پەکخستنی پەرلەمانی کوردستان (٢٠١٥)

پەکخستنی پەرلەمانی کوردستان یەکێکە لە ڕووداوە گرنگەکانی ساڵی ٢٠١٥ی ھەرێمی کوردستان کەتێیدا پارتی دیموکراتی کوردستان ڕێگریکرد لە گەڕانەوەی یووسف محەممەدی سەرۆکی ئەوکاتەی پەرلەمان بۆ ھەولێر، سەرەتای ئەم کێشەیە دەگەڕێتەوە بۆ کێشەی پۆستی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان.

 پۆستی سەرۆکی ھەرێم 

سەرۆکی ھەرێمی کوردستان سەرۆکی باڵای دەسەڵاتی جێبەجێکردن و فەرماندەی گشتیی ھێزی پێشمەرگەی کوردستانە، بە دەنگدانی گشتیی نھێنیی ڕاستەوخۆ بۆ ماوەی چوار ساڵ لەلایەن ھاووڵاتیانی ھەرێمی کوردستانەوە ھەڵدەبژێردرێت و دەشێ بۆ جاری دووەم ھەڵبژێردرێتەوە. لە حوزەیرانی ٢٠٠٥ مەسعوود بارزانی لەبەردەم پەرلەمانی کوردستان سوێندی یاسایی خوارد و وەکو سەرۆکی ھەرێم دەستبەکاربوو، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٩دا یاسای ژمارە (١)ی ساڵی ٢٠٠٥ی سەرۆکایەتی ھەرێم ھەموار کرایەوە و لە ھەڵبژاردنی گشتی و لەلایەن ھاووڵاتیانەوە بە سەرۆکی ھەرێم دیاریکرایەوە.

 خولی چوارەمی پەرلەمانی کوردستان 

پەرلەمانی کوردستان وەکو باڵاترین دەسەڵاتی یاسادانان، ڕۆڵی گرنگی ھەیە لە یەکلاکردنەوەی کێشە چارەنووسساز و ھەستیارەکان. پاش ھەڵبژاردنی خولی سێیەمی پەرلەمان، لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٥دا مەسعوود بارزانی وەکو یەکەمین سەرۆکی ھەرێمی کوردستان دیاریکرا  و دواتر و لە مەڕاسیمێکدا لەبەردەم پەرلەمان سوێندی یاسایی خوارد.  پاشان پەرلەمانی کوردستان لەسەروبەندی ئامادەکارییەکانی بۆ ھەڵبژاردنی خولی سێیەمی پەرلەمان و خولی دووەمی سەرۆکایەتی ھەرێم، یاسای ژمارەی (١)ی ساڵی ٢٠٠٥ی ھەموارکردەوە و بەپێی ھەموارکردنەوەکەش سەرۆکی ھەرێم لەنێو ھاووڵاتیان بە دەنگدانێکی گشتیی نھێنی ھەڵدەبژێردرێت.

 درێژکردنەوەی ویلایەتی بارزانی (٢٠١٣) 

کۆتایی ئازاری ٢٠١٣ کەناڵی ئێن ئاڕ تی بڵاوی کردەوە کە مەسعوود بارزانی داوای درێژکردنەوەی ویلایەتەکەی کردووە، دواتر وتەبێژی فەرمیی سەرۆکایەتی ھەرێم ھەواڵەکەی ڕەتکردەوە.

کۆبوونەوەی ١٠ی نیسانی ٢٠١٣ی لایەنەکانی ئۆپۆزسیۆن، لیژنەی ھەماھەنگی ئۆپۆزسیۆن درێژکردنەوەی ویلایەتی بارزانی ڕەتکردەوە و داوایان کرد کە پێویستە ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ھەرێم و ئەنجومەنی پارێزگاکانی ھەرێم و پەرلەمانی کوردستان لەکاتی خۆیدا بەڕێوەبچن، پاشان وتەبێژی سەرۆکایەتی ھەرێم وەڵامی لایەنەکانی ئۆپۆزسیۆنی دایەوە و ڕاگەیاند کە ٨ی نیسان سەرۆکی ھەرێم وەڵامی نووسراوی کۆمیسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەکانی داوەتەوە و داوای کردووە لەکاتی خۆیدا و لە پێش ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣ ھەڵبژاردنەکان بەڕێوەبچێت.

لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣دا پەرلەمانی کوردستان ویلایەتی بارزانی بۆ ماوەی دوو ساڵ و خولی سێیەمی پەرلەمانی تا ١ی تشرینی دووەم درێژکردەوە، بە مەرجێک ویلایەتی بارزانی یارای درێژکردنەوەی نییە بۆ جاری دووەم.

لە ١٦ی تەممووزی ٢٠١٣دا مەسعوود بارزانی واژووی لەسەر یاسا دەرکراوەکانی ٣٠ی حوزەیران کرد و داوای کرد کە پەرلەمان تا ٢١ی ئەیلوول پەرلەمان میکانیزمێک بۆ پڕۆژەی دەستووری ھەرێم و ھەڵبژاردنی سەرۆکی ھەرێم بدۆزێتەوە.

 پەرلەمانی کوردستان لە ٢٠١٥ 
لە مانگی ئازاری ٢٠١٥دا پارتی دیموکراتی کوردستان سەرقاڵی ئامادەکردنی پڕۆژەیەک بوو بۆ دۆزینەوەی ڕێگەچارەیەکی یاسایی بۆ درێژکردنەوەی ویلایەتی بارزانی، یەکێک لە ڕێگەچارەکان بریتی بوو لە گشتپرسیکردن لەسەر پڕۆژەی دەستووری ھەرێمی کوردستان، کە دوای پەسەندکردنی دەیتوانی بۆ ٢ خولی دیکە خۆی بپاڵێوێت.

دوای ئەوەی عەلی حەمەساڵح لە پەڕەی تایبەتی خۆی باسی سەرۆکایەتی ھەرێمی کرد، لەدانیشتنی ٢٥ی ئازاری ٢٠١٥دا شەڕەبۆکس لەنێوان ئەو پەرلەمانتارە و دوو پەرلەمانتاری پارتی دروست دەبێت. دواتر پەرلەمان لیژنەیەکی لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکە دروست دەکات.

ڕۆژی ٣١ی ئازاری ٢٠١٥ وەفدێکی پارتی سەردانی گۆڕانی کرد و باسی پرسی دەستوور و سەرۆکایەتی ھەرێم کرا.

لە مانگی نیسانی ٢٠١٥دا، بۆ تاوتوێکردنی پرسی دەستوور و ویلایەتی سەرۆکی ھەرێم، سەرۆکایەتی پەرلەمان بڕیاریدا سەردانی لایەنە سیاسییەکان بکات.

ڕۆژی ٥ی ننیسانی ٢٠١٥ وەفدێکی سەرۆکایەتی پەرلەمان سەردانی سەرۆکایەتی ھەرێمیان کرد و لەگەڵ مەسعوود بارزانی کۆبوونەوە و پرسی دەستوور و سەرۆکایەتی ھەرێم یەکێک بوو لەتەوەرەکانی دیدارەکە، ھەردوو لا جەختان لەسەر پاراستنی یەکڕیزیی ناوماڵی کوردستان کردەوە، و پێویستە لەڕێی کۆدەنگی نیشتمانی و ڕەچاوکردنی بنەماکانی یاسا و بەرژەوەندییە باڵاکانی ھەرێم کێشەکان چارەسەر بکرێن.

فەخرەددین قادر سکرتێری پەرلەمان لەمیانەی بەشداریکردنی لەبەرنامەی ڕوودوای ئەمڕۆی ڕووداو ڕای گەیاند: کە بارزانی پێی ڕاگەیاندین «ڕازی نیم بەدرێژکردنەوەی ویلایەت و ئەوەی ڕابردووش نیگەرانی کردووم، مێژووم ناخەمە ژێر پرسیارەوە».

ڕۆژی ٦ی نیسانی ٢٠١٥ سەرۆکایەتی پەرلەمان سەردانی یەکگرتوو و کۆمەڵی کرد و لەگەڵ محەممەد فەرەج و عەلی باپیر کۆبوونەوە.

ڕۆژی ٩ی نیسانی ٢٠١٥ سەرۆکایەتی پەرلەمان سەردانی گۆڕانی کرد و لەگەڵ نەوشیروان مستەفا کۆبوونەوە.

ڕۆژی ١١ی نیسانی ٢٠١٥ سەرۆکایەتی پەرلەمان سەردانی مەکتەبی سیاسیی یەکێتی کرد.

ڕۆژی ٢٢ی نیسانی ٢٠١٥ سەرۆکایەتی پەرلەمان سەردانی مەکتەبی سیاسیی پارتی کرد.

ڕۆژی ٣٠ی نیسانی ٢٠١٥ سەرۆکایەتی پەرلەمان سەردانی حزب و لایەنە سیاسییەکانی کلد و سریانی و ئاشوورییەکانی کرد.

 ئایار و حوزەیرانی ٢٠١٥ 
فەخرەددین قادر سکرتێری پەرلەمان لە لێدوانێکیدا بۆ ماڵپەڕی پارتی دیموکراتی کوردستان ئاشکرایکرد کە پەرلەمان دەست دەکات بە گفتوگۆکردن لەسەر پرسی سەرۆکایەتی ھەرێم و سەرەتا لە سەرۆکایەتی باسدەکرێت و دواتر لەگەڵ سەرۆک فراکسیۆنەکان.

جەعغەر ئیمینکی جێگری سەرۆکی پەرلەمان لەمیانەی چاوپێکەوتنێک لەگەڵ ماڵپەڕی حزبەکەی ڕای گەیاند کە ١٤ی ئایار بڕیاربوو سەرۆک و سکرتێری پەرلەمان لەگەڵ سەرۆکی فراکسۆنی چوار حزبەکە لەسەر پرسی سەرۆکایەتی ھەرێم کۆبوونەوەیەک ئەنجامبدەن، بە بێ ئەوەی ئاگادارم بکەنەوە، بەھەوڵی من و سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی کۆبوونەوەکە ئەنجام نەدرا.

لە یادی ٢٢ ساڵەی یەکەمین ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستاندا، سەرۆکایەتی پەرلەمان بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و تێیدا ھاتووە: «ھاوڵاتیانی ھەرێمی کوردستان بە خەون و ئومێدێکی گەورەوە، لە کەرنەڤاڵێکی جەماوەریی بەرفراوان بەشداریان لەیەکەمین پڕۆسەی دەنگدانی دیموکراسیانە بۆ ھەڵبژاردنی نوێنەرانی گەل کرد. ھەڵبژاردن پڕۆسەیەکی دیموکراسیانە بوو بۆ یەکلاکردنەوەی ململانێ سیاسییەکان لەڕێگەی سندوقەکانی دەنگدانەوە بۆ ئاڵوگۆڕی ئاشتیانەی دەسەڵات».

ڕۆژی ٢١ی ئایاری ٢٠١٥ پڕۆژە یاسای ھەموارکردنەوەی یاسای سەرۆکایەتی ھەرێم بە واژووی ١٥ پەرلەمانتار پێشکەشی سەرۆکایەتی پەرلەمان کرا و لە ٢٣ ماددە و ھۆیەکانی دەرچوون پێکھاتووە.

سکرتێری پەرلەمان لە بارەی پرسی سەرۆکایەتی ھەرێم بە ماڵپەڕی پارتی ڕاگەیاند: کە سەرۆکایەتی پەرلەمان داوای لە فراکسیۆنەکان کردووە ڕای حزبەکانیان ئامادە بکەن و پێویستە ئەم پرسە بە سازان یەکلایی بکرێتەوە.

ڕۆژی ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥ فراکسیۆنی گۆڕان پڕۆژە یاسایەکی بۆ ھەموارکردنەوەی یاسای ژمارە ١ی ساڵی ٢٠٠٥ پێشکەش بە سەرۆکایەتی پەرلەمان کرد، پڕۆژەکە لەلایەن ٢٣ پەرلەمانتار پێشکەشکرا و لە ١٧ ماددە و ھۆیەکانی دەرچواندن پێکھاتبوو.

ڕۆژی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ پڕۆژە یاسایەکی تری ھەموارکردنەوەی یاسای سەرۆکایەتی ھەرێم بە واژووی ٢٢ پەرلەمانتار پێشکەشی سەرۆکایەتی پەرلەمان کرا و لە ٩ ماددە و ھۆیەکانی دەرچواندن پێکھاتبوو.

ڕۆژی ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥ فراکسیۆنی یەکێتی پڕۆژە یاسایەکی بۆ ھەموارکردنەوەی یاسای سەرۆکایەتی ھەرێم پێشکەشکرد و ١٨ پەرلەمانتارەکەی یەکێتی واژوویان کردووە و لە ١٨ ماددە و ھۆیەکانی دەرچواندن پێکھاتووە.

 لە تەممووزی ٢٠١٥ تا ١٥ی ئابی ٢٠١٥ 
 پاش پەکخستنی پەرلەمان 
 کاردانەوەکان 
 ھەوڵەکان بۆ کاراکردنەوەی پەرلەمان 
 پەرلەمان و گشتپرسیی ٢٠١٧ 
 ئەمانەش ببینە 
 سەرچاوەکان 

پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:٢٠١٥