گەلانی تورک

گەلانی تورک کۆمەڵێک نەتەوەی جۆراوجۆرن لە ڕۆژاوا، ناوەند، ڕۆژھەڵات و باکووری ئاسیا و ھەروەھا بەشێک لە ئەورووپا، کە بە زمانە تورکییەکان قسە دەکەن.. "Turkic peoples, any of various peoples whose members speak languages belonging to the Turkic subfamily...". "The Turkic peoples represent a diverse collection of ethnic groups defined by the Turkic languages."

تورکەکان ژمارەیەکی زۆری ھۆزی مەنغۆلیایان لێ دەکەوتەوەو، زمانی تورکج دانیشتوانەکانی ڕۆژئاوا و ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات -ی باکووری ئاسیاوە پێک دێنن بە پێی مێژووناسان و زمانناسان، ئەم زمانە دانیشتوانی ناوچەکانی ناوەڕاست و رۆژھەڵاتی  ئاسیاوە پێ دەدوێن، وە لە بنەڕەتەوە لە مەنگۆلیا یان لە توڤاوە پێ ی دواینە. بە شێوەیەکی سەرەکی گەلانی تورکج کاری ڕاو و وکاری جووتیاریان کردووە بەڵام دواتر بوونەتە نەتەوەیەکی گەڕۆک.

 نەتەوەکان 
لیستی گروپە تورکەکانناوژمارەوڵاتئایینتورکەکانی ئەنادۆڵ٧٥،٠٠٠،٠٠٠, ئیسلام سوننە، عەلەوی، بێدینی، مەسیحی، تەنگرییەتئازەرییەکان٣١،٠٠٠،٠٠٠, ڕووسیا ئیسلام شیعە, سوننە، زەردەشتی، بەھایی، جوولەکایەتیئۆزبەکەکان٣٠،٠٠٠،٠٠٠ئیسلام سوننەکازاخەکان١٥،٠٠٠،٠٠٠,  مەنگۆلیا,  چینئیسلام سوننە، مەسیحییەت، تەنگرییەتئۆیغوور١٢،٠٠٠،٠٠٠ چینئیسلام سوننە، تەنگرییەت، مەسیحییەتتورکمان٨،٠٠٠،٠٠٠ئیسلام سوننە، بێدینیتاتارەکان٦،٠٠٠،٠٠٠ڕووسیا ئیسلام سوننە, مەسیحییەتقرغیزەکان٦،٠٠٠،٠٠٠,  چینئیسلام سوننە، تەنگرییەتبەشکیرەکان١،٧٠٠،٠٠٠ڕووسیائیسلام سوننەچوڤاشەکان١،٥٠٠،٠٠٠ڕووسیامەسیحییەت, تەنگرییەتتورکەکانی خۆراسان١،٠٠٠،٠٠٠ئێرانئیسلام شیعەقەشقایی٩٥٠،٠٠٠ئیسلام شیعەقەرەقەڵپاق٨٠٠،٠٠٠ئۆزبەکستانئیسلام سوننەکومیکەکان٥٢٠،٠٠٠ڕووسیائیسلام سوننەتاتارەکانی کریمیا٥٠٠،٠٠٠کریمیائیسلام سوننە، مەسیحییەت، بێدینییاقووتەکان٤٨٠،٠٠٠ڕووسیامەسیحییەت, تەنگرییەتقەرەچایەکان٣٥٠،٠٠٠ڕووسیائیسلام سوننەتووڤائیان٢٧٥،٠٠٠ڕووسیابودیزم, تەنگرییەتگاگائوزەکان١٢٦،٠٠٠مۆلدۆڤامەسیحییەتبەلقارەکان١١٢،٠٠٠ڕووسیائیسلام سوننەنۆگائیان١١٠،٠٠٠ڕووسیائیسلام سوننەسالارەکان١٠٤،٠٠٠چینئیسلام سوننە, بودیزمخاکاسەکان٧٥،٠٠٠ڕووسیامەسیحییەت, تەنگرییەتئەڵتائیان٧٤،٠٠٠ڕووسیابورخانییەت, تەنگرییەت, مەسیحییەتئەینووەکان٦٠،٠٠٠چینعەلەویخەلەجەکان٤٢،٠٠٠شیعەیووگەرەکان١٣،٠٠٠چینبودیزم، تەنگرییەتدۆڵگانەکان١٣،٠٠٠ڕووسیاتەنگرییەت, مەسیحییەتقەرائیان٢،٠٠٠تورکیاجوولەکایەتیقرمچاقان١،٠٠٠کریمیاجوولەکایەتی
زمانە تورکییەکان
نازناوی تورک لە نێو نەتەوەکان(بە ئینگلیزی: گەلانی تورکج، بە ئیغووری: تورك، تورک بە کۆمەڵێک لە گرووپە ڕەگەزییەکان دەگوترێت کە لە باکوور، ڕۆژھەڵات، ڕۆژئاوا و ناوەندی ئاسیادا دەژین. تورکەکان بە یەکێک لە زمانە تورکییەکان قسە دەکەن. ھەندێک لە دیارترین گرووپە سەردەمیەکانی زمانی تورکی بریتین لە گەلانی: ئاڵتای، ئازەربایجان، خەڵکی چۆڤاش، گەلی گاگاوز، کازاخەکان، خەڵکی قرگستان، تورکمانەکان، تورکەکان، توڤانەکان، یغورییەکان، ئوزبێکان و یاقووتەکان.

ڕەچەڵەکی گەلانانی تورک بووەتە جێگای مشتوومری زۆرێک لە زمانزانانی ھاوچەرخ، زانایانی بواری بۆماوەزانی بە گوێرەی ئەو پاشماوە بۆماویانەی کە دۆزیویانەتەوە، وە شوێنگەی یەکەمی ئەم گەلە دەبەنەوە باکووری چین ومەنغۆلیا، کە بریتی بوون لە کۆمەڵە گەلانێکی سەرەتایی کە بە کاروباری کشتوکال کردن و لەوەر کردنەوە خەریک بوون لەوێوە ئەژموونی دەسەڵاتیان بە ھێرش کردن بەسەر خاکەکاتنی بەپیتی وڵاتانی ھاوسنووریان و داگیر کردنیان و گرتنە دەسەڵاتی بەرفراوانیان بەسەر ناوچەکە وە ھەروەھا توانیانان بە دەست بەسەرداگرتنی زەویەکانیان. بەھۆی نالەباری ژینگەی مەنگۆلیا کە وشک وبیابانیەکی سەخت تەنھا کاری بەخیو کردنی ئەسپیان گرتۆتە بەر و  پەنایان بردۆتە بەر ژیانی رەوەندی و کۆچەری. بۆیە لە بواری ئەسپ سوارچاکی باشیان لێ دەرچوە.
بە گشتی ئەوە قەبووڵ دەکرێت کە ناوی تورک لە کۆتایدا لە زاراوەی کۆچبەرانی تورکمانی کۆنەوە وەرگیراوە ،توروک واتە دروست، لەدایکبوون یان بەھێز. کۆنترین ئەو گەلانەی بە زمانی تورکی دوانە لە سەرچاوە چینیەکاندا ناسراون بریتین لە یەنیسی کیرگیز و زینلی کە دانیشتووی باشوری سیبریان. وە نمونەیەکی تر دانیشتوانە تورکەکانی سەردەمی زۆر کۆن گەلانی بە دینگلینگ دەبێت.https://books.google.ca/books?hl=en&id=fX8YAAAAQBAJ&redir_esc=y

 ئەمانەش ببینە 
 زمانە تورکییەکان
 گاگائوزەکان

 سەرچاوەکان 

پۆل:تورک
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی چین