ساواک

ڕیکخراوەی زانیاری و ئاسایشی وڵات (، بە کورتە ساواک) پۆلیسی نھێنی ڕێکخراوەی سەرەکیی ئاسایشی ناوخۆ و ئاژانسی ھەواڵگریی ئێران لە سەردەمی دەسەڵاتی حکوومەتی پەھلەویدا بوو. ئەم دەزگایە ھێز و دەسەڵاتێکی زۆری پێدرابوو و لە دەسبەسەرکردن و لێکۆڵینەوە لە دژبەرانی حکوومەت ڕۆڵی بەرچاوی ھەبوو. ساواک لە ساڵی ١٩٥٧ دامەزرا و لە ساڵی ١٩٧٩، دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئێران ھەڵوەشایەوە.

 دامەزراندن 
ساواک لە ساڵی ١٩٥٧ی زایینی (١٣٣٥ی ھەتاوی) بە ھاوکاری ھاوبەشی مۆساد و سی ئای ئەی لە ئێراندا دامەزرا و ئامانجی پێکھێنانی بریتی بوو لە دامەزراندنی ھێزی پۆلیسی نھێنی لە ئێران. دامەزرێنەری ئەم ڕێکخراوەیە، سی ئای ئەی وەکوو وێنەیەک بۆ دامەزراندنی دیاری کردبوو. کارناسانی سی ئای ئەی و مۆساد دەستیان کرد بە فێرکردنی میتودەکانی سیخۆڕی و کۆکردنەوەی زانیاری لەسەر دژبەرانی دەسەڵاتی محەممەدڕەزا شا لە ئێراندا.

 ھەڵوەشاندن 
لە ساڵی ١٩٧٩، ھاوکات لەگەڵ بەرزبوونەوەی ڕادەی نائارامییەکان لە ئێراندا، محەممەدڕەزا شا دەستووری ھەڵوەشانەوەی ساواکی دا و بەرپرسی پێشووی ساواک، نیعمەتوڵڵا نەسیری کە لەو سەردەمەدا ھەناردەی ئێران لە پاکستان بوو، بۆ ئێران بانگھێشت کرایەوە و دەستبەسەر کرا. دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، نیعمەتوڵڵا نەسیری درایە دادگا و لە ئاکامدا لە سێدارە درا. جێگری نەسیری، پەرویز سابتی بۆ دەرەوەی وڵات ڕای کرد. کاربەدەستانی دیکە وەکوو حوسێن فەردووست کە نزیکایەتییان لەگەڵ شا و بەرپرسانی ساواک ھەبوو، دوای سەرکەوتنی شۆڕش لە کار دوور خرانەوە و دواتر کۆماری ئیسلامییان یارمەتی دا بۆ دامەزراندن و ڕێکخستنی وەزارەتی ھەواڵگری.

 سەرۆکەکان 
  وێنە ناوی سەرۆک ڕێکەوتی لەدایکبوون و مردن ماوەی سەرۆکایەتی ١ وێنۆک تیمسار تەیموور بەختیار ١٩١٤–١٩٧٩ ١٩٥٧–١٩٦١ ( ساڵ) ٢ وێنۆک تیمسار حەسەن پاکڕەوان ١٩١١–١٩٧٩ ١٩٦١–١٩٦٥ ( ساڵ) ٣ وێنۆک تیمسار نیعمەتوڵڵا نەسیری ١٩١١–١٩٧٩ ١٩٦٥–١٩٧٨ ( ساڵ) ٤ وێنۆک تیمسار ناسر موقەدەم ١٩٢١–١٩٧٩ ١٩٧٨–١٩٧٩ ( ساڵ)

 ئەمانەش ببینە 
 وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)

 سه‌رچاوه‌کان 




 بەستەرە دەرەکییەکان 


پۆل:مێژووی ئێران
پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران
پۆل:سیاسەتی ئێران