فۆنۆن

فۆنۆن () بریتیە لەو جوڵەیەی کە گەردیلە یا گەردیلەکانی ماددەیەک ھەیانە لە شێوەی ڕۆشن (transition)، خولانەوە (rotation)، و لەرەلەر (vibration).

فۆنۆن ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێ لە دیاردە فیزیاییەکانی دۆخی ڕەق و شل. ھەندێ لەو ھێندە فیزیاییانە بریتین لە گەێنەرایەتی گەرمی و گەیێنەرایەتی کارەبایی ماددە.

ئیگۆر تام بۆ یەکەمجار ئەم مەفھومەی بەکار ھێناوە لە ساڵی ١٩٣٢ز. ئەم ووشەیە لە یۆنانیەوە وەرگیرەوە (φωνή). ھەروەھا جیاوازە لە فۆتۆن کە کوانتەمی کارۆموگناتیسیە.

 پێناسە 
فۆنۆن وەسفێکی کوانتەمیە بۆ لەرەلەری گەردیلەیەک لە ناو تۆڕی بەلوریدا (lattice crystall). ھەر فۆنۆنێک یەک لەرەلەری ھەیە کە ووزەکەی دیاری دەکات.Simon, Steven H. (2013). The Oxford solid state basics (1st ed.). Oxford: Oxford University Press. p.  82. ISBN 978-0-19-968077-1.

 شەپۆلی تۆڕ 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lattice_wave.svg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|بڵاوبونەوەی فۆنۆن لە ناو تۆڕێکی بەلوریدا

 تۆڕ لە یەک دووریدا 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1D_normal_modes_(280_kB).gif|وێنۆک|جوڵەی گەردیلەکان لە تۆڕ دا بە شێوەی یەک دووری.

 سەرچاوەکان 

پۆل:ناساندنەکانی ١٩٣٢
پۆل:بۆزۆنەکان