ویلایەتی وان

ویلایەتی وان (بە تورکیی عوسمانی: ولايت وان بە ڕۆمانی: Vilâyet-i Van) لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. پایتەختی شاری وان بوو. بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ١٥٠٠٠ میل چوارگۆشە بووە (٣٩٠٠٠ کم٢).

 مێژوو 
لە ساڵی ١٨٧٥دا، ئییالێتی ئەرزەروم بەسەر شەش ڤیلایەتدا دابەشکرا: ئەرزەروم، وان، ھەکاری، بیتلیس، ھۆزات (دەرسیم) و قەرس چیلدر. لە ساڵی ١٨٨٨ بە فەرمانێکی ئیمپراتۆری ھەکاری بە ڤیلایەتەکەی وانەوە گرێدرا و ھۆزات بە مامورەتی عەزیزەوە گرێدرا.
لە ھەڵمەتی قەفقاز لە جەنگی جیھانی یەکەمدا، دوای تێکچوونی ھێرشی سوپای عوسمانی بۆ سەر ڕووسیا، ڕووسەکان پلانی داگیرکردنی ئەو پارێزگایەیان دانا. ھەڕەشەی لەشکرکێشی وای کرد کۆمیتەی یەکێتی و پێشکەوتن دەست بە کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان بکات لە ترسی ئەوەی ئەرمەنییەکان لە وان پشتگیری لە سوپای قەفقازی ڕووسیا بکەن. دیپۆرتکردنەوەی ئەرمەنییەکان لە قوستەنتینییە بۆ ڕاپەڕینی وان لەلایەن فەدایی ئەرمەنییەکانەوە.

 دابەشکردنی کارگێڕی 
سنجاقەکانی ویلایەتی وان:Van Vilayeti | Tarih ve Medeniyet
 سنجاقی وان (وان، ئێرچیش، چاتەک، ئەلجەواز، گێڤاش)
 سنجاقی ھەکاری (باشکالێ, ھەکاری، ئۆزاڵپ، شەمزینان، گەڤەر، گورپینار)

 ئابووری 
لە ڕووی مێژوویییەوە، ویلایەتی وان ھەرزەی بەرھەم دەھێنا. ناوەندی ئابووری ئەو پارێزگایە شاری وان بوو. ھەروەھا بەرھەمھێنەرێکی سەرەکی شەراب بوو. ھەردوو شەراب و براندی بە ڕێژەیەکی کەم دروست دەکران. ھەروەھا ڤیلایەتەکە کەتان و گەنمی بەرھەم دەھێنا. ھەروەھا وان پیشەسازییەکی گەورەی مەڕداری ھەبوو. تا ساڵی ١٩٠٦ زیاتر لە ٣ ملیۆن مەڕ لە ڤیلایەتەکەدا ھەبووە. تا ساڵی ١٩٢٠ ئەو ژمارانە کەمکرانەوە. ھەنگەوانی لەلایەن کۆڵبەرانەوە ئەنجام دەدرا، ھەنگوین بەستوو دەفرۆشرا. ھەروەھا ناوچەکە خەڵوز و قوڕقوشم و مس و بۆراکس و ئۆرپیمەنت و غاز و گڕانایت و لیمۆ و گچکە و جپس و زێڕ و خوێ بەرھەم دەھێنا.

 نەخشە 

 سەرچاوەکان 

پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٥
پۆل:مێژووی پارێزگای وان
پۆل:مێژووی پارێزگای ھەکاری