حەسەنوویییەکان

حەسەنوویییەکان خانەدانێکی کوردی یارسان بوو کە لە ساڵانی ٩٦١ ھەتا ١٠١٥ لە ناوچەی دینەوەر (لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کرماشان) دامەزرا و دەسەڵاتداریی ناوچەیەک لە ڕۆژاوای ئێران ھەتا باکووری مێزۆپۆتامیا بووە. دامەزرێنەری ئەم میرنشینە کەسێک بووە بە ناوی ئەوڵفەوارسی حەسەنوویە، کە لە ھۆزی کوردی بەرزیکانی بووە. ئەو بە پیرۆزمەندی بەرگریی شالان کوڕی موسافیر حاکیمی بوەیھیی ھەمەدان و ئیبن ئەلعەمید وەزیری بوەیھییەکانی بەجەر کرد و لە ساڵی ٩٧٠ لەگەڵ ئیبن ئەلعەمید ساچاو و بەھۆی ئەمە حەکوومەتە سەربەخۆیەکەی دەوامی ھێنا. حەسەنوویە لە ساڵی ٩٧٩ لە گوندی سەرمای لە نزیکی شاری ھەرسین لە باشووری بێستووندا کۆچی دوایی کرد.

بە دوای مردنی حەسەنوویە لە سەری جێنشینیی ئەو لە نێوی کوڕەکانی بوو بە شەڕ و پێکدادان. دەستەژیکردنی موئەییەدۆددەوڵە بوو بە سەبەبی داشکانی فەخرەددەوڵە یەکێک لە کۆڕەکانی حەسەنوویە. بەدر کوڕی حەسەنوویە (ھەروەھا ناسراو بە ئەوڵنەجم و ناسرەددەوڵە) بوو بە ڕێبەری کوردەکانی بەرزیکانی و شازایەنشینیش بوو بە یەکێک لە ڤسالەکانی بوەیھییەکان. لە سەردەمی بەدر، حەسەنوویییەکان وڵاتەکانی دێکە وەکوو شاپوورخواست، دینەوەر، نەھاوەند، ئەسەیاوا، ورووگڕ، ئەھواز، ئیلام، حوڵوان و شارەزوور (کەرکووک)یشیان گرت.

لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٦ شەڕێک لە ناوینی حەسەنوویییەکان و تایفەی کوردی بەنی عەییاران بوو و لە ساڵی ١٠١٤ بەدر لە ئەم شەڕانە کوژرا. لە ئەنجام شازایەنشین لە ئەم شەڕەکان بە دەستی ئەوڵشەوک ڕێبەری بەنی عەییاران داگێڕدرا، بەڵام حکۆمەتی حەسەنوویییەکان ھەتا ھەڵمەتی ئیبراھیم ئینالی سەلجۆقی لە ساڵی ١٠٤٧ لە گوندی سەرمای بەردەوام بوو.

 سەرچاوەکان 

پۆل:خانەدانە کوردییەکان
پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان
پۆل:مێژووی پارێزگای ئیلام
پۆل:مێژووی پارێزگای خووزستان
پۆل:باشووری کوردستان
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە
پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی