حەوت دەڤەرە کۆنەکە

وێنۆک
لەکاتی کۆندا ھەموو جیھان دابەش کرابوو بۆ حەوت ھەرێم، ئەم حەوت ھەرێمە بەپێی ژینگە و بارودۆخی مرۆیی ناوچەکان پۆڵێن کرابوون بەپێی زانستی ئەوسای مرۆڤ، ئەم حەوت دەڤەرە دێرینە لەدواتردا بوو بە بنەمایەک لەزانستی جوگرافیای ھاوچەرخدا.

زانایانی سەرەتایی پێیان وابوو کە سەرجەم دەڤەرەکانی زەوی حەوت ناوچەن کە بۆ ھەر ناوچەیەک بازنەیەکیان دروست کردووە و وەک نەخشەیەکی گشتی جیھان تێیان ڕوانیوە ئەم حەوت بازنەیە بریتین لە ھیندستان و بابل و چین و تەتەرستان (تورک و مەغۆڵ) و شام و میسر و ڕۆم.

 ڕێکخستنی کات 
وێنۆک|200x200پیکسڵ|نەخشە کۆنەکەی بەتلمیۆس
بەڵتمیوس پێرستێکی ئامادەکردبوو کە ھاوتەریب لەگەڵ ھێڵی کەمەرەیی زەوی دەستی پێدەکرد بەرەو باکوور بەو شێوەیە کە درێژترین ڕۆژ (چلەی ھاوین) بە دوازدە کاتژمێر دانابوو تاوەکو بەرەو باکوور دەڕۆیشت درێژی ڕۆژ دوو کاتژمێری زیاد دەکرد تا دەگەیشتە بیست و چوار کاتژمێر. بەڵام بۆ گونجاندنی لەگەڵ خشتە جوگرافییەکانی، بپتۆڵمیوس ئەم پێرستەی کەم دەکاتەوە بۆ یازدە کاتژمێر و دابەشکردنی ڕووبەری نێوان ناوچەکانی ھێڵی کەمەرەیی بۆ باشوور کەمتر دەکاتەوە بۆ کەمتر لە ١٧ کاتژمێر لە ھەرە بەشی خوارەوەی جیھان.
سیستەمی حەوت دەڤەرەکەی بتلمیوس لە بنەڕەتدا لە ئەستێرەناسی عەرەبی - فارسی و لەلایەن نووسەرانی وەک ئەلبیرونی و ئیدریسی وەرگرتبوو بەڵام لەسەدەکانی ناوەڕاست لەلایەن ئەورووپییەکانەوە پەرەی زیاتری پێدرا.

 دابەشکارییە دێرینەکان 
ئەم خشتەیەی خوارەوە پێرستی دابەشکارییە جوگرافییەکانی بەتلیمۆس نیشان دەدات کە چۆن بە گوێرەی ھەڵکەوتنیان بە بەراورد بە ھێڵی کەمەرەیی و کاتی ڕۆژ و شەو ڕونی کردووەتەوە، ئەوانەی لەناو کەوانە نووسراون شوێنی ئێستای جوگرافیای ھاوچەرخن:
 ڕێزبەندی دەڤەر پۆتان درێژترین ماوەی ڕۆژ ھەڵکەوتە ١. ٠° 12 hours (equator) ٢. ٤°4' N ١٢:١٥ Taprobana (Sri Lanka) ٣. ٨°25' N ١٢:٣٠ Avalites (Saylac, Somalia) ٤. ١٢°00' N ١٢:٤٥ bay of Adulis (Eritrea) ٥. I ١٦°27' N ١٣:٠٠Meroe island ٦. ٢٠°14' N ١٣:١٥ Napaton (Nubia) ٧. II ٢٣°51' N ١٣:٣٠ Syene (Aswan) ٨. ٢٧°12' N ١٣:٤٥ Thebes ٩. III ٣٠°22' N ١٤:٠٠ Lower Egypt ١٠. ٣٣°18' N ١٤:١٥ Phoenicia ١١. IV ٣٦°00' N ١٤:٣٠Rhodes ١٢. ٣٨°35' N ١٤:٤٥ Smyrna١٣. V ٤٠°56' N ١٥:٠٠ Hellespont١٤. ٤٣°04' N ١٥:١٥ Massalia (Marseilles) ١٥. VI ٤٥°01' N ١٥:٣٠ the middle of the Euxine Sea١٦. ٤٦°51' N ١٥:٤٥ Istros (Danube)١٧. VII ٤٨°32' N ١٦:٠٠ the mouths of Borysthenes (Dnepr)١٨. ٥٠°04' N ١٦:١٥ Maeotian Lake (Sea of Azov)١٩. ٥١°06' N ١٦:٣٠ the southern shore of Britannia٢٠. ٥٢°50' N ١٦:٤٥ mouths of the Rhine٢١. ٥٤°١' ١٧:٠٠ mouths of the Tanais river (Don)٢٢. ٥٥° N ١٧:١٥ Brigantion in Britannia ٢٣. ٥٦° N ١٧:٣٠ the middle of Great Britain٢٤. ٥٧° N ١٧:٤٥ Katouraktonion in Britannia٢٥. ٥٨° N ١٨:٠٠ the southern part of Britannia MinorΜικρὰ Βρεττανία, later the name of Brittany but by Ptolemy used to refer to Ireland (even though the latitudes given are too far north for the actual location of Ireland). ٢٦. ٥٩° N ١٨:٣٠ the middle part of Britannia Minor ٢٧. ٦١° N ١٩:٠٠ the northern part of Britannia Minor ٢٨. ٦٢° N ١٩:٣٠ Ebudes island٢٩. ٦٣° N 20 hours Thule٣٠. ٦٤°30' N 21 hours unknown Scythians٣١. ٦٥°30' N 22 hours٣٢. ٦٦° N 23 hours٣٣. ٦٦°8'40"N 24 hours polar circle ٦٩°30' N 2 months ٧٨°20' N 4 months٣٩. ٩٠° N 6 months (North Pole)
وێنۆک|نەخشە گەورەکەی جیھان کە لەلایەن سترابۆ کێشراوە

 سەرچاوەکان 

پۆل:جوگرافیای یۆنانی کۆن
پۆل:جوگرافیای فیزیکی