نۆد جەی ئێس

نۆد جەی ئێس () ژینگەیەکی کارپێکردنی سەرچاوە کراوەی سەکۆبڕە بۆ جاڤاسکریپت کە کۆدی جاڤاسکریپت لە دەرەوەی وێبگەڕ کار پێدەکات. پێشتر جاڤاسکریپت بۆ تەنیا سکریپتسازیی لای ڕاژەخواز بەکار دەهات و تەنیا لەناو وێبگەڕەکان کاری دەکرد. نۆد جەی ئێس نەریتی بەکارهێنانی جاڤاسکریپتی گۆڕی و وای لێ کرد کە بۆ کۆدکردنی ڕاژەکارەکانیش بەکار بهێنرێت. 

 مێژوو 

نۆد جەی ئێس لەلایەن ڕیان داڵەوە لە ساڵی ٢٠٠٩ دروست کراوە، کە دەکاتە نزیکەی سێزدە ساڵ دوای بڵاوکردنەوەی یەکەم ژینگەی کارپێکردنی جاڤاسکریپت لەلایەن نێتسکەیپەوە. وەشانی سەرەتاییی نۆد جەی ئێس تەنیا پاڵپشتیی لە لینوکس و ماک ئۆ ئێس ١٠ دەکرد. گەشەپێدان و چاکسازیی پڕۆژەکە ھەر لەلایەن داڵ خۆیەوە ئەنجام دەدرا تا سپۆنسەر کرا  لەلایەن کۆمپانیای جۆیەنتەوە.

داڵ ئیلھامی دروستکردنی نۆد جەی ئێس لە دوای بینینی Progress Barێک لەسەر فلیکەرەوە بۆ ھات کە بەکار دەھات لە کاتی بارکردنی پەڕگەدا. وێبگەڕەکە نەیدەزانی چەندێکی پەڕگەکە بار کراوە و پێوستی دەکرد کە پرسیار لە ڕاژەکارەکە بکات. داڵ ڕێگەیەکی ئاسانتری بۆ ئەم مەبەستە دەویست.

داڵ ڕەخنەی دەگرت لە کورتھێنانەکانی باوترین ڕاژەکار لە ٢٠٠٩دا، ڕاژەکاری ئێچ تی تی پی ئەپاچی، ئەمەش لەڕووی بەڕێوەبردنی پەیوەندییە ھاوکاتەکان (سەروو ١٠٠٠٠ و زیاتر) و ھەروەھا لەڕووی باوترین ڕێگەی دروستکردنی کۆدەوە (پرۆگرمسازیی ھەنگاوی) کە تێیدا کۆد یان کۆی پڕۆسەکەی بەربەست دەکرد یان دەبووە ھۆی خستنەگەڕی ژمارەیەکی زۆر لە ستاک لە کاتی پەیوەندیی ھاوکاتدا.

داڵ پڕۆژەکەی لە یەکەمین جەی ئێس کۆنفرانسی ئەوروپادا نیشان دا  لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩.Sams Teach Yourself Node.js in 24 Hours, Sams Publishing, 05-Sep-2012 نۆج جەی ئێس ھەردوو لە بزوێنەری ڤی ٨ی گووگڵ، کە ئیڤێنت لووپە، لەگەڵ ناوبەستی بەرنامەسازیی بەرنامەی بەکاربەری بۆ ئای/ئۆی ئاست نزمدا لە یەک دا. Professional Node.js: Building JavaScript Based Scalable Software, John Wiley & Sons, 01-Oct-2012

لە کانوونی دووەمی ٢٠١٠دا، بەڕێوەبەرێکی گورزە بۆ ژینگەی نۆد جەی ئێس بەناوی ئێن پی ئێمەوە ناسێنرا. بەڕێوەبەری گورزەکە کارەکان بۆ پەرەپێدەران ئاسان دەکات کە بتوانن سەرچاوەی کۆدەکانی نۆد جەی ئێس بڵاو بکەنەوە و ھاوبەشی پێ بکەن و ھەروەھا دیزاین کراوە تا بتوانرێت بەسادەیی گورزەکان دابمەزرێت، نوێ بکرێتەوە، یان بسڕدرێنەوە. 

لە حوزەیرانی ٢٠١١دا، مایکرۆسۆفت و جۆیەنت وەشانێکی ڕەسەنی ویندۆزیان بۆ نۆد جەی ئێس جێبەجێ کرد. یەکەمین وەشانی بڵاوکراوەی نۆد جەی ئێس کە پاڵپشتی ویندۆزی دەکرد لە تەمموزی ٢٠١١دا دەرچوو. 

لە کانوونی دووەمی ٢٠١٢دا، داڵ ھاتە دواوە و پاڵپشتی دەربڕی بۆ ھاوکارەکەی، ئایزاک شلووتەر، کە دروستکەری ئێن پی ئێم بوو وەک بەڕێوەبەری پڕۆژەکە. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا، شلووتەر ڕایگەیاند کە تیمەتی جەی فۆنتەین دەبێتە پێشڕەوی پڕۆژەکە.

لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤دا، فیۆدۆر ئیندوتنی دەستی کرد بە بە دامەزراندنی ئای ئۆ جەی ئێس، چەتاڵێکی نۆد جەی ئێس بوو. بەھۆی ناکۆکیی ناوخۆیی لەسەر بەڕێوەبردنی جۆیەنت، ئای ئۆ جەی ئێس دامەزرا وەک جێگرەوەیەکی فەرمانڕەوایی سەرچاوە کراوەیی بە کۆمیتەیەکی تەکنیکی جیاوازەوە. Q&A: Why io.js decided to fork Node.js , Infoworld Tech Watch بەپێچەوانەوەی نۆد جەی ئێسەوە،  نووسەرەکانی ئای ئۆ جەی ئێس پلانیان وابوو کە بە نوێکراوەیی لەگەڵ نوێترین وەشانی گووگڵ ڤی ٨ بیھێڵنەوە.  

لە شووباتی ٢٠١٥دا، ویستێک بۆ دامەزراندنی دامەزراوەیەکی بێ لایەن بۆ نۆد جەی ئێس ڕاگەیەندرا. لە کۆتایی حوزەیرانی ٢٠١٥دا، ھەردوو کۆمەڵگای نۆد جەی ئێس و ئای ئۆ جەی ئێس دەنگیاندا کە بەیەکەوە کار بکەن لەژێر دامەزراوەی نۆد جەی ئێس دا.  

لە ئەیلوول ٢٠١٥دا، نۆد جەی ئێس وەشانی ٠٫١٢ و ئای ئۆ جەی ئێس وەشانی ٣٫٣ یەکخرانەوە بۆ ناو یەک و کران بە نۆد وەشانی ٤.  ئەمە وایکرد تایبەتمەندییەکانی ڤی ٨ ئێکماسکریپت#ئی ئێس ٦ و پاڵپشتنی درێژخایەنی ھێنایە نۆد جەی ئێسەوە.  لە ٢٠١٦ە بەدواوە، ماڵپەری ئای ئۆ جەی ئێس ھانی پەرەپێدەرانی دەدات کە بگەڕێنەوە سەر نۆ جەی ئێس و کە چی تر وەشانی نوێ لەپلاندا نییە بەھۆی یەکخستنەکەوە. Io.js, JavaScript I/O, "io.js has merged with the Node.js project again. There won't be any further io.js releases. All of the features in io.js are available in Node.js v4 and above."

 بەگشتی 
نۆد جەی ئێس ڕێگە دەدات بە دروستکردنی ڕاژەکاری وێب و ڕایەڵە بەبەکارھێنانی ئامرازەکانی جاڤاسکریپت و دەستەیەک لە مۆدیوڵەکان کە بەشێک لە کارە ناوکییەکان ڕادەپەڕێنن.Smashing Node.js: JavaScript Everywhere, John Wiley & Sons, 14-Aug-2012 مۆدیوڵەکان دەستەبەرن بۆ بەڕێوەبردنی  سیستەمی فایل بۆ تێخستە/دەرخستە، ڕایەڵە (سیستەمی ناوی پاوان، پرۆتۆکۆلی گواستنەوەی سەروودەق، پرۆتۆکۆلی کۆنترۆڵکردنی ناردن، ئاسایشی چینی گواستنەوە یان پرۆتۆکۆلی داتاگرامی بەکارھێنەر، دراوەی باینەری (نێوانگری)، نەخشە کریپتۆگرافییەکان، تەوژمی دراوە، و چەندینی تری بنەمایی. Modules, Nodejs Website مۆدیولەکانی نۆد جەی ئێس شێوازێکی ناوبەستی بەرنامەسازیی بەرنامەی بەکاربەری-ئاسا بەکاردەبەن بۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزیی لەنووسینی ئاپڵیکەیشنی ڕاژەکاردا. Node.js Essentials, Packt Publishing, 10-Nov-2015

ئەگەرچی سیستەمی مۆدیوڵەکان لەسەر بنەمای کۆمۆن جەی ئێس بنیاد نرابوون، دوایین ناساندنی مۆدیوڵەکان لەسەر بنەمای تایبەتمەندییەکانی ئێکماسکریپت راڕەوی بەکارھێنانی مۆدیوڵەکانی ئێکماسکریپت لە نۆد جەی ئێسدا گۆڕی تا ببێتە بەکارھێنانی بنەڕەت.  

نۆد جەی ئێس بەفەرمیی پاڵپشتی دەکرێت لەسەر لینوکس، ماک ئۆ ئێس، مایکرۆسۆفت ویندۆز، سمارت ئۆ ئێس، فری بی ئێس دی، وە ھەروەھا ئای بی ئێم ئای ئەی ئێکس.  کۆدی سەرچاوەی بەردەست دەکرێت بنیاد بدرێت لەسەر سیستەمی کارپێکەریی ھاوشێوە یان دەستکاری بکرێت لەلایەن لایەنی دەرەکییەوە تاوەکوو پاڵپشتی بکات لە جۆری تر وەکوو نۆنستۆپ و ڕاژەکارەکانی یونکس. وەک جێگرەوەیەک، دەکرێت کۆدەکان بنووسرێت بە کۆفیسکریپت (کە جێگرەوەیەکی جاڤاسکریپتە)، دارت، تایپ سکریپت (کە فۆرمێکی جۆری دراوە بەھێزی جاڤاسکریپتە)، یان بەھەر زمانێکی دیکەی کە دەکرێت کۆمپایل بکرێت بۆ جاڤاسکریپت.

نۆد جەی ئێس بەشێوەیەکی سەرەکیی بەکاردێت بۆ دروستکردنی پرۆگرامی ڕایەڵەیی ڕاژەکاری وێب. Node.js for PHP Developers, O'Reilly Media, Inc., 2013 گەورەترین جیاوازی نێوان نۆد جەی ئێس و پی ئەیچ پی ئەوەیە کە زۆرینەی زۆری نەخشەکان لە پی ئێچ پی دا بەربەستکاریی دەکەن تا تەواو بوون (فەرمانەکان جێبەجێ دەبن تەنیا ئەگەر فەرمانەکەی پێش خۆیان کارەکانی تەواو کردبێ)، ئەمە لەکاتێکدا کە نەخشەکانی نۆد جەی ئێس نابەربەستکارن (فەرمانەکان جێبەجێ دەبن لەھەمان کاتدا یان لە ھاوتەریبدا،  وەھەروەھا بانگھێشتکەرەوە بەکار دەبەن بۆ ھێمادان بە کۆتایی یان شکستھێنان).

 تەلارسازیی سەکۆ 
نۆد جەی ئێس پرۆگرامسازیی پاڵنراوبەڕووداو دەھێنێتە دنیای ڕاژەکاری وێبەوە، بەمەش دەرگا واڵا دەکات بۆ پەرەپێدانی ڕاژەکاری وێبی خێرا بە بەکارھێنانی جاڤاسکریپت.  پەرەپێدەران دەتوانن ڕاژەکار دروست بکەن کە بەشێوەیەکی گەورە توانای گەورەبوونیان ھەیە بەبێ بەکارھێنانی دەزووکاری، لەڕێگەی مۆدێلێکی سادەکراوی پرۆگرامسازیی پاڵنراوبەڕووداو کە بانگھێشتکەرەوە بەکاردەھێنێت بۆ ھێمادان بە تەواوکردنی ئەرکێک.  نۆد جەی ئێس ئاسانیی زمانێکی سکریپتسازیی وەک جاڤاسکریپت دەبەستێتەوە بە ھێزی پرۆگرامسازیی ڕایەڵەیی یونکسەوە. 

نۆد جەی ئێس بنیاد نراوە لەسەر ڕووی گووگڵ ڤی ٨ لەو کاتەوەی کە کراوەتە سەرچاوە کراوە لەژێر مۆڵەتی مۆڵەتی بی ئێس دیدا کە لەڕادەبەدەر خێرایە و گوونجاوە لەگەڵ بنەماکانی ئینتەرنێتدا وەکوو ئێچ تی تی پی، دی ئێن ئێس، و تی سی پی.  ھەروەھا، جاڤاسکریپت، زمانێکی باو بوو کە زۆرێک پەرەپێدەر کاریان پێدەکرد، ئەمەش وای کرد نۆد جەی ئێس، بەخێرایی کراوە بێت بۆ کۆی کۆمەڵگای پەرەپێدانی وێب. 

 پاڵپشتی پیشەسازی 
لەئێستادا ھەزاران ژێدەرگەی سەرچاوەکراوە ھەیە بۆ نۆد جەی ئێس، کە زۆربەیان لەسەر ماڵپەری ئێن پی ئێم خانەخوێ کراون. کۆمەڵگای پەرەپێدەرانی نۆد جەی ئێس خاوەنی دوو لیستەی پۆستەیی و کەناڵێکی ئای ئاڕ سییە (#node.js) لەسەر فرینۆد. ژمارەیەک لە کۆنفرانس و ڕووداوی پەرەپێدەران ھەیە کە پاڵپشتی کۆمەڵگای نۆد جەی ئێس دەکات لەنێواندا NodeConf, Node Interactive and Node Summit لەگەڵ ژمارەیەک لە ڕووداوە ھەرێمییەکان.

کۆمەڵگای سەرچاوە کراوە ژمارەیەک لە فرەیمۆرکی وێبی گەشە پێداوە بۆ خێراکردنی پەرەپێدانی ئاپڵیکەیشن. لەوانە کۆنێکت، ئێکسپرێس جەی ئێس، سۆکێت. ئای ئۆ، فێدەرس جەی ئێس، کۆوا جەی ئێس، ھاپی جەی ئێس، سەیڵس جەی ئێس، مێتیۆر، دێربی، و چەندینی تر. .Express.js Guide: The Comprehensive Book on Express.js, Azat Mardan, 28-May-2014 چەندین گورزەی جیاوازیش دروستکراون بۆ ناوبەستەکردن لەگەڵ زمانەکانی تر و ژینگەکانی تری ڕەن تایمدا وەکوو مایکرۆسۆفر .نێت. Edge.js bridges the gap between Node.js and .NET, TechRepublic, Tony Patton, July 1, 2014

 ئەمانەش ببینە 

 دینۆ
 جاڤاسکریپت

 سەرچاوەکان 

پۆل:نەرمامێر
پۆل:ژینگەکانی ڕەن تایم بۆ جاڤاسکریپت
پۆل:نۆود.جەی ئێس
پۆل:جاڤاسکریپت
پۆل:نەرمامێرە سەرچاوە کراوەکان
پۆل:نەرمامێرە سەکۆبڕەکان
پۆل:ئەو نەرمامێرانەی کە بە سی پڵەس پڵەس درووستکراون
پۆل:ئەو نەرمامێرانەی کە بە سی درووستکراون
پۆل:ئەو نەرمامێرانەی کە بە جاڤا سکریپت درووستکراون
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٩