یاسای ھاوسەرگیریکردن لەگەڵ کەسی دەستدرێژیکەر

یاسای ھاوسەرگیریکردن لەگەڵ کەسی لاقەکەردا یان یاسای ھاوسەرگیری لاقەکەر یاسایەکە دەربارەی لاقەکردن کە ھەڵدەستێت بە رزگارکردنی ھێرشکەر لە رێکاری دادگای کردن و بێ تاوان کردنی لە کردەکانی: لاقەکردن، دەستدرێژی سێکسی، فڕاندن و کردە ھاوشێوەکانی ئەگەر کەسی ئەنجامدەر ھەستێت بە ھاوسەرگیریکردن لەگەڵ قوربانییەکەدا و لە ھەندێک دەسەڵاتی یاسایی دا ئەگەر بەس پێشنیاری ھاوسەرگیری بۆ بکات. ئەم جۆرە یاسایە ڕێگایەکی یاساییە کە لاقەکەرەکە خۆی دەربازبکات لە دادگایکردن و سزادانی. سەرەڕای بوونی یاساکە لە چەند دەسەڵاتێکی یاسای دا بە درێژایی مێژوو کە ھەتا ئێستا لە چەند کۆمەڵگەیەک دا بەردەوامی ھەیە بە چەندەھا شێوازی جیاواز بەڵام دەستەواژەکان دەربارەی ئەم دیاردەیە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ دا ھاتونەتە کایەوە.

ئەم جۆرە یاسایانە باو بوون لە جیھان دا ھەتا ساڵانی ١٩٧٠ کان و یاسا کارپێکراوەکانی لەم جۆرە بەشێوەیەکی بەردەوام بەرەنگاری دەکرێن و لە چەند وڵاتێک دا ھەڵوەشێنراونەتەوە.

یاساکانی ڕێگە دەدەن بە دادگاکان ڕەزامەند بن لەسەر ھاوسەرگیری خوار تەمەنی یاسای لە کاتی دووگیان بوونی ژنێکی لاو بەپێی ڕەزامەندی بەخێوکەرانی ڕێخۆشکەر و یارمەتیدەرە بۆ کەسی لاقەکەر دەرباز بێت لە ڕووبەرووبوونەوەی دادگا لەسەر ئەو تاوانی لاقەکردنەی ئەنجامی داوە. پاساو بۆ یاساکە ھێنراوەتەوە وەک ناساندن و ڕێزگرتن لەو بەھا کلتوورییەی دراوە بە بوونی پاکیزەیی ژن لە ھاوسەرگیری دا چونکە کچان و ژنانی سەرەڕۆ بە سەرچاوەی شەرم تەماشادەکرێن بۆ خێزانەکانیان  و لە ھەندێک بارودۆخ دا کەسی ھێرشکەر ئەو ژنە لاقەدەکات کە دەیەوێت ھاوسەرگیری لەگەڵ دا بکات دوای ڕەزامەند نەبوونی کچەکە بە ھاوسەرگیری.

 بەردەوامی دیاردەکە سەرەڕای نایاسایی بوونی 
دیاردەی فشارکردنی قوربانییەکان بۆ ھاوسەرگیریکردن لەگەڵ لاقەکەران دا ھێشتا لە زۆر وڵات دا بەردەوامە سەرەڕای ھەڵوەشاندنەوەی زۆربەی یاسا ڕێگەپێدەرەکان یان تەنانەت نەبوونیان بەشێوەیەکی ئاشکرا. بۆ نموونە، لە ئیسوپیا دیاردەکە قەدەغەکراوە بەپێی (یاسای تاوانکاری) ی ٢٠٠٤ بەڵام ھێشتا ھاوسەرگیری فڕاندن (فڕاندنی بوک) باوە لە وڵاتەکەدا. لە ئەفغانستان ھەرچەندە یاسایەکی فەرمی نییە بۆ بە یاسایی کردنی کردەکە بەڵام دەکرێت دادگای کردنەکە ھەڵبوەشێتەوە ئەگەر کەسی لاقەکەر یان خێزانەکەی پێشنیاری ھاوسەرگیری لە قوربانییەکە بکەن. ھاوشێوەی ئەفغانستان، سۆماڵی لاند (باکووری سۆماڵ) خاوەنی ھیچ یاسایەک نییە بۆ کردەکە بەڵام فشارکردن بۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ لاقەکەرەکە لەلایەن خێزانی قوربانییەکەوە کارێکی بەربڵاوە.

 ھەڵمەتی ھەڵوەشاندنەوە 
کۆمەڵێک لە ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ وەک (چاودێری مافەکانی مرۆڤ) و (ئەنجومەنی باڵای مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان) بە توندی ڕەخنەیان گرتووە لە یاسای ھاوسەرگیریکردن لەگەڵ کەسی لاقەکەردا لە ناوچە جیاوازەکانی جیھان دا. ئەم ڕێکخراوانە کاردەکەن لەسەر لابردن و ھەڵوەشاندنەوەی ئەو جۆرە یاسایانە و لە ھەندێک باردا سەرکەوتوو بوون.

 عێراق 
یاسای سزادانی عێراقی کە دەگەرێتەوە بۆ ساڵی ١٩٦٩ لە بەندی ٤٢٧ ئاماژەدەکات کە ئەگەر کەسی ھێرشکەر بە ڕاستگۆیانە ھاوسەرگیری لەگەڵ قوربانییەکەدا بکات ئەوا ھەر کردەیەکی یاسایی و دادگایی بەتاڵ دەبێتەوە. وەک دەنگدانی پەرلەمانی وڵاتانی لوبنان، ئوردن و تونس بۆ ھەڵوەشاندنەوەی یاساکە لە ساڵی ٢٠١٧ دا، چالاکەوانی مافەکانی ژنیش لەعێراق ھەوڵیاندا کێشەکە بخەنە پەیڕەوی ھەڵمەتی دەنگدانی پەرلەمانی عێراق لە ساڵی ٢٠١٨ بەمەبەستی ھەڵوەشاندنەوە و لابردنی یاساکە.

 لوبنان 
بەندی ژمارە ٥٢٢ لە یاسای سزادانی لوبنانی بوو بە بەشێک لە یاسای وڵاتەکە لە ساڵانی ١٩٤٠ کان دا کە دەڵێت لاقەکردن کردەیەکی سزادراوە کە دەکرێت کەسی ھێرشکەر ڕووبەرووی ٧ ساڵ بەندکردن ببێتەوە، بەڵام ھیچ ڕێکارێکی دادگایکردن ناگیرێتە بەر ئەگەر ھێرشکەر ھاوسەرگیری بکات لەگەڵ قوربانییەکە و بەلایەنی کەمەوە بۆ ماوەی سێ ساڵ ھاوسەربن. لە ساڵی ٢٠١٧ دا بەندی ٥٢٢ لە یاسای سزادنی لوبنانی کە وەک «یاسای لاقەکردن» پێناسەکراوبوو ھەڵوەشایەوە و بڕیاردرا ھەردوو بەندی ژمارە ٥٠٥ و ٥١٨ دووبارە ھەڵسەنگاندنی بۆ بکرێتەوە چونکە دوای لابردنی بەندی ٥٢٢ زۆرێک پێییان وابوو کە یاساکە ھێشتا بەردەوامە لەرێی بەندەکانی (٥٠٥ و ٥١٨)ەوە کە بەندی ژمارە ٥٠٥ تایبەتە بە کردەی سێکسکردن لەگەڵ کەسێکی لاو (خوار تەمەنی یاسایی) و بەندی ٥١٨ مامەڵە دەکات لەگەڵ فریودانی لاوێک بە بەڵێنی ھاوسەرگیری.BCHR "Family Law in Bahrain"  Bahrain Center of Human Rights 10 February 2014. Accessed 14 March 2017

 ڕیزبەندی ئەو وڵاتانەی خاوەنی یاساکەن 
ناوی وڵاتساڵی دانانی یاساکەساڵی ھەڵوەشاندنەوەی یاساکەجەزائیرئەنگۆلائەرجەنتینپێش ١٩٩٧٢٠١٢بەحرەین١٩٧٦نەزانراوبۆلیڤیا١٩٩٧بەڕازیلپێش ١٩٩٧٢٠٠٥بولگاریا٢٠١٥کامیرۆنچیلیپێش ١٩٩٧١٩٩٩کۆڵۆمبیاپێش ١٩٩٧١٩٩٧کۆستاریکاپێش ١٩٩٧٢٠٠٧دانیمارک٢٠١٣کۆماری دۆمۆنیکاپێش ١٩٩٧نەزانراوئیکوادۆرپێش ١٩٩٧٢٠١٤میسڕ١٩٠٤١٩٩٩ئەل سەلڤادۆر١٩٩٦/٢٠١٧ئیریتریائیسۆپیا٢٠٠٥فەڕەنسا١٨١٠١٩٩٤یۆنان٢٠١٨گواتیمالاپێش ١٩٩٧٢٠٠٦ھۆندوراسپێش ١٩٩٧نەزانراوعێراق١٩٦٩ئیتاڵیا١٩٨١ئوردن١٩٦٠چاوەڕوانکراوکوەیت١٩٦٠لوبنان١٩٤٨٢٠١٧لیبیا١٩٥٣مەکسیک١٩٣١١٩٩١مەغریب٢٠١٤مۆزەبیق١٨٨٦٢٠١٤نیکاراگواپێش ١٩٩٧٢٠٠٨فەڵەستین١٩٥٩٢٠١٨ (کەناری ڕۆژاوا – غەزە)پەناماپێش ١٩٩٧٢٠٠٨پاراگوایپێش ١٩٩٧نەزانراوپیرو١٩٢٤١٩٩٩فیلیپینرۆمانیا٢٠٠٠ڕوسیاسڕبیاسوریا١٩٤٩تاجیکستانتایلەندتۆنگا١٩٢٦تونس١٩١٣چاوەڕوانکراو ٢٠١٨تورکیا٢٠٠٥ئۆرۆگوایپێش ١٩٩٧٢٠٠٦ڤەنزوێڵاپێش ١٩٩٧نەزانراو

 سەرچاوەکان 

پۆل:یاسای تاوانی
پۆل:پێشێلکردنی مافی مرۆڤ
پۆل:دەستدرێژیی سێکسی
پۆل:توندوتیژی دژی ژنان
پۆل:یاساکان بەپێی وڵات