قەڵای مەریوان

قەڵای مەریوان یەکێک لە گرنگترین ناوەندەکانی دەسەڵاتی میرنشینە کوردییەکان بووە. بۆ یەکەمجار «میر حەمزەی بابان» لە سەدەی ١٤ی زایینیدا دروستی کردووە.توداری، سید عبدالصمد، "نورالانوار فی کرامات ذراری سیدالمختار،" سنندج، ۱۳۶۹.بنەمالەی زانیاران، عەبدولکەریم مودەریس، چاپەمەنیی ئانا، ١٣٩١ی ھەتاوی؛ ISBN 978-964-6876-59-0 پاشان سورخاب بەگی ئەردەڵان لە ساڵی ١٥٣٨دا نوێی کردووەتەوە و پەرەی پێ داوە و لە ساڵی ١٥٤٢دا کردوویە بە پایتەختی حکوومەتی ئەردەڵانەکان. بەڵام سلێمان خانی ئەردەڵان لە ساڵی ١٦٣٦دا، سنەی کردووە بە پایتەختی خۆی و لەبەر ئەوەی کە قەڵای مەریوان نەکەوێتە دەستی دوژمنان و نەتوانن کەڵکی لێ وەرگرن، وێرانی کردووە.تاریخ مشاهیر کرد، بابا مردوخ روحانی، انتشارات سروش، تهران، ۲۰۰۳

وێنۆک|ڕاست|لووتکە بەرزەکانی کێوی ئیمام لە ڕوانگەی لووتکە نزمەکەوە.
میر حەمزەی بابان ھەر لەگەڵ دروست کردنی قەڵاکەدا، مزگەوتێکیشی لە خوارتریەوە و بە خشتی سوور دروست کردووە و ئیمام ئەحمەدی ئەنبار (شیخ احمد ابن الانبار النعیمی الحسنی) کردووە بە ئیمام و پێشنوێژی ئەو مزگەوتە، هەروەها مامۆستا سەید ئیبراهیم ناسراو بە کابل (یان کابلە سوور) وانە ئایینیەکانی حوجرەی مزگەوتەکەی وتووەتەوە. پاش سێسەد ساڵ، ھەڵۆ خانی ئەردەڵان کە ماوەی دەسەڵاتی ١٥٩٠ تا ١٦١٦ بووە، مزگەوتە سوورەی نوێ کردووەتەوە و مەلا ئەبووبەکری چۆڕیی کردووە بە مامۆستای مزگەوتەکە. مزگەوتە سوورەی بەرقەڵای مەریوان بۆ ماوەیەکی درێژ یەکێک لە دارولعیلمەکانی کوردستان بووە و دەیان زانای ئایینی بەناوبانگ لەوێ پەروردە کراوە.مصنف چوری، ملا ابوبکر، "سراج الطریق"، به تصحیح میرزای هورامی، انتشارات کردستان، سنندج، 1387.

شوێنەوارەکانی قەڵای مەریوان و مزگەوتە سوورە و قەبرستانەکەی، لە سەر سێ لووتکەی کێوی ئیمام لە باشووری شاری ئێستای مەریواندا بە جێ ماوە. لە ساڵی ٢٠١٥دا تیمێکی شوێنەوارناسی لە زانکۆی تارانەوە پشکنینیان لەسەر مزگەوتە کرد و پاشماوەکانیان دەرخستپایان نخستین فصل کاوش باستانشناسی دانشگاه تهران در قلعه امام مریوان  و ھۆکاری ڕووخانی مزگەوتەکەیان بە بوومەلەرزە دیاری کرد.http://rudaw.net/mobile/sorani/kurdistan/0308201526

سەرچاوەکان

 بەستەرە دەرەکییەکان 
 پروژه کاوش قلعه ایمام-مریوان (بە فارسی)

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان
پۆل:قەڵاکانی کوردستان
پۆل:میرنشینی ئەردەڵان