جۆن کوینسی ئادەمز

جۆن کوینسی ئادەمز () (١١ی تەممووزی ١٧٦٧ – ٢٣ی شوباتی ١٨٤٨) شەشەمین سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە لە نێوان سالەکانی ١٨٢٥ تاکو ١٨٢٩ سەرۆککۆماری ئەمریکا بوو.

 ژیاننامە 
جۆن کوینسی ئادەمز یەکەمین سەرۆککۆماری ئەمریکایە کە خوی کوری یەکێک لە سەرۆکەکانی کۆماری پێشووی ئھمریکا بوو. ئەو لە ھەموو لایەکەوە وەکو باوکی خوی جۆن ئادەمز دووەمین سەرۆککۆماری ئەمریکا بوو. جۆن کوینسی ئادەمز لە سالی ١٧٦٧ لە برینتری ماساجوست لە دایک بووە. لە مندالی دا شایەتی شەرکانی سەربەخوی ئەمریکا بوو، لە ئەورووپا وەک سکرتێری باوکی کە باڵیوزی ئەمریکا بوو کار دەکرد و ئەم ئەزموونە وای لە کوینسی کرد کە ئەو ببێتە زمانناسێکی شارەزا و نووسەرێکی بە توانا. کوینسی لە کولێژی ھاروارد لە بەشی ماف خوێندووە. لە تەمەنی ٢٦ سالی دا بەرەو ھولەندا چوو و لەوێ وەک کاردارێکی ئەمریکا کار کرد، دواتر پلەکەی بەرز بوو و بوو بە باڵیوزی بەڕلین. لە سالی ١٨٠٢ بوو بە نوێنەری ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا. شەش سال دواتر سەرۆک مادیسون، کوینس ئادەمز وەک نوینەری ئەمریکا بەرەو ڕووسیا ڕەوانە کرد.
لە سەردەمی سەرۆکایەتی مۆنروی، جۆن کوینسی ئادەمز وەک وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کار کرد و لەوانەیە ئەو یەکێک لە گەورەترین وەزیرانی دەرەوەی ئەمریکا بێت لە مێژووی ئەمریکا دا. لە سەردەمی خزمەت کردن لە وەزارەتی دەرەوە دا، بە ھاوکاری بەریتانیا کار کرد بوو داگیرکردنی ناوچەیەکی ھاوبەش و لە ڕێکخستنی پڕەنسیپی مۆنروی ھاوکاری سەڕۆک مۆنروی کرد. لە سەردەمی وەزارەتی کوینسی ئادەمز، ئیسپانیا ویلایەتی فلوریدا بوو ئەمریکا بەجێھشت.
جۆن کوینسی ئادەمز وەک وەزیری دەرەوە وڵات، بەپێی ڕێسای سیاسەتی سەرەتایچەرخی نوزدەھەم، بە میراتگری سەرۆککۆماری ھەژمار دەکرا، بەڵام شێوازی کۆنی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری بەرەو گۆڕان دەچوو.

 سەرۆککۆماری ١٨٢٥ ١٨٢٩ 
لە ناو تاکە حزبی ئەمریکا لەو سەردەمە دا دابەش بوونێک دروست دەبوو و ھەر گرووپێک کاندیدێک بوو سەرۆککۆماری ھەبوو. جۆن کوینسی ئادەمز کاندیدی باکوورییەکان لە ھەلبژاردنە تایبەت و گشتییەکاندا لە دوای ئەندرێو جاکسون دەھات، بەڵام زیاتر لە ھێنری کلی و ویلیام کرافورد دەنگ بە دەست ھێنا. لەبەر ئەوەی کە ھیچ کاندیدێک زورینەی دەنگەکانی بەدەست نەھێنابوو، ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا پێویست بوو کە لە نێوان سێ کاندیدەکە ئەو کەسەی کە زورترین دەنگەکان بەدەست ھێنایە، بوو سەرۆکایەتی ئەمریکا ھەڵبژێرن و بەم شێوەیە جۆن کوینسی ئادەمز بوو بە شەشەمین سەرۆککۆماری ئەمریکا. لەو سەردەمەدا ژمارەی دانیشتووانی ئەمریکا ١٢ ملیون و ٨٦٦ ھزار و ٢٠ کەس بوو.
جۆن کوینسی ئادەمز، ھێنری کلی وەک وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دامەزراند.
ئەندرێو جاکسونی شکست خواردوو لە ھەڵبژاردن دا و لایەنگرەکانی وا دیار کردن کە لە ھەڵبژاردن دا سیاسەتی گرتن و تەماح کردنی سیاسی لەلایەن کوینسی ئادەمز بەکارھێنڕاوە، و ھەر بە زوو دەست بە پروپاگندە بوو ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی سەرۆککۆماری کردن.
ئادەمز ھەرچەند کە دەزانی لە ناو کونگرە دا ڕووبەروی دوژمنان و ناکوکییەکان دەبێت، لە یەکەمین وتاری سالانەی دا باسی بەرنامە تایبەتە نیشتمانییەکانی کە لە ناو مێشکی دابوو کرد. ئەو پیلانێک بوو پێکەوەبەستنی بەشەکانی جیاوازی دەولەتی فیدرال بە ڕێگای کەنال و ئوتوبانەکان پێشکێش کرد. ھەروەھا ئەو لە ئەمریکا خواست کە بە ڕێگای دامەزراندنی زانکۆیەکی ئەھلی، پشتیوانیی دارایی لە پروژە زانستییەکان و دامەزراندنی بنکەیەک بوو پێش بردنی ھونەر و زانستە سەرەتایییەکان بکات.
ڕەخنەگرانی ئادەمز وا دادەنان کە کردەوەکانی ئادەمز سنووری دەستووری وڵات بەزاندووە.

 سەرچاوەکان 
 جۆن کوینسی ئادەمز لە ویکیپیدیای فارسیدا

پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٧
پۆل:مردووانی ١٨٤٨
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم
پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ھۆڵەندا
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست