ڕەگەزپەرستی لە تورکیا

ئەمە بەشێوەیەکی سەرەکی لە شێوەی نەرێنی ھەڵوێست و کار دەر دەکەوێت لەلایەن تورکەکان بەرەو خەڵکێک کە بەنەژادیی تورک ڕەچاو ناکرێن.
بەشێوەیەکی سەرەکی وەکو جیاکاری بەرەو کەمینەیە ڕەگەزی نا- تورکەکان وەکو کورد، ، ئەرمەنی، ئاشووری، یۆنانی، و جوولەکە، ھەروەھا دژایەتی کەمینەکانی ئیسلام وەکو عەلەوی، سۆفی، و شیعەکان.

لە ساڵانی دووایی، ڕەگەزپەرستی لە تورکیا گۆڕیووە بەرەو پەنابەرانی سووری و عەرەب بەگشتی.

 تاوتوێیەکی خێرا 
+ دانیشتووانی موسوڵمان و ناموسوڵمان لە تورکیا، ١٩١٤–٢٠٠٥ (لە ھەزار)Icduygu, A. , Toktas, S. , & Soner, B. A. (2008). "The politics of population in a nation-building process: Emigration of non-Muslims from turkey." Ethnic and Racial Studies, ٣١(٢), ٣٥٨–٣٨٩. ساڵ ١٩١٤ ١٩٢٧ ١٩٤٥ ١٩٦٥ ١٩٩٠ ٢٠٠٥ موسڵمان ١٢٬٩٤١ ١٣٬٢٩٠ ١٨٬٥١١ ٣١٬١٣٩ ٥٦٬٨٦٠ ٧١٬٩٩٧ یۆنانی ١٬٥٤٩ ١١٠ ١٠٤ ٧٦ ٨ ٣ ئەرمەنی ٣٬٦٠٤ ٧٧ ٦٠ ٦٤ ٦٧ ٥٠ جوولەکە ١٢٨ ٨٢ ٧٧ ٣٨ ٢٩ ٢٧ ئەوانی دیکە ١٧٦ ٧١ ٣٨ ٧٤ ٥٠ ٤٥ سەرجەم ١٥٬٩٩٧ ١٣٬٦٣٠ ١٨٬٧٩٠ ٣١٬٣٩١ ٥٧٬٠٠٥ ٧٢٬١٢٠ % ناموسوڵمان ١٩٫١ ٢٫٥ ١٫٥ ٠٫٨ ٠٫٣ ٠٫٢
ڕەگەزپەرستی و دووچاوەکیی ڕەگەزی لە تورکیا دەتوانێت بگەڕدرێتەوە بۆ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی. لە ١٨٦٠کان ھەندێک ڕۆشنبیری تورکی عوسمانی وەکو عەلی سواڤی ڕایان گەیاند کە:
 تورک لە بواری سیاسی، سەربازی و کەلتووری سەرترن لە نەژادانی دیکە.
 زمانی تورکی زمانە ئەوروپی لەی چەوری و نایابی تێدەپەڕێنێت.
 تورکەکان شارستانێتی ئیسلامیان دروست کرد.

لەگەڵ بنیاتنانی کۆماری تورکیا، ھاووڵاتییە ناموسوڵمانەکانی وڵات بەر زۆر حالەتی جیاکاری لایەنگری کراو لە لایان دەوڵەت کەوتوون. بۆ نموونە، زۆرێک لە ناموسڵمان لە کار دەرکران و دامەزراندنیان لە دام و دەزگای ئیداری قەدەخە کرا.
یاسای فەرمانبەرانی دەوڵەت لە ١٩٢٦ دەر کرا بە مەبەستی تورکی کردنی ژیانی کاری لە تورکیا.
ئەم یاسا تورک بوونی ھەروەک مەرجێک کە پێویستە بۆ ھەر کەسێک کە خوازیاری بوون بە فەرمانبەری دەوڵەتە پێناسە کرد.
نەژادپەرستانی سەرە‌تایی لە تورکیا نیھال ئاتسیز و ڕەھا ئۆگوز تورککان بوون، کە ھەردوو لە ڕێگای جیا پێشبڕکێیان دەکرد لە بەکار ھێنانی ناساندنی تورک بوون دەکرد.

بزووتنەوە ئارمانجخوازی تورکی لەژێر کاریگەری ڕوانینی ڕەگەزپەرستی لەلایەن ئەدۆڵف ھیتلەرە.
کتێبی نەبەردی من (تورکی: Kavgam)، لەنێو سیاسەتمەدارانی باڵی ڕاست زۆر بەناوبانگە، و ئەوکاتەی بولەنت ئەجەڤت ویستی فرۆشتنی لە تورکیا قەدەغە بکا، ئەوان ڕێیان گرت.

 بەدژایەتی کوردان 
مەحمووت عەسات بوزکورت، وەزیری پێشووی دادگای تورکیا لە ساڵی ١٩٣٠ نەژادی تورکی بە کوردەکان نیسبەتدا و بە غەیری تورکەکان تەنیا مافی خزمەتکردن و نۆکەری دەدا.The political economy of the Kurds of Turkey: from the Ottoman Empire to the Turkish Republic
کۆمەڵکوژیی زیلانhttps://books.google.com/books?id=mDwSVob0_gwC&pg=PA102 لە ساڵی ١٩٣٠ لە ڕاپەڕینی ئاگریدا کە ٨٠٠ ھەتا ١٥٠٠ کەسی چەکدار تێیدا بەشدار بوون، یەک کۆمەڵکوژیhttps://books.google.com/books?id=MIEmg86jO5kC&pg=PA109 بەرامبەری کوردانی دانیشتوو لە تورکیا بوو.Unutulanlar dışında yeni bir şey yok: Hakkari ve Kuzey Irak dağlarındaki askerler. بە بڵاوکراوەی ڕۆژنامەی کۆمارییەت لە ١٦ی تەممووزی ساڵی ١٩٣٠، دەوروبەری ١٥٫٠٠٠ کەس کوژران و ڕووباری زیلان پر لە مردوو کرا.Yusuf Mazhar, Cumhuriyet, 16 Temmuz 1930, ... Zilan harekatında imha edilenlerin sayısı 15.000 kadardır. Zilan Deresi ağzına kadar ceset dolmuştur... Ahmet Kahraman, ibid, p. 211, Karaköse, 14 (Özel muhabirimiz bildiriyor) ... Ayşe Hür, "Osmanlı'dan bugüne Kürtler ve Devlet-4" , Taraf, October 23, 2008, Retrieved August 16, 2010. Ayşe Hür, "Bu kaçıncı isyan, bu kaçıncı harekât?" , Taraf, December 23, 2007, Retrieved August 16, 2010.  لە ٣١ی ئابی ١٩٣٠، ڕۆژنامەی میلییەت قسەکانی سەرۆک وەزیرانی تورکیا، عیسمەت ئینۆنوی بڵاوکردەوە: تەنیا نەتەوەی تورک مافی نەژادی و نەتەوەیی لەو وڵاتەی ھەیە. ھەر نەتەوەیەکی تر ئەم مافەی نییەhttps://books.google.com/books?id=m8dpAAAAMAAJ&q=%22Only+the+Turkish+nation+has+the+right%22&dq=%22Only+the+Turkish+nation+has+the+right%22&hl=tr&ei=PYlrTKfhAoeivQPmoP0a&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA ئەوان تورکەکانی ڕۆژھەڵاتین کە کەوتوونە داوی ڕیکلامەکانی بێ بنەما و ڕێگەی خۆیان ون کردووە.https://www.koprudergisi.com/index.asp?Bolum=EskiSayilar&Goster=Yazi&YaziNo
کوردەکان مێژووی درێژی دووچاوەکیی ڕەگەزی و ڕەشەکوژیان ھەبووە کە لەلایەنی حکوومەتی تورکی.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ڕەگەزپەرستی لە ئەورووپا
پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا
پۆل:ڕەگەزپەرستی بەپێی وڵات
پۆل:مافی مرۆڤ لە تورکیا
پۆل:پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە تورکیا
پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا