ئێگزیستانسیالیزم

ئێگزیستانسیالیزم زاراوەیەکە بۆ ئاماژە بە ڕوانگەی ھەندێک لە فەیلەسووفانی کۆتاییی سەدەی ١٩یەم و سەدەی ٢٠ەم کە سەرەڕای جیاوازییەکانیان لەسەر ئەم باوەڕە ھاودەنگن کە  فەلسەفە دەبێ بە لێکۆڵینەوە لە ئێگزیستانس یا ھەبوونی تاکی ئینسانییەوە دەست پێ بکا.ویکیپیدیای ئینگلیسی  ئێگزیستانسیالیزم قوتابخانەیەکە کە جەخت لە گرینگی و ڕەسەنایەتی مرۆڤ دەکاتەوە و بەو پێیەوە ھەر کەس ئازادە لە ئەنجامدانی ھەر کارێک و لە کردەوەکانی خۆی بەرپرسە.فەرھەنگی ھەژیر، وەرگێڕان و ئامادەکردن: ھەژیر عەبدوڵاپوور/ چاپی ھەولێر/ ٢٠٠٨
بە ئاوڕدانەوە لە بەرھەمەکانی نیچە و کیەرکێگۆر، بزووتنەوی ئێگزیستانسیالیزم لە سەدەی بیستەم لەلایەن ھایدگەر، سارتر و مێرلۆ پۆنتی پەرەی پێدرا و بڵاوبووە. ھایدگێر ڕای خۆی لە دژی فەلسەفەی دیاردەناسی ھووسێرل بە دەربڕینی ئەوەیکە مرۆڤ لە ژیانی کۆمەڵایەتی جێدەگرێ و نەتوانینی ئێمە بۆ تیۆریزەکردن لە دەرەوەی ئەو چوارچێوە، باسکردووە. سارتر و پۆنتی، ئێگزیستانسیالیزمیان بە پرۆسەی باڵادەست و ئەقڵانەی سەردەمی پاش شەڕ لە ئەورووپا دەگۆڕن.

سۆرێن کیەرکێگۆر بە گشتی وەک ھەوەڵین فەیلەسووفی ئێگزیستانسیالیزم لەقەڵەم دەدرێ، گەرچی ئەو، دەستەواژەی ئێگزیستانسیالیزمی بەکار نەھێناوە.

 فەلسەفەی ئێگزیستانسیالیزمی سارتر 
بە پێی تێڕوانینەکانی ژان پۆل سارتر، مرۆڤ ئەو شتەیە کە بۆخۆی دەیھەوێ. گوڵێک، یان خود کرمێک ناتوانێ بۆ خۆی، خۆی ساز بکات؛ لە بەر ئەوەی کە ئەمانە دوو لایەنیان ھەیە، لایەنی گەوھەر و لایەنی ھەبوون. لێرەدا گەوھەر بەر لە ھەبوون دێ. گوڵ ئەو کاتە دەبێتە گوڵ کە خۆی لە گەڵ گەوھەری گوڵ ڕێک بخات. بەڵام مرۆڤ جیاوازە. لە مرۆڤدا ھەبوون بەر لە گەوھەر دێ. مرۆڤ سەرەتا ھەیە و پاشان بیچم دەگرێ. مرۆڤ بۆخۆی گەوھەری دەروونی خۆی دەخوڵقێنێ. بۆیە ھەبوون دەکەوێتە پێش چیبوون دروشمی سەرەکیی سارتر و بانگەشەی ناوەندیی ئێگزیستانسیالیزمە.

 وتەکانی سارتر لەسەر ئێگزیستانسیالیزماگزیستانسیالیسم و اصالت بشر؛ ژان پل سارتر (فارسی)/  وەرگێڕان: مستەفا رەحیمی/ چاپ چواردەھەم، ١٣٩١ 

 سەرچاوەکان 

پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئێگزیستانسیالیزم
پۆل:فەلسەفەی ژیان
پۆل:بنەما زانستییەکانی کۆمەڵگا
پۆل:فەلسەفەی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:تاکەکەسێتی
پۆل:بزووتنەوە فەلسەفییەکان
پۆل:بیردۆزە کۆمەڵایەتییەکان
پۆل:قوتابخانە و نەریتە فەلسەفییەکان