تالیس

تالیس (یۆنانی: Θαλῆς؛ لەدایکبوو لە یەکێ لە ساڵەکانی ٦٢٤ یان ٦٢٣ و، مردوو لە یەکێ لە ساڵەکانی ٥٤٨ تا ٥٤٥ی پێش زایین) زانای ماتماتیک و ئەستێرەناس و فەیلەسووفێکی پێشسوقراتیی خەڵکی شاری میلیتوس لە ئاسیای بچووک بوو (کە ئێستا کەوتۆتە ناو وڵاتی تورکیا). تاڵیس چووە بۆ بابل لە بابلیەکان فێرە ماتماتیک و ژمارەناسی بووە و چووە بۆ میسر لەوێش فێری ئەستێرەناسی بووە. پێشبینی خۆرگیرانی کردووە لە ساڵی 525پ.ز ڕاست دەرچووە. ساڵێکیش پێشبینی زۆر هاتنی زەیتوونی کردووە لەو وەرزە، بۆیە هەموو ئامێری زەیتوون گووشینی کڕیوەتەوە لەکاتی خۆی دا پێشبینییەکەی ڕاست دەرچووە، ئامێرەکانی بەکرێ داوەتەوە بەمەش قازانجێکی زۆری کردووە. 

تالیس، یەکێکە لە حەوت حەکیمی یۆنان. زۆرێک، کە بەرچاوترینیان ئەرەستووە، بە یەکەم فەیلەسووفی یۆنانی دەزاننAristotle, Metaphysics Alpha, 983b18.Smith, William, ed. (1870). "Thales". Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. p. 1016. و، ئەگەر واش نەبێ، لە باری مێژوویییەوە ئەو بە یەکەم کەس دادەنرێت لە کولتووری ڕۆژاواییدا کە پەرژابێتە سەر فەلسەفەی زانستی.Michael Fowler, Early Greek Science: Thales to Plato , University of Virginia [Retrieved 2016-06-16]Frank N. Magill, The Ancient World: Dictionary of World Biography, Volume 1, Routledge, 2003 

تالیس بەوە ناسراوە کە بەکارھێنانی ئوستوورەکانی بۆ ڕاڤەی جیھان و گەردوون بە لایەکەوە نا و، لە باتیی، وەک ئەوەی لە زانستی ئەمڕۆدا دەکرێ، دیاردە و شتە سروشتییەکانی بە گریمانە و تیۆریی سروشتخوازانە ڕاڤە کرد. تەقریبەن ھەموو فەیلەسووفانی پێش سوقرات بۆ ڕوونکردنەوەی سروشت کەوتنە شوێن گریمانەکانی تالیسەوە. ئەوانیش ڕێک ھەر وەک تالیس لە جیاتیی ئەوە دەسەودامێنی ئوستوورە بن، پێیان وابوو کە تاقە جەوھەرێک لە ھەموو شتێکدا ھەیە و سروشت لەوەوە دێت. ئەرەستوو دەڵێ ئەو جەوھەرە بە لای تالیسەوە ئاو بووە.

لە بیرکاریدا، تالیس زانستی ئەندازەی بەکار ھێناوە بۆ پێوانەکردنی بەرزی ھەرەمەکان و دووری کەشتییەکان لە کەناری دەریاوە. ھەروەھا ناسراوە بە یەکەم کەس کە دۆزینەوەیەکی بیرکاری درابێتە پاڵ.

 سەرچاوەکان 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٦ەمی پ.ز
پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن
پۆل:ماتماتیکزانە یۆنانییە دێرینەکان
پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق
پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی
پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری
پۆل:فەیلەسووفانی زانست
پۆل:کەسانی پەیوەندیدار بە کارەبا
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
پۆل:مێژووی زانست