ھێدی

خالید حیسامی ناسراو بە ھێدی یان شێواو (١٩٢٧ لە شێخاڵی، بۆکان - ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە ھەولێر، ھەرێمی کوردستان) شاعیر و وەرگێڕێکی کورد بوو.

 ژیان 
خالید ئاغای حیسامی کوڕی حاجی محەممەد ئاغای موکری ساڵی ١٣٠٦ی ھەتاوی (١٩٢٧) لە ئاوایی شێخاڵی سەر بە بۆکان لە دایک بووە. نازناوی بنەماڵەکەی (حیسامی)یە، لە عەشیرەتی دێبوکرین. ھەر لەو ئاوایییەش کە موڵکی باوکی بووە دەستی بە خوێندن کردووە لای مامۆستای تایبەتی. ساڵی ١٩٤٥ پەیوەندی بە کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان کردووە و دواتر لە سەردەمی کۆماردا وەک پێشمەرگە و شاعیرێک چالاک بووە و بە نازناوی (شێواو) لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی ئەو سەردەمەدا بەرھەمی بڵاو کردووەتەوە. پاش ڕووخانی کۆمار ڕووی لە باشووری کوردستان کردووە و ڕەگەڵ شۆڕشی ئەیلوول کەوتووە و لەوێش ھەم وەکوو پێشمەرگە و ھەمیش لە بەشی ڕاگەیاندن و چاپەمەنی و ڕادیۆی دەنگی کوردستاندا چالاکی نواندووە. ھێدی لەلای مەلا مستەفا بارزانی ڕێزێکی زۆری ھەبووە. بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٩٤٥ لە مەھاباد مەلا مستەفا بارزانی ناسیوە و ئاشنایەتی لەگەڵ پەیدا کردووە. لە دوای ھەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلوولی ١٩٦١ چووەتەوە ناو شۆڕش و بۆ دووەمین جار چاوی بە بارزانی کەوتووەتە. لەسەر دەستی ئەو بووە بە خەباتگێڕی چەکدار لە ناو شۆڕشدا. ماوەیەک لە ڕانیە و سەنگەسەر و قەڵادزێ ژیانی پێشمەرگەیی بردووەتە سەر. لە ماوەی گفتوگۆکەی نێوان شۆڕشی کورد و دەسەڵاتی عەبدولڕەحمان عارف لە بەغدا، لە لایەن شۆڕشەوە کراوە بە قایمقامی قەڵادزێ، لە پاشاندا گواستراوەتەوە ڕانیە، ماوەیەکیش لە ڕادیۆی «دەنگی کوردستانانی عێراق»دا کاری کردووە. لە دوای وەستانی ڕادیۆ گواستراوەتەوە ناوچەی باڵەک، چاپخانەی شۆڕشی لێ بووە و  کاری لە جاپکردنی ڕۆژنامەی خەباتدا کردووە.
لە دوای بەیاننامەی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ گەشتی بەغدای ھەبووە، دکتۆر حەسەن حیسامی برای کە لە ئەڵمانیا دەژیا ھاتبووە بەغدا پێکەوە چوونەوە ئەڵمانیا. لەوێوە ڕووی کردە سوید، پاشان گەڕاوە کوردستان.
لەگەڵ کۆتایی شۆڕشی ئەیلوول گەڕاوەتەوە ئێران.پێشنیاری بۆ کرا لە ڕادیۆی کرا لە ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی بەشی کوردی تاران کار بکات، بەینێک کاری کردووە و پاشان بەجێی ھێشتووە. لەو ماوەیەدا پەیوەندی لەگەڵ بارزانییەکان ھەبووە تا ڕاپەڕینی ١٩٩١ و لەگەڵ ئەواندا گەڕاوەتەوە عێراق.

 مردن 
خالید حیسامی تا کۆتایی ژیانی لە ھەولێر نیشتەجێ بووە. لە ئاکامدا لە پاش نیوەڕۆی پێنج شەممە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ی زایینی (٦ی خەزەڵوەری ١٣٩٥ی ھەتاوی) لە تەمەنی ھەشتا و ھەشت ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و دوو ڕۆژ دواتر لە گۆڕستانی پیرمام بە خاک سپێردراوە. ھێدی وەسیەتی کردبوو تەرمەکەی بگەڕێنرێتەوە موکریان و لە شاری مەھاباد و لەکن ھێمن و ھەژار تەسلیم بە خاک بکرێ کە نەلوا.نێچیرڤان بارزانی: ھێدی شاعیر یادگارێکی پێشەوا قازی و بارزانی نەمر بوو، ڕووداو، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ بڵاو کراوەتەوە.

 شیعر 
خالید حیسامی شاعیری سەردەمی کۆمار بووە و ھاوکات لەگەڵ ھەژار و ھێمن دەستی بە شیعر وتن کردووە و شێوازی تایبەت بە خۆیشی ھەبووە و زۆربەی شیعرەکانیشی دەکەونە قاڵبی ئەدەبیانی بەرگرییەوە. ھێدی لە غەزەلدا دەستێکی باڵای ھەبووە و زمانی غەزەلەکانی ساکار و ناوەرۆکەکەیشیان ئەویندارانە و نیشتمانییھ؛ ھەروەھا تایبەتمەندیی گشتیان ئەوەیە کە بەرەو ئاقارێکی ئەرێنیدا دەچن. ساڵی ٢٠٠٨ لەلایەن وەزارەتی ڕۆشەنبیریی ھەرێمی کوردستانەوە کۆڕێکی گەورە بۆ ڕێز لێنان لەم شاعیرە بە بەشداری شاعیران و نووسەرانی کورد لە شاری ھەولێر بەڕێوە چوو.

 بەرھەمەکان 
 کاروانی خەیاڵ (بەشێک لە ھەڵبەستەکانی شاعیر).کاروانی خەیاڵ، خالید حیسامی، ورمێ، چاپەمەنی سەلاحەدینی ئەیووبی، چاپی یەکەم ١٣٦٤ (١٩٨٥).
 ئاوێنە شکاو یان بیرەوەریی ھێدی (ژیاننامەی شاعیر بە قەڵەمی خۆی).ئاوێنە شکاو، خالید حیسامی، هەولێر، بڵاوکراوەی ئاراس، چاپی یەکەم ٢٠٠٤.
 کاروانی خەیاڵ و ئاوێنە شکاو (شیعر و بیرەوەریی ھێدی).کاروانی خەیاڵ. ئاوێنە شکاو، خالید حیسامی، هەولێر، چاپی یەکەم ٢٠١٦.

 نموونە شیعری نەتەوەیی 
نموونە شیعرێکی ھێدی کە لەلایەن ناسر ڕەزازی کراوەتە گۆرانی:
کوردستان یان نەمان

٦٥/١١/٢٨ - دەنگی کوردوستانی عیراق
کاروانی خەیاڵ، چاپی یەکەم، ١٣٦٤، لاپەڕەی ١٤٤-١٤٥

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 


پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧
پۆل:مردووانی ٢٠١٦
پۆل:خەڵکی بۆکان
پۆل:شاعیرانی کورد