مارتیرۆس سەریان

مارتیرۆس سەریان (,  ٢٨ی شوبات (ساڵنامەی جوولیانی ١٦ی شوبات) ١٨٨٠ – ٥ی ئایاری ١٩٧٢) نیگارکێشێکی ئەرمەنی سۆڤیەت بوو، دامەزرێنەری قوتابخانەیەکی نیشتمانی مۆدێرن بوو بۆ نیگارکێشان.

 ژیاننامە 
وێنۆک|ڕاست|خانوویەک لە ڕۆستۆڤ ئۆن دۆن کە سەریان لە ساڵی ١٩١٩ تا ١٩٢١ تێیدا ژیاوە.

لە بنەماڵەیەکی ئەرمەنی لە شاری ناخیچێڤان ئۆن دۆن (ئێستا بەشێکە لە شاری ڕۆستۆڤ ئۆن دۆن لە ڕووسیا) لەدایکبووە. لە ساڵی ١٨٩٥ لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا قوتابخانەی ناخیچێڤانی تەواو کردووە و لە ساڵی ١٨٩٧ تا ١٩٠٤ لە قوتابخانەی ھونەری مۆسکۆ خوێندوویەتی لەنێویاندا لە وۆرک شۆپەکانی ڤالێنتین سێرۆڤ و کۆنستانتین کۆرۆڤین. کاریگەرییەکی زۆری لەسەر کارەکانی پۆل گۆگین و ھێنری ماتیس بووە. بەرھەمەکانی لە نمایشی جۆراوجۆردا نمایش کرد. بەرھەمەکانی لە پێشانگای گوڵی شین لە مۆسکۆ نمایشکرابوو سەرەتا لە ساڵی ١٩٠١ سەردانی ئەرمینیای کرد، پاشان بەشێک بوو لە ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی سەردانی لۆری، شیراک، ئێچمیادزین، ھەغپات، سنەھین، یەریڤان و سێڤانی کرد. یەکەم دیمەنەکانی خۆی ئامادە کردووە کە ئەرمینیا وێنا دەکات: ماکراڤانک، ١٩٠٢؛ ئاراگاتس، ١٩٠٢؛ بوفالۆ. سێڤان، ١٩٠٣؛ ئێوارە لە باخچە، ١٩٠٣؛ لە گوندی ئەرمەنی، ساڵی ١٩٠٣ و ھتد، کە لە چاپەمەنی مۆسکۆدا زۆر ستایشیان لێکرا.

لە ساڵی ١٩١٠ تا ١٩١٣ گەشتێکی بەرفراوانی لە تورکیا و میسر و ئێران کردووە. ساڵی ١٩١٥ چووە ئێچمیادزین بۆ یارمەتیدانی ئەو پەنابەرانەی کە لە جینۆسایدی ئەرمەنییەکان لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ھەڵاتبوون. لە ساڵی ١٩١٦ گەشت دەکات بۆ شاری تبلیس لەوێ لەگەڵ لوسیک ئاگایان ھاوسەرگیری کردووە. ھەر لەوێ بوو کە یارمەتی ڕێکخستنی کۆمەڵەی ھونەرمەندانی ئەرمەنی دا.

وێنۆک|سەریان لەسەر دراوێکی درامی ساڵی ١٩٩٩ ٢٠٠٠٠
دوای دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵاتی بەلشەفییەکان لە ساڵی ١٩١٧ لەگەڵ بنەماڵەکەی چوو بۆ ژیان لە ڕووسیا. لە ساڵی ١٩٢١دا ڕوویان لە ئەرمینیا کرد.[٤] لەکاتێکدا زۆربەی کارەکانی ڕەنگدانەوەی دیمەنی ئەرمینیا بوون، بەڵام ھەروەھا دیزاینی ئاڵای بۆ کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان
کردووە و دیزاینی پەردەی بۆ یەکەم شانۆی دەوڵەتی ئەرمەنی کردووە. ھەروەھا پێشنیارێکی بۆ ئاڵای ئەم ئەرمینیا سەربەخۆیە کرد لەسەر بنەمای ڕەنگ و دیزاینی قوماش و فەرشی نەریتی ئەرمەنی، ھەرچەندە دیزاینەکەی ڕەتکرایەوە لە ساڵی ١٩٢٦ تا ١٩٢٨ لە پاریس ژیاوە و کاری کردووە، بەڵام زۆربەی کارەکانی ئەم قۆناغە بەھۆی ئاگرکەوتنەوە لەناو ئەو بەلەمەی کە پێی گەڕاوەتەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت لەناوچوون.  سەریان لە ساڵی ١٩٢٨ تا مردنی لە ئەرمینیای سۆڤیەت ژیاوە.

لە ساڵانی سەختی ساڵانی ١٩٣٠دا، بە شێوەیەکی سەرەکی جارێکی دیکە خۆی بۆ نیگارکێشانی دیمەنی سروشتی تەرخان کردەوە، ھەروەھا بۆ وێنەکێشان. ھەروەھا وەک جێگری سۆڤیەتی باڵای یەکێتی سۆڤیەت ھەڵبژێردرا و سێ جار فەرمانی لینین و خەڵات و مەدالیای دیکەی پێبەخشرا. ئەندامی ئەکادیمیای ھونەری یەکێتی سۆڤیەت بووە (١٩٧٤) و ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەرمەنستان (١٩٥٦).سەریان لە ٥ی ئایاری ١٩٧٢ لە یەریڤان کۆچی دوایی کرد. ماڵی پێشووی لە یەریڤان ئێستا مۆزەخانەیەکی تایبەتە بە کارەکانی و بە سەدان بابەتی نمایش کراوە. لە یەریڤان لە پانتێۆن لە تەنیشت کۆمیتاس ڤارداپێت بە خاک سپێردرا.Saryan's memorial tombstone at Komitas Pantheon

غەزارۆس (لازارۆس) سەریان کوڕی ئاوازدانەر و پەروەردەکار بووە. ھەروەھا مریەم پەترۆسیان کچە نەوەکەی نیگارکێشە، ھەروەھا کاریکاتێریست و ڕۆماننووسێکی خاوەن خەڵاتە.

 پێشانگا 

 سەرچاوەکان 

پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠
پۆل:مردووانی ١٩٧٢
پۆل:نیگارکێشانی سۆڤیەت
پۆل:وێنەکێشە ڕۆژھەڵاتناسەکان
پۆل:وێنەکێشانی پیاوی ڕووسی
پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین