تەپە گەورە

تەپە گەورە یا تەپە ڕیشوە (بە عەرەبی: تیبی غاورا، ئینگلیزی: Tepe Gawra) شوێنێکی شوێنەوارییە، و دەکەوێتە گوندی فازیلە لە پارێزگای نەینەوا لە دەشتی نەینەوا لە باشووری کوردستان لە عێراق. شارۆچکەیەکی کۆنی مێزۆپۆتامیایە لە ١٥ میل لە باکوور و باکووری ڕۆژاوای  مووسڵە لە باکووری ڕۆژئاوای عێراق کە لە نێوان ٥٠٠٠ بۆ ١٥٠٠ پێش زایین داگیرکراوە. بە نزیکەیی یەک میل لە شوێنی نەینەوا دوورە و ٢ میل لە ڕۆژھەڵاتی شوێنی خورسابادەوە دوورە. پاشماوەی سەردەمی حەلەف و سەردەمی عوبەید و سەردەمی ئوروکی (٤٠٠٠-٣١٠٠ پێش زایین) لەخۆدەگرێت. تەپە گەورا بابەتی پەیوەست بە قۆناغی ئینتقالی حەلەف-عوبەید ٥٬٥٠٠-٥٬٠٠٠ پێش زایین لەخۆدەگرێت.

 شوێنەوارناسی 
150px|thumb|right|گڵکاری باکووری سەردەمی عوبەید لە تەپە گەورە و شوێنەکانی ترەوە
تەپۆڵکە یان گردی نیشتەجێبوون لە تەپە گەورە تیرەکەی ١٢٠مەتر(٣٩٠ پێ) و بەرزییەکەی ٢٢مەتر(٧٢ پێ)ە.

ھەڵکەندنێکی کورتی گەڕان لەلایەن ئۆستن لایاردەوە پێش ساڵی ١٨٥٠ ئەنجامدرا.A. H. Layard, Nineveh and Its Remains, John Murray, 1849 شوێنەکە بە فەرمی لە ساڵانی ١٩٢٧ و ١٩٣١ و ١٩٣٢ و ١٩٣٤-١٩٣٤-١٩٣٥ لەلایەن شوێنەوارناسانی گەشتێکی ھاوبەشی زانکۆی پێنسیلڤانیا و قوتابخانە ئەمریکییەکانی توێژینەوەی ڕۆژھەڵاتی ھەڵکەندراوە، کە لەلایەن ئیفرایم ئەڤیگدۆر سپایزەرەوە سەرپەرشتی کرا. لە ھەمان کاتدا ئەم زانایانە بەدواداچوونیان بۆ شوێنی کۆن و نزیکی پەیوەندیدار بە ناوی شیبانیبا کرد کە دەکەوێتە نزیکەی ٨کم(٥.٠ میل) باشووری ڕۆژئاوای تەپە گەورە. E. A. Speiser, "Preliminary Excavations at Tepe Gawra",  The Annual of the American Schools of Oriental Research, vol. 9, pp. 17-57+59-94, (1927 - 1928)The Expedition to Tell Billa and Tepe Gawra, Bulletin of the University Museum, University of Pennsylvania, vol. 3(2), pp. 59-66, 1931Charles Bache, "Tepe Gawra 1934–1935", American Journal of Archaeology, vol. 39, no. 2, pp. 185–188, April–June 1935

لە ساڵی ٢٠٠١دا میچڵ ڕۆتمان شیکاری بۆ زانیارییەکانی ھەڵکۆڵینەکانی پێشووی کردەوە کە تەکنیکە وردەکانی چینایەتی بەکارنەھێنابوو. ئەو بە شێوەیەکی بەرچاو چینەسازیی شوێنەکەی ڕوون کردەوە. Excavations at Tell Billa and Tepe Gawra, Bulletin of the University Museum, University of Pennsylvania, vol. 3(5), pp. 126-130, 1932

تەل ئەرپاچیا شوێنێکی ھاوچەرخە لە سەردەمی بەردینی نوێ لە نزیکەوە. Mitchell S. Rothman, Tepe Gawra: The Evolution of a Small, Prehistoric Center in Northern Iraq. University Museum Publications, 2001, 

 مێژووی داگیرکاری 
ھەڵکۆڵینەکان لە تەپە گەورە ١٦ ئاستیان دەرخست کە دەریخستووە شوێنی تەپە گەورە لە نزیکەی ٥٠٠٠ پێش زایین تا ١٥٠٠ پێش زایین داگیرکراوە. لەوانە سەرەتاییترین پەرستگای ناسراو کە بە پایە و چەقۆ ڕازاوەتەوە. سەردەمی گەورە (٣٥٠٠-٢٩٠٠ پێش زایین) بۆ ئەو شوێنە ناونراوە.

 زووترین بەکارھێنانی زێڕ 
وێنۆک|ملوانکەی توێکڵی مارمێلکەی کۆلۆمبێلا ڕوستیکا لە تەپە گەورە(عێراقی ئەمڕۆ) ٤٠٠٠ پێش زایین
بە گوێرەی دانیال پۆتس، سەرەتاییترین بەڵگە بۆ بەکارھێنانی زێڕ یان ئەلکترۆم(داڕشتەی زێڕ و زیوە) لە ڕۆژھەڵاتی نزیک لە ئوور و تەپە گەورا وەرگیراوە؛ چەند شوێنەوارێکی بچووکی وەک وایەر و دەنکۆڵە لەم شوێنانەدا دۆزراونەتەوە. لە تەپە گەورە، بەکارھێنانی زێڕ و ئەلکترۆم تا سەردەمی سەرەتای شانشینی بەردەوام بوو، نزیکەی ٢٩٠٠ پێش زایین دەستی پێکرد.

چەندین شت لە ئاستی ١٢ تا ٨ (ناوەڕاستی چوارەم تا سەرەتای ھەزارەی سێیەمی پێش زایین) لە تەپە گەورە لە مسی ئارسنیکاڵ دروستکراون، کە بۆ مێزۆپۆتامیا زۆر زووە. ھەروەھا کەلوپەلی ھاوشێوە لە شاری مێژووی سۆمەری (شوروپپاک)دا دەبینرێت، ھەروەھا مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی جەمدەت نەسر.Daniel T. Potts, Mesopotamian Civilization: The Material Foundations. Cornell University Press, 1997  p167

 سەرچاوەکان 


پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
پۆل:پارێزگای موسڵ