ھێڵی ئاسنینی حیجاز

ھێڵی ئاسنینی حیجاز یاخود ڕێرەوی ئاسنینی حیجاز ھەروەھا ڕێرەوی شەمەندەفەری حیجازی (بە تورکی عوسمانی: حیجاز تەیمور یۆلی، بە تورکی ھاوچەرخ: Hicaz Demiryolu) بریتیە لە ھێڵێکی ئاسنینی دوور و درێژ (بە دووری ١٠٥٠ ملم)، ھەردوو شاری دیمەشق و مەدینەی بەیەک دەبەستەوە، لەسەردەمی حوکمرانی سولتانی عوسمانی عەبدولحەمیدی دووەم دامەزرا بۆ مەبەستی سەربازی و گواستنەوەی حاجیان و بەھێزکردنی ھەژموونی خۆی لە ناوچەکە. دەستپێکی کارکردنی بۆ ساڵی ١٩٠٠ دەگەڕێتەوە کە لە ساڵی ١٩٠٨ کرایەوە، و لە ئیشکردن بەردەوام بوو تاوەکو ساڵی ١٩١٦ و خاپوورکردنی ڕێرەوەکە لە دەرەنجامی جەنگی جیھانی یەکەم و سەرھەڵدانی شۆرشی مەزنی عەرەبی کە بووە ھۆی لەناوبردن و ھەڵوەشاندنەوەی دەولەتی عوسمانی.

دوای ئەوەی سولتانی عوسمانی عەبدولحەمیدی دووەم سەرکەوتوو بوو لە ڕاکێشان و دامەزراندنی ھێڵی تەلەگراف لە نێوان دیمەشق و مەدینە (١٩٠٠) ئەمە بووە ھاندانی سولتان کە بیر لە دامەزراندی ھێڵی شەمەندەفەریش بکاتەوە لە نێوان ئەم دوو شارە.

بوودجەی تەرخان کراوی پڕۆژەکە ٣٫٥ ملیۆن لیرەی عوسمانی بوو، بەڵام دواتر بڕی زیاتری تێچوو ئەم کورتھێنانەش بە بەخشین خێرخوازی لە ناوەخۆی دەولەتی عوسمانی پڕ کرایەوە.
سەرەتای کارکردنی پڕۆژەکە لە ١٩٠٠ لە ناوچەی موزەیریبی حۆران لە سووریا دەستی پێکرد، لەسەر ھەمان ڕێچکەی کۆنی حاجیان درێژ بوویەوە بەرەو شاری دەرعا و مەدینە، کە بەھۆیەوە ماوەی گەشتی حاجیانی ناوچەی ئەنادۆڵ و دیمەشقی لە چل ڕۆژەوە بۆ پێنج ڕۆژ کەمکردەوە.

ھێڵەکە لە دیمەشق دەستی پێدەکرد تاوەکو شاری بەسرا باشووری سووریا لە وێوە دابەش دەبوو بۆ دوو ھێڵ، یەکێکیان بە ئاراستەی ئوردەن بەرەو باشوور دەڕۆیشت ئەوکەی تر بەرەو خۆڕئاوا بۆ شارەکانی نابلس و حەیفا عەکا دەچوو، لە شاری عەکا لقێکی لێ دەبوویەوە بەرەو میسر.
ئەو ھێلەی بەرەو ئوردەن دەڕۆیشت ھەریەک لەشارەکانی مەفرەق و زەرقا و عەممان و مەعانی دەبڕی تا دەگەیشتە خاکی حیجاز و شاری مەدینە.

ڕێرەوەکە نۆ ساڵان لە خزمەت بەردەوام بوو لە نێوان دیمەشق و مەدینە کە بۆ کاری حەج و بازرگانی و سەربازی بەکاردەھات، دوای سەرھەڵدانی جەنگی جیھانی یەکەم و دەرکەوتنی گرنگی ھێلەکە بۆ کاروباری سەربازی ھەژموونی ھێز بەسەر بەریتانیەکان بۆیە ھێزە بەریتانیەکان بەھاوکاری شۆڕشگێرە عەرەبەکان دەستیان کرد بە تێکدان و وێرانکردنی ژێرخانی ھێلەکە بەتایبەت لەلایەن لۆرانسی عەرەبیەوە لە ١٩١٧، کە لەوساوە ھیچ کۆششێک نەکراوە بۆ چاکردنەوە و بە ئیش خستنەوەی ھێڵەکە. لەم ساڵانەی دوایی ھەندێک لە وێستگەکان نۆژەن کرانەوە بۆ کاری مۆزەخانە و گەشتیاری مێژوویی.

 بیرۆکە و ئامانجەکانی 
ڕاست|وێنۆک|221x221پیکسڵ|سولتان عەبدولحەمیدی دووەم کە لە ١٩٠٠ بەردی بناغەی پڕۆژەکەی داڕشت .
ھێلی ئاسنینی حیجاز لە تۆماری عوسمانیەکان بە ناوی “ھێلی ئاسنینی حیجازی حەمیدی “ تۆمارکراوە، خۆی بیرۆکەی پڕۆژەکە بۆ ساڵی ١٨٦٤ دەگەڕێتەوە لەسەردەمی سولتان عەبدولعەزیزی یەکەم، لە ساڵی ١٨٨١ پڕۆژەکە نوێ کرایەوە بەڵام کۆسپ و تەگەرەی زۆری لەپێش بوو بۆیە جێبەجێ نەکرا. دواتر عزەت پاشا ڕاوێژکاری دووەمی سولتان عەبدولحەمیدی دووەم بیرۆکەکەی بۆ سولتان نوێ کردەوە، ئەوەبوو سولتان لە ١٩٠٠ فەرمانی بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەکە دەرکر. لەو ساتەدا سولتان کاری لەسەر پاراستنی یەکێتی ھەرێمەکانی دەولەتەکەی دەکرد کە ھەڕەشەی پارچەبوونیان لەسەر بوو.
سولتان ڕاوێژکارەکەی ئەحمەد عزەت پاشای ڕاسپارد بۆ سەرپەرشتی پڕۆژەکە بەجۆرێک ھەریەک لە ھێلە ئاسنینییەکانی ئەنادۆل و بەغدا و حیجاز بەیەک ببەستێتەوە لەگەڵ دامەزراندن و پەرەپێدانی ھێلی تەلەگراف تاوەکو بە ئاسانی و خێرایی پەیوەندی بە ویلایەتەکانی شام و بەغدا و حیجازەوە بکات.
بیرۆکەی ھێلەکە بۆ گەیشتن بوو بە شارەکانی مەککە و جەددە بەڵام جێبەجێ نەبوو.

 ئامانجەکان 
ڕاست|وێنۆک|250x250پیکسڵ

 وێستگەکان 
ڕێرەوی ئاسنینی حیجاز Legend
 -٦٬٠دیمەشق٠٬٠قەدەم شەریفدیمەشق -قەدەم شەریف-حەلەببۆ قەتارە٢٠٬٨کەسوە٣٠٬٥دێر عەلی٤٩٬٧مەسجد٦٢٬٦جەباب٦٩٬١خەبەب٧٧٬٨مەحەجە٨٤٬٦شەقرە٩١٬٢ئیزرەع(ڕێچکەیەکی باریکی ھەبوو بەرەو شاری سوەیدای دوورزیان١٠٦٬١خەربە غەزالەحەیفا١٢٣٬٠دەرعاگریس١٢٨٬٦بەسراجسر فوق وادیجسر فوق وادی١٣٥٬٧نصیبالطریق السریع عمان-دمشقالحدود السوریة/الأردنیة١٤٠٬١جابر١٦١٬٧المفرق١٨٥٬٣خربة السمراءجسر فوق وادیالطریق السریع عمان-دمشقجسر فوق وادی١٩٤٬٠SalisIPC-Refineryجسر فوق وادی٢٠٢٬٧الزرقاءجسر فوق وادیالرصیفةشارعالرصیفة٢٢٢٬٤عمانمتحف سکة الحدیدJesin-viaduct٢٣٤٬٠القصرgalleryطریق عمان الدائری٢٤٨٬٨لوبنجسر فوق وادیطریق مطار عمَّان٢٥٩٬٧Dshisaجسر فوق وادیجسر فوق وادی٢٧٨٬٧الضبعةجسر فوق وادیجسر فوق وادیجسر فوق وادی٢٩٥٬٢خان زبیبجسر فوق وادیجسر فوق وادیجسر فوق وادیجسر فوق وادیجسر فوق وادیجسر فوق وادی٣٠٩٬٣سواقجسر فوق وادی٣٢٦٬٢قطرانةwyeجسر فوق وادیجسر فوق وادیجسر فوق وادی٣٤٨٬٤منزلمعبرجسر فوق وادیجسر فوق وادیجسر فوق وادیمنجم الفوسفات فی الأبیضطریق 45|-٣٦٧٬١فریفرةمنجم الفوسفات فی وادی الحسا٣٧٧٬٨الحساطریق ٤٥٣٩٧٬٤حروف الدراویشطریق ٤٥٤٢٢٬٧عنزةإلی Hischech٤٤٠٬٥وادی الحرذونمعبرمحطة معان القدیمة) إلی نقب عشتار٤٥٨٬٨معان٤٧٥٬٠غدیر الحج٤٨٧٬٠بئر الشیدیةمعبر٤٩١٬٠أبوو طرفة٥٠٠٬٠الشیفیة٥٠٨٬٠فسوة٥١٤٬٢عقبة الحجاز٥١٩٬٧بطن الغول٥٢٢٬٥إلی العقبة٥٣٠٬٠وادی ڕاسم٥٤٥٬٠تل الشحم٥٧٢٬٠المدورةالحدود الأردنیة-السعودیة٥٨٣٬٠معبر٥٩١٬٠حالة عمار٥٩٨٬٠معبر٦١٠٬٠ذات الحاج٦٢٢٬٠معبر٦٣٥٬٠بئر ابن ھرماس٦٥٤٬٠الحزم٦٦٧٬٠المحتطب٦٨١٬٠معبر٦٩٢٬٠تبوک٧٠٦٬٠معبر٧١٠٬٠وادی الأثیلی٧١٦٬٠معبر٧٣٧٬٠ظھر الحاج أو قرین غزال٧٤٣٬٠دار الحج٧٥٣٬٠المصطبغة٧٥٤٬٠البوغازقطع صخری٧٥٤٬٠البوغازنفق٧٥٧٬٠الأخضر٧٧٣٬٠خمیسة٧٩٤٬٤الأسدة (خنزیرة)٨٣٠٬٠المعظم٨٤٤٬٠معبر٨٥٥٬٠خشم صنع٨٧١٬٠معبر٨٨٣٬٠المطلع٨٨٥٬٠الدار الحمراء٩٠٤٬٠المطلع٩١٢٬٠أبوو طاقة٩٢٤٬٠معبر٩٣٨٬٠المزحم٩٤٦٬٠مبرک الناقة٩٥٨٬٠مدائن صالحأعمال ومتحف٩٧٣٬٠معبر٩٨٣٬٠العلا٩٩٤٬٠معبر١٠٠٣٬٠البدائعمعبر١٠١٣٬٠مغیراءمعبر١٠٢٥٬٠معبر١٠٢٩٬٠مطرانمعبر١٠٤٨٬٠زمرد١٠٦٠٬٠معبر١٠٧٩٬٠بئر الجدید١٠٩٩٬٠الطویرةمعبر١١١٥٬٠ویبانمعبر١١٢٦٬٠المدرجمعبر١١٤٤٬٠ھدیة١١٦٦٬٣جذاعة١١٧٦٬٠أبا النعم١١٩٤٬٥اسطبل عنتر١٢١٥٬٠البویرمعبر١٢٢٨٬٠معبر١٢٤٥٬٠بئر نصیف١٢٧٣٬٠الحفدورمعبر١٢٩٠٬٥بئر أبوو جابر١٣٠٣٬٠بواطمعبر١٣٠٩٬٠الحفیرة١٣١٥٬٥بئر عثمان١٣٢٠٬٥المدینة المنورة١٣٢٢٬٠قلعة جبل أحد

 پێشانگا 

 ئەمانەش ببینە 
 مۆزەخانەی ڕێرەوی حیجاز
 ڕێرەوی ئاسنینی بەغدا
 شەمەندەفەری خێرای حەرەمەین
 ھێلی ڕێرەوە ئاسنینییەکانی ئیسرائیل
 ھێلی ئاسنینی کوردستان

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 
 مؤسسة الخط الحدیدی الحجازی الأردنی.
 المؤسسة العامة للخط الحدیدی الحجازی ، وزارة النقل السوریة.
 سکة حدید الحجاز، السیاحة السعودیة.
 محطة قطار الحجاز بالمدینة المنورة، جولة افتراضیة.

پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٠
پۆل:مەدینە