قەرەباغ

قەرەباغ (بە ئازەری: Qarabağ، بە ئەرمەنی: Ղարաբաղ) ھەرێمێکە، کەوتووەتە ڕۆژھەڵاتی ئەرمەنستان و باشووری ڕۆژاوای ئازەربایجان. درێژ دەبێتەوە لە کوێستانەکانی قەفقاسی لێسەر بەرەو خوارەوەی نزمایی نێوان ڕووبارەکانی کورا و ئاراس.

 ناو 
لە زمانی ئازەربایجانی وشەی «قەرە» بە واتای (ڕەش) دێت و «باغ» بە واتای (باخچە) دێت، واتا «باخچەی ڕەش»، لەگەڵ ئەوەشدا ھەندێک گریمانەی تر ھەن. لە کوردی کەڵە باغ بە واتای باغی گەورە دێت و لەوە ئەچێ دوای دەسەڵاتی تورک ئەو وشەیە گوردراوە بۆ قەرەی تورکی و لەگەڵ وشەی کوردی باخ وشەی نامۆ و بێ مەعنای باخی رەشیان لێ ساز کردووە. 

 جوگرافیا و مێژوو 
وێنۆک|نەخشەی قەرەباغ، لە فەرھەنگی بروکھاوس و ئیفرۆن ئینسلۆپیدیک
قەرەباغ ھەرێمیکی جوگرافییە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ئەرمەنستان و باشووری ڕۆژاوا ئازەربایجان، و ڕووبەری قەرەباغ بە ٤٤٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە مەزەندە دەکرێت
ئەم ھەرێمە ھەردەم کێشەی سیاسی و داگیرکردنی لەلایەن ولاتانی دەورووبەر ھەبووە، کەدواتر لە پەیمانی گوڵستان ئەم ھەرێمە لەلایەن دەوڵەتی ئێران بۆ ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی دەستی بۆ ھەڵگیرا

لە ساڵی ١٩١٨دا کۆماری ئازەربایجانی و کۆماری ئەرمینیا دامەزرا، قەرەباغ کەوتە ژێردەستی کۆماری ئازەربایجانی،See Hovannisian, Richard G. The Republic of Armenia: The First Year, 1918-1919. Berkeley: University of California, 1971, pp. 162ff, 178–194. ; idem, The Republic of Armenia: From London to Sevres, February - August 1920, Vol. 3. Berkeley: University of California Press, 131-172. ; Arsène Saparov. Why Autonomy? The Making of NagornoKarabakh Autonomous Region 1918–1925 (англ.) // Europa–Asia Studies. — Ann Arbor: University of Michigan, 2012. — March (vol. 64, no. 2). — P. 281—323.. کەدواتر لە ساڵی ١٩٢٠دا یەکێتی سۆڤیەت بنکەی لە ھەردوو وڵاتدا دامەزراند

چەند ڕۆژێک پێش ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەت، لە ساڵی ١٩٩١دا ھەرێمی قەرەباغ ڕیفراندۆم ئەنجامدرا. کە ٩٩٬٨٩ی٪ بەشداربووان بە بەڵی دەنگیان بە سەربەخۆییدا بۆ ئەم ھەرێمە،De Waal. Black Garden, p. 85. کە دوای ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەت، ئەرمەنستان ھێرشی کردە سەر ئازەربایجان، کە لە نیسان-تشرینی دووەمی ١٩٩٣ دەستبەسەر ھەرێمی ناگۆرنۆ-قەرەباغ و حەوت ھەرێمەکەی دراوسێدا گرتNagorno-Karabakh belongs to Azerbaijan, The Guardian, 1 October 2020

لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، شەڕ لە نێوان ئازەربایجان و ئەرمەنستا لەھەرێمەکەدا ڕوویدا، کە ھەردوولایەن کوژراو و بریندار لێکەوتەووە

 زەنگیزور کوێستان یان ناوچە شاخاوییەکان زەوی نزمەکان frameless|center frameless|center frameless|centerئەرمینیا:
  سیونیک

ناکۆکی لەسەر:
  لاچین، قوبەدی، زانگیلان
  پارێزگای کەتاغناکۆکی لەسەر:
  کەڵبەجاڕ, تارتار، خۆجەلی، خانکێندی، ئەگدەم، شوشە، خواجەڤند، جەبرەیل، فیزولی
  شاحومیان، مارداکێرت، ئەسکەران، شووشی، مارتۆنی، حەدروتئازەربایجان:
  پەرژین، ئاغجەبادی، بێیلەگان

 زاری قەرەباغ 
دانیشتووانی ئەرمەنی ھەرێمەکە بە زاری قەرەباغیی ئەرمەنی قسە دەکەن، کە بە زۆری لەلایەن زمانەکانی فارسی، ڕووسی و تورکییەوە کاریگەری لەسەر دروست بووە.De Waal. Black Garden, p. 186.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
پۆل:جوگرافیای ئەرمەنستان
پۆل:جوگرافیای ئازەربایجان
پۆل:جوگرافیای قەوقاز