ھەزەبانی

ھەزەبانی، ھۆزەبانی یان ھۆزەوان () ھۆزێکی مەزنی کوردیی موسڵمانی سوننە بوو لە چاخی ناوەڕاست، ئەم ھۆزە لە زۆر ناوچە بەربڵاو ببوو، لە کوردستان و دەرەوی کوردستان ھەژمونیان ھەبوو.

 وشەڕەتناسی (ئێتیمۆلۆژی) 
بە گوێرەی ڤلادیمێر مینۆرسکی، ناوی ھۆزەکە لە زاراوەیەکی جوگرافیاوە بۆ ناوچەی ئەربیل (ھەولێر) وەرگیراوە، کە بە ناوی ئەپستۆریای نێستۆری، ئادیابێنێ (ھاسایپ) پارێزراوە. ناوەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە ناوی ھەزەبانی تێکەڵەیەکە لە "ھۆز" و بان یاخود وان ("سەرکردە"یان" سەرۆک")، لە زمانی کوردیدا کە بە واتای "سەرکردەی ھۆز" یاخود "سەرھۆز" دێت.

 ناوچەی ھەزەبانەکان 
ناوەندی ھەزەبانییەکان لە ھەولێر و شنۆو و ورمێ بوو. فەرمانڕەوایی ئەوان ناوچەکانی مەراغە و ورمێ لە ڕۆژھەڵات و ھەولێر و شنگال و بەشێک لە خاکی جەزیرە لە باشوور و ڕۆژاوا و بەرکاری و ھەکاری و سەلماس لە باکوورەوە، ھەولێر یەکێک بوو لە پایتەختەکەیان، لە نێوان ساڵی ٩٠٦ تا ١١٣١/١١٤٤ فەرمانڕەوایان کردووە.

بە گوێرەی ئیبن حەوقەل ناوچەی جەزیرە لەوەڕگەی ھاوینەی کوردانی ھەزەبانەکان بووە، بوونی ھەزەبانەکان تۆمار کراوە لە سەدەی ١٠زی دا لە دوین لە ئەرمەنستان، کە بە کەنارەکانی دەریای کاسپی تێدەپەڕێت بۆ خاکی جەزیرە.

 مێژوو 
لە ساڵی ٩٠٦ی زایینی، محەممەدی کوڕی بیلالی ھەزەبانی، لادێکانی مووسڵی وێران کرد. فەرمانڕەوای حەمدانییەکان، ئەبو ھیجا عەبدوڵڵای کوڕی حەمدان، بە سوپایەک بەدوای کەوت بەڵام تووشی شکست بوو. خەلیفەی عەباسی بەغدا ھێزی پشتیوانی نارد و ئەبو ھیجا بەردەوام بوو لە بەدواکەتنی محمەدی بیلالی ھەزەبانی لەگەڵ ٥٬٠٠٠ خێزانی ھەزەبانی. لە دەرئەنجام ئاشتییەک کرا و محەممەدی کوڕی بیلال ناچار بوو ھەموو خاکەکانیان لە باکووری مووسڵ ڕادەستی ھۆزی داسنی و ھۆزی ھومەیدی بکاتن.

لە ساڵی ١٠٤١ز، دوای شکستی غوزە تورکەکان و دواتر کۆمەڵکوژیان لە ئازەربایجان لەلایەن میر واسودانی ڕەوەندی و کوردانی ھەزەبانی. تورکەکان ھەڵھاتن بۆ ھەکاری لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە شکستیان ھێنا و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزەکی غوز کوژران و ڕزگاربووان لەلایەن کوردەکانەوە کران بە بەند.Peacock, Andrew (2017). "Rawwadids". Encyclopædia Iranica, online edition. New York.

 تیرەی ھەزەبانییەکان 
ھۆزی ھەزەبانی چەند تیرەیەکی لەخۆ دەگرت، لەمانەش زێرزاری (زرزاری)، ڕەوەندی، مێھرانی و مارانی. ھەر یەک لە خانەدانی شەدادی و ئەییووبی و ڕەوادی دەگەڕێنەوە سەر یەکێک لە تیرەکانی ھەزەبانی. 

 ناودارانی هۆزەکە 

 محەمەد کوڕی بیلال ٩٠٦-٩٤٣
 جەعفەر کوڕی چەکۆ (لە دەوروبەری ساڵی ٩٤٣ - ٩٧٧، سەلماس و موسڵ)
 میر ئەبو هەیجا موسک کوڕی چەکۆ ٩٧٧ - ١٠٤٠
 ئەبو هەیجا کوڕی ڕەبیب ئەلدەولە  1040 ورمێ
 میر شەرەفەدین عیسا کوڕی موسک  1045
 میر سالار کوڕی موسا  1046
 میر ئەبولحەسەن عەلی کوڕی موسک  1046–48
 میر ئەبو عەلی حەسەن کوڕی موسک ١٠٤٨-٦٣
 میر ئەبو هەیجای دووەم، حوسێن کوڕی ئەبو عەلی ئەلحەسەن ١٠٦٣-١٠٨٠

 سەرچاوەکان 

 سەرچاوەکان 


 بەستەرە دەرەکییەکان 
نموونەی سکەی ھەزەبانی

پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
پۆل:خانەدانە کوردییەکان
پۆل:مێژووی کوردستان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان