نەتەوە یەکگرتووەکان

نەتەوە یەکگرتووەکان (، کورت دەکرێتەوە بۆ UN، یوو ئێن) ڕێکخراوێکی نێوان میرییەکانە کە ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی بریتین لە پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی، پەرەپێدانی پەیوەندی دۆستانە لە نێوان گەلان، بەدەستھێنانی ھاوکاری نێونەتەوەیی و بوون بە ناوەندێک بۆ ھاوئاھەنگی کردەوەکانی گەلان. گەورەترین و ئاشناترین ڕێکخراوی نێونەتەوەیییە لە جیھاندا، بارەگای سەرەکی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر خاکی نێونەتەوەیی لە شاری نیویۆرکە، ھەروەھا ئۆفیسی سەرەکی دیکەی لە ژنێڤ، نایرۆبی، ڤیەننا و لاھای ھەیە. , وەرگیراوە لە ٣ی مارچی ٢٠١١.

 مێژوو 
وێنۆک|جینین ھێنیس سکرتێری پێشووی نەتەوە یەکگرتووەکان
پاش سەرنەکەوتنی ڕێکخراوی کۆمەڵەی نەتەوەکان لە پێشگرتن لە جەنگی جیھانیی دووەم و لە بەر ترسی ئەوەی کە مرۆڤ لەوانەیە جەنگێکی تری لە ھەمان جۆر دروست بکات، ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان دامەزرا تا جێگای ڕیکخراوی کۆمەڵەی نەتەوەکان بگرێتەوە.

ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان کە ڕێکخراوێکی جیھانیی نێونەتەوەیییە، بیرۆکەی دروستبوونی دەگەرێتەوە بۆ ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤١، کاتێک وڵاتە ھاوپەیمانەکانی ئەوکات، ھەر یەک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئینگلتەرا، ڕێککەوتننامەیەکیان مۆر کرد. ئەمە بە یەکەم ھەنگاو دەژمێردرێت لە دروستبوونی ئەم ڕێکخراوە.

لە ١٤ی ئابی ساڵی ١٩٤١، لە کۆبوونەوەیەکی نێوان سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتی بەریتانیا، وینستۆن چێرچیل، لەگەڵ سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای ئەوکات، فرانکلین ڕۆزڤێڵت بوو، بڕیاری دەستپێشخەریی کۆمەڵێک ھەنگاو درا. ئەم دۆکۆمێنتە لە نێوان ھەردوو ناوبراو لەسەر کەشتییەک «لە شوێنێکی ناو دەریا» واژوو کرا. ئەم دۆکۆمێنتە بە پەییمانی ئەنتلەنتیک ناو دەبرێت کە دوایی کاری بۆ کرا و ئەو ڕێکخراوەی لێ کەوتەوە کە ئێستا دەیبینین. ١ی ئازاری ١٩٤٥، ٢١ دەوڵەتی دیکە جاڕنامەکەیان لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە واژوو کردبوو. دوای چەند مانگێک لە پلاندانان، کۆنفرانسی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٢٥ی نیسانی ١٩٤٥ لە سانفرانسیسکۆ کرایەوە، کە ٥٠ حکوومەت و ژمارەیەک ڕێکخراوی ناحکومی بەشدارییان تێدا کرد. وڵاتانی سپۆنسەری چوار گەورەکە بانگھێشتی گەلانی دیکەیان کرد بۆ بەشداریکردن و سەرۆکی شاندەکانی چوار کەسەکە سەرپەرشتی کۆبوونەوە پلینۆمەکانیان کرد. وینستن چەرچڵ داوای لە ڕۆزڤێڵت کرد کە فەرەنسا بگەڕێنێتەوە بۆ پێگەی زلھێزێکی گەورە دوای ئازادکردنی پاریس لە ئابی ١٩٤٤. داڕشتنی میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان لە دوو مانگی دواتردا تەواو بوو؛ لە ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٤٥ لەلایەن نوێنەرانی ٥٠ وڵاتەوە واژوو کرا. یان سمۆتس نووسەری سەرەکی ڕەشنووسەکە بوو. نەتەوە یەکگرتووەکان بە فەرمی لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥ ھاتە ئاراوە، بە پەسەندکردنی میساقەکە لەلایەن پێنج ئەندامی ھەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشەوە- ئەمریکا، بەریتانیا، فەرەنسا، یەکێتی سۆڤیەت و کۆماری چین و بە زۆرینەی زۆرینەی ئەوی دیکە ٤٦ واژووکەر.

-سکرتێری گشتیی ڕێکخراوەکە لە ١٩٤٦ەوە تا ئێستا
+سکێرتیری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان:ژناووڵاتلە ئۆفیسجێھێشتنتێبینی١گلادوین جێب٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥٢ی شوباتی ١٩٤٦٢تریگی لی٢ی شوباتی ١٩٤٦١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢دەستی لەکار کێشایەوە٣داگ شۆلد١٠ی نیسانی ١٩٥٣١٨ی ئەیلوولی ١٩٦١٤یۆ سانت٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٦١٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧١٥کۆرت ڤاڵداھیم١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١٦خاڤێر بیلادۆڤی١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٢٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١٧بوترس گالی١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦٨کۆفی عەنان١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦٩بان کی-موون١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦(دەستی لەکار کێشاوە بەھۆی بەربژێربوونی بۆ سەرۆکایەتی کۆریای باشوور)١٠ئەنتۆنیۆ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧

 ئامانجەکانی ڕێکخراو 
دەکرێت ئامانجەکانی ڕێکخراوەکە لە چوار خاڵدا کۆ بکرێتەوە:
 ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی، بۆ پاراستنی ئاشتی لەسەر ئاستی جیھانی.
 بۆ پێشخستنی پەیوەندییەکی دۆستانە لە نێوان نەتەوەکان.
 یارمەتیدانی نەتەوەکان بۆ کارکردن لەگەڵ یەکدا بۆ باشترکردنی باری گوزەرانی ھەژاران، سەرکەوتن بەسەر برسییەتی و نەخۆشی و نەخوێندەواری و بۆ ھاندانی ڕێز بۆ ماف و ئەرکی یەکتر.
 ببێ بە مەڵبەندێک بۆ یارمەتیدانی نەتەوەکان بۆ گەیشتن بەم ئامانجانە. , ئامانجەکانی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان.

 مەرجەکانی بەئەندامبوون 
ھەر دەوڵەتێکی ئاشتیخواز کە پابەندبوونی خۆی بۆ پەیماننامە و بڕیارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان دەربڕیبێت، دەتوانێت ببێتە ئەندامی ئەو ڕێکخراوە.

 دەزگاکانی ڕێکخراو 
نەتەوە یەکگرتووەکان خاوەنی ٦ دەزگای سەرەکییە کە بە (مەنزوومەی نەتەوە یەکگرتووەکان) ناسراون و بریتین لە: ئەنجومەنی ئاسایش، کۆمەڵەی گشتی، ئەنجومەنی سەرپەرشتیکردن، ئەمیندارێتیی گشتی، دادگای دادی نێودەوڵەتی و، ئەنجومەنی ئابووریی کۆمەڵایەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان.

 کۆمەڵەی گشتی 
سەرجەم ئەندامانی ڕێکخراوەکە تێیدا ئەندامن و ھەر وڵاتە دەنگێکی ھەیە و کارەکانی بریتین لە:
 تاوتوێکردنی گرفتە نێودەوڵەتییەکان و شێوازەکانی پتەوکردنی ھاوکاریی نێودەوڵەتی.
 دانانی بوودجەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان.
 بڕیاردان لەسەر وەرگرتنی ئەندامی نوێ.
 دامەزراندنی ئەمینداری گشتی و ئەندامی دەزگاکانی دیکە.

 تێبینییەکان 

 سەرچاوەکان 

40px|توانج زمانە فەرمییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان 40px|توانجعەرەبی - ئینگلیزی - فەڕەنسی - چینی - ڕووسی - ئیسپانی

پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٥
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ