جیاکاری و تەواوکاری

جیاکاری و تەواوکاری یان کالکیولس ()یەکێک لە لقە سەرەکییەکانی بیرکارییە، و لە گۆڕانکارییەکانی دوو لقی جەبر و ئەندازە دێتە ئاراوە. لایبنیتس و ئیساک نیوتۆن ھاوکات لەگەڵ یەک لەم بوارەدا لێکۆڵینەوەیان کردووە و بە جیا ھەردووک داھێنەری کالکیولسن، بەڵام لایبنیتس داھێنەری ئەو ھێمایانەیە کە ئەمڕۆکە بۆ ھەژماری جیاکاری و تەواوکاری بەکار دێن. جیاکاری و تەواوکاری بریتییە لە بیرکاری گۆڕان (خێرایی و تاودان)، ھەروەھا بریتییە لە بیرکاری ڕاستەھێڵی لێکەوت و لێژی و ڕووبەر و قەبارە و زۆر لە چەمکەکانی تر، واتە چۆن ئەندازە بریتییە لە لێکۆڵینەوەی شێوە (نەگۆڕ)، ھەروا جەبریش بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە کردارە ژمێرەیییەکان، جیاکاری و تەواوکاریش بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە گۆڕانکاری بەردەوام.

ئەم لقە یارمەتی زانایان و ئەندازیاران و ئابووریناسەکانی دا بۆ دروستکردنی نموونە کارییەکان بۆ لێکۆڵینەوەی بارەکانی ژیانی ڕۆژانە.

 وشەکە 
وشەی کالکیولس لە زمانی یۆنانییەوە وەرگیراوە بە واتای خیز و ورکەبەرد. ناوی ئەو لقە یادگاری سەردەمێکە کە یۆنانییەکان خیز و ورکەبەردەکانیان بۆ تێگەیشتن لە چەمکەکانی جەبر و ئەندازە بەکار دەھێنا.

 بوارەکان 
 گۆڕانکارێکانی فانکشنەکان
 ڕادە
 گرتە
 تەواوکاری

 سەرچاوەکان 
 بیرکاری ١٢ - کتێبی قوتابی، بڵاوکار: کۆمپانیای جیۆپرۆجێکتس
Larson, R. , Hostetler, R. P. , and Edwards, B. H. Calculus with Analytic Geometry, 7th edition, Houghton Mifflin Company, 2002. ISBN 0-618-14918-X 

 بەستەرە دەرەکییەکان 

پۆل:شیکاریی ماتماتیکی
پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری