عەبدوڵڵا پەشێو

عەبدوڵڵا پەشێو (لەدایکبووی ١٩٤٦) شاعیرێکی کوردە. بەھۆی دژایەتیی ڕەخنەگرانەیەوە لە دەسەڵاتدارانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان وەک شاعیرێکی سیاسیش دەرکەوتووە و بە شیعر و دەربڕین کەموکوڕییەکانی کۆمەڵگە و سیاسەتی کوردیی داوەتە بەر ڕەخنە و بە شێوازی شیعر گوزارشتی لە بیر و بۆچوونەکانی کردووە.

 ژیان 
پەشێو ساڵی ١٩٤٦ لە بنەماڵەیەکی ئایینی لە گوندی "بێرکۆت"ی نزیک شاری ھەولێر لەدایک بووە (ئەو گوندە ئێستا بووەتە بەشێک لە شاری ھەولێر). باوکی مەلای گوندەکە بووە، بەڵام بەھۆی نەخۆشی شێرپەنجە ھەر زوو ماڵاوایی لە دنیا دەکا، . پەشێو لەلایەن مامەکانی هان دەدرێ بۆ چوونە بەر خوێندن، بۆ یەکەم جار چووەتە قوتابخانەی (خالیدییە) وە بە زمانی عەرەبی خوێندوویەتی، ساڵی ١٩٦١ بۆ یەکەمجار دەست دەکا بە شیعر نووسین و یەکەم شیعری لە ھەفتەنامەی "ھەولێر"دا بڵاو دەکاتەوە. دوابەدوای ئەوە خوێندنی ناوەندی و دواناوەندی ھەر لە ھەولێر تەواو دەکا.

ساڵی ١٩٦٣ پەیوەندی دەکا بە یەکێتی قوتابیانی کوردستان و لە ناوەڕاستی شەستەکان بەولاوە دەبێتە بەرپرسی قوتابیان و کادیرێکی پێشکەوتووی پارتی دیموکراتی کوردستان، ھەر لەو ساڵانەدا دەست دەکا بە بڵاوکردنەوەی شیعرەکانی و لە ڕۆژنامەی "الاخبار – دەنگ و باس" شیعر بڵاو دەکاتەوە، ئەم ڕۆژنامەیە ئەودەم ھەفتانە لاپەڕەیەکی بۆ کوردی تەرخان کردبوو.

ساڵی ١٩٦٧ بۆ یەکەم جار لە بەغداد ئاشنایەتی لەگەڵ شێرکۆ بێکەسی شاعیر پەیدا دەکا و ھەر ئەو کاتەش "بتی شکاو"ی بە چاپ گەیاندووە، ھەر لەو ساڵەدا بە یەکجاری واز لە حیزبایەتی دێنێت و بڕیار دەدا خزمەتی بیری "سەربەخۆیی خوازی" بکا.
ساڵی ١٩٧٠ لە دامەزراندنی یەکێتی نووسەرانی کورد لە بەغداد بەشداری کردووە. ساڵی ١٩٧١ بۆ ماوەی یەک ساڵ لە گوندی "کەنداڵ"ی دەشتی ھەولێر دەبێ بە مامۆستا تاوەکو کۆتایی ئابی ١٩٧٣د، بەھەوڵی چەند کەسایەتییەکی دیاری کوردستان، بەتایبەتیش سەرۆکی ئەوسای یەکێتیی نووسەرانی کورد، سەیدا ساڵح یووسفی، سکۆلەرشیپی خوێندن لە یەکێتی سۆڤیەتی  وەردەگرێ و  بەرەو وڵاتی پووشکین و گۆگل و تۆلستۆی دەڕوا.
ساڵی ١٩٧٩ ماجستێری وەرگێڕانی ڕووسی و ئینگلیزیی لە زانکۆی Maurice Thorez لە مۆسکۆ وەرگرت. ھەر ئەو کاتەی لە دەرەوەی وڵاتدا دەبێ کۆمەڵە شیعری "شەو نییە خەونتان پێوە نەبینم" لە ڕێی کاک محەممەدی مەلا کەریم ساڵی ١٩٨٠ لە بەغدا چاپ و بڵاو دەکاتەوە. ساڵی ١٩٨٤ دوکتۆرای ئەدەبییاتی وەرگرت کە تێزەکەی لەسەر شاعیر و نووسەری گەورەی کورد پیرەمێرد بووە.

ساڵەکانی ١٩٨٥ تا ١٩٩٠ لە زانکۆی ئەلفاتیح () لە لیبیا مامۆستا بوو. پەشێو لە ١٩٩٥ەوە دانیشتووی شاری ھێلسینکی وڵاتی فینلاندە.

پەشێو جگە لە زمانی کوردی و عەرەبی، زمانی ڕووسی، ئینگلیزی و ئالمانی زۆر باش دەزانێ و وەرگێڕدراوەکانی لەسەر پووشکین و ویتمەن بەڵگەی لێھاتوویی و بەتوانایی پەشێو نیشان دەدا لە وەرگێڕاندا.پەشێو لە ڕوانگەی کەسایەتی، ھەڵوێست و شاعیرییەوە، بەشی یەکەم، سەعدوڵڵا نووری، گۆڤاری مەھاباد، ژمارە: ٤١ئیستێک لەسەر ژیانی عەبدوڵڵا پەشێو، زیاد نادرعاڵڵایی، پەشێو شاعیرێک لە ڕەگەزی سەربزێوی (کۆکراوەی وتاری کۆمەڵێک نووسەر لەسەر پەشێو). ل ٣٢٦ ـ خانەی ئەربیل. ٢٠١٣

 بەرھەمەکان 
پەشێو یەکەم ھۆنراوەی لە ١٩٦٣ و یەکەم کۆمەڵە شیعری لە ١٩٦٧ بڵاو کردوەتەوە.
 فرمێسک و زام (١٩٦٥–١٩٦٧)، چاپی یەکەم لە کەرکووک ١٩٦٧
 بتی شکاو (١٩٦٧–١٩٦٨)، چاپی یەکەم کەرکووک ١٩٦٨
 شەونامەی شاعیرێکی تینوو (١٩٦٨–١٩٧٢)، چاپی یەکەم بەغدا ١٩٧٢
 دیوانی براکوژی، چاپی یەکەم ھەولێر ١٩٩٤
 دوازدە وانە بۆ مناڵان و چەند شیعرێکی قەدەغە (١٩٦٩–١٩٧٣)، چاپی یەکەم بەرلین ١٩٩٧
 شەو نییە خەونتان پێوە نەبینم (١٩٧٣–١٩٧٩)، چاپی یەکەم بەغدا ١٩٨٠
 برووسکە چاندن (١٩٨٠–١٩٨٨)، چاپی یەکەم سوید ٢٠٠٠
 بەرەو زەردەپەڕ (١٩٨٩–٢٠٠١)، چاپی یەکەم سوید ٢٠٠١
 پرێسکەی عاشقێکی زگماک، چاپی یەکەم کوردستان ٢٠٠٦
 پشت لە نەوا و ڕوو لە کڕێوە ٢٠٠٦ (کۆی شیعرەکانی ١٩٦٥ تا ١٩٧٩) ھەولێر
 ھەسپم ھەورە و ڕکێفم چیا ٢٠٠٦ (کۆی شیعرەکانی١٩٨٠ تا ٢٠٠٥) ھەولێر
 سەوڵم پۆڵا و کەناریش دوور - (کۆی شیعرەکانی ٢٠٠٦ تا ٢٠١٩) - ھەولێر

پەشێو ھەروەھا بەرھەمەکانی چەندین نووسەر و شاعیری گەورەی جیھان وەک واڵت ویتمەن و پووشکین وەرگەڕاندوەتە سەر زمانی کوردی.

 نموونەی شیعرەکانی پەشێو 
 سەربازی ون 
کە وەفدێ دەچێتە شوێنێ،
بۆ سەر گۆڕی سەبازی ون،
تاجە گوڵینەیەک دێنێ.

ئەگەر سبەی
وەفدێک بێتە وڵاتی من،
لێم بپرسێ:
کوانێ گۆڕی سەربازی ون؟
دەڵێم:
گەورەم!
لە کەناری ھەر جۆگەیێ،
لەسەر سەکۆی ھەر مزگەوتێ،
لە بەردەرگەی
ھەر ماڵێ، ھەر کڵێسەیێ، ھەر ئەشکەوتێ،
لەسەر گابەردی ھەر شاخێ،
لەسەر درەختی ھەر باخێ،
لەم وڵاتە:
لەسەر ھەر بستە زەمینێ،
لەژێر ھەر گەزە ئاسمانێ،
مەترسە، کەمێک سەر داخە و
تاجەگوڵینەکەت دانێ!

٢
گەنجینە
لەوساوە دنیا دنیایە
ئادەمیزاد ئەشقی گەوھەر، زێڕ و زیوە.
لە پێناویان بنی دەریا و
قوللەی کێوی پشکنیوە.
کەچی من ھەموو سبەینان
گەنجینەیەک دەدۆزمەوە،
کە دەبینم کەزی و بسکت
نیوەی بالیفمی تەنیوە.
 ٣

وانەی یەکەم
مناڵەکان!
ئەی یاخییە ژینتاڵەکان:
سبەی ئێوە کە گەورە بوون،
لە لاوکا،
لە حەیرانا،
لە مزگەوت و دیوەخانا،
لە چیرۆکا،
لە ھۆنراوەی شاعیرێکی ترسنۆکا،
ڕەنگە زۆرتان بەرگوێ کەوێ
باسی ئێمە و ئازایەتی،
باسی ئێمە و کوردایەتی،
بەڵام نەکەن بڕوا بکەن،
ھەمووی درۆن، درۆی پەتی!

 ئەمانەش ببینە 

 پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 

 ئەو ھونەرمەندانی شیعرەکانی عەبدوڵڵا پەشێویان کردووەتە گۆرانی

پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:زیندووان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
پۆل:خەڵکی ھەولێر
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم
پۆل:کورد
پۆل:پەنابەرە عێڕاقییەکان
پۆل:پەنابەرانی کورد