ماو تسی تۆنگ

ماو تسی تۆنگ ھەروەھا ناسراوە بە سەرۆک ماو (بە چینی: 毛澤東 / 毛泽东، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٣ – ٩ی ئەیلوولی ١٩٧٦) شۆڕشگێڕێکی کۆمۆنیستی چینی بوو کە بە دامەزرێنەری کۆماری گەلی چین دادەنرێت. ئەو لە دامەزراندنیی ئەو کۆمارە لە ١٩٤٩ تاکوو مردنی لە ساڵی ١٩٧٦ وەک سەرۆکی وڵات کاری کرد. ماو ئایدۆلۆژیای مارکسی-لێنینی ھەبوو، لەگەڵ ئەوەشدا بیرۆکە و ھزرەکانی ئەو، ستراتیژیی سەربازی و زانستی سیاسیی ئەو وەک کۆکراوەیەک بە ماویزم ناسراوە، واتە بە ئایدۆلۆژیایەکی تایبەت.

ماو کوڕی جووتیارێکی سەرکەوتوو بوو لە شاشان، ھەرێمی خونان. ئەو ھەر لە سەرەتای ژیانییەوە کەسێکی ناسیۆنالیستی چینی و دژە ئیمپریالیزم بوو، ھەروەھا بە دیاریکراوی کەوتبووە ژێر کاریگەریی شۆڕشی شینھای لە ساڵی ١٩١١ ھەروەھا بزووتنەوەی ٤ی ئایار لە ١٩١٩. دواتر کە لە زانکۆی پەکین کاری دەکرد، ماو بووە کەسێکی مارکسی-لێنینی و لە ساڵی ١٩٢١ بووە ئەندامی دامەزرێنەری حیزبی کۆمۆنیستی چین دواتر لە ساڵی ١٩٢٧، ڕابەرایەتی ڕاپەڕینی ھارڤێستی پاییزی کرد. لە دەمی شەڕی ناوخۆییی چین لە نێوان پارتی نەتەوەیی چین (KMT) و حیزبی کۆمۆنیستی چین (CCP)، ماو ھاوکاریی لە دامەزراندنی سوپای سووری ڕەنجدەران و کرێکارانی چینی کرد. ماو لە ماوەی ڕاپەڕینی درێژیی چین بووە سەرۆکی حیزبی کۆمۆنیست. دواتر لە ماوەی جەنگی دووەمی چین و ژاپۆن لە ساڵاننی ١٩٣٧–١٩٤٥، ھەر دوو حیزبی کۆمۆنیست و نەتەوەیی چین بەشێوەیەکی کاتی بوونە ھاوپەیمان لە دژی ژاپۆن، ھاوپەیمانییەکە بەردەوامی ھەبوو تاوەکوو لە ساڵی ١٩٤٩ ژاپۆن خۆی بەدەستەوەدا لە داگیرکردنی چین. ھەر لەو ساڵەدا، ماو لەڕێی ھێزەوە شکستی بە حکوومەتەکەی حیزبی نەتەوەیی چین ھێنا و بەناچاریی ڕوویانکردە تایوان.

لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٩، ماو تسی تۆنگ دامەزراندنی کۆماری گەلی چینی ڕاگەیاند، کە بووە وڵاتێکی تاک حیزبی و لەلایەن حیزبی کۆمۆنیستی چین کۆنتڕۆڵ و بەڕێوە دەبردرێت. لە ساڵانی دواتر توندی بە دەسەڵاتی ماو دەبیندرا لەڕێی کەمپەینکردن لە دژی خاوەن زەوییەکان، لە ساڵانی ١٩٥٠ بۆ ١٩٥٣ دەستپێکردنی ھەڵمەتێک بۆ سڕینەوە و بێدەنگکردنی نەیارانی شۆڕش، لەو نێوانەدا دژایەتیکردنی سیاسییە سەرمایەدارەکان و سیاسییەکانی پارتی نەتەوەیی چینی لە خۆگرت، لە پاڵ ئەوانەش بردنەوەی جەنگێکی دەروونی لە دژی کۆریا، ھەموو ئەوانە لە ماوەی ساڵانی ١٩٥–١٩٥٨ بوونە ھۆی مردنی چەند ملیۆنێک لە خەڵکی چین. ماو ڕۆڵی بەرچاویشی گێڕا لە بە ناوەندیکردنی سیستمی ئابووریی چین. لە ساڵی ١٩٥٤ بەشداربوو لە نووسینەوەی یەکەمین دەستووری کۆماری گەلی چین. لەلایەکی دیکەشەوە، لە داڕشتنی پڕۆگرامی پیشەسازی و دەستپێکردنی پڕۆگرامی وزەی ناوەکی و بۆشایی ئاسمان لەژێر ناوی (دوو بۆمب، یەک سەتەلایت) بەشداربوو.

 سەرچاوەکان 

پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد
پۆل:شۆڕشگێڕەکان
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:مردووانی ١٩٧٦
پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣
پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان
پۆل:شاعیرانی کۆماری گەلی چین
پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە
پۆل:ڕەخنەگرانی دینەکان