نۆڤی پازار، سربیا

نۆڤی پازار () شارێکە دەکەوێتە پارێزگای ڕاشکا لە باشووری ڕۆژاوای سڕبیا. بەپێی سەرژمێری ٢٠٢٢، ناوچە شارییەکە ٧١٬٤٦٢ کەس و ناوچەی کارگێڕی شارەکە ١٠٦٬٧٢٠ کەسی تێدایە.https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf شارەکە ناوەندی کلتووری بۆسنییەکانە لە سربیا و سەنجاک.https://www.osce.org/files/f/documents/b/6/40660.pdf ناوچەیەکی فرە کلتووری موسڵمانان و مەسیحییە ئۆرتۆدۆکسەکانە، زۆرێک لە پەرستگا و شوێنەوارەکانی ھەردوو ئایینەکە، وەک مزگەوتی ئاڵتون-ئالەم و کەنیسەی پیرۆز پیتەر و پاوڵ، دەکەونە ئەم ناوچەیە کە کۆی گشتی ٣٠ شوێنەواری کلتووری پارێزراوی تێدایە.https://web.archive.org/web/20120713063001/http://www.rtvnp.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=10330&Itemid=1

 ناو 
لە سەدەی ١٤ھەمدا لەژێر قەڵای کۆنی سربیای ستاری ڕاس، بازاڕێکی گرنگ بە ناوی ترگۆڤیشتە دەستی بە گەشەکردن کرد. لە ناوەڕاستی سەدەی ١٥ھەمدا، لە کاتی داگیرکردنی کۆتایی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بۆ سربیا کۆن، بازاڕێکی دیکە نزیکەی ١١ کیلۆمەتر بەرەو ڕۆژھەڵات گەشەی دەکرد. شوێنە کۆنەکە بە ستایرۆ ترگۆڤیشتە (ترگۆڤیشتەی کۆن، بە تورکی: Eski Pazar) و شوێنە گەنجەکە بە نۆڤۆ ترگۆڤیشتە (ترگۆڤیشتەی نوێ، بە تورکی: Yani pazar) ناسرا. دووەمیان گەشەی کرد بۆ شاری مۆدێرنی نۆڤی پازار.

ناوی «نۆڤی پازار» (واتە 'بازاڕی نوێ') لە ناوی سربیایی نۆڤۆ ترگۆڤیشتە وەرگیراوە، لە ڕێگەی ناوی تورکی یەنی پازارەوە، کە خۆی لە بازاڕەوە سەرچاوە دەگرێت (لە فارسی «بازار» 'بازاڕ'؛ لە پەھلەوی «بھاچار» 'شوێنی نرخەکان').https://www.etymonline.com/word/bazaar شارەکە بە «پازاری ئی ڕی»یان «ترێگو ئی ڕی»https://books.google.com/books?id=hYpLAAAAYAAJ&q=Pazari+i+Ri بە ئەلبانی و بە سادەیی نۆڤی پازار بە بۆسنی ناسراوە. جگە لەوەش ھێشتا لە تورکیای ئەمڕۆدا بە یەنی پازار ناسراوە.

 جوگرافیا 
نۆڤی پازار دەکەوێتە دۆڵەکانی ڕووبارەکانی یۆشانیتسا، ڕاشکا، دێژەڤسکا و لیودسکا. لە بەرزایی ٤٩٦ مەتر دایە، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەی ڕاشکا. شارەکە بە چیاکانی گۆلیا و ڕۆگۆزنا دەورە دراوە، و بەرزایی پێشتەر دەکەوێتە ڕۆژاوا. کۆی گشتی ڕووبەری کارگێڕی شارەکە ٧٤٢ کیلۆمەتر دووجایە. ١٠٠ نیشتەجێبوونی تێدایە، کە زۆربەیان بچووکن و بەسەر گرد و چیاکانی دەوروبەری شارەکەدا بڵاو بوونەتەوە. گەورەترین گوند مورە، کە زیاتر لە ٣٠٠٠ دانیشتووی ھەیە.

 کەشوھەوا 
نۆڤی پازار کەشوھەوایەکی کیشوەری شێداری ھەیە (پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپێن: Dfb) کە تایبەتە بە ناوچەی گردی ڕاشکا. بە گشتی لە شارە گەورەکانی دیکەی سڕبیا ساردترە، ھەرچەندە ھێشتا بە شێوەیەکی بەرچاو گەرمترە لە شارۆچکەی دراوسێی سیێنیتسا.

 مێژوو 
یەکێک لە کۆنترین پەرستگاکانی ناوچەکە کەنیسەی پیرۆز پیتەر و پاوڵە کە یەکەمجار لە سەردەمی ڕۆماندا دروست کراوە و لە سەدەی ٩ھەمدا نۆژەن کراوەتەوە. بۆ چەندین سەدە ناوچەی شاری ستاری ڕاس سنوورێک بوو کە لەلایەن یەکەم ئیمپراتۆریەتیی بولگاریا، میرنشینی سڕبیا و ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی کێبڕکێی لەسەر بوو.

لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٢ھەمەوە، ناوچەی نۆڤی پازاری مۆدێرن وەک پارێزگای سەرەکی دەسەڵاتی سربیا خزمەتی کردووە. دابەشکارییەکی کارگێڕی بوو، کە بە گشتی لەژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی پاشادا بوو و ھەندێکجاریش وەک میرات. لە سەرتاسەری سەدەکانی ناوەڕاستدا خاکی پاشا، پایتەخت یان میراتی دەوڵەتە جیاوازەکانی سربیا بوو، لەوانە شانشینی سربیا (١٢١٧–١٣٤٥) و ئیمپراتۆرییەتی سربیا (١٣٤٥–١٣٧١). لە ساڵی ١٤٢٧دا، ناوچەکە و پاشماوەکانی ڕاس، وەک بەشێک لە دەسەڵاتی سربیا، لەلایەن میر سەربیا دوراد برانکۆڤیچەوە بەڕێوە دەبرا. یەکێک لە بازاڕەکان ناوی «دەسپۆتۆڤ ترگ» (گۆڕەپانی میر) بوو.https://books.google.com/books?id=b4s3AAAAIAAJ&q=despotov+trg لە ساڵی ١٤٣٩دا، ناوچەکە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە داگیر کرا، بەڵام لە ساڵی ١٤٤٤دا لەلایەن دەسەڵاتی سربیایەوە دووبارە داگیر کرایەوە. لە ھاوینی ساڵی ١٤٥٥دا، عوسمانییەکان دووبارە ناوچەکەیان داگیر کرد، و ناوی نیشتەجێبوونی ترگۆڤیشتەیان نا ئێسکی بازاڕ (بازاڕی کۆن). نۆڤی پازار بە فەرمی وەک شارێک لە ساڵی ١٤٦١دا لەلایەن گشتی عوسمانی عیسا-بێگ ئیشاکۆڤیچ دامەزرا، حاکمی بۆسنی ناوچەکە (سەنجاک) کە سەراجەڤۆشی دامەزراند.https://books.google.com/books?id=m7SgN3f6pYwC&pg=PA277 ئیشاکۆڤیچ بڕیاری دا شارێکی نوێ لە ناوچەی ترگۆڤیشتە وەک ناوەندێکی شارستانی لە نێوان ڕاشکا و یۆشانیتسا دابمەزرێنێت، کە لە سەرەتادا مزگەوتێک، حەمامێکی گشتی، بازاڕێک، دێر، و کۆمەڵگایەکی دروست کرد.

شارەکە پایتەختی سەنجاکی نۆڤی پازار بوو لە سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانیدا. لە ساڵی ١٨٧٨ تا ١٩٠٨، لەلایەن نەمسا-مەجەڕەوە کۆنترۆڵ کرا، و لە ساڵی ١٩٠٨ تا ١٩١٣، دووبارە بەشێک بوو لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لەژێر ویلایەتی کۆسۆڤۆ. لە کاتی یەکەم جەنگی باڵکان لە ساڵی ١٩١٢دا بوو بە بەشێک لە شانشینی سربیا، و پاشان لە ساڵی ١٩١٨دا شانشینی یوگۆسلاڤیا.https://books.google.com/books?id=QJg4AAAAIAAJ&pg=PA303

ناوچەکە بە شێوەیەکی نەریتی ژمارەیەکی زۆری ئەلبانی و سڵاڤی موسڵمانی تێدایە کە کلتوورێکی جیاوازیان ھەیە لە سربەکانی ئۆرتۆدۆکس.https://books.google.com/books?id=0sMWAQAAIAAJ&q=Novi+Pazar+Albanians+Muslim+Slavs لە مانگی ئایاری ١٩٠١دا، ئەلبانییەکان شارەکانی نۆڤی پازار، سیێنیتسا و پریشتینایان تاڵان کرد و بەشێکی سووتاند، و سربەکانیان لە ناوچەی ئیبار کۆڵاشین کۆمەڵکوژ کرد.https://books.google.com/books?id=J0pBAAAAIAAJ&pg=PA372 ڕاپۆرتێکی ھاوچەرخ ڕای گەیاند کە کاتێک ھێزەکانی سربیا چوونە ناو سەنجاکی نۆڤی پازار، ئەلبانییەکانیان «ئارام کردەوە».https://books.google.com/books?id=QJg4AAAAIAAJ&pg=PA306

لە شەڕی نۆڤی پازار، کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤١ لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا ڕوویدا، چەتنیکەکان، کە لە سەرەتادا لەلایەن پارتیزانەکانەوە پاڵپشتی دەکران، بە بێ سەرکەوتن ھەوڵی گرتنی شارەکەیان دا. دوای ڕووخانی سلۆبۆدان میلۆشێڤیچ لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠، سەرۆک وەزیرانی تازە ھەڵبژێردراوی سربیا زۆران دینجیچ ھەوڵی زۆری دا بۆ یارمەتیدانی ئابووری تەواوی ناوچەی نۆڤی پازار. ھەروەھا، بە یارمەتی دینجیچ، زانکۆی نێونەتەوەیی نۆڤی پازار لە ساڵی ٢٠٠٢دا دامەزرا. ئەو پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سەرکردەکانی بۆسنییەکان دروست کرد، وەک بەشێک لە پلانی فراوانتری بۆ چاکسازی لە سربیا.https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2012&mm=03&dd=11&nav_id=79377 دوازدە ساڵ دوای تیرۆرکردنی، ئەنجومەنی نۆڤی پازار بڕیاری دا شەقامێک بە ناوی ئەوەوە ناوبنێت.https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2015&mm=03&dd=12&nav_id=93339

 ئەمانەش ببینە 
 پێرستی شارەکانی سربیا

 سەرچاوەکان 

پۆل:نۆڤی پازار، سربیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا