گشتپرسی ئەندامێتیی شانشینی یەکگرتوو لە یەکێتیی ئەورووپا (٢٠١٦)

گشتپرسی بۆ ئەندامێتی لە یەکێتی ئەورووپا، کە بە گشتی بە گشتپرسیی برێکسیت ناسراوە، لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە شانشینی یەکگرتوو و گیبرالتار بەڕێوەچوو بۆ پرسیارکردن لە دەنگدەران کە ئایا وڵاتەکە دەبێت ئەندام بێت لە یەکێتی ئەورووپا یان جێی بھێڵێت. ڕێکخرا و ئاسانکاری کرا لەڕێی یاسای ڕیفراندۆمەکانی یەکێتی ئەورووپا ساڵی ٢٠١٥ و یاسای حیزبە سیاسییەکان، ھەڵبژاردنەکان و ڕیفراندۆمی ٢٠٠٠. ڕیفراندۆمەکە دەرئەنجامی ئەوە بوو کە ٥١.٩٪ی دەنگەکان پەسەند بوون بۆ دەرچوون لە یەکێتی ئەورووپا. ھەرچەندە ڕیفراندۆمەکە بە شێوەیەکی یاسایی گرێبەست نەبوو، بەڵام حکومەتی ئەو کاتە بەڵێنی دا ئەنجامەکە جێبەجێ بکات.

ئەندامێتی لە یەکێتی ئەورووپا بۆ ماوەیەکی زۆر بابەتێکی مشتومڕ بووە لە شانشینی یەکگرتوو. وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٧٣ چووە ناو کۆمەڵگای ئەوروپی (EC) ، بەتایبەتی کۆمەڵگای ئابووری ئەوروپی (EEC) یان بازاڕی ھاوبەش، پێشووی یەکێتی ئەورووپا، لەگەڵ کۆمەڵگای خەڵوز و پۆڵای ئەوروپی (CEC) ، و کۆمەڵگای وزەی ئەتۆمی ئەوروپی (EAEC یان ئەتۆمی). لە ساڵی ١٩٧٥ ڕیفراندۆمێک ئەنجامدرا لەسەر بەردەوامی ئەندامێتی لە کۆمەڵگەکان، کە ٦٧.٢٪ی دەنگەکان دەنگیان دا بە بەریتانیا کە ئەندام ببێتە ئەندام.

لە ئایاری ٢٠١٥، دوای بەڵێنێکی پارتی پارێزگاران، بناغەی یاسایی بۆ ڕیفراندۆمەکەی یەکێتی ئەورووپا لەڕێی یاسای ڕیفراندۆمی یەکێتی ئەورووپا ٢٠١٥ دامەزرا. بەریتانیا بەھێزتر لە ئەورووپا بوو بە شیعاری گرووپی فەرمی کە ھەڵمەتی دەکرد بۆ ئەوەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەورووپا بمێنێتەوە، و لەلایەن سەرۆک وەزیران دەیڤد کامیرۆن و سکرتێری گشتی جۆرج ئۆسبۆرن پشتگیری کرا. گروپی دەنگ بدە بە دەرچوون یان Vote Leave گرووپی فەرمی بوو کە ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی بەریتانیا دەکرد بۆ جێھێشتنی یەکێتی ئەورووپا، و لە لایەن پەرلەمانتارانی پارێزگار بۆریس جۆنسن و مایکڵ گۆڤ لەگەڵ پەرلەمانتاری کرێکاری گیزێلا ستیوارتەوە بەڕێوەدەچوو. گروپە ھەڵمەتییەکانی تر، پارتە سیاسییەکان، کۆمپانیاکان، یەکێتی کرێکاران، ڕۆژنامەکان و کەسایەتییە دیارەکانیش بەشدار بوون، لەگەڵ ھەردوو لایەن کە پشتیوانەکانیان لە سەرانسەری شەبەنگی سیاسییەوە ھەبوو. پارتە لایەنگرەکانی مانەوە بریتی بوون لە کرێکاران (لەیبەر)، لیبراڵ دیموکراتەکان، پارتی نیشتیمانی سکۆتلەندا (SNP) ، پلاید کیمۆری و پارتی سەوز؛ لەکاتێکدا پارتی سەربەخۆیی بەریتانیا (UKIP) ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی پەسەند کرد بۆ جێھێشتنی یەکێتی ئەورووپا، و پارتی پارێزگاران بێلایەن بوون. سەرەڕای ھەڵوێستی فەرمیی پارتی پارێزگاران و پارتی کرێکاران، ھەردوو لایەنەکە رێگەیان بە پەرلەمانتارەکانیان دا کە بە ئاشکرا ھەڵمەتی ھەڵبژاردن بۆ ھەر لایەک لە بابەتەکە بکەن.

دەستبەجێ دوای ئەنجامەکە، بازاڕەکانی دارایی کاردانەوەی نەرێنیان ھەبوو لە سەرتاسەری جیھاندا، و  دەیڤد کامیرۆن ڕایگەیاند کە دەستبەرداری پۆستی سەرۆک وەزیران و سەرکردەی پارتی پارێزگارانە دەبێت، دوای ئەوەی ھەڵمەتی ھەڵمەتی سەرکەوتووانەی ئەنجامدا بۆ مانەوە لە یەکێتی ئەورووپا. ئەمە یەکەم جار بوو کە ئەنجامی ڕیفراندۆمێکی نیشتیمانی دژی بژاردەی پەسەندکراوی حکومەتی بەریتانیا بوو. کامیرۆن لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٦ لەلایەن تێرێسا مەیەوە سەرکەوت. ڕێبەری پارتی کرێکاران جێریمی کۆربین ڕووبەڕووی ئاستەنگی سەرکردایەتی بووەوە لە ئەنجامی ڕیفراندۆمەکەی یەکێتی ئەورووپا. لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٧، بەریتانیا بە فەرمی ڕاگەیاندنی مەبەستی کشانەوە لە یەکێتی ئەورووپا بڵاوکردەوە.

 وەڵامدانەوە بۆ ھەڵمەتی ڕیفراندۆم 

 سیاسەتی پارتەکان 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/UK_MPs_EU_referendum_voting_intention_2016.svg/300px-UK_MPs_EU_referendum_voting_intention_2016.svg.png|چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|لە پێش ڕیفراندۆمەکە، لە ٦٥٠ پەرلەمانتار کە بۆ پەرلەمانی بەریتانیا ھەڵبژێردران لە ٢٠١٥-١٧، کۆی گشتی ٤٧٩ پەرلەمانتاری بە ئاشکرا ڕایگەیاند کە دەیانەوێت دەنگ بدەن بۆ مانەوە لە یەکێتی ئەورووپا بە بەراورد لەگەڵ تەنھا ١٥٨ پەرلەمانتاران کە دەیانەوێت دەنگیان بدەن بۆ دەرچوون لە یەکێتی ئەورووپا. 
خشتەکان لیستی ئەو حیزبانە سیاسییانەن کە نوێنەرایەتییان ھەیە لە ئەنجومەنی نوێنەران یان ئەنجومەنی لۆردان، پەرلەمانی ئەورووپا، پەرلەمانتاری سکۆتلەندا، پەرلەملەمانی ئیرلەندای باکوور، پەرلەمانی وەیڵز، یان پەرلەمانی جەبەل تاریق لە کاتی ڕیفراندۆمەکەدا.

 بەریتانیا 
شوێنحیزبە سیاسییەکانڕەوشبمێننەوەپارتی سەوز لە ئینگلتەرا و وێڵسپارتی کرێکاریلیبراڵ دیموکراتەکانپارتەکەی وێڵسسەوزەکانی سکۆتلەنداپارتی نیشتیمانی سکۆتلەندا (SNP)جێھێشتنپارتی سەربەخۆیی بەریتانیا (UKIP)بێلایەنپارتی پارێزگاران

 ئیرلەندای باکوور 
شوێنحیزبە سیاسییەکانڕەوشبمێننەوەپارتی ھاوپەیمانی ئیرلەندای باکوورپارتی سەوز لە ئیرلەندای باکوورسین فینپارتی سۆسیال دیموکراتی و کرێکاری (SDLP)پارتی یەکێتی ئۆڵستەر (UUP)جێھێشتنپارتی یەکێتی دیموکراتی (DUP)خەڵك پێش قازانج (PBP)دەنگی یەکێتی نەریتی (TUV)

 گیبرالتار 
شوێنحیزبە سیاسییەکانڕەوشبمێننەوەسۆسیال دیموکراتەکانی گیتەلڕاڵپارتی کرێکاری سۆسیالیستی گیتەلڕاڵپارتی لیبراڵی گیتەلڕاڵ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/United_Kingdom_EU_referendum_2016_area_results_2-tone.svg/250px-United_Kingdom_EU_referendum_2016_area_results_2-tone.svg.png|وێنۆک|370x370پیکسڵ|لە ٣٨٢ ناوچەی دەنگدان لە شانشینی یەکگرتوو و گیتەلڕاڵ، کۆی گشتی ٢٧٠ دەنگی زۆرینەی گەڕاندەوە بۆ "بەردەوام" لەکاتێکدا ١٢٩ دەنگی زۆرینەییان گەڕاندەوە بە " مانەوە" لە ڕیفراندۆمەکەدا کە ھەموو ٣٢ ناوچەی سکۆتلەندا دەگرێتەوە.
   دەرچوون
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/United_Kingdom_European_Communities_membership_referendum%2C_1975_compared_to_United_Kingdom_European_Union_membership_referendum%2C_2016.svg/300px-United_Kingdom_European_Communities_membership_referendum%2C_1975_compared_to_United_Kingdom_European_Union_membership_referendum%2C_2016.svg.png|چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|بەراوردکردنی ئەنجامەکان لە ڕیفراندۆمەکانی ١٩٧٥ و ٢٠١٦

 سەرچاوەکان 

پۆل:ڕێفراندۆمەکان