ئەمنە سوورەکە

ئەمنە سوورەکە (، بەمانای زیندانی سوور) مۆزەخانەکەیە لە ھەرێمی کوردستان. یەکێکە لە مۆزەخانە نیشتمانییەکانی شاری سلێمانی. پێش ئەوەی مۆزەخانە بێت بینایەک بووە بۆ کۆلێژی کشتوکاڵ، دواتر بووەتە ناوەندێکی ئیدارەی ناوخۆیی، دواتر بووە بە زیندانی دەستگیرکراوەکانی ڕژێمی ڕووخاوی سەددام حوسێن، سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق. لە ساڵی ١٩٩١ بیناکە ئازاد کرا و کرا بە مۆزەخانە کە چەندین بەش لەخۆدەگرێت کە چۆنییەتی ژیانی گەلی کورد لەو سەردەمەدا و کاریگەرییەکانی ئەشکەنجە و کوشتن و شێوازەکانی ڕوون دەکەنەوە. مۆزەخانەکە ڕۆژانە لە کاتژمێر ھەشتی بەیانی تا چواری پاشنیوەڕۆ دەرگاکانی بەڕووی سەردانکەراندا دەکاتەوە. لە ساڵی ٢٠١٤ بەشی نوێ بۆ مۆزەخانەکە زیاد کرا.https://web.archive.org/web/20170107170522/http://www.middle-east-online.com/?id=200461https://www.pukmedia.com/AR/details/?Jimare=29467

 زیندان 
لە ساڵی ١٩٧٩ تا ١٩٩١ لە سەردەمی دەسەڵاتی سەددام حوسێن لە عێراق ئەمنە سوورەکە بارەگای باکووری بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتیی دەزگای ھەواڵگریی وەزارەتی ناوخۆی عێراق بووە بە شێوەیەکی ھاوبەشی بە ئەمن ناو دەبرا. خەڵکێکی زۆر لەوێ بەندکراون بەتایبەتیی قوتابی و ناشناڵیستە کوردەکان و ناڕازییەکانی تر. زۆر کەس ئەشکەنجەدراون و دەستدرێژییان کراوەتە سەر. لە شەڕی سلێمانی (١٩٩١) ھێزە ئەمنییەکانی عێراق و سەربازەکان کشانەوە بۆ بارەگای ئەمن کە وەک سەنگەری بەعس لە شارەکەدا خزمەتی دەکرد و نزیکەی دوو ڕۆژ تا ئەو کاتەی لەلایەن ھێزەکانی پێشمەرگەوە زیندانەکە گیرا و لەدوای ٢ سەعات پەلاماردان. چەکداران بەخێرایی ٣٠٠ ئەمینداریان لە سێدارەدا، لەگەڵ کوشتنی خەڵکێکی زۆری مەدەنیی تووڕەی دیکە. گرووپێکی دایکان کە کوڕەکانیان لەناو شەڕەکەدا کوژرا بوون بەردباران کران و ٢١ عێراقی کوژران. لەکۆی گشتیی نێوان ٧٠٠ تا ٨٠٠ پۆلیس و سەربازی نھێنیی کوژران ھەرچەندە لەلایەن سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان مەسعوود بارزانییەوە چەندین سەرباز لێخۆشبوون و ڕێگەیان پێدرا بگەڕێنەوە ماڵ و حاڵی خۆیان لە باشوور بیناکە چەندین شوێنەواری گوللەی ھەیە لەو شەڕەدا ڕوویداوە

 مۆزەخانە 
لە ٢٠٠٣دا، مۆزەخانەیەک لە شوێنەکە کرایەوە بووە بەڵگەنامەی مافەکانی مرۆڤ لە عێراقی سەددام حوسێن. مۆزەخانەکە شەش ڕۆژ لە ھەفتەیەکدا کراوەیە، ئامادەبوون تێیدا بەخۆڕایییە. نمایشەکانی مۆزەخانەکە بریتین لەوەی چۆن خەڵک لە زیندان ئەشکەنجەدراون و لەگەڵ یادکردنەوەی ١٨٢ ھەزار کورد لە ھەڵمەتی ئەنفالی جینۆسایددا کوژراون، لەگەڵ پیشاندانی گوندەکانی کورد کە لە کاتی ھەڵمەتەکەدا خاپوورکران. ھەروەھا پێشانگایەکی تر ھەیە لەسەر ئەنفال و وێنەی لاشەی ھەڵواسراو و ناوی ئەو کوردانەی کە کوژراون یان بێ سەر و شوێن بوون پێشانگایەکی دواتر لەسەر کوژراوانی پێشمەرگە لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شامەوە (داعش). لە مۆزەخانەدا مێژووی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە گێڕانەوەیەکی کوردایەتیی بەکارھاتووە. بەپێی پاییز کۆکریل عەبدوڵڵا، مۆزەخانەکە ھەوڵ دەدات بە یادکردنەوەی ئەو پێشێلکارییانەی مافی مرۆڤ دژی کورد کراوە، کورد وەک نەتەوە و دەوڵەتێک پێک بھێنێت و سنووری ناسنامەی نەتەوەی کورد پێک بھێنێتەوە.


 بەندیخانە 
لەنێوان ساڵانی ١٩٧٩ بۆ ١٩٩١، لە سەردەمی دەسەڵاتی سەدام حسێن لە عێراق، (ئەمنە سوورەکە) بارەگای سەرەکیی باکووری (فەرمانگەی ئاسایشی گشتی) بوو؛ کە دەزگایەکی هەواڵگریی سەر بە وەزارەتی ناوخۆی عێراق بوو و لە ناو خەڵکدا بە کورتکراوەیی تەنیا بە (ئەمن) دەناسرا. لەوێدا ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک بەند کرابوون، بەتایبەتی قوتابیان، نەتەوەخوازانی کورد و جیابیرانی دیکە. زۆرێکیان ئەشکەنجە دراون و دەستدرێژییان کراوەتە سەر. لە کاتی جەنگی سلێمانی لە ساڵی ١٩٩١دا، کاربەدەستانی ئاسایش و سەربازانی عێراق پەنایان بردە بەر بارەگای (ئەمن)، کە وەک قەڵایەکی بەهێزی بەعسییەکان لە شارەکەدا مابووەوە. ئەوان بۆ ماوەی نزیکەی دوو ڕۆژ بەرپەرچی ڕاپەڕیوانیان دایەوە، تا دواجار دوای هێرشێکی چڕی دوو کاتژمێری، بەندینخانەکە لە لایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە کۆنتڕۆڵ کرا. ڕاپەڕیوان ٣٠٠ کارمەندی (ئەمن)یان بەبێ دادگاییکردن کوشت، هەروەها خەڵکی تووڕەش ژمارەیەکی زۆری دیکەیان لەناو بردن. کۆمەڵێک لەو دایکانەی کە کوڕەکانیان لەناو ئەو کۆمەڵگەیەدا کوژرابوون، بە بەردبارانکردن و بەکارهێنانی تەور، ٢١ کەسیان لەو عێراقییانە کوشت. بە گشتی، لەنێوان ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ پۆلیسی نهێنی و سەرباز کوژران؛ هەرچەندە ژمارەیەکی زۆر لە سەربازانی زۆرەملێ لە لایەن مەسعوود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە لێخۆشبوونیان بۆ دەرکرا و ڕێگەیان پێ درا بگەڕێنەوە بۆ ماڵەکانیان لە باشوور. تەلارەکە چەندین شوێنەواری گوللەی ئەو جەنگەی پێوە ماوە.

 سەرچاوەکان 

پۆل:سلێمانی
پۆل:مۆزەخانەکانی عێراق
پۆل:مافەکانی مرۆڤ لە عێراق
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٣ لە عێراق
پۆل:مۆزەخانەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣