میوەی قەدەغەکراو

میوەی قەدەغەکراو یان داری قەدەغەکراو وشەیەک لە ئایینە ئیبراھیمییەکان لە ئاماژە بە دارێکە کە ئادەم و حەوا لە خواردنی میوەی ئەو رێگیریان لێ کرابوو.

جێرۆکی داری قەدەخەکراو لە یەهوودییەت، مەسیحییەت و ئیسلام ئاماژەی پێ کراوەئادەم و حەوا بە خواردنی ئەو میوەیە یێکەم گوناەی ڕەگەزی مرۆڤیان ئەنجام دا بە ئەشکەنجەی ئەوەوە دوورخرانەوە سەر زەوی. لە کتێبێ خوڵقان لە عەھدی قەدیم، ئەو دارە، داری چاکە و خراپە ناو براوە؛ لە حاڵێکا لە قورئان شتێکی وا نیە.

 یەھودییەت 
لە ئایینی یەھودی دا، ھەر خودا ئەتوانێ ھەرچی بیھەوێ بکا، لەبەروەی خوا خێری ڕاستەقینەیە و بۆیەش ھەر دەتوانێ خێر ئیڕادە بکات؛ و حەقی ئازادی تەواوی ھەیە. ڕوونکردنەوەی زانایانی ئایینی یەھوودی ئەوەیە کە یێکەم ژن و مێردی مرۆڤ، بە خواردنی میوەی قەدەخەکراو، وایان کرد کە بڵێی خێری ڕاستەقینە بوون. لە ئایینی یەھوودی، داری خێر و شەڕ نیشاندەری ھێزێکە کە ئەسڵی جیھانە.
لە تەورات ھاتوە کە: داری خێر و شەڕ لە ناوەندی باخی عەدەن ە.(پەیدابوون ٢:٩) و خوداوەند ئادەم و ھاوسەرەکەی لە خواردنی لەو دارە قەدەخە کرد.(پەیدابوون ٢:١٧) مارێک حەوای را وەسوەسە کرد کە لەبەری داری خێر و شەڕ بخوات.(پەیدابوون ٣:١) حەوا ھاوسەرەکەی [[ئادەم]یشی بە خواردنی بەری ئەو دارە ھان دا، و ئەوان ھەستیان بە ڕووت بوونی خۆیان کرد.(پەیدابوون ٣:٦) لەو کاتەوە ئادەم و حەوا لە باخی عەدەن دەرکران.(پەیدابوون ٣:١٩) و لەمەودوا دەبواتە خۆیان دەستان کردبا بە ساز کردن و وەدی ھێنان و جوتیاری و ئاژەڵداری سازدانی کەرەستەی پێویستی خۆیان.

 مەسیحیەت 
لە خوا ناسی مەسیحی دا، داری خێر و شەر بە مانای بە ویراسەت بوونی گوناە ھاتوە؛ باوەڕی ئایین ناسانی مەسیحی ئەوەیە کە مرۆڤ باری یێکەم گوناھی ئادەم و حەوا بە کۆڵی دا دەکێشێ و ھیچ مرۆڤێ ناتوانێ بێ گوناە بێت. ھەڵبەت ھەندێ لە مەسیحیەکانیش باوەڕیان وایە کە مرۆڤی ئەورۆ ئەوەندە لە نێوان گوناە و ڕزگاری حەقی ھەڵبژاردنی ھەیە کە ئادەم و حەوا ھەیان بوو.

 ئیسلام 
گێڕانەوەی قورئانی پیرۆز لەبارەی داری قەدەخەکراو لەگەڵ تەورات چەند جیاوازیەکی ھەیە؛ بە پێی قورئان، خودا ھەردووکیان یانی ئادەم و حەوای لە خواردنی ئەو دارە قەدەخە کرد؛ قورئان کاتێ باسی وەسوەسەی شەیتان و خواردنی ئادەم و حەوا لەو دارە دەکات؛ ڕاناو وەکوو تثنیە دێنێ و لە ئامانج دا گوناھی پیاو و ژن (ئادەم و حەوا) ی وەکوو یێک داناوە. قورئان، بەرچەپ بە ئینجیل  کە تێیدا قورئان، بەرچەپ بە ئینجیل  کە تێیدا ئادەم و حەوای نەوەک لەبەر نەفسی ڕووت بەڵکوو لەبەر شەرم لۆمە دەکرد؛ ئەو دوانە بە ھۆی فریو خواردنیان بە شەیتان لۆمە دەکا؛ و ئامانجی شەیتان وەدەرخستنی عەورەت و ڕووتی ئەو دوانە دەزانێ.

 تێڕوانینی زانا موسوڵمانەکان 
سید حسین نصر سەرەڕای قبوڵ کردنی تەعبیری داری قەدەخەکراو بە داری خێر و شەڕ، مانای ڕووت بوونی مرۆڤ بۆ سرشتی نیوە خوایی ئەو دەگەرێنێتەوە.
علی شریعتی یش ئەو دارەی داری خێر و شەڕ زانیوە
لەو حاڵەدا مرتضی مطھری، لە زەرەربارترین  و کەچ ترین تەعبیرەکانی مێژووی مرۆڤ دەزانێ و وڕاوی وایە بیری جیاوازی نێوان زانست و دین کە لە  سەدەکانی ناوەندی لە وڵاتەکانی ڕۆژاوا دروست بوو، ریشەی لەو کەچیە دایە؛ مرتضی مطھری ھەروەھا ڕای وایە کە لە ئەسڵی ئەو چیرۆکە کەچی و دەسکاری کردن ڕووی داوە، تا ژن وەکوو ھێمای گوناە یان شەیتانێکی بچووک دەرکەوێ و پیاو لە ھەبوونی خوی دا لە گووناە پاک بێت.

 چاند و وێژە 
لە ئاساری زۆرێک لە نوسەر و شاعیرانی وڵاتانی جیھان لە ئایینە جیاجیاکان ئاماژەی زۆر بەو بابەتە کراوە.
لە وێژەی فارسیدا ھۆنەران لە چەندەھا جێ و بۆ ئامۆژگاری خەڵک باسیان لێوەی کردوە. وەکوو ئەو شێعرەی حافظ:

 بۆچوونە ھەڵەکان 
 میوەی قەدەخەکراو ھاتوە لە سەفەری پەیدا بوون لە ئایینی یەھوودی دا سێو ناو ھێنراوەو لە ھونەری رۆژاوایش دا ھەر وا کێشراوەتەوە. ھەرچەندە ئینجیل بە شێوەیەکی تایبەت باسی ناکا. نوسراوە عیبڕیە ئەسڵەکان تەنیا بە میوە و دار ئاماژە دەکەن. وەرگێڕاوە لاتینیە سەرەتاییەکان لە وشەی  mali کەڵکیان وەرگرتوە کە دەتوانێ ھەم مانای  خراپ و ھەم مانای سێو بدات. ھونەرمەندە ئەڵمانی و فەرەنسیەکان لە سەدەی دوانزە بەرەوە ئێستاوە میوەکاەیان ھەر سێو کێشاوەتەوە.جان میڵتۆن لە کتێبەکەی خۆیا ھەر بە ئاشکرایی میوەکەی سێو ھەڵبژاردوە. زانا یەھودیەکان وتویانە کە دەتوانرێ میوەکە ترێ، ھەنجیر، گەنم یان جۆرێ لە لیمۆش ببێ.تەلمود, Berakhot, 40aGenesis Rabba 15 7
لە سەرچاوە ئیسلامیەکانا ھەرگیز ناوی سێو نەھاتوە و ھەندێ جار باسی گەنم کراوە.

سەرچاوە

پۆل:ئادەم و حەوا
پۆل:ئەفسانەکان
پۆل:بۆچوونی مەسیحیەکان
پۆل:باخی عەدەن
پۆل:عەھدی کۆن
پۆل:قورئان

پۆل:تەورات
پۆل:ڕاگوێستەکان کە ئاماژەن بۆ خۆراک و خواردنەوە
پۆل:خۆراک و خواردنەوە ئەفسانەیییەکان