ئیقبال لاھووری

محەممەد ئیقبال (٩ی تشرینی یەکەم، ١٨٧٧ – ٢١ی ئازار، ١٩٣٨) کە بە شێوەیەکی باو بە عەلامە ئیقباڵ ناسراوە، شاعیر، فەیلەسوف، ڕامیار (سیاسی)، ئەکادیمی و پارێزەر و زانای موسوڵمانی ھیندستانی بەریتانی بوو، کە بە ئیلھامبەخشی بزووتنەوەی پاکستان دادەنرێت. ھەروەھا بە «باوکی ڕۆحی پاکستان» ناودەبرێت. ھەر وەک چۆن بە یەکێک لە گرنگترین ھێماکانی وێژەی ئوردو دادەنرێت؛ کە کارە ئەدەبییەکانی بە ھەردوو زمانی ئوردو و فارسی بووە.

ئیقباڵ وەک شاعیرێکی دیار جێگای سەرنجی پاکستانییەکان، ئێرانییەکان، ھیندییەکان، بەنگلادیشییەکان، سریلانکییەکان و زانا نێودەوڵەتییەکانی تر بووە لە بواری وێژەییدا. ئەگەر چی ئیقباڵ زیاتر وەک شاعیرێکی گەورە ناسراوە، ئەو لە ھەمان کاتدا «بیریارێکی فەلسەفی ئیسلامە لە سەردەمی مۆدێرندا.»یەکەمین کتێبی شیعری ئەو، ڕازەکانی خودبوون (اسرار خودی) بە زمانی فارسی بڵاوکرایەوە لە ١٩١٥، و کتێبە شیعرییەکانی تریشی لەوانە: ھێماکانی لە خۆبووران (ڕموز بی خودی)، پەیامی مەشریق (پیام مشرق)، و زەبووری عەجەم (زبور عجم). لە نێوان کارە شیعرییەکانی تریدا ناسراوترین کارەکانی بەزمانی ئوردو بانگی دارا، بالی جبریل، زەربی کەلیم و بەشێک لە ئەرمەغانی حیجاز. لە پاڵ شیعرە فارسی و ئوردووەکانیدا، وتار و نامەکانی بە زمانی ئوردو و ئینگلیزی کاریگەرییەکی زۆریان ھەبووە لە ڕووی کلتوری و کۆمەڵایەتی و ئایینی و ململانێ سیاسییەکاندا.

لە ساڵی ١٩٢٢دا، خەڵاتی ڕێزلێنانی لەلایەن پاشا جۆرجی پێنجەمەوە پێدرا و نازناوی (سێر-Sir)ی پێبەخشرا، کاتێک کە لە لەندەن خەریکی خوێندنی یاسا و فەلسەفە بوو، بوو بە ئەندام لە لقی کۆمەڵەی گشتی موسوڵمانانی ھیند. دواتر، لە دانیشتنی کانوونی یەکەمی ١٩٣٠ی کۆمەڵەی گشتی موسوڵمانانی ھینددا، گرنگترین وتاری سەرۆکایەتی خۆی پێشکەشکرد کە بە ناوی وتاری ئەڵڵائاباد دەناسرێت، کە لەم وتارەدا بابەتی دروستکردنی وڵاتێکی موسوڵمانی لە باکووری ڕۆژاوای ھیندستاندا خستەڕوو.

 سەرچاوەکان 

 کتێبنامە 









 Burzine Waghmar, Annemarie Schimmel: Iqbal and Indo-Muslim Studies, Encyclopædia Iranica, New York: Encyclopædia Iranica Foundation, published online, 16 April 2018.
 Md Mahmudul Hasan, "Iqbal's and Hassan's Complaints: A Study of "To the Holy Prophet" and "SMS to Sir Muhammad Iqbal"." The Muslim World 110.2 (2020): 195–216. Iqbal's and Hassan's Complaints: A Study of "To the Holy Prophet" and "SMS to Sir Muhammad Iqbal"



پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٧
پۆل:مردووانی ١٩٣٨
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:فەیلەسووفانی ھیندیی ھاوچەرخ
پۆل:نووسەرانی موسڵمان
پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ
پۆل:موسڵمانانی ھیندی
پۆل:ئیسلام لە ھیندستان
پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی پاکستان
پۆل:پەنجابییەکان