پێڕستی زانا موسڵمانەکان کە بە دامەزرێنەری بوارێک دادەنرێن

ئەمەی خوارەوە پێڕستێکە لە زانایانی موسڵمانی شارستانییەتی ئیسلامی سەدەی ناوەڕاست کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانراون کەلەلایەن ھەندێک لە زانایانی سەردەمەوە وەک باوک یان دامەزرێنەری بوارێک وەسف کراون.

 زەھراوی: «باوکی نەشتەرگەری مۆدێرن».
 ئیبن نەفیس: «باوکی فیزیۆلۆژی و ئەناتۆمی سووڕی خوێن».
 عەبباس کوڕی فیرناس: «باوکی فڕۆکەوانی سەدەی ناوەڕاست».
 ئیبن ئەلھەیسەم: «باوکی بیناییی مۆدێرن».
 جابیر کوڕی حەییان: «باوکی کیمیا».
 ئیبن خەلدوون: «باوکی کۆمەڵناسی و مێژوونووس و ئابووری مۆدێرن». زیاتر بە کتێبی موقادیمە ناسراوە.
 ئیبن سینا: «بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک باوکی پزیشکی سەرەتایی مۆدێرن و ھەروەھا باوکی دەرمانناسی کلینیکی سەیر دەکرێت، بەناوبانگترین بەرھەمی ئەو کانونەی پزیشکییە».https://www.researchgate.net/publication/233825605_Avicenna%27s_Canon_of_Medicine_A_Look_at_Health_Public_Health_and_Environmental_Sanitation
 ئیبن مەجووسی: «دامەزرێنەری فیزیۆلۆژیای ئەناتۆمی»، جگە لەوەش، ئەو بەشەی کە تایبەتە بە پێست لە کتێبی (کتێبی شاھانە)یدا کە بە «باوکی پێستناسی عەرەبی» سەیری دەکات.
 بیروونی: «دامەزرێنەری ئیندۆلۆجی»، «باوکی بەرواردکاری ئایینی» و جیۆدیزیا و «یەکەم مرۆڤناس» ناونیشانەکانی بۆ وەسفکردنیسەرنجڕاکێشی سەرەتای سەدەی ١١ی ھیندستان. جۆرج مۆرگێنستیرن بە «دامەزرێنەری توێژینەوە بەراوردکارییەکان لە کولتوری مرۆڤدا» سەیری دەکرد. ھەروەھا بیروونی بە «باوکی دەرمانسازی ئیسلامی» ناسراوە.
 محەممەد کوڕی مووسا خوارزمی: بەناوبانگترینیان بە «باوکی جەبر» خوارزمی کاریگەرییەکی ھێندە گەورەی لەسەر بواری ماتماتیکەوە بووە کە وشەی ھاوناوی 'ئەلگۆریتم' و ھەروەھا 'جەبر' بۆ ئەو دەگەڕێتەوە.
 ئیبن حەزم: باوکی بەراوردکاری ئایینی و "لە ڕۆژئاوا وەک دامەزرێنەری زانستی بەراوردکاری ئایینی (ئایینناسی) ڕێزی لێدەگیرێت". ئەلفڕێد گویلۆم بە ئاوازدانەری "یەکەم لێکۆڵینەوەی ڕەخنەیی باڵای سیستماتیکی لە پەیمانی کۆن و پەیمانی نوێ" ناوی دەبات. بەڵام ویلیام مۆنتگۆمێری وات موناقەشەی لەسەر ئەو ئیدیعایە دەکات و دەڵێت کە پێش بەرھەمەکەی ئیبن حەزم بەرھەمەکانی پێشووتر بە زمانی عەرەبیھاتوون و "ئامانجەکە مشتومڕاوی بووە و وەسفکەر نەبووە".
 فارابی: وەک «دامەزرێنەری نیوئەفلاتۆنیزمی ئیسلامی» و لەلایەن ھەندێک کەسەوە وەک «باوکی لۆژیکی فەرمی لە جیھانی ئیسلامیدا» سەیر دەکرێت.
 محەممەد ئیدریسی: "باوکی نەخشەی جیھان".
 ئیبن ڕوشد: لە ڕۆژاوا بە شرۆڤەکار ناسراوە، "باوکی بیری ئازاد و بێباوەڕ" و لەلایەن ھەندێکەوە بە "باوکی عەقڵانییەت" و "باوکی دامەزرێنەری بیری عەلمانی لە ئەوروپای ڕۆژئاوا" وەسف کراوە. ئێرنست ڕینان ئاڤێرۆی بە عەقڵانیی ڕەھا ناوبرد، و بە باوکی بیرکردنەوەی ئازاد و ناکۆکی سەیری دەکرد.https://prism.ucalgary.ca/bitstream/handle/1880/47472/2008_HMD_Ahmed.pdf;jsessionid=AD734126AF471B2D339A912C813CD239?sequence=1
 ئەبووبەکر ڕازی: ڕیساڵی ئەو لەسەر نەخۆشییەکانی منداڵان وای کردووە زۆر کەس بە «باوکی پزیشکی منداڵانی» بزانن. ھەروەھا وەک «دامەزرێنەری ڕاستەقینەی پزیشکی کلینیکی لە ئیسلامدا» ستایشی کراوە.
 محەممەد کوڕی حەسەن شەیبەنی: «باوکی یاسای نێودەوڵەتی موسڵمان».
 ئەلجەزەری: «باوکی ئۆتۆماتیک و ڕۆبۆتیک».
 شەھابەدین سوھرەوەردی: «دامەزرێنەری قوتابخانەی ڕۆشنگەری فەلسەفەی ئیسلامی».
 نەسیرەددینی تووسی: «باوکی سێگۆشەزانی» وەک دیسیپلینێکی بیرکاری لە مافی خۆیدا.
 سەید حوسێن نەسر: 'باوکی دامەزرێنەری' ئیکۆتۆلۆژیای ئیسلامی.

 ئەمانەش ببینە 
 سەردەمی زێڕینی ئیسلام
 پێڕستی زانایانی موسڵمان

 سەرچاوەکان 

پۆل:مێژووی زانستی ئیسلامی