یاسای پاراستنی وزە

یاسای پاراستنی وزە () # یاسای پاراستنی وزە
 وێنۆک | ڕاست | alt=⁨هاوکێشەکەی ئانشتاین دەربارەی یاسای پاراستنی وزە:
وزە = بارستایی x خێرایی ڕووناکی^⁩ | هاوکێشەکەی ئانشتاین دەربارەی یاسای پاراستنی وزە:
وزە = بارستایی x خێرایی ڕووناکی^٢
یاسای پاراستنی وزە یەکێکە لە گرنگترین یاسا بنەڕەتییەکانی فیزیک کە دەڵێت لە سیستەمێکی داخراودا، کۆی وزەی گشتی هەمیشە جێگیرە و ناگۆڕێت. واتە وزە نە لەناودەچێت و نە لە هیچەوە دروست دەبێت، بەڵکو تەنها دەتوانێت لە شێوەیەکەوە بگۆڕێت بۆ شێوەیەکی تر.

 مێژووی دۆزینەوە 

ئەم یاسایە بۆ یەکەم جار لە سەدەی حەڤدەهەم لەلایەن گۆتفرید ڤیلهێلم لایبنیتز  و ڕینێ دیکارت ەوە پێشنیار کرا، بەڵام بە شێوەیەکی سنووردار. لە ساڵی ١٨٤٧دا، هێرمان فۆن هێڵمهۆڵتز بە شێوەیەکی گشتگیر سەلماندی کە یاساکە بۆ هەموو جۆرە وزەیەک ڕاستە.

 ئەنیشتاین و شۆڕشی تێگەیشتن لە وزە 

ئەلبێرت ئەنیشتاین لە ساڵی ١٩٠٥ شۆڕشێکی گەورەی لە تێگەیشتنی مرۆڤ بۆ وزە دروستکرد. لە ڕێگەی تیۆریی ڕێژەیی تایبەتییەوە، ئەنیشتاین سەلماندی کە:

• بارستە و وزە دوو ڕووی هەمان دراون
• هەر بارستەیەک دەکرێت بگۆڕدرێت بۆ وزە و پێچەوانەکەشی ڕاستە
• پەیوەندی نێوان بارستە و وزە بە هاوکێشەی بەناوبانگی E=mc² دەردەبڕدرێت
• وزە و بارستە پارێزراون لە کۆی سیستەمەکەدا

 کاریگەری دۆزینەوەکانی ئەنیشتاین 

دۆزینەوەکانی ئەنیشتاین چەندین کاریگەری گرنگی هەبوو:

١. تێگەیشتن لە وزەی ناوەکی
٢. پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای نوێ
٣. تێگەیشتنی قووڵتر لە پێکهاتەی گەردوون
٤. گەشەپێدانی سەرچاوە نوێیەکانی وزە

 جۆرەکانی گۆڕانکاری وزە 

یاسای پاراستنی وزە چەندین جۆر گۆڕانکاری وزە لەخۆدەگرێت:

 وزەی جووڵە بۆ وزەی پۆتێنشیاڵ
 وزەی کیمیایی بۆ وزەی گەرمی
 وزەی کارەبایی بۆ وزەی ڕووناکی
 وزەی ناوەکی  بۆ وزەی گەرمی
 گۆڕینی بارستە بۆ وزە (بەپێی بیردۆز و تیۆرییەکەی  ئەنیشتاین)

 گرنگی لە زانستی مۆدێرندا 

یاسای پاراستنی وزە ڕۆڵێکی سەرەکی هەیە لە:

١. فیزیای کلاسیکی
٢. فیزیای کوانتەم
٣. فیزیای ناوەکی
٤. کیمیا
٥. ئەندازیاری
٦. تەکنەلۆژیای وزە
٧. توێژینەوە گەردوونییەکان

 کاریگەری لە ژیانی ڕۆژانەدا 

ئەم یاسایە کاریگەری ڕاستەوخۆی هەیە لەسەر:

 بەکارهێنانی وزەی نوێبووەوە
 دیزاینی ئامێرە کارەباییەکان
 پاشەکەوتکردنی وزە
 چارەسەرکردنی کێشە ژینگەییەکان
 پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای نوێ

 بەکارهێنانە کردارییەکان ( پراکتیکییەکان ) 

یاسای پاراستنی وزە بنەمای زۆر تەکنەلۆژیای مۆدێرنە، وەک:

 وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا
 وێستگە ناوەکییەکان
 سیستەمەکانی گواستنەوەی وزە
 ئامێرە هایبریدییەکان
 تەکنەلۆژیای پاشەکەوتکردنی وزە
 سیستەمەکانی وزەی خۆر

 هاوکێشە بنەڕەتییەکان 

یاساکە بە چەند هاوکێشەیەکی سەرەکی دەردەبڕدرێت:

 E₁ = E₂ (لە سیستەمی داخراودا)
 ΔE = 0 (گۆڕانی وزەی گشتی)
 E = mc² (هاوکێشەی ئەنیشتاین بۆ پەیوەندی نێوان بارستە و وزە)
 KE = ½mv² (وزەی جووڵە)
 PE = mgh ماتە وزەی کێشکردن

 توێژینەوە هاوچەرخەکان 

لە سەردەمی ئێستادا، توێژەران کار لەسەر:

 دۆزینەوەی سەرچاوەی نوێی وزە
 باشترکردنی کارایی گۆڕینی وزە
 تێگەیشتن لە ڕۆڵی وزەی تاریک لە گەردووندا
 پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای پاشەکەوتکردنی وزە

 گرنگی بۆ داهاتوو 

تێگەیشتن لە یاسای پاراستنی وزە کلیلی چارەسەرکردنی کێشە گەورەکانی داهاتووە، وەک:

 دۆزینەوەی سەرچاوەی وزەی پاک
 باشترکردنی کارایی وزە
 کەمکردنەوەی پیسبوونی ژینگە
 پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای نوێ
 گەشەپێدانی وزەی ناوەکی پاک Goldstein, Martin, and Inge F. , (1993). The Refrigerator and the Universe. Harvard Univ. Press. A gentle introduction. بۆ نمونە ماتە وزە دەتوانێ بگۆڕێ بۆ جوڵە وزە و گەرمی. ھەروەھا لە یاسا بەناوبانگەکەی ئەنیشتاین وزە و بارستایی دەتوانن ئاڵوگۆڕ ببن (E=m*c2).https://fa.wikipedia.org/wiki/پایستگی_انرژی

 سەرچاوەکان 

پۆل:ووزە (فیزیا)