ھەورامی

ھەورامی یان ھۆرامی یەکێک لە بنشێوەزارەکانی سەر بە بنەماڵەی زمانی کوردییە، و خەڵکی دەڤەری ھەورامان قسەی پێ‌ دەکەن. ھەروەھا زاری (زەنگەنە)ی ناوچەی دیلان، (کاکەیی)ی ناوچەی کەرکووک و ھەڵەبجە و مووسڵ، ناوچەی (باجەڵان)ی ناوچەی خانەقین، (شەبەک)ی ناوچەی مووسڵ، ھەندێ لە گوندەکانی ناوچەی خەزەر و ھەندێ لە زازاکانی باکووری کوردستان، نزیکن لە زاری ھەورامییەوە و لە یەکتری تێدەگەن.بیرشالیاری زەردەشتی

 پیتەکان 
پیتەکانی زمانی ھەورامی ھەمان پیتی زمانی کوردین بەگشتی، تەنھا پێنج (٥) پیتێک نەبێت، کە لەنێو ھەورامیدا ھەن و لەنێو پیتەکانی شێوەزارەکانی دیکەی کوردی نین؛ ئەمە وای کردووە لە ھەندێ لە نووسەرە ھەورامییەکان کە ئەو پیتانەی تری بۆ دیاری بکەن. ئەو پیتانەش لەنێو ئەم وشانە دەردەکەون:سەربوردێکی ھورامان و سەردانێکی تەوێڵە / لاپەڕە/١٨٤

 پیتی یەکەم (ڎ) 

 ئەڎا         = دایک
 ئاڎ           = ئەو (بۆ کوڕ)
 ئاڎە         = ئەو (بۆ کچ)
 مڎۊ         = دەدات
 بەڎبەخت = بەدبەخت
 سەڎ       = سەد
 ئاماڎە      = ئامادە
دېڎۍ = باوەژن
نمەڎ = لباد
باڎیە = لەگەن؛ دەفرێک کە دۆی تێدەکرێت
دېڎەکانۍ = جۆلانێ
ڎەس = بەر : ئی ڎەس و ئۆ ڎەس = ئەم بەر و  ئەو بەر ؛ ڎەس و دەس جېیاوازن : ئی دەس و  ئۆ دەس 

 پیتی دووەم (ۋ) 
 ۋاران      = باران
 ۋەر        = پێش / بەڵام وەر = ڕۆشنایی تیشکی خۆر
 وەرەتاۋ   = خۆرەتاو
 ۋەرگ    = گورگ
 ۋڵک     = گورچیلە
 ۋڕ        = وڕ
 ۋەنی  = قەزوان
 ۋەزی = تۆ بە درەختدا/ دیواردا سەردەکەویت، وەزی = گوێز
 ۋەزۊ =  ئەو بە درەختدا/ دیواردا سەردەکەوێت، وەزۊ = گوێزی
 ۋەرە = بەچکە مەڕ ، وەرە = بخۆ

 پیتی سێیەم (ڼ / نگ) 
 گەڼە   = گەندە  ،  گەنە  = بگەنێ
 پەڼە     = پەن / پەندەر ،  پەنە = پێ...دان/..کردن/...سڕین
 بەڼ = بەند ،  بەن = پەت
 گڼە = ژنێک بە لووت قسان بکات ، گنە = بکەوە، ... درێژبە
 بەڼا   = بەندە/ بەستراوە ، بەنا = وەستادیوار
 چڼە = چەند ، چنە = بچنە
 مەڼ = مەنگ ،   مەن  = ما/مایەوە

 پیتی چوارەم (ۊ) (هەمان (ۆ) ـیە لە سۆرانی) 
 لۊ        = (لۆ) گیایەکی کوێستانییە
 چۊ       = دار
 خۊ       = خۆ
 تۊ        = تۆ
 سۊ     = سۆ
 کۊ       = کۆ
 شۊت  = شیر
 خۊل    = خێل
 کەرۊ = دەکات ، کەرۆ = بکەرەوە
 بەرۊ = دەبات ، بەرۆ = ببەرەوە
 بووسۊ = بخەوێت ، بووسۆ = بخەوەرەوە
 چڕۊ = بانگهێشتدەکات ، چڕۆ = بانگهێشتبکەرەوە

 پیتی پێنجەم (ېـ / ۍ) ھەر وەک (یـ/ێـ و ی / ێ) 
 ئېگە       = ئێرە
 لېقنە      = ڕیقنە
 گولانۍ   = بچووکان (گولانە/گولانۍ/تاک - گولانۍ / کۆ)
 باخۍ     = باخان(باخ/تاک - باخۍ/کۆ))
 کاۋڕۍ    = بەرخان (کاۋڕ/تاک - کاۋڕۍ/ کۆ)
 بزۍ       = بزنان (بزە/تاک - بزۍ / کۆ)
 مەلۍ    = مەلان (مەل/ تاک- مەلۍ/ کۆ)
 کناچۍ   = کچان (کناچۍ/تاک- کناچۍ/ کۆ)
 کوڕۍ     = کوڕان (کوڕ/تاک - کوڕۍ/کۆ)
 جلۍ      = جلان (جل/تاک - جلۍ/ کۆ)
 شېڵانۍ = قەیسی (شېڵانۍ/تاک - شېڵانۍ/ کۆ)
 مریچڵۍ = چۆڵەکە
 ھېزۍ      = ھێزان (ھېز/ تاک - ھېزۍ/ کۆ) بەڵام ھیزی = دوێنێ
 شېر  = شێر (شېر/تاک - شېرۍ / کۊ)
 مەیمۍ = دێین ، مەیمێ دێینەوە
 بەیمۍ = بێین ، بەیمێ = بێینەوە
 نەیمۍ = نەیێین ، نەیمێ = نەیێینەوە
 نمەیمۍ = نایێین ، نمەیمێ = نایێینەوە
 بەیدۍ = وەرن ، بەیدێ وەرنەوە
 نەیدۍ = نەیێن ، نەیدێ نەیێنەوە
 مەیدۍ = دێن ، نمەیدێ = نایێنەوە 

نموونە: ھۆنراوەنووس سەیدی ھەورامی دەڵێ:

 جێناوەکان 
جێناوەکان لە ھەورامیدا بەراورد بە سۆرانی:سەربوردێکی ھەورامان و سەردانێکی تەوێلە/لاپەڕە/١٨٥
 ھەورامی سۆرانی من  من تۊ  تۆ ئاڎ  ئەو (بۆ کوڕ) ئاڎە  ئەو (بۆ کچ) ئېمە  ئێمە شمە  ئێوە ئاڎۍ  ئەوان

 پەراوێزەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 
 ھەورامان ئۆنڵاین، دەروازەیەکی نوێیە بۆ ناوچەی ڕەنگینی ھەورامان hawramanonline.net
 فەرھەنگی ئینترنێتیی ھۆرامی

پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای ھەمەدان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای مازەندەران