پەیماننامەی نەھێشتنی ھەموو جۆرەکانی جیاکاری بەرامبەر ئافرەتان

پەیماننامەی نەھێشتنی ھەموو جۆرەکانی جیاکاری بەرامبەر ئافرەتان - Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination Against Women  - CEDAW) بریتییە لە ڕێکەوتنامەیەکی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ١٩٧٩ دا لەلایەن (ئەنجوومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان - United Nations General Assembly)ەوە پەسەندکراوە. پێگەی سەرۆکی ئەنجوومەنەکە لەلایەن (ھیلاری گبیدێما)ەوە بەڕێوەدەبرێت.

ئەم پەیماننامەیە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بە یاسای مافەکانی ئافرەت ناسراوە و لەلایەن ١٨٩ وڵاتەوە دانی پێدانراوە. ٢ وڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کۆماری پالاو ڕێکەوتنامەکەیان واژۆ کردووە بەڵام دانیان پێدانەناوە، و ٤ وڵاتی (ئێران، سوودان، سۆماڵیا و تۆنگا)ش بە ھیچ جۆرێک واژۆکەری پەیماننامەکە نیین.

زمانە فەرمییەکانی ئەنجوومەنەکە بریتییە لە ئینگلیزی، عەرەبی، فەڕەنسی، ڕووسی و ئیسپانی کە ھەر لێدوان و بڵاوکراوەیەک بە ھەر زمانێکیان بڵاوبکرێتەوە ئەوا یەکسەر وەردەگێردرێتەوە سەر ھەر چوار زمانەکەی دیکە. ئەگەر وتەبێژێکی ئەنجوومەنەکە نەتوانێت بە یەکێک لەو زمانە فەرمیانە بدوێت ئەوا وەرگێرێکی بە ئەزموونی بۆ دادەنرێت. ھەموو بڕیار و بەڵگەنامەیەکی فەرمی کە لەلایەن ئەنجوومەنەکەوە دەردەچێت بە ھەر چوار زمانەکە بەردەست دەبێت. یاسای ڕێکارەکانی سەرەتا کە لەلایەن ئەنجوومەنەکەوە پەیڕەو دەکرا زمانی عەرەبی لەخۆنەدەگرت وەک زمانێکی فەرمی بەڵام دواتر لە کۆبوونەوەی دووەمی ئەنجوومەنەکەدا یاساکە ھەموارکرایەوە بۆ زیادکردنی زمانی عەرەبی.

 بەشە و بەندەکانی پەیماننامەکە 
پەیماننامەکە لەڕووی بنیادەوە ھاوشێوەی (ڕێکەوتنامەی نەھێشتنی ھەموو جۆرەکانی جیاکاری نەژادیی - Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination )ە، لە ھەردوو لایەنی مەودای پابەندییەکان و ڕێکارەکانی چاودێری کردنی نێودەوڵەتییەوە.[٤] پەیماننامەکە لە شەش بەش پێکھاتووە و ٣٠ بەند لەخۆدەگرێت.

بەشەکان

بەشی ١ (بەندی ١-٦) جەخت دەخاتە سەر جیاکاری نەکردن، جۆرە نموونەییەکانی ڕەگەزیی و بازرگانی کردن بە سێکسەوە.

بەشی ٢ (بەندی ٧-٩) ھەڵدەستێت بە دیاریکردنی مافەکانی ئافرەتان لە ناوەندە گشتییەکان و جەخت کردنە سەر ژیانی سیاسی، نوێنەرایەتی کردن و مافە نەتەوەییەکان. 

بەشی ٣ (بەندی ١٠-١٤) ھەڵدەستێت بە باسکردنی مافە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی ئافرەتان و بەتایبەتی جەخت خستنە سەر پەروەردە، ھەلی کار و تەندروستی. بەشی ٣ بە ھەمان شێوە چەند پارێزگارییەکی تایبەتی لەخۆدەگرێت بۆ ئافرەتانی ناوچە گوندنشینەکان و ئەو کێشانەی ڕووبەروویان دەبێتەوە. 

بەشی ٤ (بەندی ١٥ و ١٦) ھەڵدەستێت بە دەستنیشانکردنی مافەکانی ئافرەتان بۆ یەکسانی لە ژیانی ھاوسەرگیری و خێزانی دا لەگەڵ مافی یەکسانی لەبەردەم یاسادا. 

بەشی ٥ (بەندیی ١٧-٢٢) ھەڵدەستێت بە دامەزراندنی (ئەنجوومەنی نەھێشتنی جیاکاری - Committee on the Elimination of Discrimination) بەرامبەر بە ئافرەتان لەگەڵ ڕێکارەکانی ھەواڵدانی وڵاتانی ئەندام. 

بەشی ٦ (بەندی ٢٣-٣٠) ھەڵدەستێت بە باسکردنی کاریگەرییەکانی پەیماننامەکە لەسەر ڕێکەوتنەکانی دیکە، پابەندێتی وڵاتانی ئەندام و بەڕێوبەردنی پەیماننامەکە.

بەندەکان

بەندی ژمارە ١: ھەڵدەستێت بە پێناسەکردنی جیاکاری دژی ئافرەتان.

بەندی ژمارە ٢: ھەڵدەستێت بە پابەندکردنی وڵاتانی ئەندام کە یەکسانی ڕەگەزیی تێکەڵ بە یاسا ناوخۆییەکانی وڵاتەکانیان بکەن و ھەموو ھەمووارە جیاکاریخوازەکان لاببەن و ھەمواری نوێ دەربکەن دەربارەی پارێزگاریکردن دژی ئەنجامدانی جیاکاری بەرامبەر بە ئافرەتان.[٥] ھەروەھا وڵاتانی ئەندام دەبێت ھەستن بە دامەزراندنی و ناوەندە دادوەری و گشتییەکان بۆ دڵنیابوونەوە لە کاریگەریی پارێزگارییەکان و ھەموو ڕێگایەک بگرنە بەر بەمەبەستی نەھێشتن و بنبڕکردنی ھەموو جۆرەکانی جیاکارییە ئەنجامدراوەکانی بەرامبەر ئافرەتان لەلایەن تاکەکەس، ڕێکخراو و دامەزراوەکانەوە.

بەندی ژمارە ٣: داوا دەکات لە وڵاتانی ئەندام ھەستن بە دڵنیابوونەوە لە مافە سەرەکییەکانی مرۆڤ و ئازادییە بنچینەییەکانی ئافرەتان لەسەر بنەمای یەکسانێتی لەگەڵ پیاوان لە بوارە سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابووری و کلتوورییەکانەوە.

بەندی ژمارە ٤: تێبینی دەکات کە جێبەجێکردنی ڕێکاری تایبەت کە ئامانجاکەی خێراکردنی یەکسانی نێوان ژن و پیاوان بێت بە جیاکاری دانانرێت و ھەروەھا پارێزگاری و گرنگی تایبەت بۆ ئافرەتانی دووگیان و دایکان بە جیاکاری ڕەگەزیی دانانرێت. 

بەندی ژمارەی ٥: پێویستە لەسەر وڵاتانی ئەندام کە ھەستن بە گرتنەبەری ڕێوشوێنەکان بۆ لەناوبردنی ئەو پێشدادوەری و دیاردە باوانەی بۆچوونی باڵادەستی و کەم ئاستی ڕەگەزەکانیان تێدا ھەیە. ھەروەھا داوا لە وڵاتانی ئەندام دەکات ھەستن بە ناساندنی بەرپرسیارێتییەکانی ژنان و پیاوان لە بەخێوکردن و پەروەردەکردنی منداڵەکانیان دا.

بەندی ژمارە ٦: وڵاتانی ئەندام پابەند دەکات کە ھەستن بە گرتنەباری ھەموو ڕێکارێک بە ڕێکارە یاساییەکانیشەوە بۆ نەھێشتن و بنبڕکردنی تەواوەتی بازرگانی کردن بە ئافرەتان و سوودلێ بینینیان لە بارزگانی لەش فرۆشی دا.

بەندی ژمارە ٧: ھەڵدەستێت بە دڵنیابوونەوە لە یەکسانی بەرامبەر ئافرەتان لە ژیانی سیاسی و گشتی دا و ھەروەھا تیشک خستنە سەر یەکسانی لە (دەنگدان، بەژداری کردن لە حکومەت و بەژداری کردن لە ڕێکخراوە ناحکومی و ئەو دامەزراوانەی پەیوەستدارن بە ژیانی گشتی  و سیاسییەوە لە وڵاتەکەدا.

بەندی ژمارە ٨: دووپاتی دەکاتەوە کە وڵاتانی ئەندام دڵنیادەبنەوە لە یەکسانی ئافرەتان لە دەرفتەکانی نوێنەرایەتی کردنی حکومەت لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و بەژداری کردنیان لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان دا.

بەندی ژمارە ٩: وڵاتانی ئەندام پابەند دەکات کە ھەستن بە پێدانی مافی گۆرین یان ھێشتنەوەی ناسنامە نەتەوەییەکانیان شان بە شانی پیاوان و ھەروەھا پێدانی مافی یەکسانی نەتەوەیی بە منداڵەکانیان.

بەندی ژمارە ١٠: دەرفەتی یەکسانی پەروەردە بۆ خوێندکارانی کچ بە پێویست دەزانێت و ھانی پەروەردەی ھاوبەش دەدات لەگەڵ دابینکردنی بەدەستگەیشتنی یەکسان بە دەرماڵە خوێندن و کەم کردنەوەی رێژەکانی وازھێنانی خوێندکارانی کچ لە خوێندن.

بەندی ژمارە ١١: دەستنیشانکردنی مافی کارکردنی ئافرەتان وەک مافێکی مرۆڤی نەگۆراو و چەسپاو. بەندەکە داوای (داھاتی یەکسان بۆ کاری یەکسان، مافی دەستەبەری کۆمەڵایەتی، مۆڵەتی بەمووچە و مۆڵەتی دایکایەتی) دەکات. دەرکردن یان دوورخستنەوە لەسەر بنەمای دایکایەتی، دووگیانی یان بارودۆخی ھاوسەرگیری بە ھەموو شێوەیەک قەدەغەکراو دەبێت.

بەندی ژمارە ١٢: دامەزراندنی پابەندی وڵاتانی ئەندام بۆ گرتنەبەری ھەموو ڕێوشوێنێکی گونجاو بۆ نەھێشتنی جیاکاری دژی ژنان لە بواری خزمەتگوزاری تەندروستی دا بۆ دڵنیابوونەوە لە توانای ئافرەتان لە بەدەستگەیشتنی خزمەتگوزارییە پزیشکییەکان و بەرنامەسازی خێزانی.

بەندی ژمارە ١٣: دڵنیادەبێتەوە لە یەکسانی بۆ ئافرەتان لە بوارەکانی ژیانی کۆمەڵایەتی و ئابووری و بەتایبەتی مافی سوودە خێزانییەکان، مافی وەرگرتنی قەرزی بانکی، قەرزی خانووبەرە و قەرزە داراییەکانی دیکە لەگەڵ مافی بەژداریکردن لە چالاکییە خۆش ئامێز، وەرزش و ھەموو لایەنەکانی ژیانی کلتووریی.

بەندی ژمارەی ١٤: دابینکردنی پارێزگاری بۆ حافرەتانی گوندنشین و کێشە تایبەتییەکانیان و دڵنیابوونەوە لە مافی ئافرەتان بۆ بەژداریکردن لە بەرنامەکانی گەشەپێدەرەکان.

بەندی ژمارە ١٥: وڵاتانی ئەندام پابەند دەکات دڵنیاببنەوە لە یەکسانی ئافرەتان بەرامبەر بە پیاوان لە بەردەم یاسا دا و ھەبوونی ناسنامە و قەبارەی یاسایی ھاوشێوەی پیاوان. ھەروەھا جەختکردنەوە لەسەر مافی جوڵان و گەشتکردنی مرۆڤەکان و ئازادیی ھەڵبژاردەی شوێنی ژیان و ماڵەکانیان.

بەندی ژمارە ١٦: ھەڵدەستێت بە قەدەغەکردنی ھەموو جۆرەکانی جیاکاری ئافرەتان لە بابەتەکانی پەیوەندیدارن بە ھاوسەرگیری و خێزانەوە. ئەم بەندە بەتایبەتی مافی یەکسان بۆ ژنان و پیاون دابین دەکات بۆ ھەڵبژاردنی ئازادانەی ھاوسەری ژیان و ئەنجامدانی ھاوسەرگیری. ھەروەھا (ماف و بەرپرسیارێتی یەکسان لە کاتی ھاوسەرگیری یان جیابوونەوە، ھەمان ماف و بەرپرسیارێتی وەک بەخێوکەر، ھەمان ماف و بەرپسیارێتی لە ھەڵبژاردنی ئازادانەی ژمارە و مەودای نێوان منداڵەکانیان، ھەمان مافی تاکەکەسی وەک ژن و مێرد، مافی ھەڵبژاردنی نازناوی خێزانی و پیشە لەگەڵ ھەمان ماف بۆ ھەردوو ھاوسەر لە لایەنی خاوەندارێتی، بەدەستھێنان، بەڕێوبردن، چێژبینین و فرۆشتنی موڵکی خێزانەکە.)

بەندی ژمارە ١٧-٢٤: ئەم بەندانە پێناسی پێکھاتە و ڕێکارەکانی ئەنجوومەنی (CEDAW) دەکەن وەک (بنیادی ڕیزبەندی، یاسا و رێساکانی ڕێکاری پەیوەندی نێوان CEDAW و یاسا دەوڵەتی و نێودەوڵەتییەکان).

بەندی ژمارە ٢٥-٣٠: ئەم بەندانە پێناسەی ڕێکارە گشتییەکانی بەرێوبردنی ڕێکەوتنامەکە دەکەن کە پەیوەنددیان بەسەر جێبەجێکردن، پەسەندکردن و ھەبوونی دوودڵییەوە ھەیە لەلایەن وڵاتانەوە.

 سەرچاوەکان 

پۆل:پەیماننامەکانی ئالبانیا
پۆل:پەیماننامەکانی جەزائیر
پۆل:پەیماننامەکانی ئەندۆرا
پۆل:پەیماننامەکانی ئانتیگوا و باربوودا
پۆل:پەیماننامەکانی ئارجەنتین
پۆل:پەیماننامەکانی ئەرمەنستان
پۆل:پەیماننامەکانی ئۆسترالیا
پۆل:پەیماننامەکانی نەمسا
پۆل:پەیماننامەکانی ئازەربایجان
پۆل:پەیماننامەکانی بەحرەین
پۆل:پەیماننامەکانی بەنگلادێش
پۆل:پەیماننامەکانی باربادۆس
پۆل:پەیماننامەکانی بەلجیکا
پۆل:پەیماننامەکانی بەلیز
پۆل:پەیماننامەکانی بێنین
پۆل:پەیماننامەکانی بووتان
پۆل:پەیماننامەکانی بۆلیڤیا
پۆل:پەیماننامەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پۆل:پەیماننامەکانی بۆتسوانا
پۆل:پەیماننامەکانی بروونای
پۆل:پەیماننامەکانی بورکینافاسۆ
پۆل:پەیماننامەکانی بوروندی
پۆل:پەیماننامەکانی کامیروون
پۆل:پەیماننامەکانی کەنەدا
پۆل:پەیماننامەکانی کەیپڤەرد
پۆل:پەیماننامەکانی چاد
پۆل:پەیماننامەکانی چیلی
پۆل:پەیماننامەکانی کۆلۆمبیا
پۆل:پەیماننامەکانی کۆستاریکا
پۆل:پەیماننامەکانی کرواتیا
پۆل:پەیماننامەکانی کووبا
پۆل:پەیماننامەکانی قوبرس
پۆل:پەیماننامەکانی چێکۆسلۆڤاکیا
پۆل:پەیماننامەکانی دانمارک
پۆل:پەیماننامەکانی جیبووتی
پۆل:پەیماننامەکانی دۆمینیکا
پۆل:پەیماننامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات
پۆل:پەیماننامەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات
پۆل:پەیماننامەکانی ئێکوادۆر
پۆل:پەیماننامەکانی میسر
پۆل:پەیماننامەکانی ئێلسالڤادۆر
پۆل:پەیماننامەکانی گینێی ئیستوایی
پۆل:پەیماننامەکانی ئێریتریا
پۆل:پەیماننامەکانی ئەستۆنیا
پۆل:پەیماننامەکانی سوازیلاند
پۆل:پەیماننامەکانی فیجی
پۆل:پەیماننامەکانی فینلاند
پۆل:پەیماننامەکانی فەڕەنسا
پۆل:پەیماننامەکانی گابۆن
پۆل:پەیماننامەکانی گورجستان
پۆل:پەیماننامەکانی گانا
پۆل:پەیماننامەکانی یۆنان
پۆل:پەیماننامەکانی گرینادا
پۆل:پەیماننامەکانی گواتیمالا
پۆل:پەیماننامەکانی گینێ
پۆل:پەیماننامەکانی گینێ بیساو
پۆل:پەیماننامەکانی ھایتی
پۆل:پەیماننامەکانی ھۆندووراس
پۆل:پەیماننامەکانی ئایسلەند
پۆل:پەیماننامەکانی ھیندستان
پۆل:پەیماننامەکانی ئیندۆنیزیا
پۆل:پەیماننامەکانی ئیرلەند
پۆل:پەیماننامەکانی ئیسرائیل
پۆل:پەیماننامەکانی ئیتالیا
پۆل:پەیماننامەکانی کۆتدیڤوار
پۆل:پەیماننامەکانی جامایکا
پۆل:پەیماننامەکانی ژاپۆن
پۆل:پەیماننامەکانی ئوردن
پۆل:پەیماننامەکانی کازاخستان
پۆل:پەیماننامەکانی کینیا
پۆل:پەیماننامەکانی کیریباس
پۆل:پەیماننامەکانی کووەیت
پۆل:پەیماننامەکانی قرغیزستان
پۆل:پەیماننامەکانی لاوس
پۆل:پەیماننامەکانی لاتڤیا
پۆل:پەیماننامەکانی لوبنان
پۆل:پەیماننامەکانی لیسۆتۆ
پۆل:پەیماننامەکانی لیبێریا
پۆل:پەیماننامەکانی لیختنشتاین
پۆل:پەیماننامەکانی لیتوانیا
پۆل:پەیماننامەکانی لوکسەمبورگ
پۆل:پەیماننامەکانی ماداگاسکار
پۆل:پەیماننامەکانی مالاوی
پۆل:پەیماننامەکانی مالیزیا
پۆل:پەیماننامەکانی مالی
پۆل:پەیماننامەکانی ماڵتا
پۆل:پەیماننامەکانی مۆریتانیا
پۆل:پەیماننامەکانی مۆریس
پۆل:پەیماننامەکانی مەکسیک
پۆل:پەیماننامەکانی مۆلدۆڤا
پۆل:پەیماننامەکانی مۆناکۆ
پۆل:پەیماننامەکانی مۆنتینیگرۆ
پۆل:پەیماننامەکانی مەغریب
پۆل:پەیماننامەکانی مۆزامبیک
پۆل:پەیماننامەکانی میانمار
پۆل:پەیماننامەکانی نامیبیا
پۆل:پەیماننامەکانی نائووروو
پۆل:پەیماننامەکانی نیپال
پۆل:پەیماننامەکانی نیوزیلاند
پۆل:پەیماننامەکانی نیکاراگوا
پۆل:پەیماننامەکانی نیجەر
پۆل:پەیماننامەکانی نێجیریا
پۆل:پەیماننامەکانی کۆریای باکوور
پۆل:پەیماننامەکانی نۆرویژ
پۆل:پەیماننامەکانی عومان
پۆل:پەیماننامەکانی پاکستان
پۆل:پەیماننامەکانی پەنەما
پۆل:پەیماننامەکانی پاپوا گینێی نوێ
پۆل:پەیماننامەکانی پاراگوای
پۆل:پەیماننامەکانی پێروو
پۆل:پەیماننامەکانی پورتوگال
پۆل:پەیماننامەکانی قەتەر
پۆل:پەیماننامەکانی ڕواندا
پۆل:پەیماننامەکانی سەینت کیتس و نیڤیس
پۆل:پەیماننامەکانی سەینت لووسیا
پۆل:پەیماننامەکانی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز
پۆل:پەیماننامەکانی ساموا
پۆل:پەیماننامەکانی سان مارینۆ
پۆل:پەیماننامەکانی عەرەبستانی سعوودی
پۆل:پەیماننامەکانی سێنیگال
پۆل:پەیماننامەکانی سیشێل
پۆل:پەیماننامەکانی سیەرالیۆن
پۆل:پەیماننامەکانی سینگاپور
پۆل:پەیماننامەکانی سلۆڤاکیا
پۆل:پەیماننامەکانی سلۆڤێنیا
پۆل:پەیماننامەکانی ئەفریقای باشوور
پۆل:پەیماننامەکانی کۆریای باشوور
پۆل:پەیماننامەکانی ئیسپانیا
پۆل:پەیماننامەکانی سریلانکا
پۆل:پەیماننامەکانی سورینام
پۆل:پەیماننامەکانی سوید
پۆل:پەیماننامەکانی سویس
پۆل:پەیماننامەکانی سووریا
پۆل:پەیماننامەکانی ساوتۆمێ و پرینسیپی
پۆل:پەیماننامەکانی تاجیکستان
پۆل:پەیماننامەکانی تایلەند
پۆل:پەیماننامەکانی تۆگۆ
پۆل:پەیماننامەکانی ترینیداد و تۆباگۆ
پۆل:پەیماننامەکانی توونس
پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا
پۆل:پەیماننامەکانی تورکمانستان
پۆل:پەیماننامەکانی تووڤالوو
پۆل:پەیماننامەکانی ئووگاندا
پۆل:پەیماننامەکانی ئوروگوای
پۆل:پەیماننامەکانی ئۆزبەکستان
پۆل:پەیماننامەکانی ڤانواتوو
پۆل:پەیماننامەکانی ڤێنیزوێلا
پۆل:پەیماننامەکانی ڤیێتنام
پۆل:پەیماننامەکانی یووگۆسلاڤیا
پۆل:پەیماننامەکانی زامبیا
پۆل:پەیماننامەکانی زیمبابوی
پۆل:پەیماننامەکانی بەھاما
پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری ئەفریقای ناوەندی
پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی قەمەر
پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی کوک
پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری چیک
پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری دۆمینیکان
پۆل:پەیماننامەکانی گامبیا
پۆل:پەیماننامەکانی مالدیڤ
پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی مارشاڵ
پۆل:پەیماننامەکانی ھۆڵەندا
پۆل:پەیماننامەکانی فلیپین
پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی سلێمان
پۆل:پەیماننامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
پۆل:پەیماننامەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
پۆل:پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:پەیماننامەکانی نیووزیلاند
پۆل:پەیماننامەکانی سوورینام