شۆرە

شۆرە یان شۆرێ () گوندێکە لە ناحیەی حاجی ئۆمەران، سەر بە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.

شوێنی جوگرافی گوندەکە دەکەوێتە سنووری زنجیرە چیاکانی زاگۆرس لە بناری چیای ھەڵگۆرد، کە بە ساردترین گوندی کوردستان دادەندرێت، ھاوسنوورە لەگەڵ گوندەکانی: دەربەند، دۆڵەبۆن، ناوەندە، گوندەژۆر، گەلەژێر، دووری نێوان قەزای چۆمان و گوندی شۆرە نزیکەی ١٢ کیلۆمەترە، گوندی شۆرێ دیمەنێکی سەرنجڕاکێشی هەیە لە هەر چوار وەرزەکەی ساڵدا، لە وەرزی بەھاردا بە گژوگیای وەک ڕێواس، کەنگر، ستلێرک، کوارگ، کاردی، لوشکە، و چەندین گیای تر کە بە کەڵکی خواردنی مرۆڤ و گیانلەبەر دێن دەوڵەمەندە.

لەڕووی ئاستی دەریاوە بەرزییەکەی دەگاتە ٢٢٠٠ مەتر، کە ئەم بەرزاییە وایکردووە کەشوهەوایەکی دڵڕفێنی هەبێت و زستانەکانی ساردە و هاوینانیش فێنک، بەفر بۆ چەند مانگێک لە ساڵدا ناوچەکە دەگرێتەوە و سەهۆڵبەندانەکان لەسەر لوتکەکانی نزیک هەڵگورد تا هاوین بەردەوامن.

گوندی شۆرێ بەناوبانگە بە دارگوێز، کە ڕێژەیەکی زۆری گوێز بەرهەمدەهێنن، جگە لەوەش چەندین گیانداری کێوی بوونی هەیە لەم ناوچەیە وەکو: سمۆرە، هەڵۆ، کەو، ورچ، بەراز، ڕێوی، گورگ، هتد..

بەهۆی سەختی ناوچەکە و زۆری بوونی چیا و شاخی بەرز و مەترسیدار، گەشتیاران ناتوانن سەردانی بکەن، وە گوندی شۆرە بۆ گەشتیاری گونجاو نیە.

شۆرەییەکان نزیکەی ٢٠٠ ساڵە نیشتەجێی دەڤەری باڵەکایەتین و لە سنووری ھەکاریەوە ھاتوون بۆ ئەو ناوچەیە و تاوەکو ئێستاش نیشتەجێن و گوندەکەیان ئاوەدانە، شۆرەییەکان لە ناوچەی ھەکاری نیشتەجێبوون و لە کوێستانەکانی شەمزینان ھاتوون بەرەو کوێستانەکانی باڵەکایەتی، لە نزیک سنووری تورکیا و عێڕاق، لە ساڵانی نێوان ١٧٠٠ بۆ ١٨٠٠ کۆچیان کردووە و ھاتوونەتە خوارەوە بۆ گوندی شۆرە، کە بەپێی داتا تۆمارکراوەکانی دەوڵەتی عوسمانی خەڵکی ئەو گوندە زۆر گەرمیان و کوێستانیان دەکرد بەر لەوەی بێن بۆ ناوچەی باڵەکایەتی، لە ساڵەکانی ١٧٠٠ تا ١٨٠٠ دەگەڕان بەناو کوێستانەکانی شەمزینان، پاشان لەبەر ھەڕەشەی دەوڵەتی عوسمانی نەیانتوانی لە زێدی خۆیان بمێننەوە و ناچارکران کۆچ بکەن بەرەو کوێستانەکانی دەورووبەری چیای ھەڵگورد، کە تاوەکو ئێستاش ھەر لەوێن.

شۆرەییەکان لە گوندی سەلارانی شەمزینان ھاتوونە بۆ ئەو ناوچەیە، ھەندێک لە خزمەکانیان ھەر لە ناوچەی برادۆست مانەوە، ھەندێکیشیان چوون بۆ ورمێی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ھەندێکیش ھاتن بۆ بناری چیای ھەڵگورد، کە تەنھا ٧ یان ٨ ماڵ بوون، دوو بەرەبابیان سەرەتا چوون بۆ ناوچەی نزیک قەسرێ، پاشان گەڕانەوە بۆ بناری چیای ھەڵگورد و لە گوندی شۆرێ ڕەگ و ڕیشەیان داکوتی و جێگیربوون لەگەڵ خزمەکانیان تاوەکو ئێستاش، کە ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە بۆ ھۆزی ھەرکی و بەشێکن لەوان، وە لەناو هۆزی هەرکی ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە بۆ خێڵی مەندا.

دوای ھاتنیان بۆ بناری چیای ھەڵگورد و مانەوەیان بۆ چەندین ساڵ، ڕژێم ماڵەکانی سووتاند و ناچارکران گوندەکەیان جێبھێڵن و ئاوارەبن بەرەو شوێنەکانی تر. خەڵکی شۆرە ھەمووکات پشتگیری شۆڕشەکانی کوردستانی کردووە و خەڵکێکی کوردپەروەری تێدا ھەڵکەوتووە، بەشێکی زۆری خەڵکی شۆرە خزمی یەکترن و دەگەڕێنەوە بۆ یەک پشت.  

شۆرەییەکان زیاتر کاری مەڕ و ماڵات و کشتوکاڵیان کردووە و کەمتر تێکەڵ بە شارەکان بوونە و لە کوێستانەکانی ناوچەی شەمزینان ژیاون.

ئێستا زۆربەی خەڵکەکە لە سەنتەری شاری چۆمان نیشتەجێن و لە بەھارانەوە تاوەکو پاییزان دەچنەوە بۆ شۆرێ و ھەندێکیشیان لە پارێزگای ھەولێر نیشتەجێن. 

زانیاری وردئەنجامناوی ناوچەشۆرە - شۆرێناوچەزنجیرە چیاکانی زاگرۆسشوێنبناری چیای ھەڵگوردشوێنی سەرھەڵدانیانکوێستانەکانی شەمزینان - ناوچەی ھەکاریڕەچەڵەکی شێوەزاربادینیشێوەزاری ئێستاسورمانجی (تێکەڵەیەکە لە سۆرانی و بادینی) بەھۆی تێکەڵبوونیان لەگەڵ میرنشینی سۆرانئایینئیسلام (سوننە)شێوازی جل و بەرگ پێش ھاتنیان بۆ باڵەکایەتیشەل و شەپکشێوازی جل و بەرگ دوای ھاتنیان بۆ باڵەکایەتیجل و بەرگی مۆدێرنی کوردیپاشگری ناوشۆرەیی (شەمزینی) Shorayi - Shamzini

 ڕیشەو واتای ناوی گوندی شۆرە (شۆرێ) 
دەکرێت شۆرە، شوورە بوو بێت، ئەمەش لەبەر ھەڵکەوتەی شوێنەکەی کە بە چەند چیایەک دەورە دراوە وەکوو شوورە، بۆیە پێیگۆترایە شوورە و بەپێی تێپەڕینی کات بووە بە شۆرە. یاخود خودی وشەی شۆرە کە بەواتای ماددەی باڕووت دێت، وشەی شوور یان شۆر چەند واتایەک دەگەینێت وەکوو: سوێر، شەڕ، شمشێر، کەڵەکیوی و ناوی گوڵێکی کیویە. لەکۆتاییدا ئەگەرەکی دی ھەیە دەشێت پیتگۆڕکێ ڕوویدابێت بەسەر ناوەکە بەپێی تێپەڕینی کات ئەمیش بەم شێوەیە، شۆرە، شورە، شوورە، سوورە.

ناوی ھەندێک لە کانیاوەکانی: کانی شێخ تەھا، کانی سنجانێ، کانی مشکێ، کانی سارکێ، کانی دڕیلان، کانی چیسەڵان، کانی مێرگێ سپیندارێ، کانیێ ژنان، کانی ناوسەڵۆتیان، کانی شینکان، کانیێ سایێ، کانیێ ..

ناوی ھەندێک لە زەوی و تەختایییەکانی: شندەش (گەورەو کچکە)، سپیندار، بیش، سەرلێڕ، دەراش، کەندەباو، گوند، سێڵان، شیوە ڕەزی مەلایان، زەوییە درێژ، زەوییە ڕێ، ناوسەڵۆتیان، ڕێیە گوڵ، سایە، گۆڕان، زەوییە جۆن، کۆلک، کۆراف، زەویێ ماشان، زەویێ بەبۆرژان، سەربینۆک، …

ناوی ھەندێک لە گردەکانی: سەرگرد، گردی خڕیلە، گردی ساکووەتە، گردی سپیندار،..

ناوی ھەندێک لە بەردەکانی: بەردەقووچ، بەردی مام زەین، بەردەکەلاشکە، بەردی بزنان…

ناوی ھەندێک لە شوێنە بەرزەکانی: کاڵیدەر، تاقی شیوێ کەندوان، ھەوێزێ کاوڕان، سۆڵینێ بەردەقووچی، بن بەری کێلی، خڕۆم، سێوۆک، بەستە چەورگە…

ناوی ھەندێک لە قەبرستانەکانی: قەبری چاکی شۆرێ، قەبرستانێ زینی شۆرێ، قەبرستانێ قەمتەرێ، قەبرستانێ دەراشی…

ناوی ھەندێک لە کەندەکانی: کەندێ پیرە خەجانێ، کەندەباو، کەندێ شیوەڕەشێ، کەندێ ئاڵەکانێ، دۆڵێ مێرگان، کەندێ شیوانێ...

ناوی ھەندێک لە دارەکانی: گاتووێ گۆڕخیلانێ، گاتووێ شندەشێ(گاتووێ ئەحمەد عەزۆی)، تووێ ڕەجەبی، تووینە چاکی، گاتوێ کەندەباوێ، تووێ وردیلە، جویزێ شنۆیی، جویزێ پەلک پیواز…

 ڕاگواستن و دەربەدەرکردنی شۆرەییەکان و گوندەکانی دەورووبەری 
گوندی شۆرێ بوبە قوربانی حەزە شەرانگێزییەكانی رژێمی بەعس، ئەو گوندە كە هێشتا ئازارەكانی نسكۆی شۆرشی ئەیلولی بەرنەدابوو رووبەرووی ئازاری تەخت كردنی لەگەڵ زەوی كرا، ١٩ ی ٧ ی ١٩٨٣ لە مێژووی یادەوەری ئەو گوندە و ئاوارە كردنی خەڵكەكەی بۆ ماوەی هەشت ساڵ هەرگیز ناسڕێتەوە.

 گوندی شۆرە (شۆرێ) بە وێنە 

 سەرچاوەکان 

پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران