شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست

شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست سیستەمێکی پۆلێنبەندی بۆ ھەڵوێستە سیاسییەکان، ئایدیۆلۆجییەکان و حیزبەکان لە بنەمای پرسەکانی یەکسانیی کۆمەڵایەتی و ھیرارشیی کۆمەڵایەتیدایە. جگە لە ھەڵویستەکانی چەپ و ڕاست، پێگەی مامناوەندی و میانەڕەویش ھەیە کە لەگەڵ ھەر دوو سەری شەبەنگەکە ڕێک ناکەون. کەسانێکیش شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست زۆر سادە و ساکار دەزانن و و ئەم شێوەی پۆلێنبەندیی پێگە سیاسییەکانیان قەبوول نییە و لەجیاتیی ئەم سیستەمە سیستەمەکانێکی دیکە پێشنیار دەکەن، لەوانەیە پێناسەکردنی دووڕەھەندی لەجیاتی یەک ڕەھەندی.

لەم چەشنە شەبەنگە سیاسییە، سیاسەتەکانی چەپگر و ڕاستگر زۆرجار زێزی یەکترەوە پیشان دەدرێن، بەڵام تاک یان گرووپێک دەتوانێت لە بابەتی کێشەیەک ھەڵویستی چەپ بگرێت و لە بابەتی کێشەیەکی دیکە ھەڵویستی ڕاست لە خۆی نیشان بدات؛ ھەروەھا بڕێک لە ھەڵوێستەکان دەتوانن لە سنۆرەکانی دۆ لایەن لەسەریەک بن و سەر بە باڵی چەپ یان ڕاست بە ئەژمار ھاتن بە ئایدیۆلۆجی بەستراوە. لە فەڕەنسا کە ئەم دەستەواژەی ڕێشەی لەوێدا ھەڵدەگەڕێتەوە، چەپ وەکوو «حیزبی بزووتنەوە» و ڕاست وەکوو «حیزبی بەنەزمبوون» پێناسە دەکرێن.

 شوێنەکانی کۆبوونەوە ئایدیۆلۆژییەکان 
بە گشتی، باڵی چەپ بە تیشک خستنە سەر «بیرۆکەکانی وەک ئازادی، یەکسانی، برایەتی، مافەکان، پێشکەوتن، چاکسازی، و جیھانگەرایی» جیا دەکرێتەوە، لە کاتێکدا باڵی ڕاست بە تیشک خستنە سەر «چەمکەکانی وەک دەسەڵات، پۆلێنبەندی، سیستم، ئەرک، نەریت، پاشکەوتنخوازی، و ناسیۆنالیزم» جیا دەکرێتەوە.

زانایانی سیاسی و شیکەرەوەکانی تر پێیان وایە کە چەپ ئانارکیستەکان، کۆمۆنیستەکان، سۆسیالیستەکان، سۆسیال دیموکراتەکان، لیبراڵە چەپەکان، پێشکەوتنخوازان، و لیبراڵە کۆمەڵایەتییەکان دەگرێتەوە. بزووتنەوەکانی یەکسانیی ڕەگەزی و سەندیکاییش بە چەپەوە بەستراونەتەوە.

زانایانی سیاسی و شیکەرەوەکانی تر پێیان وایە کە ڕاست پارێزگاران، لیبراڵە ڕاستەکان، پارێزگارە نوێیەکان، ئیمپریالیستەکان، پاشایەتیخوازان، فاشیستەکان، پاشکەوتنخوازان، و نەریتخوازان دەگرێتەوە.

ژمارەیەک بزووتنەوەی سیاسیی گرنگ ھەن کە بە وردی لە چوارچێوەی تەوەری چەپ-ڕاستدا جێگەیان نابێتەوە، و دیموکراسیی مەسیحی، فێمینیزم، و ھەرێمگەرایی لەخۆدەگرن. ھەرچەندە ناسیۆنالیزم زۆرجار وەک بیروباوەڕێکی ڕاستڕەوانە دادەنرێت، بەڵام زۆرێک لە ناسیۆنالیستەکان حەز بە دابەشکردنی یەکسانی سەرچاوەکان دەکەن. ھەروەھا «ناسیۆنالیستە لیبراڵەکان»یش ھەن. پۆپۆلیزم دەرکەوتەی چەپ و ڕاستی ھەیە. زۆرجار بزووتنەوەی سیاسەتی سەوز وەک بزووتنەوەیەکی چەپ دادەنرێت، بەڵام پۆلێنکردنی بزووتنەوەی سەوز بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە وەک چەپ یان ڕاست کارێکی قورسە.https://web.archive.org/web/20200310140223/https://books.google.com/books?id=KYY-CgAAQBAJ&pg=PA119Van Gosse, The Movements of the New Left, 1950–1975: A Brief History with Documents, Palgrave Macmillan, 2005, (ردمك 978-1-4039-6804-3)https://web.archive.org/web/20200216001926/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYCAndrew Dobson, Green Political Thought (3d ed.: Routledge, 1995: 2000 printing), pp. 27-28; "If ... we take equality and hierarchy as characteristics held to be praiseworthy within left-wing and right-wing thought respectively, then ecologism is clearly left-wing, arguing as it does for forms of equality among human beings and between human beings and other species. However, to argue that ecologism is unequivocal left-wing is not so easy. For instance, green politics is in principle adverse to anything but the most timid engineering of the social and natural world by human beings."

Robyn Eckersley, Environmentalism and Political Theory: Toward an Ecocentric Approach (جامعة ولاية نيويورك, 1992), p. 120: "The growing influence of اشتراكية بيئية ideas within the Green movement (most notably in Europe and Australia rather than in North America) has rendered the popular Green slogan "neither left nor right" somewhat problematic. While this slogan originally served to publicize the Green movement's efforts to find a distinct, third alternative to the growth consensus of capitalism and communism, it has since served to generate a lively and sometimes acrimonious debate within the Green movement concerning the proper political characterization of Green politics .... In particular, ecosocialists have mounted a challenge to the presumed left-right ideology neutrality of Green politics by pointing out the various egalitarian and redistributional (and hence 'leftist') measures that are needed to ensure an equitable transition toward a conserver society."

 سەرچاوەکان 

 کتێبناسی 
 Knapp, Andrew. Wright, Vincent. The government and politics of France. New York: Routledge, 2001 ISBN 0-415-21526-9

پۆل:شەبەنگی سیاسی
پۆل:وشە سیاسییەکان