بەریتانی ڕاج

ڕاجی بەریتانی تا ساڵی ١٩٤٧ لەلایەن ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ھیندستان فەرمانڕەوایی بوو. ڕاج وشەیەکە بە زمانی ھیندی کە بە واتای حوکمڕانی دێت؛ بۆیە ڕاجی بەریتانی بە واتای حوکمڕانی لەلایەن ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا لە باشووری ئاسیا دێت. ئێستا ناوچەکە لە ھیندستان، پاکستان، بەنگلادیش، سریلانکا، میانمارنیپاڵ و بوتانە بە ڕاجی بەریتانی ھەروەھا پێی دەوترێت ھیندی بەریتانی ئیمپراتۆرییەت یان ئیمپراتۆرییەتی ھیندستان.Bowen H.V; Mancke, Elizabeth; Reid, John G. 2012. Britain's Oceanic Empire: Atlantic and Indian Ocean worlds c1550–1850. Cambridge University PressMansergh, Nicholas 1974. Constitutional relations between Britain and India. London: HMSO.

زاراوەی ڕاجی بەریتانی بۆ حوکمڕانی ڕاستەوخۆی بەریتانیا بەکاردێت بەسەر ئەو ناوچانەی کە لەلایەن بەریتانییەکانەوە داگیرکرابوون، کە بە ھیندستانی بەریتانی ناسراون؛ کە کاریگەری بەریتانیا لەسەر زۆرێک لە دەوڵەتە سەربەخۆکانی میرنشینی لەخۆگرتبوو. ئەو ناوچانە لەلایەن فەرمانڕەوا نەریتییەکانی خۆیانەوە لەژێر دەسەڵاتی گشتی تاجی بەریتانیادا بەڕێوەدەبرا.

ھیندستانی دابەشنەکراو زاراوەیەکی دیکەیە بۆ مانای تەواوی ناوچەی دەسەڵاتی بەریتانیا، بەڵام لە بۆرمادا وەرناگرێت، کە لە ساڵی ١٩٣٧ بوو بە کۆلۆنییەکی تایبەتی بەریتانیا. کۆلۆنی دەدەن لە ساڵی ١٨٥٨ تا ١٩٣٧ لە ھیندستان کەوتە ژێر ھەمان حکوومەت و ھەمان شت بۆ سۆمالیلەندی بەریتانی (ئێستا بەشێکە لە سۆماڵ) لە ساڵی ١٨٨٤ تا ١٨٩٨ و سەنگافورە لە ساڵی ١٨٥٨ تا ساڵی ١٨٦٧.

دەسەڵاتی بەریتانیا لە ١٥ی ئابی ١٩٤٧ کۆتایی ھات، سنوورەکانی نێوان ھیندستان و پاکستان لە ١٨ی ئاب کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە. زۆر کەس لە کاتی دابەشکردنی ھیندستان گیانیان لەدەستدا.

جامو و کشمیر، وەک دەوڵەتە شازادەکانی دیکە، لەژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی بەریتانیادا نەبووە. ھیندستان و پاکستان چوونە شەڕەوە لەسەر ئەم ناوچەیە کە ئێستا لە نێوانیاندا دابەش بووە.

١٨٦١ سەرژمێری دەری خست کە ژمارەی دانیشتووانی بەریتانیا لە کیشوەری لاوەکیدا ١٢٥٬٩٤٥ کەسە. تەنھا ٤١ ھەزار و ٨٦٢ کەسیان مەدەنی بوون لەکاتێکدا ٨٤ ھەزار و ٨٣ ئەفسەر و پیاوی ئەورووپی لە سوپای ئەمریکادا بوون لە ساڵی ١٨٨٠ سوپای وەستاوی ھیندستان پێکھاتبوو لە ٦٦ ھەزار سەربازی بەریتانیا و ١٣٠ ھەزار کەسی خەڵکی ڕەسەن و ٣٥٠ ھەزار سەرباز لە سوپای میرنشینەکاندا.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٤٧
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٥٨