مێژووی جیھان

مێژووی جیھان یان مێژوو لە ڕوانگەیەکی جیھانییەوە وەک بوارێکی لێکۆڵینەوەی مێژوویی لە ڕوانگەیەکی جیهانییەوە مێژوو دەکۆڵێتەوە. ئەم بوارە چەند سەدەیەک لەمەوبەر سەریهەڵدا و مێژوونووسانی دیار لەم بوارەدا بریتین لە ڤۆڵتێر (١٧٧٨-١٦٩٤)، هیگڵ (١٨٣١-١٧٧٠)، کارل مارکس (١٨١٨-١٨٨٣)، ئۆسڤاڵد سپێنگلەر (١٨٨٠-١٩٣٦) و ئارنۆڵد ج. تۆینبی (١٨٨٩-١٩٧٥). ئەم بوارە لە کۆتایی سەدەی بیستەمدا زۆر چالاکتر بوو (لە ڕووی وانەوتنەوە لە زانکۆ و کتێبی دەرسی و گۆڤاری زانستی و کۆمەڵگە ئەکادیمییەکان). نابێت مێژووی جیھان لەگەڵ مێژووی بەراوردکاریدا تێکەڵ بکرێت، کە وەک مێژووی جیهان، مامەڵە لەگەڵ مێژووی فرە کولتوور و نەتەوەکان دەکات، بەڵام لەسەر ئاستی جیھان ئەوە ناکات. مێژووی جیهان بەدوای نەخشە هاوبەشەکاندا دەگەڕێت کە لە ھەموو کولتوورەکاندا دەردەکەون . مێژوونووسانی جیھان ڕێبازێکی بابەتیی بەکاردەهێنن کە دوو فۆکۆسی سەرەکییان هەیە: یەکگرتنگەرایی (چۆن پرۆسەکانی مێژووی جیھان گەلانی جیهانیان کۆکردۆتەوە) و جیاوازی (چۆن نەخشەکانی مێژووی جیھان فرەچەشنی ئەزموون و بارودۆخی مرۆڤ ئاشکرا دەکەن). J. Laurence Hare, and Jack Wells, "Promising the World: Surveys, Curricula, and the Challenge of Global History," History Teacher, 48 (Feb. 2015) pp: 371-88.

سەرهەڵدانی مێژووی جیھان وەک دیسیپلینێکی ئەکادیمی جیاواز دەتوانرێت بگەڕێتەوە بۆ ساڵانی شەستەکان، بەڵام پێشکەوتنەکەی لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا خێراتر بوو.  Jerry H. Bentley, 'The Task of World History', in The Oxford Handbook of World History, ed. by Jerry H. Bentley (Oxford: Oxford University Press, 2011), pp. 1-14,  (p. 2). ھەنگاوێکی سەرەکی دروستکردنی یەکێتی و کۆمەڵگەی مێژووی جیھانی و پرۆگرامی دەرچوون بوو لە چەند زانکۆیەکدا و لە ماوەی دەیەکانی دواتردا گۆڤاری زانستی و ڕێکخراوە پیشەیی و ئەکادیمییەکان و پرۆگرامەکانی دەرچوون لە مێژووی جیھاندا پەرەیان سەند. زۆرجار مێژووی جیھان لە پرۆگرامی خوێندندا کە ئامادەیی و زانکۆکانی ئەمریکا داوایان لێدەکات، گرنگی بە شارستانیەتی ڕۆژاوایی داوە و کتێبی خوێندنی نوێش ڕوانگەیەکی لەو شێوەیەیان هەیە.

 سەرچاوەکان 

پۆل:مێژووناسی
پۆل:مێژووی جیھان