قەزای خەبات

قەزای خەبات (بە عەرەبی: قضاء خبات، بە ئینگلیزی: Khabat District) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێر، ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی خەباتە. 

رووبەری گشتی قەزای خەبات (٢٧٥١٣٧) دۆنمە و دەکاتە (٦٨٧) کم٢. جیا لە سەنتەری قەزا (٢) ناحیە بەناوەکانی ڕزگاری، کەورگۆسک و (٣) کۆمەڵگە و (٦٤) گوندی ھەیە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، ژمارەی تێکرای دانیشتوانی قەزا (١١٧،٥٨٠) کەس و ژمارەی دانیشتوانی سەنتەری قەزا زیاتر لە (٣٠،٠٠٠) کەس بووە. پاش بەقەزاکردنی خەبات دامودەزگای حکوومی لێیە و پێداویستی سەرەکی بۆ ئەو قەزایە دابینکردووە کە سیمای شارستانی بە ناوچەکە بەخشیووە.

 جوگرافیا 
قەزای خەبات ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە:
 لە باکوورەوە قەزای بەردەڕەش و قەزای پیرمام.
 لە باشوورەوە قەزای مەخموور و قەزای ھەولێر.
 لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای ھەولێر.
 لە ڕۆژاواوە قەزای بەردەڕەش.https://www.openstreetmap.org/relation/11077973

 لە ڕووی فەلەکییەوە 
لە ڕووی فەلەکییەوە کەوتووەتە نێوان ھەردوو ھێڵی درێژی (ˉ٣٥: ٤٣˚) و (ˉ٠٧: ٤٤˚) ڕۆژھەلات و بازنەی پانی (ˉ٥٣: ٣٥˚) و (ˉ٣٤: ٣٦˚)ی باکور.
وێنۆک|نەخشەی کارگێڕی قەزای خەبات

 مێژووی قەزای خەبات 
دوابەدوای رێکەوتنامەی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ ھنجیرۆک وەک سەنتەری ناحیە دەستنیشان کرا ناحیەکە ناوی لێنرا (خەبات). یەکەم بەڕێوەبەری ناحیە بەناوی (شێخ رەئوف فەخرەئەلدین) بووە. لە ھەمان کاتدا کۆمەڵگەی ھەنجیرۆک لە تەنیشت گوندی ھنجیرۆک دروستکراوە کە پێشتر تەنیا گووند بووە. (١٣) کەس ئەرکی بەڕێوەبەردنی ناحیەیان لە ئەستۆ بووە و لە رێکەوتی ١١/١٠/٢٠٠٤ بە فەرمانی ئەنجومەنی وەزیران ژمارەی (٢٣٧١) کرا بە قەزا. یەکەم قائممەقامی ئەم قەزایە ڕزگار مستەفا محەممەد بووە و پاش بەقەزاکردنی خەبات، ئەو قەزایە پێشکەوتنێکی بەرچاوی بە خۆیەوە بینیوە. لە ڕووی چری دانیشتوان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری گشتییەکان کە چەندین گەڕەک بە ناوەکانی (ھەنجیرۆک، ئاشتیی ١، ئاشتیی ٢، ڕزگاری، کانی مام سنج، کۆمەڵگەی ئیداری، کشتوکاڵ، باستام، سەروەران)

 لەڕووی ئابووری 
لە سنوورەکەدا چەندین پڕۆژەی ئابووری و پێشەسازی گرنگ ھەن کە لە ئاستی پایتەخت و ھەرێمی کوردستان سوودی لێ وەردەگیرێ وەک پاڵاوتگەی نەوت، پڕۆژەی ئاوی ئیفراز کە ئاو بۆ بەشێکی زۆری ھاووڵاتییانی پارێزگای ھەولێر دابین دەکات، وێستگەی کارەبای ھەڵمی لێیە بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا ، کارگەکانی (ئاسن و کۆکەکولاو، ئەمباری نەوت، کارگەی شیرەمەنی. پردی کۆنی خەبات کەوتووەتە سەر زێی گەورە کە خەبات بە ناحیەی کەلەک دەبەستێتەوە و مێژوی دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانی. دواتر لە سەردەمی ئینگلیز کۆمپانیا ھیندیەکان نۆژەنیان کردووەتەوە کە لە ڕووی بیناسازییەوە سیمایەکی مێژوویی بە دروستکردنییەوە دیارە.

 لەڕووی خوێندن
لە قەزای خەبات لە ساڵی  ( ١٩٨١ ) کۆلێژی کشتوکالی لێ کرایەوە تاکو سالی ( ١٩٨٧) دواتر گواسترایەوە بۆ سەنتەری شاری ھەولێر, گرینکەیکی زۆری ھەبوو لە رووی خوێندنی باڵا و کشتوکاڵی و ئابووری بۆ ئەو ناوچەیە وە خەلێکی زۆریش لە کێلگەی کۆلێژ کاریان دەکرد, وە لە لە ساڵی ( ٢٠٠٩ ) پەیمانگەی تەکنیکی خەبات کرایەوە کە سەر بە زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێرە.

 لە ڕووی گەشتیاری 
دارستانی خەبات لە ساڵی پەنجایەکان دروستکراوە کە زیاتر لە (٤٠٠) دۆنم زەوی بە دارستانی چر داپۆشیووە و ئێستا وەک ناوچەیەکی گەشتیاری سوودی لێ وەردەگیرێت.

 ڕاپەڕینی ئۆردووگای خەبات 
ھەرچەندە لە باشووری کوردستان ٥ی ئازاری ١٩٩١ بە ڕۆژی ڕاپەڕین تۆمار کراوە، چونکە لەم ڕۆژەدا بوو دانیشتوانی ڕانیە (قەزا) و دەوروبەری ڕاپەڕین و شارەکەیان ئازاد کرد، بەمەش بوون بە دەروازەی ڕاپەڕین، بەڵام دەکرێت بشڵێین ٤ی ئازاری ١٩٩١ ڕۆژی زەنگی ڕاپەڕین بوو، کە جەماوەر لە ئۆردووگای خەبات ڕاپەڕین و پەلاماری دامودەزگا دزێوەکانی ڕژێمی بەعسیان دایەوە.
بەجۆرێک نیوەڕۆی ڕۆژی ٤ی ئازاری ١٩٩١ چەند پۆلیس و چەکدارێکی دەستەی تایبەت (مفرزە خاصە) لە گەڕەکی سەنگەسەرییەکان داوای ناسنامە لە چەند کەسێک دەکەن و یەکێکیان ناسنامەی پێ نابێت و ڕادەکات، دواتر چەکدارەکانی بەعس دوای دەکەون و بەمەش دانیشتوانی ناو ئۆردووگاکە دێنە وەڵام و بەرپەرچی چەکدارەکانی ڕژێم دەدەنەوە و سەرەنجام تەقە دەستپێدەکات و شێوە ڕاپەڕینێکی عەفەویانە لەخۆ دەگرێت، کە دەبێتە ھۆی بریندارکردنی پۆلیسێک بە ناوی (قەیس) و کوژرانی دوو چەکداری ھەرکی کوژران دوو ھاووڵاتی کوردی دانیشتووی ئۆردوگاکە بە ناوەکانی (بەختیار عومەر ھوڕێوەیی و مەحەمەد فاروق گەڵاڵی)، بەڵام ھەر زوو ئەم ڕاپەڕینە کۆنتڕۆڵ کرا و کپ کرایەوە، چونکە نزیک بوو لە چەقی قورسایی و توانایی حکومەتی عێراق لە شاری کەرکوک و موسڵ و ھەولێر.

پێویستە بووترێت ئەم ڕاپەڕینە لە شێوەی ھەڵچوونێکی لە ناکاو ھاتە کایەوە و بێ بەرنامە بوو. ھەرچەندە لە کاتی ڕاپەڕینەکەش چەند کەسانێکی سەر بەڕێکخستنەکانی "شانە چەکدارەکانی بروسک" بەشدارییان تێدا کردبوو، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک سازدانی ئەم ڕاپەڕینە و خرۆشاندنی جەماوەر لە ژێر کۆنتڕۆڵی ڕێکخستنەکانی پارتە سیاسییەکانی کوردستاندا نەبوو.ھۆشمەند عەلی مەحمو: ڕاپەڕینی شاری ھەولێر لە ساڵی ١٩٩١دا (توێژینەوەیەکی زانستی)، زانکۆیی کۆیە، ساڵی ٢٠٠٢ئیبراھیم خەبات: ڕاپەڕینی ئۆردووگای خەبات، ڕێگای کوردستان (ڕۆژنامە)، ژمارەی ٤٤٣، ڕۆژی ٣ی ئازاری ٢٠٠١، ل٢.

 ناحیەکان و گوندەکان 
قەزای خەبات لە چوار ناحیە و ٦٤ گوند پێکھاتووە. یەکەی کارگێڕی قەزای خەبات، ٢٠٠٩، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، دەستەی ئاماری ھەرێم، ٢٠٢٠.
قەزای خەبات - ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر 

قەزاناحیەژینگەناوی گەڕەک/کەرتناوی گەڕەک /گوندخەباتناوەندشارنشینھەنجیرۆک / ١گەڕەکی ٢٠٠ھەنجیرۆک / ٢گەڕەکی ٢١٠ئاشتی / ١گەڕەکی ٢٢٠ئاشتی / ٢گەڕەکی ٢٣٠ئازادیگەڕەکی ٢٤٠کۆمەڵگای ئیداریگەڕەکی ٢٥٠کادیرانگەڕەکی ٢٦٠سەروەرانگەڕەکی ٢٨٠رزگاریگەڕەکی ٢٩٠کشتوکاڵگەڕەکی ٣٠٠بەیتەرەگەڕەکی ٣١٠گوندنشینمەڵا عومەرمەڵا عومەرچەمە دبسچەمە دبسباستامچەمە دبسگوندکدارەشەکرانشارنشینقەرەقاجینگەڕەکی ٣٠٠ئازادیگەڕەکی ٣٠١گوندنشینشیوەلەکشیوەلەک (چۆڵ)قەپەکیانقەپەکیانزەرواوزەرواوکێلەسپیرەشوان نورۆرەشوان نورۆگردی ماوانگردی ماوانمام خاڵانمام خاڵانرەشوان یوسفرەشوان یوسفخاڵوانخاڵوانگردی مامکگردی مامکگۆپاڵگۆپاڵوسومەلیانیوسومەلیانی سەروووسومەلیانی خواروگەروو دەڵاڵانگەروو دەڵاڵانمەنداوەمەنداوەچەمە بەگەزچەمە بەگەزچرەچرەتوەبانەھەبابانھەبابانکودەریانکودەریانبیرکانزەرگەزەیزەرگەزەیچنارۆکباوە خەڵانباوە خەڵانکاوانیانکاوانیانترپەزەردترپەزەرد (چۆڵ)کەورەسورکەورەسوررزگاریشارنشینشەھیدانگەڕەکی ٤٠٠ئاشتیگەڕەکی ٤١٠گوڵانگەڕەکی ٤٢٠برایەتیگەڕەکی ٤٣٠نەورۆزگەڕەکی ٤٤٠ئازادیگەڕەکی ٤٥٠راپەرینگەڕەکی ٤٦٠ھەڤاڵانگەڕەکی ٤٧٠شۆڕشگەڕەکی ٤٨٠کۆمەڵگەی سێبیرانئازادی ٢٥٠رزگاری ٢٦٠ئاشتی ٢٧٠گوڵان ٢٨٠کۆمەڵگەی کانی قرزالەگوڵان ٢٩٠ڕاپەرین ٣٠٠گوندنشینسێبیرانی گەورەسێبیرانی بچوکقەڵاتگەقەریتاغقەریتاغی ھەرکیکانی قرزاڵەکانی قرزاڵەسیخورسەردەشت خەباتجدیدە زابجدیدە زابکۆمەڵگەی جدیدە زابکۆمەڵگەی جدیدە زابساتۆرساتۆرچالوکی گەورەچالوکی گەورەچالوکی بچوکچالوکی بچوکتۆبزاوەتۆبزاوەسەرکەند (چۆڵ)گردەرەشە زابگردەرەشە زابکەو ڕەبەنکەو ڕەبەنکەورگۆسکشارنشینئەیلول (شیوەرەش)گەڕەکی ١٠٠کەرکوکگەڕەکی ١١٠شەھیدانگەڕەکی ١٢٠رزگاریگەڕەکی ١٣٠گوڵانگەڕەکی ١٤٠سورچیانگەڕەکی ١٥٠شارەوانیگەڕەکی ١٦٠گوندنشینخرابەدراوخرابەدراوگاینجگاینج گەورەگاینج گچکەگاینجی راستیئاخوڵانئاخوڵانگردەشێرگردەشێرسمایڵاوەکەورگۆسککەورگوَسکشیوەڕەششیوەڕەش کاکەمینشیوەڕەش دیوانشیوەڕەشمامە لوکئیفراز کەمالئیفراز کەمالئیفراز کەمال میرانئیفراز کەمال ابراھیم

 ناحیەکان 
 خەبات
 دارەشەکران
 ڕزگاری
 کەورگۆسک

 سەرچاوەکان 

 ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای دھۆک بۆ سالی ٢٠١٠، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان

پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر
پۆل:قەزاکانی عێراق