نایاد (مانگ)

نایاد (ھەروەھا بە نەپتون III ناسراوە و پێشتر بە S/1989 N 6 ناوزەد کراوە) ناوی لە نایادەکانی ئەفسانەی یۆنانییەوە ناونراوە ناوەوەترین مانگی دەستکردی نێپتوون و نزیکترینە لە ناوەندی ھەر زەبەلاحێکی گازی کە مانگەکانی ھەیە بە دووری ٤٨٬٢٢٤ کم لە ناوەندی ھەسارەکەوە دوورە. ماوەی خولگەیییەکەی کەمترە لە ڕۆژێکی نەپتونی، لە ئەنجامدا دەبێتە ھۆی بڕینی مەل و با کە دەبێتە ھۆی تێکچوونی خولگەکەی.

 مێژوو 
وێنۆک|right|دیمەنێکی ھاوشێوەی نایاد
نایاد کاتێک پێش ناوەڕاستی مانگی ئەیلوولی ١٩٨٩ لە وێنەکاندا دۆزرایەوە کە لەلایەن پشکنەری ڤۆیەجەر ٢ەوە گیراوە. دوا مانگ کە لە کاتی فڕیندا دۆزرایەوە، بە S/1989 N 6 ناوزەد کرا دۆزینەوەکە لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٨٩، لە فەرمانی ژمارە ٤٨٦٧ی IAU ڕاگەیەندرا، و باس لە «٢٥ چوارچێوە کراوە کە لە ماوەی ١١ ڕۆژدا گیراوە»، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ڕێکەوتی دۆزینەوەکە لەکاتێکدا پێش ١٨ی ئەیلوول بووە. ناوەکە لە ١٦ی ئەیلوولی ١٩٩١ دانراوە

 تایبەتمەندییە جەستەیییەکان 
وێنۆک|right|وێناکردنی جووڵەی خولگەی نایاد (سوور) لە دیمەنێکدا کە لەگەڵ تالاسادا ھاوکات دەسوڕێتەوە (خاڵێکی زەردی ناوەڕاست)
نایاد شێوەی ناڕێکی ھەیە. پێدەچێت کەڵەکەیەکی داروپەردوو بێت کە لە پارچە مانگە دەستکردە ڕەسەنەکانی نەپتون دووبارە کۆکراوەتەوە، کە بەھۆی تێکچوونەکانی تریتۆنەوە شکێندرابوون ھەر زوو دوای گرتنی ئەو مانگە بۆ خولگەیەکی سەرەتایی زۆر سەرنجڕاکێش.

 خولگە 
نایاد لە دەنگدانەوەیەکی خولگەیی ٧٣:٦٩دایە لەگەڵ مانگی دەرەوەی داھاتوو، تالاسا لە «سەمای دوورکەوتنەوە». لەکاتێکدا بە دەوری نەپتوندا دەسوڕێتەوە، نایاد کە زیاتر مەیلە، یەک لە دوای یەک دوو جار لە سەرەوە و پاشان دوو جار لە خوارەوە بە تالاسادا تێدەپەڕێت، لە خولێکدا کە ھەر ~٢١٫٥ ڕۆژ جارێکی زەوی دووبارە دەبێتەوە. ئەو دوو مانگە نزیکەی ٣٥٤٠ کم لەیەکتر دوورن کاتێک بە یەکتردا تێدەپەڕن. ھەرچەندە تیژڕەوی خولگەیییەکانیان تەنھا ١٨٥٠ کم جیاوازە، بەڵام نایاد لە نزیکترین نزیکبوونەوەدا ~٢٨٠٠ کم لە سەرەوە یان خوارەوەی تەختەی خولگەیی تالاسا دەسوڕێتەوە. بەم شێوەیە ئەم دەنگدانەوە، وەک زۆرێک لەم جۆرە پەیوەندییە خولگەیییانە، خزمەت بە جێگیرکردنی خولگەکان دەکات بە زۆرترین جیابوونەوە لە کاتی پەیوەندیدا. بەڵام ڕۆڵی مەیلی خولگەیی لە پاراستنی ئەم دوورکەوتنەوەیە لە حاڵەتێکدا کە نائاسایییەکان کەمترین بن نائاسایییە

 گەڕان 
لە دوای فڕینی فڕۆکەی ڤۆیەجەر ٢ەوە، سیستەمی نەپتون بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ڕوانگە زەمینییەکان و تەلەسکۆپی بۆشایی ئاسمانی ھابلەوە لێکۆڵینەوەی بەرفراوان کراوە. لە ساڵی ٢٠٠٢–٢٠٠٣ تەلەسکۆپی کێک بە بەکارھێنانی بینایی گونجاوی چاودێری سیستەمەکەی کرد و بە ئاسانی گەورەترین چوار مانگی دەستکردی ناوەوەی دەستنیشان کرد. تالاسا بە ھەندێک پرۆسێسی وێنە دۆزرایەوە، بەڵام نایاد شوێنی نەدۆزرایەوە ھابل توانای دیاریکردنی ھەموو مانگە دەستکردە ناسراوەکان و مانگە دەستکردە نوێیە ئەگەرییەکانی ھەیە تەنانەت کاڵتر لەوانەی کە لەلایەن ڤۆیەجەر ٢ەوە دۆزراونەتەوە. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ دامەزراوەی SETI ڕای گەیاند کە نایاد لە وێنە ئەرشیفکراوەکانی ھابل لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە جێگیر بووە. گومانی ئەوەی کە لەدەستدانی شوێنەکە بەھۆی ھەڵەی بەرچاوەوە بووە لە ئیفیمێرەکانی نایاد ڕاست بوو چونکە لە کۆتاییدا نایاد لە ٨٠ پلە لە شوێنی چاوەڕوانکراوەکەیەوە جێگیر بوو.

 سەرچاوەکان 

نایاد