ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل

سوپای بەرگریی ئیسرائیل (بە عیبری: צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל)، کە بە کورتکراوەی عیبری تزاھال (צה"ל) ئاماژەی پێدەکرێت، سوپای نیشتمانیی دەوڵەتی ئیسرائیلە. لە سێ لقی خزمەتگوزاری پێکدێت: ھێزی زەمینی ئیسرائیل، ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل و ھێزی دەریایی ئیسرائیل. تاکە باڵی سەربازیی دەزگای ئاسایشی ئیسرائیلە. سوپای بەرگریی ئیسرائیل لەلایەن سەرۆکی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتی دەکرێت، کە ملکەچی وەزیری بەرگرییە.

لەسەر فەرمانی یەکەم سەرۆکوەزیران، داڤید بن گوریۆن، سوپای بەرگریی ئیسرائیل لە ٢٦ی ئایاری ١٩٤٨ پێکھێنرا و وەک سوپایەکی سەربازیی ناچاریی دەستی بەکارکرد، کە یەکەم چەکدارەکانی لە نیمچەسەربازییەکانی پێشووی ییشوڤەوە وەرگرت وەک ھاگانا، ئیرگوون و لێھی. کەمێک دوای جاڕنامەی سەربەخۆیی ئیسرائیل پێکھێنرا و بەشداری لە ھەموو ململانێیەکی چەکداریدا کردووە کە ئیسرائیلی تێدا بەشدار بووە.

لە دوای پەیمانی ئاشتیی میسر-ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٩ و پەیمانی ئاشتیی ئیسرائیل-ئوردن لە ساڵی ١٩٩٤، سوپای بەرگری ئیسرائیل تووشی دووبارە ڕێکخستنەوەیەکی ستراتیژیی بەرچاو بوو. پێشتر لەسەر چەندین بەرەی جیاواز بڵاوبووبووەوە— لوبنان و سووریا لە باکوور، ئوردن و عێراق لە ڕۆژھەڵات، و میسر لە باشوور—سوپای بەرگری ئیسرائیل سەرنجی خۆی ئاڕاستەی باشووری لوبنان و ناوچە فەلەستینییەکان کرد. لە ساڵی ٢٠٠٠، سوپای بەرگری ئیسرائیل لە باشووری لوبنان کشایەوە و لە ساڵی ٢٠٠٥ لە غەززە کشایەوە. ململانێی نێوان ئیسرائیل و گرووپە ئیسلامییەکانی نیشتەجێی غەززە، بەتایبەتی حەماس، لەو کاتەوە بەردەوامە. سەرەڕای ئەوەش، ڕووداوە سنوورییەکانی ئیسرائیل-سووریا لە ساڵی ٢٠١١ەوە بەھۆی نائارامیی ناوچەیییەوە کە بەھۆی شەڕی ناوخۆیی سووریاوە دروست بووە، زۆر دووبارە بوونەتەوە.

لە ساڵی ١٩٦٧ەوە، سوپای بەرگریی ئیسرائیل پەیوەندییەکی ئەمنی نزیکی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا پاراستووە، لەنێویاندا ھاریکاری لە بواری توێژینەوە و پەرەپێداندا، لەگەڵ ھەوڵی ھاوبەش لەسەر فڕۆکەی ئێف-١٥ئی و سیستمی بەرگریی ئارۆو، لەنێو ھەوڵەکانی تردا. وا بڕوا دەکرێت کە سوپای بەرگریی ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٦٧ەوە توانایەکی چەکی ئەتۆمیی ئۆپەراسیۆنی ھەبێت، کە ڕەنگە خاوەنی نێوان ٨٠ بۆ ٤٠٠ کڵاوەی ئەتۆمی بێت.

کردار و سیاسەتەکانی سوپای بەرگری ئیسرائیل لە ناوچە فەڵەستینییەکان ڕووبەڕووی ڕەخنەی بەربڵاو بووەتەوە، لەگەڵ تۆمەتبارکردن بە سەرکوتکردن، جیاکاریی دامەزراوەیی، کوشتنی نایاسایی و پێشێلکاریی سیستماتیکی مافەکانی فەڵەستینییەکان، لەگەڵ چەندین ڕێکخراوی مافی مرۆڤ و زانایان کە سوپای بەرگری ئیسرائیل بە جینۆساید تۆمەتبار دەکەن.https://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/state/pages/the%20state-%20israel%20defense%20forces%20-idf-.aspx#:~:text=The%20IDF's%20three%20service%20branches,to%20the%20minister%20of%20defenseMahler, Gregory S. (1990). Israel After Begin. SUNY Press. p. 45. ISBN 978-0-7914-0367-9.https://www.hrw.org/news/2017/06/04/israel-50-years-occupation-abuseshttps://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/israel-west-bank-and-gazahttps://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/02/israels-apartheid-against-palestinians-a-cruel-system-of-domination-and-a-crime-against-humanity/There is a wide range of estimates as to the size of the Israeli nuclear arsenal. For a compiled list of estimates, see Avner Cohen, The Worst-Kept Secret: Israel's bargain with the Bomb (Columbia University Press, 2010), Table 1, page xxvii and page 82.

 سەرچاوەکان 



 بەستەرە دەرەکییەکان 


پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل