ویلایەتی مووسڵ

ویلایەتی مووسڵ (بە عەرەبی: ولایة الموصل، عوسمانی: ولایت موصل بە ڕۆمانی:Vilâyet-i Musul) لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. لە سنجاقەکانی باکووری ویلایەتی بەغدا لە ساڵی ١٨٧٨ دروست کراوە.

بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ٢٩٢٢٠ میل چوارگۆشە بووە (٧٥٧٠٠ کم٢)، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکرایەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ٣٠٠ ھەزار و ٢٨٠ کەس داوە. وردی ژمارەکانی دانیشتووان لە «نزیکەیی»ەوە تا «تەنھا گریمانەیی» دەگۆڕێت بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.

شاری مووسڵ و ناوچەی باشووری زێی بچووک لە ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ ساڵی ١٩١٦ی جەنگی جیھانی یەکەمدا بۆ فەرەنسا تەرخانکرا، دواتر دوای کێشەی مووسڵ گواسترایەوە بۆ عێراقی ئینتیدابی.https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Bagdad_(vilayet)

 بەشی کارگێڕی 
وێنۆک| نەخشەیەک کە دابەشبوونە ئیدارییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ساڵی ١٣١٧ی ھیجری، ١٨٩٩ی زایینی، بە ویلایەتی مووسڵ و سنجاقەکانییەوە نیشان دەدات.
سنجاقەکانی ویلایەتەکە.Musul Vilayeti | Tarih ve Medeniyet
 سنجاقی مووسڵ
 سنجاقی کەرکووک
 سنجاقی سلێمانی
 سنجاقی مووسڵ، سنجاقی ناوەندی ویلایەتی مووسڵ. ئەو قەزایانەی بە سنجاقەکەوە بەستراونەتەوە بریتین لە مووسڵ، ئامێدی (عیمادییە)، زاخۆ، دھۆک، ئاکرێ، شنگال،زێبار، کەرکووک، ڕەواندوز، کۆیە (کۆیسنجاق)، ڕانیە، ھەولێر و سەڵاحیە.
 سنجاقی سلێمانی، سنجاقێکی سەر بە ویلایەتی مووسڵ. ئەم قەزایانە دەگرێتەوە بریتین لە سلێمانی، خورماڵ (گوڵعەنبەر)، قەڵادزێ (معمورالحمیدیة)، بازیان و شارباژێڕ.

 دانیشتووان 
 دانیشتووان مووسڵ ساڵ  دانیشتووان ١٨٨٤  ٢٣٥٫٠٠٠ ١٨٩٠  ٣٠٠٫٣٠٠ ١٨٩١  ٣٠٢٫٥٠٠ ١٩٠٠  ٣٥١٫٢٠٠ ١٩١٠  ٢٣٦٫١٠٠ ١٩٢٠  ٤٩٦٫٥٠٠ Y & G 

 دانیشتووانی ویلایەتی مووسڵ لە ١٩٠٦-١٩٠٧ سنجاق  ئیسلام  ئەرمەنی کلدانی یاقوبی جوو ئێزیدی باشکاسەرجەم مووسڵ  ٤٣٫٧٧٥ ٣٬٩٢٧  ٧١٩١٬٠٢٤ ٢٬٠٧١ ٢٬٨٣٠  ٧٥ ٥٤٫٤٢١ کەرکووک٦٧٫٤٥٨  ٧٨٨ - -  ١٬٧٥٨ - ٢  ٧٠٫٠٠٦ سلێمانی٣٦٫٩٢٩ ٥٦ - -  ٣٣٦  - - ٣٧٬٣٢١ ویلایەتی مووسڵ ١٤٨٫١٦٢ ٤٬٧٧١  ٧١٩ ١٬٠٢٤  ٤٬١٦٥ ٢٬٨٣٠ ٧٧١٦١٫٧٤٨ تێبینی: تەنھا نێرەکان ئەژمارکران، ئەگەری زۆرە ژمارەی دانیشتووانی ڕاستەقینە دوو ھێندە بێت. ئەرمەنییەکان: ٤٧٢٦ کاسۆلیک و ٤٥ گریگۆری (قەزای مووسڵ). ئەوانی تر: ٧٤ پرۆتستانت و ٣ یۆنانی.

 نەخشە 

 سەرچاوەکان 

پۆل:مێژووی مووسڵ
مووسڵ
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٨