سەرسەنگ

سەرسەنگ یەکێکە لە شارەدێیەکانی قەزای ئامێدی لە پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. سەرسەنگ ناوەندی ناحیەی سەرسەنگە. دەکەوێتە ناوچەی مێژوویی بەرواری ژێری.

شارەدێی سەرسەنگ لە شارۆچکەی ئامێدی (٣٧)کم و (٦٣)کم لە شاری دھۆک دوورە. https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4 لە شارۆچکەکەدا کڵێسایەکی (مار مەتای) ھەیە. پێشتر (مەزارگەی مار جەرجیس)یش ھەبووە.https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35530.html

بەناوبانگە بە چاندنی سێو، ترێ، ھەنجیر، بەھێ، و بەرھەمھێنانی ھەنگوین کەشوھەوای ھاوینەی فێنکی ھەیە و زستانەکانی زۆر ساردە، بەو پێیەی ڕێگای بە بەفر دەگیرێت.

 ناو 
وشەی سەرسەنگ وشەیەکی لێکدراوە، (سەر + سەنگ):
 سەر بەواتای سەر، لوتکە و ژووروو.
 سەنگ بەواتای سینگ، بەرد و قورسایی.
 سەرسەنگ واتای سەری چیا یان سەری سینگ، سەری بەرد، لە واقعدا شارەدێی سەرسەنگ دەکەوێتە سینگی یا دامێنی چیای گاراوە.

 پڕۆفیسۆر (محەممەد ئەمین حەیدەر) پێی وایە بنەچەی ناوی سەرسەنگ (سەرسن)ە، نەک (سەرسنەگ) وە (سن) بە واتای (بەرز) و ئەمەش بەو واتایەیە کە سەرسەنگ بە واتای سەری بەرزاییەکانە.

 مێژوو 
لە ساڵی ١٩٢٢دا سەرسەنگ لەلایەن پەنابەرە ئاشوورییەکانی خێڵی (تیاری) لە ھەکارییەوە لەسەر لوتکەی وێرانەکانی گوندێکی کۆنی ئاشوورییەکان نیشتەجێکران.http://www.aina.org/reports/avod.pdf لەگەڵ نیشتەجێکردنی، دانیشتووانەکەی لە ١٠٠ خێزانی ئاشووری لە ٤٠ ماڵدا پێکھاتبوون، کە ھەموویان لایەنگری کەنیسەی ڕۆژھەڵات بوون، کە لە جینۆسایدی ئاشوورییەکان لە تورکیا ڕزگاریان بووبوو. لە ساڵی ١٩٣٣ لە نێوان کۆمەڵکوژیی سێمێل ژمارەی دانیشتووانەکەی بۆ نزیکەی ١٥٠ کەس کەم بووەوە، بەڵام تا ساڵی ١٩٣٨ لە ٥٥ خێزاندا گەیشتە ٣٠١ کەس.Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.

کۆشکێکی شاھانە لە سەرسەنگ لەلایەن شازادەی جێنشینی (عەبدولئیلا)، حاکمی شا فەیسەڵی دووەمی عێراقەوە دروستکرا و زۆرجار لە ھاویندا ھەردوو شازادە و پاشا سەردانیان دەکرد. شا فەیسەلی دووەم لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا مەزارگەیەکی (مار جەرجیس) لە شوێنی دێری وێرانکراوی (مار جەرجیس) دروستکرد و ھەروەھا کڵێسایەکی (مار مەتای) لە ساڵی ١٩٥٥ لەسەر کەلاوەکانی دێری (مار مەتای) دروستکرا.

لە سەرەتای شۆڕشی ئەیلوولدا لە ساڵی ١٩٦١، ژمارەی دانیشتووانی لە ١٥٠ خێزان و ٨٠ ماڵدا بۆ ٧٠٠ کەس زیادی کردبوو. لە سەرەتای شەستەکاندا، سەرسەنگ بوو بە شوێنێکی سەرەکی گەشتیاری و ھۆتێل و سینەما و چێشتخانە دامەزران. بەڵام دوای ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار زۆربەی خاکی ئاشوورییەکان لە باکوور و ڕۆژئاوای سەرسەنگ لەلایەن کوردانی گوندەکانی (ئارادەن ئیسلام و کانی جانەرکی) بە ڕێنمایی مەلا مستەفا بارزانی سەرکردەی سەربازی کورد لە ساڵانی ١٩٧٢ – ١٩٧٣ دەستی بەسەردا گیرا.Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.

مەزارگەی (مار جەرجیس) لە ساڵی ١٩٧٧دا ڕووخێنرا و لە شوێنی ئەو ھۆتێلە دانرا کە لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا سووتا. لە دوای شاڵاوی ئەنفال و دامەزراندنی ناوچەکانی دژەفڕینی عێراق، کوردە ئاوارەکانی گوندی (جیا) لە پارێزگای ھەولێر لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن مەسعوود بارزانی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە لەو زەویانەی لە ڕۆژھەڵاتی سەرسەنگ دەستیان بەسەر گیرا نیشتەجێکران.https://www.assyrianconfederation.eu/ace-reports

لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٩٨دا باس لەوە کرا کە ماڵە ئاشوورییەکان لە سەرسەنگ لەلایەن کوردەکانەوە ھێرشیان کراوەتە سەر و ھەندێکیشیان بە تەقەی دەمانچە بریندار بوون کە منداڵێکی چواردە ساڵانیشی تێدابووە.https://www.refworld.org/system/404 ھەروەھا ڕاپۆرتەکانی زیانگەیاندن بە بەرھەم و باخەکانی ترێ و دزینی بەرھەمی سەر بە ئاشوورییەکان لە سەرسەنگ لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە بەڵگەدارکراون. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا ١١٣ ئاشووری ئاوارەبوو کە ٣٥ خێزانیان ھەبوو لە سەرسەنگ نیشتەجێ بوون و ١٠٠٠ ئاشووریش کە ھەموویان لایەنگری (کەنیسەی ئاشووری ڕۆژھەڵات) بوون، بەپێی خەمڵاندنەکان لە ساڵی ٢٠١٢دا نشتەجێبوون. بەم شێوەیە ژمارەی دانیشتوانی ئاشووری بە ھۆی ھەڕەشە و ھێرشی کورد لە ساڵی ٢٠١٤ لە زیاتر لە ٣٠٠ ماڵەوە کەمی کردووە، لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ ١١٨ ماڵ، پاشان لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ ٩٢ ماڵ، تا ئەو کاتە ژمارەی دانیشتوانی کورد بۆ زیاتر لە ٢٠٠٠ ماڵ زیادی کردووە. تا ساڵی ٢٠٢١ ،(٣٢٥) ئاشووری لە ٩٣ بنەماڵەدا لە سەرسەنگ نیشتەجێن.https://www.shlama.org/population?fbclid=IwAR0rMdQbvDzjzV0_CIWBCjOGCU4OSVLrbsltgKijiY1fqYC2H6VAoQ8hJ8M

 جوگرافیا 
شارەدێی سەرسەنگ ھاوسنوورە لەگەڵ؛
 لە باکوورەوە گوندی ئەرەدن نەسارا.
 لە باشوورەوە گوندی سیار.
 لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی کۆمەڵگەی ئازادی.
 لە ڕۆژاواوە گوندی بیباڤا.https://www.openstreetmap.org/node/1505088918

 ئەمانەش ببینە 
 بەرواری
 ناحیەی سەرسەنگ
 قەزای ئامێدی
 ئاشوورییەکان

 سەرچاوەکان 

پۆل:ناحیەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٢٢
پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق