تۆماس فریدمان

تۆماس فریدمان (؛ لەدایکبووی ٢٠ تەممووزی ١٩٥٣ لە مینیسۆتا) ڕۆژنامەنووس و نووسەرێکی ئەمریکییە. فریدمان تایبەتمەندە بە سیاسەتی دەرەوە و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و کێشە ژینگەیییەکان و سێ جار خەڵاتی پولیتزەری بردووەتەوە.

فریدمان لە ئێستادا دوو جار لە ھەفتەیەکدا بۆ ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز دەنوسێت. «سوپاس بۆ دواکەوتنت» ناوی کتێبەکەی فریدمانە، کە لە ٤٩٦ لاپەڕەدا لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن ستراوس ڤێگیرۆ بڵاوکراوەتەوە.

ئەم کتێبە سەبارەت بە جیھانی ئەمڕۆیە و دەیەوێت ھێزە سەرەکییەکانی گۆڕان لەجیھاندا بناسێت و پێناسەی بکات و کاریگەرییان لەسەر گەل و کەلتوورە جیاوازەکان ڕوونبکاتەوەو، ئەوەی ئەو پێی وایە گونجاوترین بەھا و کاردانەوەیە بۆ بەڕێوەبردنی ئەو ھێزانە. ڕەخنە لە فریدمان گیراوە بەھۆی پشتگیریکردنی بۆ شەڕی عێراق و شازادەی جێنشین محەممەد بن سەلمان.

 ژیان و پەروەردە 
فریدمان لە ٢٠ی تەممووزی ساڵی ١٩٥٣ لە مینیاپۆلیسی مینیسۆتا لە دایک بوو. کوڕی مارگرێت بلانش و ھاڕۆڵد ئابییە. فریدمان لە تەمەنی منداڵییەوە، دەیویست ببێت بە گۆڵفێکی پرۆفیشناڵ. فریدمان زۆر یاریی وەرزشی دەکرد، و لە بارەی تێنس و گۆڵفەوە جددی بوو.
فریدمان جوولەکەیە. ئەو پێنج ڕۆژ لە ھەفتەیەکدا لە قوتابخانەی عیبریی ئامادە دەبوو. پاشان چوو بۆ قوتابخانەی ئامادەییی سەینت لویس پارک، لەوێ وتاری بۆ ڕۆژنامەی قوتابخانەکەی دەنووسی.

 کاری ڕۆژنامەوانی 
وێنۆک|فریدمان لە لەندەن لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٤ لە قسە کردندا
فریدمان دوای تەواوکردنی بڕوانامەی ماستەری چووە ناو نووسینگەی لەندەنی یونایتد پرێس ئینتەرناشناڵ. دوای ساڵێک نێردرا بۆ بەیروت کە لە حوزەیرانی ١٩٧٩ تا ئایاری ١٩٨١ لە کاتی شەڕی ناوخۆی لوبناندا دەژیا.

 تێڕوانینەکان 
فریدمان بەھۆی داکۆکییە سەرسەختەکەی لە جەنگی عێراق و بازرگانیی نەبەستراو و پشتگیریی شازادە محەممەد بن سەلمانی شازادەی جێنشینی سعوودی ڕەخنەی لێ گیراوە.

 تیرۆریزم 
دوای ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١، نووسینەکەی فریدمان زیاتر سەرنجی خستە سەر ھەڕەشەی تیرۆر و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست.
ئەو خەڵاتی پولیتزەری ساڵی ٢٠٠٢ی پێبەخشرا بۆ ڕوونکردنەوەی «بۆ ڕوونی بینینەکەی، لەسەر بنەمای ڕاپۆرتی فراوان، لە لێدوان لەسەر کاریگەریی تیرۆریزم لە جیھاندا».

 عێراق 
فریدمان پشتیوانی لە داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ کرد و نووسیبووی دامەزراندنی دەوڵەتی دیموکراتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست وڵاتانی دیکەی ناوچەکە ناچار دەکات ئازادی و نوێگەریی بکەن.

 ئیسرائیل 
نوام چۆمسکی، فریدمان و نیویۆرک تایمز بە لایەنگریی تۆمەتبار دەکات و ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەتی کردەوە زانیاریی پەیوەندیدار لەسەر پێشنیارەکەی یاسر عەرەفات بڵاوبکاتەوە کە ئامادەیە لە ساڵی ١٩٨٤دا دانوستان لەگەڵ سەرۆکایەتیی ئیسرائیل ئەنجام بدات.
چۆمسکی لە کتێبی «ئۆھام و چەتەکان و ئیمپراتۆرییەکان» بە ناچاری دەنووسێت، فریدمان بە باشی ئاگاداری پێشنیارەکەی عەرەفات بووە، بەڵام لە جیاتیی ئەوە ڕاپۆرتیداوە کە ئیسرائیل ھەرگیز ناتوانێت ھیچ کەسێک بدۆزێتەوە بۆ دانوستان.

چۆمسکی و نۆرمان فینکلستین ھەردووکیان فریدمان تۆمەتبار دەکەن بە پەسەندکردنی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لەکاتێکدا گلەیی لە کەسانی تر دەکەن بۆ پاساودانی تیرۆر لەلایەن گرووپە ئیسلامییەکان و عەرەبەکانەوە. ئاماژە بە وتارێکی فریدمان دەکەن کە لە نیویۆرک تایمزدا بڵاوکراوەتەوە و تێیدا فریدمان پشتیوانی لە بۆردومانی ھاووڵاتیانی غەزە دەکات و پاساوی ئەوە دەدات کە بەو کارە خەڵک پەروەردە دەکرێن. چۆمسکی کاردانەوەی بەرامبەر بە وتارەکەی فریدمان ھەبوو بە گوتەنی «بەپێی ئەم جۆرە لێدوانە، ھەوڵی ئوسامە بن لادن بۆ پەروەردەکردنی ئەمریکییەکان لە ١١/٩ کارێکی زۆر جێی ستایشە، ھەروەک ھێرشی نازییەکان بۆ سەر لیدزی و ئۆبرادۆ، وێرانکردنی گرۆنزی لەلایەن ڤلادیمیر پوتین و زۆرێک لە ئۆپراسیۆنە دیارەکانی دیکە».

 سەرچاوەکان 

پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پەیوەندییەکانی دەرەوە
پۆل:ئەندامانی کۆمەڵەی فەیلەسووفانی ئەمریکی
پۆل:ئەمریکییە جووەکان
پۆل:زیندووان
پۆل:بێتێسدا، ماریلاند
پۆل:پارکی سەینت لویس، مینیسۆتا
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پولیتزەر لە ڕۆژنامەگەری نێودەوڵەتی
پۆل:براوەکانی خەڵاتی کتێبی نەتەوەیی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی برێندایس
پۆل:دەرچووانی زانکۆی مینیسۆتا
پۆل:دەرچووانی کۆلێژی سانت ئەنتۆنی، ئۆکسفۆرد
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی جۆرج پاک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی گوگنھایم
پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئەمریکی
پۆل:ڕۆژنامەوانانی پیاو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ڕۆژنامەوانانی جوولەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پۆل:ستووننووسانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەنجومەنی ئەخلاقی کارنگی لە کاروباری نێودەوڵەتی
پۆل:ئازادی خوازان
پۆل:نووسەرانی جولەکە-ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی ماریلاند
پۆل:نووسەرانی مینیسۆتا
پۆل:نووسەرانی جیھانگیری
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم