عارف عورفی

عارف کوڕی شێخ مەحموود کوڕی مەلا نەسڕوڵڵای قازییە (١٨٩٦ – ١٩٦١) شاعیرێکی کلاسیکی کورد بوو. ناوی «عورفی» ھەڵبژاردووە وەک نازناو بۆ تۆماری شیعریی. لە ناو خەڵکی بە عارف قاپ ڕەش ناسراوە. ئەم ناوە لەوەوە ھاتووە لاقی تووکن بووە و بەشی قاپی پێی ڕەش کەوتووەتە بەرچاو.

 ژیان 
لە ساڵی ١٨٩٦ لە گەڕەکی گۆیژەی شاری سلێمانی لەدایکبووە. ھێشتا منداڵ بووە دایک و باوکی کۆچی دواییان کردووە و ھەتیو ماوەتەوە ناچار مامی بووە بە باوک بۆی و بەخێوی کردووە. لە تەمەنی منداڵیدا ناردوویانەتە حوجرە و خوێندنی قورئان و کتێبە دانراوەکانی ئەو سەردەمەی تەواو کردووە. لە پاشاندا بووە بە قوتابی سەرەتایی ڕوشدییەی عەسکەری سلێمانی. بەھۆی ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی یەکەم نەیتووانیوە ڕوو بکاتە بەغدا بۆ تەواو کردنی خوێندن. ھەروا ماوەتەوە تا بەھۆی حاجی مستەفا پاشای یاموڵکی بە نووسەر (کاتب) لە بەڕێوەبەرایەتی پۆلیس دامەزراوە.

عورفی لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا سەرباز بووە، بەدیل گیراوە و نێردراوە بۆ ھیندستان. لە پاش کۆتایی جەنگ و دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق گەڕاوەتەوە سلێمانی و چووەتە سەر کاری پێشووی تا لە ساڵی ١٩٣٧ چووە بۆ دەورەی مەندووبی (کۆمیسیاری – موفەوەزی) و سێ ساڵی بردووەتە سەر. پاشان لە ساڵی ١٩٣٠ ڕووی کردووەتە خوێندنی بەرزتر چووەتە لەم لایەنەوە تا بووە بە ئەفسەری پۆلیس. ئەم کارەی لە شارەکانی سلێمانی، ھەڵەبجە، پێنجوێن، قەڵادزێ، چوارتا و ھەولێر بردووەتە سەر تا لە ساڵی ١٩٤٩ خانەنشین کراوە.

نەجمەدین مەلا دەڵێت:
گەردوونی ڕۆژگار عارفی خستبووە پایەی پۆلیسییەوە لە سەردەمی پاشایەتی عێراقدا و نزیکەی ٢٥ ساڵ معاونی پۆلیس بوو بێ ئەوەی زیان بە کەسێک بگەیەنێ و کەسێک لێی دڵ زویر بێ.

 مردن 
لە بەرەبەیانی ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦١ بە نەخۆشی دڵ کۆچی دوایی کردووە، لەسەر ڕاسپاردەی خۆی لە گردی سەیوان نێژراوە.

 ھۆنراوەکان 
وەسف و دڵداری

لە شیعرێکدا دەڵێ:

لە شیعرێکی دیکەدا دەڵێ:

نیشتیمانپەروەری و کوردایەتی
ئەی وەتەن ڕۆحی ڕەوانم قۆچەکەی قوربانتم
سەر لێ شێواو، دڵ سووتاوی دەردی بێ دەرمانتم
ئاھ چ دەردێکە ئەچێژم ئەی وەتەن بۆ حاڵی تۆ
ئەشکی چاوی من دەلیلە ڕۆژ و شەو گریانتم
بۆ برینی دەردی دڵ بەس بگری ئەی دایکی وەتەن
مەمسووتێنە جانفیدای ئێشەکەی زامانتم
ناڵەی قەھری دەروونم ئاسمانی گرتە بەر
سۆزی دڵ بۆ ڕۆڵەکانی بێ سەر و سامانتم
ئەی وەتەن دایکی ھەزاران تاجدار و ئەنبیا
کەسێ لەوان فریا نەکەوتووی بێکەسی و تاوانتم
دەردی بێ ئاوی بکێشی تا گوڵی ئەرزی وەتەن
ئەی فریشتە چاوەڕوانی قەترەیە بارانتم
موشکیلە دەس ھەڵگرم لێت خاکی شیرینی وەتەن
ئاخری عومریش ئەسیری خاکەکەی سەیوانتم

 سەرچاوەکان 
 دیوانی عورفی عارف، ئامادەکردنی: ئومێد کاکە ڕەش (١٩٨٥)
 مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی شەشەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٣٩٣ تا ٤٠٥، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.

 بەستەرە دەرەکییەکان 


 دیوانی عارف عورفی لە ئاڵەکۆک

پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦
پۆل:مردووانی ١٩٦١