ڕەخنەگەری لەسەر ئیسلامییەت

بۆچوون و مامەڵەکانی سەرکردە، وتارخوێن و جوڵانەوەکانی سەر بە جوڵانەوەی گەشەکردن کە بە ئیسلامییەت ناسراوە (هەروەها بە ئیسلامی سیاسیش ناودەبرێت) جێی ڕەخنەیە لەلایەن ناموسەڵمانەکان و  ئیسلامیە هاوچەرخەکان (ئیسلامی ئازادڕەو). ئەو نووسەرانەی کە ڕەخنە لە ئیسلامییەت یان بەشێك لە ئیسلامییەت دەگرن، ئەمانەن: ماجد نەواز، ڕەزا ئەسڵان،Aslan, Reza, No God but God: The Origins, Evolution, and Future of Islam, Random House, 2005.   ئەبدولوەهاب مەدب،Fluehr-Lobban, Carolyn ed., Against Islamic Extremism: The Writings of Muhammad Sa'id al-Ashmawy, Gainesville: University Press of Florida, (1998) موحەمەد سەعید ئەل عەشماوی،Abou El Fadl, Great Theft, 2005 Gilles Kepel,Kepel, Jihad, 2002 خالید ئەبو فەزڵ،"Jihad and Jew Hatred." Voices on Antisemitism.  United States Holocaust Memorial Museum.  17 July 2008.  Web.  19 August 2013.  Transcript. جیڵ کیبێل،Roy, Failure of Political Islam, 1994 ماتیاس کونتزێل،Fuller, The Future of Political Islam, 2003: p. 39 جۆزیف ئـ.ب. لەمبارد و ئۆلیڤەر رۆی.Halliday, 100 Myths, 2005: p. 85

ئەو بابەتانەی لە جوڵانەوە ئیسلامیەکان دا کەوتۆتە بەر ڕەخنە بریتییە لە: سنووردارکردنی ئازادی ڕادەربڕین بەمەبەستی ڕێگری کردن لە بەرپەچ دانەوە و سووکایەتیکردن بە ئیسلام، ئەو باوەڕەی کە ئیسلام تەنها ئایین نییە بەڵکو ڕژێمێکی بەڕێوبردن و فەرمانڕەوای کردنە وە شەریعەی مێژوویی (یاسای ئیسلامی) تەنها سیستەمی یاسای جیهانییە کە بەردەستە بۆ هەموو مرۆڤایەتی و پێویستە بسەپێنرێت بۆ ئەوەی ئیسلام بە دروستی و تەواوی پەیڕەر بکرێت.

یەکگرتنی ئایین و دەوڵەت
یەكێك لە باوترین وتەکانی جوڵانەوە ئیسلامیەکانی سەر بە ئیسلامی سیاسی دەڵێت " الإسلام دين ودولة – ئیسلام ئایین و دەوڵەتە". بەڵام وەکو یەكێك لە ڕەخنەگرەکان دەڵێت کە ئەو وتەیە "نە ئایەتی قورئانە نە دەقی حەدیسەکانی پێغەمبەرە بەڵکو وتەیەکی سیاسی باوی سەدەی نۆزدەهەم بووە کە بەکاردەهات لەلایەن جوڵانەوە سەلەفیەکانەوە."Halliday, 100 Myths, 2005: pp. 85–86 

تازەگەری لە ئیسلام دا
ئیسلامیەکان و ئیسلامیە شۆرشگێرەکان لە هەوڵێکی بەردەوام دا بوون بۆ لەناوبردنی مامەڵە و چالاکییە ڕۆژئاواییەکان لە ژیانی رۆژانەیان دا، وەک بەکارهێنانی فڵچەی ددان شتن، تێکەڵ بوونی ژن و پیاو، چوونە دەرەوەی ئافرەی بەبێ داپۆشینی سەریان، ڕۆژانی پشووی شەمە و یەکشەمە لە هەفتەدا، چەپڵە لێدان بۆ وتاردەرانAbou El Fadl, Great Theft, 2005: pp. 172–74Roy, Failure of Political Islam, 1994: p. 82 بەڵام بە بیروڕای دانیێڵ پایپس "تەنانەت ڕەت کردنەوەی ڕۆژئاواش هەر پەسەند کردنە" و هەڵدەستن بە ناساندی تازەگەری نوێ بۆ ناو ئیسلام لەسەر شێوازی ڕۆژئاوا.The Western Mind of Radical Islam by Daniel Pipes First Things, December 1995

ئابووری ئیسلامی
ڕەخنەگەری لەسەر ئیسلامییەت یان ئابووری ئیسلامی بەشێوەیەکی بەرچاو پەرەیسەندووە کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئابوور ئیسلامی هەولێکی "ناتەبا، ناتەواو، ناکرداری و ناپەیوەستە"Sohrab Behada, "Property Rights in Contemporary Islamic Economic Thought, Review of Social Economy, Summer 1989 v. 47, (pp. 185–211)Kuran, "The Economic Impact of Islamic Fundamentalism," in Marty and Appleby Fundamentalisms and the State, U of Chicago Press, 1993, pp. 302–41 چونکە پاڵنەرەکەی ناسنامەیەکی کلتورییە وەك لەوەی چارەسەرکەری کێشە بێت."The Discontents of Islamic Economic Mortality" by Timur Kuran, American Economic Review, 1996, pp. 438–42 سەرچاوەیەکی تر ئابووری ئیسلامی ڕەت کردۆتەوە و پێی وایە کە لە بیردۆزدا "تێکەڵەیەکی سەرلێشێواوە لە بیرۆکەی سۆشەلیست و میلی" و لە کردار دا "هیچ نییە جگە لە دەست بەسەرداگرتنێکی ناکرداری دەوڵەت بەسەر ئابووری دا وە هەڵ دەدات بۆ جۆرە سیاسەتێکی دابەشکردنەوەی یەکسان کە ناکردەییە ژیانی ڕاستی دا."Halliday, 100 Myths, 2005: p. 89

لە بواری سیاسی و هەرێمی دا کە ئیسلامیەکان و (زاناکان - عولەماکان)ی ئیسلام بانگەشەی ئەوە دەکەن کە دەبێت بۆچوونیان دەربارەی هەموو شتێك هەبێت، جێگەی سەرسوڕمانە کە هێندە کەم بیروڕایان هەیە لەسەر بابەتێکی بەو جۆرە گرنگ و بنچینەیی چالاکیەکانی مرۆڤ، بەشێوەیەك کە نموونەکەیان نە دەچێتە بواری سەرمایەداری (کاپیتالیزم) نە سۆشەلیستی.

دوژمانەیتی کردنی ڕۆژئاوا
کەسایەتییە گەورە و دیارەکانی ئیسلامییەکان وەك سەید قوتب و ئایەتوڵا خومەینی خەخت دەکەنەوە لەسەر رق و کینە بەرامبەر ناموسوڵمانەکان و هەر شتێك نا ئیسلامی بێت. بۆ نموونە، سەید قوتب، دژی بیرۆکەی پێکەوە ژیان بوو لەگەڵ ناموسوڵمانەکان و باوەڕی بە دابەشکردنی دونیا هەیە بۆ دوو بەش (ڕاست و چەوت) کە ئیسلام ڕاستییە و هەموو شتێکی دی چەوتە، "ئیسلام ناتوانێت هاوڕا بێت یان پەسەندی ڕەوشێک بکات کە نیوە ئیسلام بێت و نیوە نەزانی و نەفامی بێت... تێکەڵ بوون و هاوژیانی ڕاست و چەوت نەشیاو و ئەستەمە،"The Islamic Resurgence: Prospects and Implications" by Kemal A. Faruki,  from Voices of Resurgent Islam, ed. by John L. Esposito,  1983, p. 289 شارستانی ڕۆژئاوا خۆی لە خۆی دا بەدکار،گەندەڵە و بریتییە لە کۆمەڵە خاشاکێکی قێزەون".Fuller, The Future of Political Islam, 2003: p. 196

ئۆلیڤەر رۆی هێرشی ئیسلامیەکان بۆ سەر مەسیحیەکان و ناموسوڵمانەکان وەك بەهانەیەكی شکستخواردوو ڕوون دەکاتەوە .

بەهۆی ئەوەی کە ئیسلام وەڵامی هەموو شتێکی پێیە، بۆیە هەموو کێشە و ناکۆکییەکان کە کۆمەڵگەی ئیسلامی پێوەی دەناڵێنێت هۆکارەکەی بێ باوەڕەکان و دەسیسەچیەکانن (چ مەسیحی یان جولەکەکان بن). زۆرجار هێرش دەکرێتە سەر مەسیحیەکان و جولەکەکان لە وتارە بنچینەییە سەرەکیەکان دا. لە وڵاتی میسڕ، قبتیەکان کە دانیشتوانی ڕەسەنن زۆرجار هێرشیان دەکرێتە سەر. لە ئەغڤانستان، چالاکەوانە مرۆییە ڕۆژئاواییەکان (سەرەڕای ئەوەی کە زۆربەیان پێشینەیەکی "سیکۆڵار - عەلمانی"یان هەیە) بە فەرمی تاوانبار و تۆمەتبار دەکرێن چونکە هاوپیشەن لەگەڵ شاندە مەسیحیەکان دا.

سەرچاوەکان

پۆل:ئیسلامی سیاسی
پۆل:ڕەخنە لە ئیسلام