکان لە بەشەکانی عەوڕە بەدەرن.
چەپ|وێنۆک|228x228پیکسڵ| ژنێکی یەمەنی بە نیقاب دەموچاوی داپۆشیوە . هەندێک لەو ژنانەی نیقاب لەبەر دەکەن پێیان وایە دەموچاوی ژنیش بەشێکە لە عەوڕەتەکەی .
عەوڕەتی ژنان بابەتێکی ئاڵۆزترە و بەپێی بارودۆخەکە دەگۆڕێت.

 لە نوێژ : ژن دەبێت هەموو جەستەی داپۆشێت بەبێ ئەوەی هەموو دەموچاوی و دەستەکانی تا مەچەکی. (حەنەفیەکان تەنیا لەم بابەتەدا جیاوازن، چونکە پێیان وایە پێ، بە پاژنەی پێیەکانیشەوە، دەتوانرێت بەدەر بکرێت). هەروەها دەتوانرێت ئەو بەشەی نێوان قوڕگ و چەناگە بەدەر بکرێت. (زانایانی جیاواز بۆچوونی جیاوازیان لەسەر ئەم بابەتە هەیە. ) پێویستە ئافرەت لە کاتی ئەنجامدانی نوێژی ڕێوڕەسمیدا قژ و جەستەی داپۆشێت، جا بە ئامادەبوونی هاوسەرەکەی نوێژ بکات یان بە تەنیا لە ژوورەکەیدا نوێژ بکات، بەو پێیەی بنەمای داپۆشین لە نوێژدا جیاوازە لە بنەمای داپۆشینی بەردەمی خەڵک.
 لەبەردەم مێردەکەی : لە ئیسلامدا هیچ سنووردارکردنێک نییە بۆ ئەوەی ئافرەت چ ئەندامێکی جەستەی خۆی پیشانی مێردەکەی بدات بە تایبەتی. ژن و مێرد دەتوانن هەر بەشێکی جەستەی یەکتر ببینن بە تایبەت لە کاتی جووتبوونی سێکسیدا.
 لە تایبەتمەندیدا : باشتر وایە کەسێک ئەندامە سێکسییەکانی داپۆشێت تەنانەت کاتێک بە تەنیا لە شوێنی تایبەتدا. کاتێک پێویستی هەیە، وەک لە کاتی خۆشۆردن یان بەکارهێنانی ئاودەستدا ، ئیستسناء هەیە.
 لە نێو ژنانی تردا : عەورەی ژن لە نێو ژنانی تردا هەمان عەوڕەتی پیاوانە (لە ناوکەوە تا ئەژنۆکانی). عەوڕەت لەبەردەم ژنانی غەیرە موسڵمان خاڵێکی مشتومڕە. هەندێک لە زانایان دەڵێن، پێویستە ئافرەت هەموو شتێک داپۆشێت جگە لە دەست و دەموچاو، لەکاتێکدا بەپێی ئەو بۆچوونە پەسەندکراوانە، ئافرەتی موسڵمان دەتوانێت لەبەردەم ژنێکی غەیرە موسڵماندا ئەوەندەی لەبەردەم ئافرەتانی دیکەی موسڵماندا ئاشکرای بکات. 
 لەبەردەم مەحرەمێک (خزمی نێر نزیک): سێ هەیە  بۆچوونەکانی سوننە :

 دەنگی مێینە 
بە گوێرەی زۆربەی زانایان دەنگی ژنان لە بنەڕەتدا عەورەت نییە، چونکە بەپێی فەرموودە ، ژنان گازاندانەکانیان دەگەیاندە پێغەمبەر دەکرد و لەبارەی بابەتە ئیسلامیەکانەوە لێیان دەپرسی.

هەروەها بەپێی نەریت لە نوێژی پرسەدا ئافرەت بە دەنگی دەستی سەرنجی ئیمام دەدات، لەبری ئەوەی بڵێت "سبحان الله" کە بۆ پیاوانە. جیاوازی بیروڕا هەیە کە ئایا ژن دەتوانێت قورئان بەدەنگی بەرز بخوێنێت کاتێک پیاوانی نامەحرەم ئامادەن.

هەندێک لە زانایان لەو جیاوازیانەی سەرەوە گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە دەنگی ژنیش لە هەندێک حاڵەتدا عەورەتە.According to this strictest opinion, the entirety of the woman is awrah. As Faqeeh Qadhi Ibn Al-Arabi said: "And all of the woman is awrah; her body, her voice, and it is not permissible for her to uncover that unless out of necessity, or need such as witnessing (in court), or a disease that is affecting her body…" [Ahkaam Al Qur'aan 3/1579]

 ئەمانەش ببینە 
  حیجاب
 نیقاب
 نامووس
 حەیا

 سەرچاوەکان