شەقاقی

شەقاقی، یەکێک لە خێڵاتی بە ڕەسەن کوردى شیعەن، کە ئێستا زۆربەیان لە ئازەربایجانى رۆژهەڵات لە میانە و سەراب و هەشتروود لە (دەڤەری تەورێز و پارێزگای ئەردەوێڵ) بڵاو بوونەتەوە.
ئەم خێڵە هەنووکە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژهەڵات، لە ناوچەى خاڵخاڵى سەر بە پارێزگای ئەردەوێڵ، لە قۆچان لە پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی و لە بوجنورد لە پارێزگای خۆراسانی باکوور لە ئێرانێ دەژین. 

ئەم هۆزە لە سەردەمى قاجارەکان رۆلێکى گرینگیان دەگێڕا و عەلیخانى شەقاقى و کوڕەکەى صادق خانى شەقاقى زۆر لە پێش بوون لاى شاهانى ئێران و حوکمرانیەکەیان بە خاننشینى سەراو (خاناتى سەراب) دەناسرا. 

هۆزی شەقاقی بە ڕەچەڵەک کوردن و دەگەنەوە هۆزى گەورەى شکاک کە ئێستا لە ورمێ و وان و جۆلەمێرگ و عەفرین دەژین و لە بنەڕەتدا کۆچەر بوون لە ناوچەى دەشتى ماردین و هەسکیف و فنیک و بۆتان دەژیان. لە گەرمەى شەڕى  سەفەوی و  عوسمانی  لە هەرێمى بۆتان و کلیسى  کوردستانەوە کۆچیان پێکرا بۆ دیوى سنوورەکانى ئێران هاوشێوەى هۆزەکانى زەعفەرانلو  و شادلو و کیکانلو. بەشێکیان لە شارەکانی سەراب، هەشتروود، میانە، خەڵخاڵ دامەزران و بەهۆی تێکەڵاویان لەگەڵ  ئازەرییەکان، وردە وردە زمانى خۆیان جێهێشت و بە تورکى ئازەرى ئاخاوتن دەکەن، بەڵام ژمارەیەکی کەمیان لە شاری خاڵخاڵ لە ڕۆژهەڵاتی سنجەباد  کە نزیکەی بیست گوندە بە ناوەکانی:  میل ئاغەردان، بەلەکانلو، مستەفا لو، پیرانلو، ئۆجغاز، مورستان، گوڵستانی سەرەوە، حاجی ئاباد، گوڵستانی خواروو، لانبەر، نەواشناق، ئاقبڵاغى کورد، غەفوور ئاباد، کەلار، چالانبەر، داودخانی، خوداگولی قشڵاق، دەلیلەر ، ئەلنەکش، زاویە کورد) و چەند گوندێکی بەشی شەهرود خاڵخاڵ تا ئێستاش بە زمانی کوردی قسە دەکەن. هەروەها بەشێکیان لە شاهیندژ و تیکابى کوردستانن و شیعە مەزهەبن و بە کرمانجى دەدوێن.

هەروەها لە فەلەستین ماڵباتێک بە ناوی شەقاقی و لە سەر ڕێبازی شیعە هەیە کە ڕەنگە پەیوەندییان بە خێڵی شەقاقییەوە هەبێ.

تیرەکانى سەر بە هۆزى شەقاقى  (شکاکى):

 دلیکانلو  (لە هۆزى دەلیکان لە کلیس و عەنتەب) هەروەها لە ناوچەى ئاسپاران و تاڵش
 ئاروانلو 
 زەفەرانلو (اکرانلو) یاخود زاخوران (دیر زعفران) لە ماردین کە بەشێکیان لە شاهیندژن و تێکڕا بە کوردى چەمشکەزەک ناسراون
 بەلەکانلو (پالکانلو) لە هۆزى بەلەکان لە ئامەد و بدلیس
 پسیرانلو (پسیانلو) لە هۆزى پسیان لە بدلیس و ناوەڕاستى ئەنادۆل
 بادانلو (بادلانلو)، (بهادری) لە هۆزى بادلان لە ئورفاو سەرحەدان.
 گورانلو (کورانلو)، (گورکانلو) لە هۆزى کووڕان لە وێرانشار و ماردین هەروەها کوردانى گۆران لە کرن و کرماشان
 یار ئەحمەدلو
 میرسولتانلو (کریم زاده)
 مووسانلو  بەشێکیان بە ناوى مووسان لە سەر سنوورن لە پارێزگاى باشقەلاى وان 
 فەتح عەلیخان لو
 توشماللو لە بنەڕەتدا  کوردى لەک (توش مال)
 ئەسپارلو
 شاترانلو لە هۆزى شاتران / شاترى  کوردستان
 میرزالو (میرزالی)

 ناودارانى شەقاقى 

 عەلی خان شەقاقی: یەکەم خان بوو لە خانەنشینی (خانات) سەراب ، کە لە ساڵی  (١٧٤٧ تا ١٧٨٦ز) هاتە سەر دەسەڵات.

 سدیق خان شەقاقی: بیگلەربەگی سەراب و یەکێک لە ژەنەڕاڵەکانی سەفەوی ( نادر شا ئەفشار و فەتح عەلی خان قاجاریش یەکێک بوون لە ژەنەڕاڵەکانی سوڵتان حوسێن خان سەفەوی لە هەمان کاتدا)
 عەزیز خان شەقاقی: یەکێکە لە نەوەکانی سدیق خان شەقاقی و یەکێک لە رۆشنبیران و چاکسازیخوازانی سەردەمی دەستوری/ مەشروتیەت.
 میرزا مەهدی خان شەقاقی: کە نازناوی مومتەن ئەلدەوللە بوو، یەکەم تەلارساز لە ئێران
 هادی خان شەقاقی (حوصن ئەلدەوللە): کوڕی میرزا مەهدی خان شەقاقی
 هۆشەنگ خان شەقاقی: دیزاینەر و دروستکەری یەکەم تاوەر و بینای بەرز لە ئێران و کوڕی هادی خان شەقاقی
 ئیمامیار کەربەلایی شەقاقى شاترانلو: شاعیری تورکزمانى ئازەربایجانی
 مەهدی بەگ شەقاقی: شاعیر، لە خێڵی ئەسپارلوى سەراب
 میرزا محەمەد حسێن بەلەکانلو: شاعیر
 مەهدی خان موهەندس: مێژوونووس لە خێڵی شەقاقی سەراب
 محەممەد کەریم شەقاقی گەرمروودی: نووسەری فەرهەنگی (بورهان جامع) و هەروەها مامۆستای محەممەد شای قاجار کوڕی عەباس میرزا
 میرزا حەسەن ڕوشدیە: یەکێک لە پێشەنگەکانی بزووتنەوەی فەرهەنگی ئێران و یەکەم دامەزرێنەری قوتابخانە نوێیەکانی تەبرێز کە بە باوکی فەرهەنگی نوێی ئێران ناسراوە؛ کوڕی سارا خانم شەقاقی نەوەى سدیق خان شەقاقی بووە.
 سەرلەشکر عەزیزوڵڵا زەرغامی شەقاقی: کوڕی حوسێن پاشا خان شەقاقی؛ سەرۆکی ئەرکانی سوپاى ڕەزا شا ١٩٣٤-١٩٤١ و فەرماندەی کۆلێژی ئەفسەر لە ڕۆژانی سەرەتای محەممەد ڕەزا پەهلەوی
 د. مەهدی زەرغامی شەقاقی: کوڕی فەرماندەی سوپا عەزیزوڵڵا زەرغامی شەقاقی؛ پرۆفیسۆری ئەندازیاری شارستانی و یەکێک لە سەرۆکەکانی زانکۆی تەکنەلۆجیای ئاریامیهر
 ئەسەدولا خان شەقاقی: ناسراو بە سالار موزەفەر، یەکێک لە سەرکردەکانی ناوەندی ئیتیحاد و جەمیعەتی خێرخوازی نیشتمانی لە شارى میان، کە دژی بزووتنەوەی فرقەى دیموکرات لە میانە و تاوانەکانی غولام یەحیا وەستابوو، نازناوی سالار موزەفەری لێنا و لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٥دا تەقەی لێکرا ، لەگەڵ کوڕەکەی حەبیب شەقاقی.
 ڤیدا شەقاقی: زمانناسی ئێرانی و مامۆستای یاریده‌ده‌ری ​​زانکۆی تەباتەبائی.

 سەرچاوەکان 
ویکى فارسى 

ویکیی کورمانجی

ویکیی ئینگلیزی

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان