ژیریی زمانەوانانە

زیرەکی زمانەوانی بەشێکە لە بیردۆزی فرە زیرەکی نووسەر ھاوەرد گاردنەر کە بیرۆکەکە بریتییە لە توانای تاکەکەس بۆ تێگەیشتن لە زمانی نوسراو و وتراو وە ھەروەھا توانای خۆیان بۆ قسەکردن و نووسین. لە ڕووی کردارییەوە، زیرەکی زمانەوانی بە واتای ئەوە دێت کە تاکێک بتوانێت زمان بەکاربھێنێت بە نووسین و بە گوتار بەمەبەستی بەدیھێنانی ئامانجەکانی.لەگەڵ ئەمانەدا، توانای بەرزی زیرەکی زمانەوانی پەیوەست کراوە بە توانایەکی باش بۆ چارەسەرکردنی کێشە و بیرکردنەوەی پوخت.
لە زۆر باردا، تەنھا لایەنی کرداری زمان (قسەکردن) بەھەند وەردەگیرێت و بە زیرەکی قسەکردن یان قسەکردنی پاراو ناسراوە و بەشێوەیەکی گشتی نیشانەیە بۆ رەنگ دانەوەی زیرەکی زمانەوانی لەو کەسەدا.

 کورتەی دەرووناسی و کرداری 
بۆ تێگەیشتن لە زیرەکی زمانەوانی، گرنگە لەو شێوازانە تێبگەین کە بەرپرسن لە ئاخافتن و زمان. ئەو شێوازانە دابەش دەبن بەسەر چوار کۆمەڵە دا: بەرھەم ھێنانی ئاخافتن (قسەکردن)، تێگەیشتن لە ئاخافتن (گوێگرتن)، بەرھەم ھێنانی نووسین (نووسین) و تێگەیشتن لە نووسین (خوێندنەوە).

 زمانی قسەپێکراو 
بەرھەمھێنانی ئاخافتن بریتییە لەو رێکارەی کە بیرێک لە مێشک دا دەگۆردرێت بۆ شێوازێکی دەنگی بیستراو، ئەم رێکارە چەند قۆناغێکە کە چەندەھا بەشی جیاوازی مێشکی پێویستە. یەکەم  قۆناغ نەخشەدانانە، کە مێشک ھەڵدەستێت بە دروست کردنی وشە و دەستەواژە بۆ گۆرینی بیرەکان لە مێشک دا بۆ شێوازێکی بیستراو و تێگەیشتوو. دواتر، مێشک دەبێت نەخشە دانێت بۆ ئەوەی کە چۆن بە کردەیی دەنگەکان دروست بکات لەڕێی پەیوەست کردنی ئاخافتنی نەخشەکێشراو لەگەڵ دەنگەکان. وە لە کۆتایی دا، مێشک دەبێت فەرمان بکات بە ئەندامی گوونجاو بۆی وشەکان بە ڕاستی بوترێن.

لە زۆربەی بارودۆخەکان دا، نیوەی چەپی مێشک بەرپرسیارە لە بەرھەمھێنانی ئاخافتن. لە زنجیرەیەک لێکۆڵینەوەی یەکبەدوایەک دا، وایڵدەر پێنفیڵد کاری دەکرد لەسەر ھەردوو شێوازی مرۆڤەکان لە بەکارھێنای دەستیان بە ڕێژەیەکی زیاتر (ڕاستە و چەپە) و بۆیان دەرکەوت کە بە بێ جیاوازی (چ راستە بێت یان چەپە) نیوەی چەپی مێشک ھەمیشە بەرپرسە لە بەرھەمھێنانی ئاخافتن.

تێگەیشتنی ئاخافتن رێکارێکی زۆر ئالۆز و نادیاری ھەیە کە ھەتاوەکو ئێستا بە تەواوەتی ڕوون نەبۆتەوە.

گوێگرتن بەشێکی گرنگە لە بەرھەمھێنان و تێگەیشتنی ئاخافتن. لە کاتی قسەکرن دا مرۆڤ دەتوانێت گوێی لە وتەکانی خۆی بێت و مێشک ئەمە بەکاردەھێنێت وەکو شێوازێکی وەڵامدانەوە (فیدباک) بۆ چاکردنی ھەڵەکانی ئاخافتن و ئەمە دیاردەیەکی زۆر ڕوونە لە ھەندێک کەسی کەڕدا. کەڕێتی یان چەند کێشەیەکی بچووکی بیستن کاریگەرییەکی گەورەی ھەیە لەسەر توانای یەکێک بۆ تێگەیشتن لە زمانی وتراو و ئاخافتن بەو زمانە. بەڵام ئەگەر کەسێک لە یەکێک لە قۆناغەکانی دواتری ژیانی دا توانای بیستن لە دەست بدات ھێشتا دەتوانێت ئاستێکی ئاسایی زیرەکی ئاخافتنی ھەبێت.

 زمانی نووسراو 
بەرھەمھێنانی زمانی نووسراو پەیوەندییەکی تۆکمەی ھەیە لەگەڵ بەرھەمھێنانی ئاخافتن دا. نووسین جیاوازە بە دوو ڕێگای سەرەکی. یەکەم: لە جیاتی پەیوەست کردنی بیرەکان بە دەنگەکانەوە، مێشک دەبێت بیرەکان پەیوەست کات بە نیشانە و پیتەکانەوە. دووەم: مێشک دەبێت فەرمان بە چەند ماسولکەیەکی جیاواز بکات لە کاتی نووسین وەک لە ماسولکەکانی کاتی ئاخافتن.

تێگەیشتنی نووسین، ھەمان بەشی مێشک بەکاردەھێنێت کە تێگەیشتنی ئاخافتن بەکاریدەھێنێت بە مەبەستی شیکارکردن. بەڵام تێگەیشتنی نووسین لە جیاتی بەکارھێنانی زانیاری دەنگی بەندە لەسەر زانیاری بینراو بۆ تێگەیشتن.

 پێوانە و ھەڵسەنگاندن 
بە شێوەیەکی گشتی، کردەی ھەڵسەنگاندن بۆ سەرتاپای زیرەکی زمانەوانی کردەیەکی ئاڵۆزە بۆیە لە جیاتی دا زیرەکی قسەکردن دەپێورێت لە زۆربەی بارەکان دا و ئەمیش لەڕێی چەند جۆرێکی جیاواز لە ھەڵسەنگاندنی پاراویی قسەکردن.

 ھەڵسەنگاندنی پاراوی نیشانەنەیی: لەم ھەڵسەنگاندنەدا داوا لە کەسەکان دەکرێت کە ناوی چەند شتێک بھێنن لە کۆمەڵێک شت دا، وەک (ناوی ئاژەڵان، کەلوپەلی چێشتخانە، میوە... ھتد). ئەم جۆرە ھەڵسەنگاندنە تیشک دەخاتە سەر توانای کەسەکە بۆ بەرھەمھێنانی ئەو وشانەی واتای ھەیە بۆی و ئەم ھەڵسەنگاندنە بە ھەستیار دادەنرێت بەرامبەر تەمەن.
 ھەڵسەنگاندنی پاراوی فەرمی: کەسەکان داوایان لێ دەکرێت وشە بلێن بەپێی چەند یاسایەکی پیتی. ئەم ھەڵسەنگاندنە ھەستیارە لەسەر ئاسەتەکانی پەروەردە.
 ھەڵسەنگاندنی دەستپێکی پیتی پاراو: داوا لە کەسەکە دەکرێت چەند وشەیەک ڕیز بکات کە بە پیتێکی دیاریکراو دەست پێ دەکات.
 ھەڵسەنگاندنی پەڕاندنی پیتی پاراو: داوا لە کەسەکە دەکرێت چەند وشەیەک ڕیز بکات کە پیتێکی دیاریکراوی تێدا نەبێت.
 ھەڵسەنگاندنی پاراوی کردار: داوا لە کەسەکە دەکرێت کە چەند کردارێک ریز بکات و دواتر توانایان تاقیدەکرێتەوە بە بەکارھێنانی ئەو کردارنە.
 ھەڵسەنگاندنی دووبارە بەرھەمھێنانەوەی ئاخافتن: داوا لە کەسەکە دەکرێت کە گوێ لە تاکدوانییەک (گفتوگۆیەکەی تاکەکەسی) بگرێت. دواتر داوایان لێ دەکرێت گفتووگۆکە دووبارە بکەنەوە و کەسەکە ھەڵدەسەنگرێت لەسەر بەکارھێنانی ھەمان رێژەی چەندێتی و چۆنیەتی وشەکانی گفتووگۆکە.

 ئەمانەش ببینە 
 زمان

 سەرچاوەکان 

پۆل:زمانەوانی
پۆل:ژیری بە پێی جۆر
پۆل:ژیری بەپێی جۆر