ھەرکی

ھەرکی یەکێکن لە ھۆزە کوردییەکان و بەشی ھەرە زۆری ئەم ھۆزە لە باشووری کوردستان دەژین. ژمارەیەکی زۆریشیان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانن لەگەڵ چەندین بنەماڵەی گەورە لە باکووری کوردستان. و لە ڕۆژاوای کوردستانیش لە شاری عاموودێ.

 خێلەکانی ناو ھۆزەکە 
ھۆزی ھەرکی دابەش دەبن بە سەر چوار خێلی سەرەکی کەبریتین لە خێلی مەندا و سیدا و بنەجی و سەرهاتی ھەرکییەکان بە کوردی کورمانجی دەدوێن وەک زۆڕینەی کوردەکان. ئەوانەش بۆ چەند تیرەیەک دابەش دەبن خێڵی مەندا دوو تیرەی لێ دەبێتەوە ئەوانیش (خدری و ڕاست مەندا) کە چەند تیرەو بنەمالییەکی گەورەیان لێ جیا دەبێتەوە و خێلی سەرهاتی حەوت تیرەی لێ دەبێتەوە ئەوانیش هاجیەسوری و ناوی و مالەشین مژدینی و مالە شەم و مالەپیر و مالەمەدی و مالەحەیدن کە ئەوانیش دابەش بوونە بەسەر چەندین بنەمالەی گەورە.

 شێوازی ژیانیان 
ھەرکییەکان لەکۆندا کۆچەر  بوون لەبناری شاخەکانی کوردستان  کۆچیان کردووە بە ئازادی بەڵام ئەم ژیانە ئازادەیان لێ تێک چوو دوای ڕێککەوتنامەی سیڤەر ١٩٢٠ بەھۆی دروستبوونی وڵاتی تورکیا و عێراق و سووریا و ئێران کە سنووری ئەم وڵاتانە کێشرا بوە ھۆی ڕێگری لەبەردەمیان و ناچاربوون لە یەکێک لەم وڵاتە تازە دروست بوانە نیشتەجێ ببن، لەسەرتا ھەرکییەکان دانیان بەو سنوورە دانەدەنا و لە ھاتوچۆ بەردەوام بوون بەڵام بەھۆی ھێرشی تورکەکان و ڕێگرییەکانیان کە ژمارەیەکی زۆڕیان لێ کوژرا ناچاربوون لەو گوندانە نیشتەجێ ببن کە زستانان لێی دەمانەوە، پەیدابونی ئەم سنوورانە ئاراستەی ژیانی ھەرکی و تەواوی ھۆزە کوردەکانی تری تێک دا، بەجۆرێک نەیان دەتوانی وەک باب و باپیرانیان بە ئازادی کۆچ بکەن و سنووری وڵاتەکەو شوێنی کارکردنیان بەرتەسکتر بویەوە، ھەربەم ھۆیەوە دەبینین ھەرکییەکان لە ھەرچوارپارچەی کوردستان بوونیان ھەیە و ھەریەکەیان ناسنامەیەکی جیاوازی ھەڵگرتوە، بەڵام لە بنەڕەت دا یەک ھۆز و یەک بنەماڵەن کە تاوەکو ئەمڕۆ پەیوەندی خێزانی و کۆمەڵایەتیان لەگەڵ یەک بەھێزە.

ئەمڕۆ ھەرکییەکان لە کوردستانی ئێران لە بەراندز و شەملەکان و شاری ورمێ و لە دەشتەبیڵ (شنۆ) و تەرگەوەڕ و مەرگەوەڕ، بەڵام ھەرکییەکانی کوردستانی عێراق لەنێوان قەزای خەباتی و ناحیەی بەستۆڕە و کۆڕێ و کەسنەزان و مەلا ئومەر و سێبیران و توپ زاوا بەحرکەو کانی قرژالە  وە پایتەختی عەشیرەتی هەرکی گوندی دڕەش ە لە ھەولێر وە  لە شاری ئاکرێی و دھۆک ناحیەی گردەسین  و ڕۆژھەڵاتی موسل نیشتەجێن، ھەرکی لە تورکیا لە ھەرک و بێداو و گەوەڕی شەمزینان دەژین. هەندێکیشیان لە گوندی شۆرەی بناری چیای هەڵگورد دەژین نزیکەی ٢٠٠ ساڵە، ھەروەھا لە دەوری دەریاچەی وان و و ئاگری نیشتەجێ بوینە، ھەرکییەکان بە ئازایی و جوامێری ناوبانگیان دەرکردوە بەتایبەت دوای بەزۆر نیشتەجێکردنیان کە بوونەتە مەترسی بۆ ھەموو حکوومەتەکانی عێراق و تورکیا و ئێران، ھەربەم ھۆیەوە بەردەوام لەلایەن دوژمنانی کوردەوە ھەژمارێکی تایبەت بۆ ھەرکییەکان کراوە.

 گوندەکانی ھەرکی لە ورمێ 
موانا، شەملەکان، لورزینی، کانی سپی، لێر، ئەنھەر، خانەقا، جورنی، دزگیر، دۆڵە پسان، ئورسی، نرگی، سلامی، ھەفتەوا، گسیان، ھێشماوا، بەرازان، سێگرکان، سوسناوا، ھەلەج، گلاز، سێکانی، حەکی، ئاودی، ڕەشگوند، چریاوا

 ئێزابێلا بێرد لەناو ھەرکییەکان 
ئێزابێلە بێرد (خاتوو بیشۆپ) پەرتوکێکی لەبارەی ھەرکییەکانەوە نوسیوە لەوکاتەی سەردانی شاری ھەکاری کردوە وەک گەریدەیەک:دوای کێشانی سنووری ئێراق تورکیا لە ١٩٢٠ و دابەشکردنی کوردستان حکوومەتی دامەزراوی تورکیا نەیتوانی دەسەلاتی ھەبێت بەسەر ئەو سنوورەی کەتازە بۆی کێشراوە، بەمە تووشی ڕووبەرووبونەوەی ھۆزەکوردەکان ببویەوە، شانشینی بەریتانیا لێژنەیەکی دیاری کرد بۆ ھەڵسەنگەیاندنی بارودۆخەکە و دیاریکردنی کێشەکان بەمە لیژنەیەک ھات بۆ ھەکاری و ناوچەی شەمزینان بەڵام بەھۆی ڕێگری و تورەیی کوردەکان بەرامبەر تورک و ئینگلیز نەیانتوانی لە ناوچەی شەمزینان بمێننەوە، بۆیە خاتوو بیشۆب ھەرلەھەکاری مایەوە لای گوندنشینە فەلەکان ئەوانەی ناچاربوون باج بدەنە ھۆز و میرە کوردەکان.

 سەرچاوەکان 

 وێکیپیدیای ئینگلیزی

پۆل:ھۆزە کوردییەکان