عاجز

عەبدوڵڵا کوڕی مەلا محەممەدی حوسێنی توتمەییە، (١٩٢٩ – ١٩٦٧) زانا و شاعیرێکی کورد بووە. وشەی (عاجز)ی وەک نازناو بەکارھێناوە. تەمەنی ژیانی کورت بووە، لەبەرئەوە شیعری کەمە. لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دیوانەکەی بۆ جاری یەکەم چاپ کرا، لە ساڵی ٢٠١٧ چاپی دووەمی دیوانەکەی کرا، جگە لە دیوانەکەی زیاتر لە دە بەرھەمی لە دوای خۆی جێ ھێشتووە و تا ئێستا چاپ نەکراون.

 ژیان 
لە ساڵی ١٩٢٩ لە گوندی (چل ھەوێزە)ی سەر بە شارەدێی کەندێناوەی سەر بە قەزای مەخموور لەدایکبووە، قۆناغەکانی خوێندنی لە حوجرەی مزگەوت بووە، بایەخی بە تەجویدی قورئان داوە. زۆربەی ماوەی خوێندنی لە گوندی زیخان لە ناوچەی خۆشناوەتی بووە، ماوەیەکیش لە زێوەی خۆشناوەتی خوێندوویەتی، ئینجا ھەر لەو ناوە لە گوندی خەتە بەشێکی دیکەی خوێندنی بردووەتە سەر. لە پاشاندا ھەر بۆ ئەم مەبەستە ڕووی کردووەتە ڕەواندز و لە دواییدا گەڕاوەتەوە ھەولێر و لە مزگەوتی حاجی قادری دەباغ ئیجازەی مەلایەتی وەرگرتووە، لە زۆرێک لە ناوچەکانی کوردستان مەلایەتیی و پێشنوێژی کردووە.
لە گوندەکانی ھەرمەک و دەراش لە ناوچەی خۆشناوەتی مەلا بووە. دواتر بووە بە مەلای گوندی گۆمەشین لە دەشتی قەراج، پاشان گەڕاوەتەوە گوندی کۆتمەی خۆشناوەتی، ئەوجا گوندی شاوێس لە نزیک ھەولێر. دوای ئەمە لەلایەن ئەوقافەوە کراوە بە مەلا لە خورماڵ، پاشان چەمچەماڵ. دواجار گەڕاوەتەوە ھەولێر و بووە بە مامۆستای قوتابخانەی ئەوقاف و لە مزگەوتی حاجی بەکریش بووە بە پێشنوێژ و وتاربێژ.

 مردن 
عاجز لە ناکاو تووشی نەخۆشییەکی دژوار دەبێت و ڕەوانەی نەخۆشخانەی ھەولێر و دواتر ڕەوانەی نەخۆشخانەی مووسڵ دەکرێت، بەڵام بێ ئەنجام دەبێت، بۆیە لە ڕۆژی ٢ی ئایاری ١٩٦٧ لە مووسڵ کۆچی دوایی دەکات و تەرمەکەیان ھێناوەتەوە ھەولێر و لە نزیک مزگەوتەکەیەوە بە خاکیان سپاردووە.

 نموونەی شیعری 
وەسف و دڵداری

شیعری ئایینی (موناجات و نەعت)
عاجز لە قەسیدەیێکی (بەیتێکی) ئایینی درێژ دەڵێت:دیوانی عاجز، لاپەڕە ٨١ تا ٨٦.

مەلا عەبدوڵڵا ئەم شیعرەی داناوە لە سەفەری حەج، ئەم شیعرە و شیعری (تۆ ئەحمەدی موختاری) چەندین جار لەلایەن فەقێیان و ھونەرمەندان وەک سروود گوترارە و جۆرەھا ئاوازی بۆ دانراوە. دوو دێڕی یەکەم لە دوای ھەموو بەیتێک دەگوترێتەوە وەک سەڵاوات.

دوای تەواوبوونی نەم شیعرە، شاعیر ئاماژە بەوەش دەدا کە ئەو قەسیدەی (بردة المدیح) کە لە کوردیدا یە فەسیدەی بوردییە ناسراوە کردوویەتییە پێنج خشتەکی.دیوانی عاجز

 سەرچاوەکان 

 مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٥٨٧ تا ٥٩٤، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.
 دیوانی عاجز، محەممەد سەید عەبدوڵا بەرزنجەیی، چاپخانەی عەلا بەغدا، ١٩٨٦.

 بەستەرە دەرەکییەکان 


پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی کورد
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
پۆل:مردووانی ١٩٦٧