غەرانیق

ئایەتە شەیتانییەکان یان غەرانیق() وشەی «پێشنیاری شەیتان»ە، کە دەوترێت پێغەمبەری ئیسلام محەممەد لەناسینی بە ئایەتی خوایی تووشی ھەڵەبووە.
ئەو ئایەتانە لە ژیاننامەی سەرەتایی محەممەد لەلایەن وەقدی و ئیبن سەعد و ئیبن ئیسحاق و تەفسیر ئەلتەبری (ھەرچەندە ھیچ کام لەو ژیاننامەیە زووانە حەدیسێکی دروست بۆ ئایەتە شەیتانییەکان دابین ناکەن) دەدۆزرێتەوە.

یەکەم بەکارھێنانی ئەم دەستەواژەیە دەگەڕێتەوە بۆ ویلیام مویر لە ساڵی ١٨٥٨.

لە چیرۆکەکەدا ھاتووە، کە محەممەد لە مەککە نوێژی لەگەڵ خەڵک دەکرد و سوورەتی نەجمی دەگێڕایەوە، بۆیە کاتێک دەیخوێندەوە شەیتان قسەی لەسەر زمانی ھەڵدا، کە تێیدا ستایشی چەنپەرستانی دەکرد و بۆپاڕانەوەیان لەلای خودا پشتڕاست کردەوە و ئەمانە وشەکانن:() ئەوان باڵندەی بەرزخوازن و ھیوای بۆپاڕانەوەیان دەخوازرێت، جا کاتێک ھاوەڵگەران گوێیان لێ بوو، دڵخۆش بوون و دڵنیا بوون و سوژدەیان لەگەڵ پێغەمبەری محەممەددا کرد، چونکە ستایشی خوداوەندەکانی دەکرد و لە نوێژەکانیدا بە باشی باسیانی دەکرد.

 گێڕانەوەی بنەڕەتی 
200px|وێنۆک|خانمەخوای لات، لەگەڵ خانمەخواکانی مەنات و عوززا، لە تەنیشتی وەستاون.
چەندین گێڕانەوەی ڕووداوەکە ھەیە، کە لە پێکھاتەی گێڕانەوە و وردەکاریدا جیاوازن، بەڵام ڕەنگە بە شێوەیەکی بەرفراوان تێکەڵ بکرێن بۆ دابینکردنی چیرۆکێکی بنەڕەتی. وەشانە جیاوازەکانی چیرۆکەکە لە تەفسیرە سەرەتایییەکان (تەفسیری قورئان) و ژیاننامەی پێغەمبەردا تۆمارکراوە، وەک ژیاننامەی ئیبن ئیسحاق. چیرۆکەکە لە شێوازی بنەڕەتی خۆیدا باس لەوە دەکات کە محەممەد تامەزرۆی ئەوە بووە خزم و دراوسێکانی مەککە بگۆڕێت بۆ ئیسلام. لەکاتێکدا ئەم ئایەتانەی سوورەتی نەجمی دەخوێندەوە، بە وەحییەک لە فریشتەی جبرەییل دادەنرێت:
 جا ھەواڵم بدەنێ دەربارەی لات و عوززا و سێھەمیش مەنات
شەیتان فریوی دا بۆ ئەوەی ئەم دێڕەی خوارەوە بڵێت:
  ئەوان باڵندەی بەرزەفڕن کە ھیوای شەفاعەتیان دەخوازرێت.

 وەسفی چیرۆکەکە 
لە ساڵی ٦١٥ زایینی دا، ھەندێک لە شوێنکەوتووانی محەممەد بەرەو ئیتیۆپیا ھەڵاتن. بەپێی ڕێکەوتنی ئەل عرواح (تەبەری) زۆربەی کۆچبەران دوای بەھێزبوونی ئیسلام گەڕانەوە بۆ شارۆچکەکەیان، ئەمەش دوای ئیسلامبوونی عومەر و حەمزە بەڵام چیرۆکێکی تەواو جیاواز ھەیە دەربارەی ئەوەی بۆچی کۆچبەرانی ئیتیۆپیا گەڕاونەتەوە بۆ مەککە.
ئەم چیرۆکە کە بە «غەرانیق» ناسراوە لە دەقە مێژوویییەکاندا گێڕاوەتەوە.
بەگوێرەی ئەم بەسەرھاتە، محەممەد کاتێک سوورەتی نەجمی دەگێڕایەوە دوو ئایەتی خوێندەوە کە شەیتان ھەڵیگێڕابوو، ھەروەھا بوونی سێ خودای مەککەی پەسەند کرد، کە پێی دەوترێت کچەکانی خوا، ستایشی کردوون. ئینجا تکاکاری و تکاو پاڕانەوەی خۆی ھێنایە ناوەوە.
لەم سوورەتەدا (ئایەتەکانی ١٩ و ٢٠)، ئاماژە بە سێ بتی بەناوبانگی عەرەبی پێش ئیسلام (لات و عزی و مەنات) دەکات.
بەپێی چیرۆکی غەرانیق محەممەد دوو ئایەتی تری خوێندەوە لە دوو ئایەتی خوارەوەدا کە دواتر لە دەقی قورئاندا لابران بەھۆی ئەوە کە شەیتان ئەم ئایەتانەی لەسەر زمانی محەممەد ھێناوە و محەممەدیش پەشیمانە لە دەربڕینی، لەتێکستی قورئاندا لادراوە.
دەقی ئەو دوو ئایەتەی کە بانگەشەیان بۆ کراوە لەم شێوەیەیە:

 «فاِنّھُن الغرانیقُ العُلی و اِنّ شفاعتَھُنّ لَتُرتَجی»
 ئەوان باڵندەی بەرزەفڕن کە ھیوای شەفاعەتیان دەخوازرێت.

لە کۆتاییدا محەممەد ئایەتی سوژدەی خوێندەوە و موسڵمانان و نا موسڵمانان کەوتنە سوژدە. جا کاتێک ھاوەڵگەران گوێیان لێ بوو، دڵخۆش بوون و دڵنیا بوون و سوژدەیان لەگەڵ محەممەددا کرد، چونکە ستایشی خوداوەندەکانی دەکرد و لە نوێژەکەی بە باشی باسیانی دەکرد.
موسڵمانە کۆچبەرەکان پاش بیستنی ھەواڵەکە گەڕانەوە مەککە. دوای ئەوەی جبرەییل بۆ محەممەد ئاشکرای کرد و پێیڕاگەیاند، ئەو ئایەتانەی ستاندنەوە.

 گێڕانەوەی تەبەری 
باسی وردی ئەم ڕووداوە لە مێژووی تەبەریدا دەدۆزرێتەوە (بەرگی شەشەم) (نزیکەی ٩١٥ی زایینی):

 سەرچاوەکان 

پۆل:ڕەخنە لە ئیسلام
پۆل:ئایەت
پۆل:شەیتان
پۆل:ئیسلام و سیاسەت