مۆزەخانەی سلێمانی

مۆزەخانەی سلێمانی لە (١٤تەموزی١٩٦١) دامەزراوە لە شاری سلێمانی، لە سەرەتا لە خانوویەکی بچووکی گەڕەکی شۆڕشدا بوو، لە ساڵی ١٩٨٠ گواسترایەوە بۆ ئەم بینایەی ئێستای.
یەکەم بەڕێوەبەری مۆزەخانەی سلێمانی خوالێخۆشبوو (ڕەفیق فەتحوڵا) بوو. مۆزەخانەی سلێمانی پارچە ئاسەواری سەردەمە جیاوازەکانی کوردستان و میسۆپۆتامیا لەخۆ دەگرێت. لەسەر ئاستی عێراقدا بە دووەم مۆزەخانە دادەنرێت. {{|url=https://www.unesco.org/en/museums/iraq|title=Archaeological museums in Iraq UNESCO|accessdate=12 September 2024}}

یەکێک لە ئاسەوارە گرنگەکانی مۆزەخانەکە، تابلێتی پێنجەمی تازە دۆزراوی داستانی گلگامێشە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی بابلی کۆن، ٢٠٠٣-١٥٩٥ پێش زایین و لە ئێستادا لە مۆزەخانەکەدا هەڵگیراوە. تابلێتەکە دەبینرێت و بەشێکی گرنگە لە چیرۆکی فیلمی گلگامێش لە کوێیە؟ (٢٠٢٤)، فیلمێکی کوردی ئەمریکی کە سەرچاوەکەی داستانی گلگامێشە. 


 پێشانگا 

 مێژوو 
 کردنەوەی 
مۆزەخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی لە ١٤ی تەممووزی ١٩٦١دا کرایەوە. لە سەرەتادا، لە تەلارێکی بچووک لە گەڕەکی شۆڕش پێک هاتبوو پاش چەند ساڵێک، مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٨٠دا تەلارێکی نوێ و گەورەی لە جەرگەی شەقامی سەلیم بەدەست هێنا. تەلاری ئێستا خاوەنی ڕووبەرێکی ٦٠٠٠ مەتر چوارگۆشەیە و بینایەکی یەک نهۆمییە. شۆێنەوارەکان لەناو هۆڵێکی بچووک (کە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە لایەن یونێسکۆوە نوژەن کراوەتەوە)[١] و دوو هۆڵی گەورە و درێژدا نمایش کراون، کە لە ڕێگەی هۆڵێکی وانەبێژیی چوارگۆشەیی و کراوەوە بەیەکەوە بەستراونەتەوە. لە ماوەی جەنگی عێراق-ئێراندا (١٩٨٠-١٩٨٨)، مۆزەخانەکە بە تەواوی بە ڕووی خەڵکدا داخرابوو. لە ساڵی ١٩٩٠دا بۆ ماوەیەکی زۆر کورت دووبارە کرایەوە. پاش هێرشی عێراق بۆ سەر کووەیت لە ئابی ١٩٩٠دا، مۆزەخانەکە جارێکی دیکە داخرایەوە.

.

لە ٢٠ی ئابی ٢٠٠٠دا، لە لایەن جەلال تاڵەبانییەوە بە شێوەیەکی فەرمی دووبارە کرایەوە؛ تاڵەبانی لەو سەردەمەدا سکرتێری گشتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوو.

 دوای ساڵی ٢٠٠٣ 
پاش هێرشی ئەمریکا بۆ سەر عێراق و تاڵانکردنی مۆزەخانەی نیشتمانی لە بەغدا، مۆزەخانەی سلێمانی یارمەتیدەر بوو لە گەڕاندنەوەی شوێنەوارە دزراوەکان، ئەویش لە ڕێگەی شێوازێکی جێی مشتومڕ کە کڕینەوەی ئەو پارچە شوێنەوارانە بوو کە تاڵان کرابوون.

 یونسکۆ 
لە ساڵی ٢٠١١وە، مۆزەخانەکە لەگەڵ یونێسکۆ خەریکی هاوکارییە بۆ پەرەپێدان و نوژەنکردنەوەی مۆزەخانەکە و فراوانکردنی تەلارەکەی. 

 تابلێتەکان بە شێوەی سێ ڕەهەندی 
کۆمەڵەیەکی بچووک لە تابلێتەکان، بە پشتبەستن بە نموونەی (کۆمەڵەی خانم پرۆفیسۆر هیڵپرێخت بۆ شوێنەوارە بابلییەکان)، لە ڕێگەی سکانەرێکی سێ ڕەهەندیی خاوەن ڕوونیی بەرزەوە تۆمار کران. وێنەسازیی خاوەن دژبەریی بەرز (High contrast) لە ڕێگەی چوارچێوەی نەرمەکاڵای گێگامێشەوە (GigaMesh Software Framework) دروست کران. وێنەکان و داڕێژە سێ ڕەهەندییەکان (3D-models) بە شێوەیەکی بێبەرانبەر لەناو بنکەی دراوەی زانکۆی ھایدێلبێرگدا بەردەستن.

 گەلەری پایکولی 
وێنۆک|گەلەریی پەیکوڵی لە مۆزەخانەی سلێمانی؛ دوایین ئامادەکارییەکان پێش کردنەوەی فەرمی.
مۆزەخانەی سلێمانی بە هاوکاری لەگەڵ زانکۆی ساپینزای ڕۆما، لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩دا گەلەرییەکی نوێی کردەوە. تێچووی داراییی گەلەرییەکە لە لایەن وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ئیتاڵیا (MAECI) و وەزارەتی میراتی کولتووری (MiBAC) دابین کراوە. هەموو کێلەبەردە نووسراوەکان (بەوانەشەوە کە دوای ساڵی ٢٠٠٦ بە تازەیی دۆزرانەوە) کە پەیوەستن بە مۆنۆمێنتی یادگاریی «نێرەسی» پاشای ساسانی (نزیکەی ٢٩٣ی زایینی)، بۆ یەکەمین جار بۆ خەڵک نمایش کران. سەرەڕای ئەمانە، زۆرێک لە بەردە تاشراوەکانی تەلارسازی و هەندێک دراو و مۆری قوڕینی (Bullae) سەردەمی ساسانییش خراونەتە ناو ئەم پێشانگە هەمیشەیییە.

 بەشی منداڵانی مۆزەخانەی سلێمانی 
چەپ|وێنۆک|بەشی منداڵانی مۆزەخانەی سلێمانی
لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩دا، مۆزەخانەی سلێمانی هۆڵێکی تایبەت بە منداڵانی کردەوە و ناوی نا «مۆزەخانەی منداڵانی سلێمانی». ئەم هۆڵە چەندین ئامرازی فێرکاری و نیشاندەری بۆ منداڵان لەخۆ گرتووە. ئەم مۆزەخانە بچووکە، یەکەمین تەلاری تایبەتە لەسەر ئاستی عێراق کە بە شێوەیەکی داڕێژراو بۆ منداڵان دروست کرابێت. کونسوڵی گشتیی بەریتانیا لە کوردستان، پارێزگاری سلێمانی و بەڕێوەبەری گشتیی بەڕێوەبەرایەتیی شوێنەوار و کەلەپووری کوردستان، لەگەڵ چەندین بەرپرسی باڵای دیکەی هەرێمی کوردستان و خەڵکی گشتی، ئامادەی مەراسیمەکە بوون. مۆزەخانەی منداڵانی سلێمانی بەرهەمی پڕۆژەیەکی هاوبەش بوو بە ناوی (پراکتیزەکردنی شوێنەوارناسی و پاراستنی میراتی کولتووری لە هەرێمی کوردستان). پڕۆژەکە لە لایەن زانکۆی گلاسکۆی بەریتانییەوە سەرپەرشتی دەکرێت، بە هاوکاری لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتیی شوێنەواری سلێمانی و ڕێکخراوی ئینێریت (Inherit)ـی بەریتانی؛ هەروەها لە لایەن سندووقی پاراستنی کولتووریی ئەنجومەنی بەریتانی (British Council)، بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی دیجیتاڵ، کولتوور، میدیا و وەرزشی بەریتانیا دارایی دەکرێت.

 گەلەریی نێرەسی 
وێنۆک|سێ ڕۆژ پێش کردنەوەی فەرمیی گەلەریی نێرەسی لە مۆزەخانەی سلێمانی، هەرێمی کوردستانی عێراق.
مۆزەخانەی سلێمانی و بەڕێوەبەرایەتیی شوێنەوار بە هاوکاری لەگەڵ نێردەی شوێنەوارناسیی ئیتاڵی لە هەرێمی کوردستانی عێراق (MAIKI)، گەلەرییەکی نوێی هەمیشەیییان دروست کرد؛ کە تێیدا بۆ یەکەمین جار چوار نیگارەی نیوەبەرز (High reliefs) و گەورەی نێرەسی پاشای ساسانی، لەگەڵ پەیکەرێکی نیوەتەنی گەورە کە بە شێوەی خڕ (In the round) تاشراوە، نمایش کران. ئەم پارچانە پێشتر بۆ ڕازاندنەوەی بورجی پەیکوڵی بەکارهاتوون، کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای سلێمانی لە هەرێمی کوردستانی عێراق و مێژووەکەیان بۆ نزیکەی ساڵی ٢٩٣ی زایینی دەگەڕێتەوە.» گەلەرییەکە بە شێوەیەکی فەرمی لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١دا کرایەوە.  

 گەلەری پێش مێژوو 
وێنۆک|ڕۆژی کردنەوەی فەرمیی گەلەریی (پێش مێژوو) لە مۆزەخانەی سلێمانی، هەرێمی کوردستانی عێراق.
مۆزەخانەی سلێمانی دوو هۆڵی گەورەی نۆژەن کردەوە، بە مەبەستی کردنەوەی پێشانگەیەکی هەمیشەییی نوێ کە تێیدا سەدان پارچە شوێنەواری سەردەمی (پێش مێژوو) نمایش دەکرێن. پارچە شوێنەوارەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە هەرێمی کوردستانی عێراق و ئەشکەوتەکانی سەردەمی (بەردینی کۆن)ـەوە هێنراون؛ ئەمەش سەرەڕای چەندین پێگە و گردی دێرین کە لەم دواییانەدا کاری کنە و پشکنینیان تێدا کراوە. تێچووی داراییی پڕۆژەکە لە لایەن باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە دابین کراوە. بڕیار وابوو پێشانگەکە لە سەرەتای مانگی ئازاری ٢٠٢٠دا بکرێتەوە، بەڵام بەهۆی پەتای کۆرۆناوە، ڕێکەوتی کردنەوەکەی دواخرا. لە ٢ی شوباتی ٢٠٢١ بە فەرمی کرایەوە "CG Waller Participates in Opening Ceremony of Prehistoric Life Gallery in Sulaymaniya Museum". U.S. Embassy and Consulates in Iraq. 8 Feb 2021. Retrieved 25 October 2021.

 تابلێتی پێنجەمی داستانی گلگامێش 
تابلێتی پێنجەمی (داستانی گلگامێش) کە بە تازەیی دۆزراوەتەوە و مێژووەکەی بۆ سەردەمی بابلی کۆن (٢٠٠٣-١٥٩٥ پێش زایین) دەگەڕێتەوە، ئێستا لە مۆزەخانەی سلێمانیدا پارێزراوە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، مۆزەخانەی سلێمانی وەرگێڕانێکی نوێی کوردیی بۆ فیلمی (گلگامێش لەکوێیە؟ - ?Where is Gilgamesh) ئامادە کرد. فیلمی (کارزان کاردۆزی، ٢٠٢٤)؛ فیلمێکی درێژی کوردییە کە لەسەر بنەمای (داستانی گلگامێش) بەرهەم هێنراوە.

 گەلەری 

 ئەمانەش ببینە 
 شاری سلێمانی
 گلگامێش لە کوێیە؟

 سەرچاوەکان 

بەستەری دەرەکی
Kurdish Guide

پۆل:مۆزەخانەکانی کوردستان
پۆل:مۆزەخانەکانی عێراق
پۆل:سلێمانی
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٦١ لە عێراق