جامی جیھانیی یانەکانی فیفا

جامی جیھانیی یانەکانی فیفا پاڵەوانیەتییەکی نێودەوڵەتیی تۆپی پێی پیاوانە کە لەلایەن یەکێتیی نێودەوڵەتیی تۆپی پێی (فیفا)، دەستەی بەڕێوەبەریی جیھانیی وەرزشەکەوە، ڕێکدەخرێت. یەکەم پاڵەوانیەتی لە ساڵی ٢٠٠٠ بە ناوی پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفا بەڕێوەچوو. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٤ بەھۆی کۆمەڵێک ھۆکارەوە ئەنجام نەدرا، کە سەرەکیترینیان داڕمانی کۆمپانیای بازاڕکردنی فیفا، ئینتەرناشناڵ سپۆرت ئەند لێژەر (ISL) بوو. لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک پاڵەوانیەتییەکی ساڵانە گەڕایەوە و تا ساڵی ٢٠٢٣ بەردەوام بوو. دوای پاڵەوانیەتیی ٢٠٢٣، جارێکی تر دیزاینی پاڵەوانیەتییەکە کرایەوە بۆ ئەوەی ببێتە پاڵەوانیەتییەکی چوار ساڵ جارێک، کە لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە دەست پێدەکات. شکۆ و پێگەی جامەکە بووەتە جێی مشتومڕێکی بەرچاو.

یەکەم پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفا لە ساڵی ٢٠٠٠ لە بەڕازیل بەڕێوەچوو، کە لەو ساڵەدا ھاوکات بوو لەگەڵ جامی ئینتەرکۆنتیننتال، کە پاڵەوانیەتییەک بوو لە نێوان براوەکانی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا و جامی لیبێرتادۆرێس ئەنجام دەدرا، و لە ساڵی ٢٠١٧دا فیفا براوەی ھەردوو پاڵەوانیەتییەکەی بە فەرمی وەک پاڵەوانی جیھانیی یانەکان ناساند. لە ساڵی ٢٠٠٥دا، جامی ئینتەرکۆنتیننتال لەگەڵ پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفا تێکەڵ کرا، و لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ناوی پاڵەوانیەتییەکە گۆڕدرا بۆ جامی جیھانیی یانەکانی فیفا. براوەی جامی جیھانیی یانەکان جامی پاڵەوانیەتییەکە و بڕوانامەیەکی پاڵەوانی جیھانیی فیفا وەردەگرێت.

شێوازە نوێیەکە، کە لەگەڵ پاڵەوانیەتیی ٢٠٢٥دا کاری پێ دەکرێت، ٣٢ یانە لەخۆدەگرێت کە لە یاریگاکانی وڵاتی میوانداردا کێبڕکێ لەسەر نازناوەکە دەکەن؛ ١٢ یانە لە یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا (یوێفا)، ٦ لە یەکێتیی تۆپی پێی ئەمریکای باشوور (کۆنمیبۆڵ)، ٤ لە یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا (کاف)، ٤ لە یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا (ئەی ئێف سی)، ٤ لە یەکێتیی تۆپی پێی باکوور و ناوەڕاستی ئەمریکا و کاریبی (کۆنکاکاف)، ١ لە یەکێتیی تۆپی پێی ئۆقیانووسیا (ئۆ ئێف سی)، و ١ یانە لە وڵاتی میواندار. یانەکان دابەش دەکرێنە سەر ھەشت کۆمەڵەی چوار یانەیی، کە ھەر یانەیەک سێ یاری لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بە شێوازی خولی ئەنجام دەدات. دوو یانەی یەکەمی ھەر کۆمەڵەیەک سەردەکەون بۆ قۆناغی دەرکردن، کە بە قۆناغی ١٦ دەست پێدەکات و بە یاریی کۆتایی کۆتایی دێت.

ڕیال مەدرید زۆرترین نازناوی پاڵەوانیەتییەکەی بەدەستھێناوە، کە پێنج جارە. یەکەم سەرکەوتنی یانەی کۆرنتیانس پاولێستا باشترین ئەنجامی پاڵەوانێکی خولی ناوخۆیی وڵاتی میواندارە. یانەکانی ئیسپانیا ھەشت جار پاڵەوانیەتییەکەیان بردووەتەوە، کە زۆرترینە بۆ ھەر وڵاتێک. ئینگلتەرا زۆرترین ژمارەی یانەی براوەی ھەیە، کە چوار یانەی جیاواز پاڵەوانیەتییەکەیان بەدەستھێناوە. پاڵەوانی ئێستای جیھان مانچستەر سیتییە، کە لە یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠٢٣دا بە ئەنجامی ٤-٠ لە یانەی فڵوومێنێنسێی بردەوە.

 مێژوو 
 بنچینە 
یەکەم پاڵەوانیەتیی یانەکان کە وەک پاڵەوانیەتیی جیھانیی تۆپی پێ ناوزەد کرا لە ساڵی ١٨٨٧ بەڕێوەچوو، کە تێیدا براوەی جامی یەکێتیی ئینگلتەرا، ئەستۆن ڤێلا، لە براوەی جامی سکۆتلەندا، ھیبێرنیانی بردەوە، کە ئەوکات تەنھا پاڵەوانیەتیی نیشتمانی بوون. یەکەم جار کە پاڵەوانەکانی دوو خولی ئەورووپی یەکتریان بینی لەو پاڵەوانیەتییەدا بوو کە بە پاڵەوانیەتیی جیھانیی ١٨٩٥ ناسرابوو، کاتێک پاڵەوانی ئینگلتەرا، سەندەرلاند، بە ئەنجامی ٥-٣ لە پاڵەوانی سکۆتلەندا، ھارت ئۆف میدلۆتیانی بردەوە. شایەنی باسە، پێکھاتەی سەندەرلاند لە پاڵەوانیەتیی جیھانیی ١٨٩٥دا بە تەواوی لە یاریزانی سکۆتلەندی پێکھاتبوو.

بەپێی وتەی فیفا، یەکەم ھەوڵ بۆ دروستکردنی پاڵەوانیەتییەکی جیھانیی تۆپی پێی یانەکان لە ساڵی ١٩٠٩ بوو، ٢١ ساڵ پێش یەکەم جامی جیھانیی فیفا. جامی سێر تۆماس لیپتۆن لە ساڵانی ١٩٠٩ و ١٩١١ لە ئیتاڵیا بەڕێوەچوو و یانەکانی ئینگلیزی، ئیتاڵی، ئەڵمانی و سویسری تێیدا بەشدار بوون. یانەی ھەواسکاری ئینگلیزی، وێست ئۆکلاند، لە ھەردوو جارەکەدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

بیرۆکەی ئەوەی کە فیفا دەبێت پاڵەوانیەتیی نێودەوڵەتیی یانەکان ڕێکبخات، دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتاکانی دەیەی ١٩٥٠. لە ساڵی ١٩٥١، یەکێتیی تۆپی پێی بەڕازیل پاڵەوانیەتیی "کۆپا ڕیۆ"ی دروست کرد، کە لە بەڕازیل بە "جامی پاڵەوانانی جیھان" ناسرابوو، بە ئامانجی ئەوەی ببێتە جامی جیھانیی یانەکان. کاتێک پرسیار لە جوولس ڕیمێی سەرۆکی فیفا کرا سەبارەت بە بەشداریی فیفا، ئەو وتی کە پاڵەوانیەتییەکە لەژێر دەسەڵاتی فیفادا نییە چونکە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی بەڕازیلەوە ڕێکخراوە. پاڵمێراس لە یاریی کۆتاییی کۆپا ڕیۆی ١٩٥١ لە ماراکانا لەبەردەم زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار بینەردا لە یۆڤێنتوسی بردەوە و لەلایەن تەواوی میدیای بەڕازیلەوە وەک یەکەم پاڵەوانی جیھانیی یانەکان ستایش کرا.

لە دەیەی ١٩٥٠دا، پاڵەوانیەتیی "پیکەنیا کۆپا دێل مۆندۆ" (جامی جیھانیی بچووک) لە ڤەنزوێلا لە نێوان ساڵانی ١٩٥٢ و ١٩٥٧ بەڕێوەچوو.

لە ساڵی ١٩٦٠، فیفا مۆڵەتی بە "خولی نێودەوڵەتیی تۆپی پێ" دا، کە بە ئامانجی دروستکردنی جامی جیھانیی یانەکان دامەزرا بوو، بە ڕەزامەندیی ستانلی ڕۆس کە ئەوکات بووبووە سەرۆکی فیفا. ھەر لەو ساڵەدا، جامی ئینتەرکۆنتیننتال دامەزرا.

 جامی ئینتەرکۆنتیننتال و پێشنیارە سەرەتایییەکانی جامی جیھانیی یانەکانی فیفا 

پاڵەوانیەتیی پاریس (بە فەڕەنسی: Tournoi de Paris) پاڵەوانیەتییەک بوو کە لە سەرەتادا بۆ کۆکردنەوەی باشترین یانەکانی ئەورووپا و ئەمریکای باشوور دامەزرا؛ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٥٧ ئەنجامدرا کاتێک ڤاسکۆ دا گاما، پاڵەوانی ڕیۆ دی ژانێرۆ، لە یاریی کۆتاییدا لە پارک دی پرێنس بە ئەنجامی ٤-٣ لە ڕیال مەدریدی پاڵەوانی ئەورووپای بردەوە. یارییەکە وەک یەکەم ڕووبەڕووبوونەوەی "باشترینی ئەورووپا دژی باشترینی ئەمریکای باشوور" ستایش کرا، چونکە یەکەم پاڵەوانیەتیی نێو کیشوەریی ڕیال مەدرید بوو وەک پاڵەوانی ئەورووپا. لە ساڵی ١٩٥٨، ڕیال مەدرید ڕەتی کردەوە بەشداری لە پاڵەوانیەتیی پاریسدا بکات بە بیانووی ئەوەی کە یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٥٧-١٩٥٨ تەنھا پێنج ڕۆژ دوای پاڵەوانیەتییەکە بوو. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٨، ژواو ھاڤەلانژ، سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی بەڕازیل، لە کۆبوونەوەیەکی یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا (یوێفا) وەک میوانێک، بڕیاری دروستکردنی پاڵەوانیەتیی "باشترینەکانی ئەورووپا دژی باشترینەکانی ئەمریکای باشوور"ی ڕاگەیاند بە پشتگیریی یوێفا و کۆنمیبۆڵ: جامی لیبێرتادۆرێس، کە ھاوتای ئەمریکای باشووری خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بوو، و جامی ئینتەرکۆنتیننتال، کە پاڵەوانیەتییەک بوو لەژێر سەرپەرشتیی ھەردوو یەکێتییەکە بۆ دیاریکردنی "باشترین یانەی جیھان".

ڕیال مەدرید یەکەم جامی ئینتەرکۆنتیننتالی ١٩٦٠ی لە ساڵی ١٩٦٠دا بردەوە، و خۆی بە پاڵەوانی جیھان ناوبرد تا فیفا ھاتە ناو بابەتەکەوە و ناڕەزایەتیی دەربڕی؛ فیفا ئاماژەی بەوە کرد کە پاڵەوانیەتییەکە ڕێگەی بە ھیچ پاڵەوانێکی دەرەوەی ئەورووپا و ئەمریکای باشوور نەداوە بەشداری بکات، بۆیە ڕایگەیاند کە یانەکان تەنھا دەتوانن بانگەشەی نازناوی پاڵەوانی نێو کیشوەری بکەن لە پاڵەوانیەتییەکدا کە لە نێوان دوو ڕێکخراوی کیشوەریدا ئەنجام دەدرێت. فیفا ڕایگەیاند کە ئەگەر ڕێکخەران پاڵەوانیەتییەکە وەک یارییەکی دۆستانە یان تایبەت لە نێوان دوو ڕێکخراودا نەبینن، ڕێگری لە بەڕێوەچوونی جامی ئینتەرکۆنتیننتالی ١٩٦١ دەکات.

جامی ئینتەرکۆنتیننتال سەرنجی کیشوەرەکانی تری ڕاکێشا. یەکێتیی تۆپی پێی باکوور و ناوەڕاستی ئەمریکا، کۆنکاکاف، لە ساڵی ١٩٦١ بۆ چەند ھۆکارێک دامەزرا، یەکێکیان ھەوڵدان بوو بۆ بەشداریکردنی یانەکانی لە جامی لیبێرتادۆرێس و، بەم شێوەیە، لە جامی ئینتەرکۆنتیننتالدا. بەڵام، داواکارییەکەیان بۆ بەشداریکردن لە ھەردوو پاڵەوانیەتییەکەدا ڕەت کرایەوە. دواتر، جامی پاڵەوانانی کۆنکاکاف لە ساڵی ١٩٦٢ دەستی پێکرد.

بەھۆی توندوتیژیی یانەکانی ئەرجەنتین و ئوروگوای لە جامی ئینتەرکۆنتیننتالدا، لە کۆتایییەکانی دەیەی ١٩٦٠دا چەندین جار داوا لە فیفا کرا کە سزا بسەپێنێت و پاڵەوانیەتییەکە ڕێکبخات. بەڵام فیفا ھەموو داواکارییەکانی ڕەت کردەوە. یەکەم داواکاری لە ساڵی ١٩٦٧ بوو، دوای یارییەکی پلەی ئۆف کە بە "شەڕی مۆنتیڤیدیۆ" ناوزەد کرا. یەکێتیی تۆپی پێی سکۆتلەندا، لە ڕێگەی سەرۆکەکەی، ویلی ئالانەوە، داوای لە فیفا کرد پاڵەوانیەتییەکە بناسێنێت بۆ ئەوەی ڕێسا فوتبۆڵییەکان جێبەجێ بکرێن؛ فیفا وەڵامی دایەوە کە ناتوانێت چاودێریی پاڵەوانیەتییەک بکات کە خۆی ڕێکی ناخات.

ڕێنێ کورتێ، جێگری سکرتێری گشتیی فیفا، لە ساڵی ١٩٦٧دا وتارێکی نووسی و ڕایگەیاند کە فیفا جامی ئینتەرکۆنتیننتالی وەک "یارییەکی دۆستانەی ئەورووپی-ئەمریکای باشوور" دەبینێت. ئەمە لەلایەن ستانلی ڕۆسی سەرۆکی فیفاوە پشتڕاست کرایەوە. بە دانانی پاڵەوانیەتیی یانەکانی ئاسیا و ئەمریکای باکوور لە ساڵی ١٩٦٧دا، فیفا بیرۆکەی چاودێریکردنی جامی ئینتەرکۆنتیننتالی خستەڕوو ئەگەر ئەو یەکێتییانەش لەخۆ بگرێت. ستانلی ڕۆس وتی کە کۆنکاکاف و یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا لە ساڵی ١٩٦٧دا داوای بەشداریکردنی پاڵەوانەکانیان لە جامی ئینتەرکۆنتیننتالدا کردبوو؛ بەڵام پێشنیارەکە بە وەڵامێکی نەرێنی لەلایەن یوێفا و کۆنمیبۆڵەوە ڕووبەڕوو بووەوە. جامی ئینتەرکۆنتیننتالی ١٩٦٨ و ١٩٦٩ بە ھەمان شێوەی توندوتیژ کۆتاییان ھات، کە مات بەزبی ڕاھێنەری مانچستەر یونایتد پێداگریی کرد کە "دەبێت ئەرجەنتینییەکان لە ھەموو پاڵەوانیەتییەکانی تۆپی پێ قەدەغە بکرێن. فیفا دەبێت بە جددی دەستێوەردان بکات." لە ساڵی ١٩٧٠، لیژنەی جێبەجێکاری فیفا پێشنیاری دروستکردنی جامی جیھانیی یانەکانی فرە کیشوەریی کرد، کە تەنھا سنووردار نەبێت بە ئەورووپا و ئەمریکای باشوور، بەڵکو یەکێتییەکانی تریش لەخۆ بگرێت؛ بەڵام بیرۆکەکە بەھۆی بەرگریی یوێفاوە سەرکەوتوو نەبوو.

لە ساڵی ١٩٧٣، ڕۆژنامەی فەڕەنسیی لێکیپ، کە یارمەتیدەر بوو لە دامەزراندنی جامی ئەورووپا، پێشنیاری کرد سپۆنسەریی جامی جیھانیی یانەکان بکات کە لە نێوان پاڵەوانەکانی ئەورووپا، ئەمریکای باشوور، ئەمریکای باکوور و ئەفریقادا بەڕێوە بچێت، کە تاکە پاڵەوانیەتیی کیشوەریی یانەکان بوون لەو کاتەدا. پاڵەوانیەتییەکە وا دانرابوو کە لە نێوان ئەیلوول و تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ لە پاریس بەڕێوە بچێت. نەرێنیبوونی توندی ئەورووپییەکان ڕێگریی لەم کارە کرد.

بەھۆی کشانەوەی بەردەوامی یانە ئەورووپییەکان لە جامی ئینتەرکۆنتیننتال لە دەیەی ١٩٧٠دا، کۆمپانیای بازاڕکردنی بەریتانی، وێست نالی، لە ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن یوێفا و کۆنمیبۆڵەوە بە کرێ گیرا بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی گونجاو. تۆیۆتا، لە ڕێگەی وێست نالییەوە، پاڵەوانیەتییەکەی گرتە ئەستۆ و ناوی گۆڕی بۆ جامی تۆیۆتا، کە یارییەکی تاکە یاری بوو لە ژاپۆن ئەنجام دەدرا. جامی تۆیۆتا بەھۆی ھاندانی داراییەوە پێشوازیی لێکرا، چونکە یانەکانی ئەورووپا و ئەمریکای باشوور کێشەی داراییان ھەبوو. بۆ پاراستنی خۆیان لە ئەگەری کشانەوەی ئەورووپییەکان، تۆیۆتا، یوێفا، و ھەموو بەشداربووانی جامی ئەورووپا گرێبەستی ساڵانەیان واژۆ دەکرد کە براوەکانی جامی ئەورووپا ناچار دەکرد بەشداری لە جامی ئینتەرکۆنتیننتالدا بکەن، وەک مەرجێک کە یوێفا بۆ بەشداریکردنی یانەکان لە جامی ئەورووپادا داینابوو، ئەگینا ڕووبەڕووی داوای یاسایی نێودەوڵەتی لەلایەن یوێفا و تۆیۆتاوە دەبوونەوە.

 کردنەوە (٢٠٠٠–٢٠٠١) 

چوارچێوەی پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠٠٠ ساڵانێک پێشتر دانرابوو. بە وتەی سێپ بلاتەر، بیرۆکەی پاڵەوانیەتییەکە لە کانوونی یەکەمی ١٩٩٣ لە لاس ڤێگاسی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەلایەن سیلڤیۆ بێرلوسکۆنییەوە، سەرۆکی ئەی سی میلان، پێشکەش بە لیژنەی جێبەجێکار کرا. بەو پێیەی ھەموو یەکێتییە کیشوەرییەکان پاڵەوانیەتییەکی کیشوەریی جێگیریان ھەبوو، فیفا ھەستی کرد کە گونجاوە پاڵەوانیەتییەکی جیھانیی یانەکان ھەبێت. لە سەرەتادا، نۆ کاندید ھەبوون بۆ میوانداریکردنی پاڵەوانیەتییەکە: چین، بەڕازیل، مەکسیک، پاراگوای، عەرەبستانی سعوودی، تاھیتی، تورکیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئوروگوای. لە نۆ کاندیدەکە، تەنھا عەرەبستانی سعوودی، مەکسیک، بەڕازیل و ئوروگوای ئارەزووی خۆیان بۆ فیفا پشتڕاست کردەوە. لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٩٩، فیفا بەڕازیلی بۆ میوانداریکردنی پاڵەوانیەتییەکە ھەڵبژارد.

یەکەم پاڵەوانیەتی بە ھەشت یانەی بەشداربووەوە دەستی پێکرد: یانە بەڕازیلییەکان کۆرنتیانس و ڤاسکۆ دا گاما، یانەی ئینگلیزی مانچستەر یونایتد، یانەی مەکسیکی نیکاکسا، یانەی مەغریبی ڕەجا کازابلانکا، یانەی ئیسپانی ڕیال مەدرید، یانەی سعوودی ئەلنەسر، و یانەی ئوسترالی ساوس مێلبۆرن. یەکەم گۆڵی پاڵەوانیەتییەکە لەلایەن نیکۆلاس ئانێلکای یاریزانی ڕیال مەدریدەوە لە دژی ئەلنەسر تۆمارکرا؛ یارییەکە ٣-١ لە بەرژەوەندیی ڕیال مەدرید کۆتایی ھات. یاریی کۆتایی بە تەواوی بەڕازیلی بوو، ھەروەھا تاکە یاریی کۆتایی بوو کە تێیدا لایەنێک سوودی لە میوانداریکردنی خۆی وەردەگرت. ڤاسکۆ دا گاما نەیتوانی سوود لە پشتگیریی ھاندەرانی ناوخۆی خۆی وەربگرێت و بە لێدانی یەکلاکەرەوە بە ئەنجامی ٤-٣ لە کۆرنتیانس دۆڕا، دوای یەکسانبوونی ٠-٠ لە کاتی ئاسایی و زیادکراودا.

پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠٠١ وا دانرابوو کە لە ئیسپانیا بە بەشداریی ١٢ یانە بەڕێوە بچێت. بەڵام لە ١٨ی ئایار ھەڵوەشایەوە، بەھۆی کۆمەڵێک ھۆکارەوە کە گرنگترینیان داڕمانی کۆمپانیای بازاڕکردنی فیفا، ئینتەرناشناڵ سپۆرت ئەند لێژەر بوو. فیفا بڕیاریدا لەگەڵ یوێفا، کۆنمیبۆڵ و تۆیۆتا جامی ئینتەرکۆنتیننتال و پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکان تێکەڵ بکات بۆ یەک پاڵەوانیەتی.

 پاڵەوانیەتییەکانی دەرکردن (٢٠٠٥–٢٠٢٣) 
وەشانی پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠٠٥ کورتتر بوو و تەنھا شەش پاڵەوانی کیشوەریی لەخۆ گرتبوو، نوێنەرانی کۆنمیبۆڵ و یوێفا ڕاستەوخۆ دەگەیشتنە قۆناغی پێش کۆتایی. یانەی تۆپی پێی ساو پاولۆ نازناوەکەی بردەوە دوای بردنەوەی لە لیڤەرپوول بە گۆڵێکی مینیرۆ، کە بووە یەکەم یاریزان لە یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی یانەکاندا گۆڵ تۆمار بکات.

ئینتەرناسیۆنال لە پاڵەوانیەتیی ٢٠٠٦ نازناوەکەی بۆ بەڕازیل ھێشتەوە دوای بردنەوەی لە بارسێلۆنا لە یاریی کۆتاییدا. لە پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠٠٧، زاڵبوونی بەڕازیل شکێنرا کاتێک ئەی سی میلان بە ئەنجامی ٤-٢ لە بۆکا جونیۆرزی بردەوە. ساڵی دواتر، مانچستەر یونایتد بە بردنەوەی لە یانەی ئیکوادۆری، لیگا دی کیتۆ، بووە پاڵەوانی جیھانی پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠٠٨.

میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان میوانداریی پاڵەوانیەتییەکانی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠ی کرد. بارسێلۆنا نازناوی پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠٠٩ی بردەوە دوای بردنەوەی لە ئێستودیانتێس لە کاتی زیادکراودا بە گۆڵێکی لیۆنێل مێسی و شەش نازناوی مێژوویی (Sextuple) تەواو کرد. پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٠ یەکەم یاریی کۆتاییی بەخۆیەوە بینی کە یانەیەکی دەرەوەی ئەورووپا و ئەمریکای باشوور تێیدا بوو: یانەی کۆنگۆیی تی پی مازێمبێ لە یاریی پێش کۆتاییدا لە ئینتەرناسیۆنالی بردەوە، بەڵام لە یاریی کۆتاییدا بە ئینتەرناسیۆنالێ میلانۆ دۆڕا، کە بەمەش پێنجەم نازناوی خۆی (Quintuple) بەدەستھێنا.

جامی جیھانیی یانەکان بۆ پاڵەوانیەتییەکانی ٢٠١١ و ٢٠١٢ گەڕایەوە ژاپۆن. لە پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١١، بارسێلۆنا بە ئاسانی نازناوەکەی بردەوە. پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٢ کۆتاییی بە زاڵبوونی ئەورووپا ھێنا کاتێک کۆرنتیانس لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١-٠ لە چێڵسیی بردەوە و جامەکەی گەڕاندەوە بۆ بەڕازیل.

پاڵەوانیەتییەکانی پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٣ و پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٤ بۆ مەغریب گواسترانەوە. لە ٢٠١٣دا، یانەی میواندار ڕەجا کازابلانکا گەیشتە یاریی کۆتایی بەڵام بە بایەرن میونشن دۆڕا. لە ٢٠١٤دا ڕیال مەدرید نازناوەکەی بردەوە. لە پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٥، بارسێلۆنا سێیەم نازناوی خۆی بەدەستھێنا. لە پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٦، یانەی ژاپۆنی کاشیما ئانتلێرز گەیشتە یاریی کۆتایی بەڵام بە ڕیال مەدرید دۆڕا، کە بە ھاتریکێکی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ نازناوەکەی مسۆگەر کرد.

لە ٢٠١٧دا، ڕیال مەدرید بووە یەکەم یانە کە توانیی نازناوەکەی بپارێزێت. لە پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٨، یانەی ئەلعەینی ئیماراتی گەیشتە یاریی کۆتایی بەڵام بە ڕیال مەدرید دۆڕا، کە بووە یەکەم یانە سێ ساڵ لەسەریەک نازناوەکە بباتەوە.

قەتەر میوانداریی پاڵەوانیەتییەکانی ٢٠١٩ و ٢٠٢٠ی کرد. لە پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١٩دا، لیڤەرپوول بۆ یەکەم جار نازناوەکەی بردەوە. لە یاریی کۆتاییی پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠٢٠دا، بایەرن میونشن نازناوەکەی بردەوە و شەش نازناوی مێژوویی (Sextuple) خۆی تەواو کرد. پاڵەوانیەتیی پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠٢١ لەلایەن چێڵسییەوە بردرایەوە.

 فراوانکردن 
لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠١٦، جیانی ئینڤانتینۆی سەرۆکی فیفا پێشنیاری کرد کە جامی جیھانیی یانەکان بۆ ٣٢ یانە فراوان بکرێت و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە بۆ مانگی حوزەیران بگوازرێتەوە، بۆ ئەوەی ھاوسەنگتر و سەرنجڕاکێشتر بێت بۆ کەناڵەکانی پەخش و سپۆنسەرەکان. لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠١٧، فیفا گفتوگۆی لەسەر پێشنیارەکان کرد بۆ فراوانکردنی پاڵەوانیەتییەکە بۆ ٢٤ یانە و ئەنجامدانی ھەر چوار ساڵ جارێک تا ساڵی ٢٠٢١، وەک جێگرەوەی جامی کیشوەرەکانی فیفا.

پاڵەوانیەتییە نوێیەکە کە بڕیار بوو بە ٢٤ یانە لە ساڵی ٢٠٢١ دەست پێبکات، بەڵام بەھۆی کێشەکانی خشتەبەندی کە لە ئەنجامی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ەوە دروست بوون، ھەڵوەشایەوە.

لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢، فیفا پاڵەوانیەتییەکی فراوانکراوی ڕاگەیاند کە ٣٢ یانە لەخۆدەگرێت و لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ دەست پێدەکات. یەکێتیی نێودەوڵەتیی یاریزانانی پیشەگەر و فۆڕەمی خولەکانی جیھان ھەردووکیان یەکسەر ڕەخنەیان لە پێشنیارەکە گرت. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣، فیفا پشتڕاستی کردەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا میوانداریی پاڵەوانیەتیی ٢٠٢٥ دەکات وەک پێشەکییەک بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦. ٣٢ یانەکە دابەش دەکرێنە سەر ٨ کۆمەڵەی ٤ یانەیی، کە دوو یانەی یەکەمی ھەر کۆمەڵەیەک سەردەکەون بۆ قۆناغی دەرکردن. ھەروەھا ئەنجومەنی فیفا بە کۆی دەنگ بیرۆکەی پاڵەوانیەتییەکی ساڵانەی یانەکانی لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە پەسەند کرد، کە ناوی جامی کیشوەرەکانی فیفایە.

شێوازی پاڵەوانیەتییەکە بووەتە ھۆی مشتومڕ، زۆرێک لە یانەکان و یەکێتییە نیشتمانییەکان دژایەتیی خشتەبەندییەکەیان کرد و فیفایان بەوە تۆمەتبار کرد کە پارەی لە پێش تەندروستیی یاریزانانەوە داناوە، و ئاماژەی بەوەش کرد کە زیادکردنی جامی کیشوەرەکانی فیفای نوێ دەبێتە ھۆی زۆربوونی پاڵەوانیەتییەکان و تەندروستیی یاریزانان دەخاتە مەترسییەوە.

 ئەنجامەکان 
 یارییە کۆتایییەکان 
 وەشان ساڵ میواندار یاریی پلەی یەکەم یاریی پلەی سێیەم ژ.یانەکان براوەکان ئەنجام پلەی دووەم پلەی سێیەم ئەنجام پلەی چوارەم ١ ٢٠٠٠   کۆرنتیانس ٠-٠ (ک.ز)  ڤاسکۆ دا گاما  نیکاکسا ١–١ (ک.ز)  ڕیال مەدرید ٨ — ٢٠٠١  پاڵەوانیەتییەکە بەھۆی کێشەی داراییەوە ھەڵوەشایەوە ١٢ ٢ ٢٠٠٥   ساو پاولۆ ١–٠  لیڤەرپوول  ساپریسا ٣–٢  ئەلئیتیحاد ٦ ٣ ٢٠٠٦   ئینتەرناسیۆنال ١–٠  بارسێلۆنا  ئەھلی ٢–١  یانەی ئەمریکی ٦ ٤ ٢٠٠٧   میلان ٤–٢  بۆکا جونیۆرز  یانەی ئوراوا ڕێد دایمۆندز ٢-٢  یانەی وەرزشیی ئەستێرەی ساحیلی ٧ ٥ ٢٠٠٨   مانچستەر یونایتد ١–٠  لیگا دی کیتۆ  یانەی گامبا ئۆساکا ١–٠  یانەی پاچوکا ٧ ٦ ٢٠٠٩   بارسێلۆنا ٢–١ (ک.ز)  یانەی ئێستودیانتێس  یانەی پۆھانگ ستیلرز ١–١  یانەی ئەتلانتی ٧ ٧ ٢٠١٠   ئینتەر میلان ٣–٠  تی پی مازێمبێ  ئینتەرناسیۆنال ٤–٢  یانەی سیۆنگنام ٧ ٨ ٢٠١١   بارسێلۆنا ٤–٠  یانەی سانتۆس  یانەی ئەلسەدی قەتەری ٠–٠  کاشیوا ڕیسۆڵ ٧ ٩ ٢٠١٢   کۆرنتیانس ١–٠  چێڵسی  یانەی مۆنتێری ٢–٠  ئەھلی ٧ ١٠ ٢٠١٣   بایەرن میونشن ٢–٠  ڕەجا کازابلانکا  یانەی ئەتلەتیکۆ مینێرۆ ٣–٢  گوانژۆ ٧ ١١ ٢٠١٤   ڕیال مەدرید ٢–٠  سان لۆرێنزۆ  یانەی ئۆکلاند سیتی ١–١  یانەی کروز ئازول ٧ ١٢ ٢٠١٥   بارسێلۆنا ٣–٠  ڕیڤەر پلەیت  یانەی سانفرێس ھیرۆشیما ٢–١  گوانژۆ ٧ ١٣ ٢٠١٦   ڕیال مەدرید ٤–٢ (ک.ز)  کاشیما ئانتلێرز  ئەتلەتیکۆ ناسیۆناڵ ٢-٢ یانەی ئەمریکی ٧ ١٤ ٢٠١٧   ڕیال مەدرید ١–٠  یانەی گرێمیۆ  یانەی پاچوکا ٤–١  یانەی جەزیرە ٧ ١٥ ٢٠١٨   ڕیال مەدرید ٤–١  ئەلعەین  ڕیڤەر پلەیت ٤–٠  کاشیما ئانتلێرز ٧ ١٦ ٢٠١٩   لیڤەرپوول ١–٠ (ک.ز)  یانەی فلامینگۆ  یانەی مۆنتێری ٢-٢  ھیلال ٧ ١٧ ٢٠٢٠   بایەرن میونشن ١–٠  تیگرێس  ئەھلی ٠-٠ یانەی تۆپی پێی پاڵمێراس ٦ ١٨ ٢٠٢١   چێڵسی ٢–١ (ک.ز)  یانەی تۆپی پێی پاڵمێراس  ئەھلی ٤–٠  ھیلال ٧ ١٩ ٢٠٢٢   ڕیال مەدرید ٥–٣  ھیلال  یانەی فلامینگۆ ٤–٢  ئەھلی ٧ ٢٠ ٢٠٢٣   مانچستەر سیتی ٤–٠  فڵوومێنێنسێ  ئەھلی ٤–٢  یانەی ئوراوا ڕێد دایمۆندز ٧ ٢١ ٢٠٢٥  | | | | | ٣٢

 ئەنجام بەپێی یانە 
+ئەنجامی یانەکان لە جامی جیھانیی یانەکان یانە نازناوەکان پلەی دووەم ساڵانی بردنەوە ساڵانی پلەی دووەم ڕیال مەدرید٥ ٠  ٢٠١٤، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨، ٢٠٢٢  — بارسێلۆنا٣ ١  ٢٠٠٩، ٢٠١١، ٢٠١٥  ٢٠٠٦ کۆرنتیانس٢ ٠  ٢٠٠٠، ٢٠١٢  — بایەرن میونشن٢ ٠  ٢٠١٣، ٢٠٢٠  — لیڤەرپوول١ ١  ٢٠١٩  ٢٠٠٥ چێڵسی١ ١  ٢٠٢١  ٢٠١٢ ساو پاولۆ١ ٠  ٢٠٠٥  — ئینتەرناسیۆنال١ ٠  ٢٠٠٦  — میلان١ ٠  ٢٠٠٧  — مانچستەر یونایتد١ ٠  ٢٠٠٨  — ئینتەر میلان١ ٠  ٢٠١٠  — مانچستەر سیتی١ ٠  ٢٠٢٣  — ڤاسکۆ دا گاما٠ ١  —  ٢٠٠٠ بۆکا جونیۆرز٠ ١  —  ٢٠٠٧ لیگا دی کیتۆ٠ ١  —  ٢٠٠٨ یانەی ئێستودیانتێس٠ ١  —  ٢٠٠٩ تی پی مازێمبێ٠ ١  —  ٢٠١٠ یانەی سانتۆس٠ ١  —  ٢٠١١ ڕەجا کازابلانکا٠ ١  —  ٢٠١٣ سان لۆرێنزۆ٠ ١  —  ٢٠١٤ ڕیڤەر پلەیت٠ ١  —  ٢٠١٥ کاشیما ئانتلێرز٠ ١  —  ٢٠١٦ یانەی گرێمیۆ٠ ١  —  ٢٠١٧ ئەلعەین٠ ١  —  ٢٠١٨ یانەی فلامینگۆ٠ ١  —  ٢٠١٩ تیگرێس٠ ١  —  ٢٠٢٠ یانەی تۆپی پێی پاڵمێراس٠ ١  —  ٢٠٢١ ھیلال٠ ١  —  ٢٠٢٢ فڵوومێنێنسێ٠ ١  —  ٢٠٢٣

 ئەنجام بەپێی وڵات 
+ئەنجام بەپێی وڵات وڵات نازناوەکان پلەی دووەم ساڵانی بردنەوە ساڵانی پلەی دووەم  ئیسپانیا ٨  ١  ٢٠٠٩، ٢٠١١، ٢٠١٤، ٢٠١٥، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨، ٢٠٢٢  ٢٠٠٦  بەڕازیل ٤  ٦  ٢٠٠٠، ٢٠٠٥، ٢٠٠٦، ٢٠١٢  ٢٠٠٠، ٢٠١١، ٢٠١٧، ٢٠١٩، ٢٠٢١، ٢٠٢٣  ئینگلتەرا ٤  ٢  ٢٠٠٨، ٢٠١٩، ٢٠٢١، ٢٠٢٣  ٢٠٠٥، ٢٠١٢  ئیتاڵیا ٢  ٠  ٢٠٠٧، ٢٠١٠  —  ئەڵمانیا ٢  ٠  ٢٠١٣، ٢٠٢٠  —  ئەرژەنتین ٠  ٤  —  ٢٠٠٧، ٢٠٠٩، ٢٠١٤، ٢٠١٥  ئیکوادۆر ٠  ١  —  ٢٠٠٨  کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ ٠  ١  —  ٢٠١٠  مەغریب ٠  ١  —  ٢٠١٣  ژاپۆن ٠  ١  —  ٢٠١٦  میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان ٠  ١  —  ٢٠١٨  مەکسیک ٠  ١  —  ٢٠٢٠  عەرەبستانی سعوودی ٠  ١  —  ٢٠٢٢

 ئەنجام بەپێی کیشوەر 
باشترین نوێنەرانی یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا (کاف) بریتین لە تی پی مازێمبێی کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ و ڕەجا کازابلانکای مەغریبی، کە لە پاڵەوانیەتییەکانی ٢٠١٠ و ٢٠١٣ پلەی دووەمیان بەدەستھێنا. باشترین نوێنەرانی یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا (ئەی ئێف سی) بریتین لە کاشیما ئانتلێرزی ژاپۆنی، ئەلعەینی ئیماراتی و ئەلھیلالی سعوودی، کە لە پاڵەوانیەتییەکانی ٢٠١٦، ٢٠١٨ و ٢٠٢٢دا پلەی دووەمیان بەدەستھێنا. باشترین ئەنجامی کیشوەری باکووری ئەمریکا (کۆنکاکاف) یانەی مەکسیکی تیگرێس بوو، کە لە ٢٠٢٠ پلەی دووەمی بەدەستھێنا. ئەم شەش یانەیە تاکە یانەن لە دەرەوەی ئەورووپا و ئەمریکای باشوور کە گەیشتوونەتە یاریی کۆتایی.

یانەی ئۆکلاند سیتیی نیوزیلاندی لە ٢٠١٤ پلەی سێیەمی بەدەستھێنا، کە تا ئێستا تاکە جارە یانەیەکی یەکێتیی تۆپی پێی ئۆقیانووسیا (ئۆ ئێف سی) گەیشتبێتە قۆناغی پێش کۆتایی.

 یەکێتی  براوەکان  پلەی دووەم  پلەی سێیەم یوێفا  ١٦  ٣  — کۆنمیبۆڵ  ٤  ١١  ٥ ئەی ئێف سی  —  ٣  ٥ کاف  —  ٢  ٤ کۆنکاکاف  —  ١  ٥ ئۆ ئێف سی  —  —  ١ کۆی گشتی  ٢٠  ٢٠  ٢٠

 شێواز و یاساکان 
+دابەشبوونی یانەکان لە  جامی جیھانیی یانەکانی فیفا (٢٠٠٧-٢٠٢٣)قۆناغی پلەی ئۆفقۆناغی چارەکی کۆتاییقۆناغی پێش کۆتایییاریی کۆتایی
تا ساڵی ٢٠٢٣، زۆربەی یانەکان بە بردنەوەی پاڵەوانیەتییە کیشوەرییەکانیان سەردەکەوتن بۆ جامی جیھانیی یانەکان. وەشانی یەکەمی پاڵەوانیەتییەکە بە شێوازی دوو کۆمەڵەی چوار یانەیی بوو. دوای دەستپێکردنەوەی لە ساڵی ٢٠٠٥، شێوازەکە گۆڕدرا بۆ سیستەمی دەرکردنی تاک یاری.

پاڵەوانیەتییەکە سێ قۆناغی ھەبوو: چارەکی کۆتایی، پێش کۆتایی، و یاریی کۆتایی. دواتر، یاریی پلەی پێنجم و جێگایەک بۆ پاڵەوانی وڵاتی میواندار زیادکرا. ئێستا چوار قۆناغ ھەیە: قۆناغی پلەی ئۆف، چارەکی کۆتایی، پێش کۆتایی، و یاریی کۆتایی. لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە یاریی دیاریکردنی پلەی پێنجم لابرا.

 جامەکە 
جامی یەکەم پاڵەوانیەتی ناوی "جامی پاڵەوانیەتیی جیھانیی یانەکانی فیفا" بوو. لەلایەن کۆمپانیای دیزاینی ئیتاڵی، Sawaya & Moroni دروست کرابوو.

جامی دووەم، کە ناوی "جامی جیھانیی یانەکانی فیفا" بوو، لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن دیزاینەری ئینگلیزی، جەین پاوڵ، لە بێرمینگھام دیزاین کرا. جامەکە ٥٠ سم بەرزە و کێشی ٥.٢ کیلۆگرامە.

لەگەڵ فراوانکردنی پاڵەوانیەتییەکە بۆ ٣٢ یانە، جامێکی نوێ بە ھاوکاری لەگەڵ کۆمپانیای بەناوبانگی تیفانی و کۆ دروست کرا و لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ نمایش کرا. جامەکە ڕووکەشێکی داپۆشراو بە زێڕی ٢٤ عەیاری ھەیە.

 خەڵاتەکان 

تۆپی زێڕین: بۆ باشترین یاریزان، کە لەلایەن میدیاکارانەوە ھەڵدەبژێردرێت. ھەروەھا تۆپی زیوین و بڕۆنزیش بە یاریزانانی دووەم و سێیەم دەدرێت.

یاریزانی یاری: بۆ باشترین یاریزانی ھەر یارییەک.

خەڵاتی یاریی خاوێنی فیفا: بۆ ئەو یانەیەی کە باشترین تۆماری یاریی خاوێنی ھەیە.
براوەکانی پاڵەوانیەتییەکە مافی لەبەرکردنی "نیشانەی پاڵەوانانی فیفا"یان ھەیە.

 خەڵاتی دارایی 
+خەڵاتی دارایی لە ٢٠٢٥ (دۆلاری ئەمریکی) براوەکان +٤٠ ملیۆن دۆلار پلەی دووەم +٣٠ ملیۆن دۆلار قۆناغی پێش کۆتایی +٢١ ملیۆن دۆلار قۆناغی چارەکی کۆتایی +١٣.١٢٥ ملیۆن دۆلار قۆناغی ١٦ +٧.٥ ملیۆن دۆلار قۆناغی کۆمەڵەکان ٢ ملیۆن دۆلار بۆ ھەر بردنەوەیەک١ ملیۆن دۆلار بۆ ھەر یەکسانبوونێک
یەکەم پاڵەوانیەتی لە ساڵی ٢٠٠٠، بڕی ٢٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی وەک خەڵات دابەش کرد. لەگەڵ دەستپێکردنەوەی پاڵەوانیەتییەکە لە ٢٠٠٥، کۆی خەڵاتەکان بۆ ١٦ ملیۆن دۆلار کەم کرایەوە. بۆ وەشانی نوێی ٢٠٢٥، کۆی خەڵاتەکان بە ١ ملیار دۆلار دیاری کراوە، و براوەکان دەتوانن تا ١٢٥ ملیۆن دۆلار بەدەستبھێنن.

 سپۆنسەرەکان 
وەک جامی جیھانیی فیفا، جامی جیھانیی یانەکانیش لەلایەن گرووپێک لە کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانەوە سپۆنسەر دەکرێت. کۆمپانیای تۆیۆتا تا کۆتاییی ساڵی ٢٠١٤ سپۆنسەری سەرەکی بوو. لە ساڵی ٢٠١٥ەوە، گرووپی عەلی بابا گرێبەستێکی ھەشت ساڵەی واژۆ کرد بۆ بوون بە سپۆنسەری سەرەکیی پاڵەوانیەتییەکە.

 تۆمار و ئامارەکان 
تۆنی کرووس شەش جار جامی جیھانیی یانەکانی بردووەتەوە، کە زۆرترینە بۆ ھەر یاریزانێک. کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ گۆڵکاری گشتیی مێژووی جامی جیھانیی یانەکانە، بە حەوت گۆڵ. حوسێن ئەلشەحات زۆرترین بەشداریی لە پاڵەوانیەتییەکەدا کردووە، بە ١٥ یاری.

ڕیال مەدرید بە تۆماری پێنج جار زۆرترین نازناوی جامی جیھانیی یانەکانی بردووەتەوە. ھەروەھا زۆرترین بردنەوە (١٢) و زۆرترین گۆڵی تۆمارکراویان ھەیە لە پاڵەوانیەتییەکەدا (٤٠). یانەی ئۆکلاند سیتی زۆرترین بەشداریی لە پاڵەوانیەتییەکەدا کردووە (١١ جار)، لە کاتێکدا یانەی ئەھلی زۆرترین یاریی ئەنجامداوە (٢٥ یاری).

 سەرچاوەکان 

پۆل:جامی جیھانی یانەکان