حەج

حەج بنەمای پێنجەمە لە ئەڕکانەکانی ئیسلام بەپێی ئەم فەرمودەیەی پێغەمبەر؛

وحەج پێویستە لەسەر ھەر موسڵمانێک لە تواناییدا بێت وەک لە قورئاندا ھاتووە وحەج تەنھا یەک جار پیویستە لە تەمەندا بەجێبھێنرت و موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە حەج سودێکی ڕۆحی زۆر و فەزڵی گەورەی ھەیە.

 مەبەست لە حەج 
حەج لە لایەنی زمانەوانییەوە نیاز و مەبەست دەگەیەنێت، بەڵام لە ڕووی ئایینییەوە ڕۆیشتن و بەڕێکەوتنە بەرەو ماڵی خودا (بیت اللە الحرام) و چەند شوێنێکی دیکە بۆ بەجێھێنانی چەند پەرستنێکی تایبەتی لە کاتێکی سنووردار و بە شێوەیەکی دیاریکراو. خوای گەورە دەفەرموێ: 

حەج چوونە بۆ مەکک بەمەبەستی بەجێ ھێنانی پەرستنی (تەواف) واتە؛ سووڕانەوە بەدەوری کەعبە، وبەپەلە ڕۆیشتن و ڕاکردنی نێوان سەفا و مەروا (سعی)، و ڕاوەستان لە (عەرەفە) و ھەموو کردەوەو پەرستنەکانی دیکەی حەج، بۆ وەڵامدانەوە و بەجێ ھێنانی فەرمانی خودای گەورە و بۆ ڕەزامەندی بوونی.

 حەج لە ژیاندا یەکجارە 
زانایان ھەموویان کۆن لەسەر ئەوەی کە حەج دووبارە ناکرێتەوە، و لەتەمەندا یەکجار پێویستە، مەگەر کەسێک نەزر بکات ئەوە دەبێت نەزرەکەی بەجێ بھێنێ، و ئەگەر یەکێک لە جارێک زیاتر بە جیی بگەیەنێت ئەوە خۆبەخشانەیە. وەک لەم فەرموودەیەی پێغەمبەر محەممەد دا ھاتووە لە ئیبن عەبباسەوە پێغەمبەر وتاری بۆ دەداین فەرموی: «یاأیُھا النَّاسُ کُتِبَ عَلَیکُم الحجّ»، واتە: ئەی خەڵکینە حەجتان لەسەر فەرز کراوە. ئەقرەعی کوڕی حابس ھەڵسا گوتی: ھەموو ساڵێک ئەی نێرراوی خودا؟ فەرمووی: حەج یەکجارە، ھەرکەس زیاتر بکات ئەوە (خۆبەخشانەیە).

 فەزڵەکانی حەج 
 گوناھەکانی پێشوو لەناو دەبات و نایانھێڵێت: پێغەمبەر بە (عەمری کوڕی عاێ)ی فەرموو: «أما عَلِمتَ أنٌَ الاسلام یَھدِم ماقَبلَە، وأنَّ الھِجرَةَ تَھدم ماقَبلَھا، وأنّ الحجَّ یَھدم ماقبلە»
 ئەوەی حەجی کرد، خۆی دەرباز کرد لە ئاگری دۆزەخ؛ لە دایکی موسوڵمانان عائیشە دەگێڕدرێتەوە کە پێغەمبەر فەرموویەتی: «مامِن یَومٍ أکثَرَ أن یَعتِقَ اللە فیە عبداً مِنَ النَّار مِن یَومِ عَرَفة، وإنّە لَیَدنوا ثم یباھی بِھم الملائِکَةُ»."
 پاداشتی حەج بەمسۆگەری بەھەشتە: ئەبووھورەیرە دەگێڕێتەوە کە پێغەمبەر فەرموویەتی: «ألعُمرَةُ إلی العُمرةِ کَفَّارَةٌ لِمابَینِھِما، والحَجُّ المَبرور لَیسَ لە جَزاءٌ إلّا لجَنّة».

 حوکمی حەج 
حەجکردن فەرزە لەسەر ھەموو پیاو و ژنێک کە تەکلیفی شەرعییان لەسەرە؛ بەومەرجەش کە توانایان ھەبێت و تەنھا جارێک لە ژیانیاندا واجیبە لەسەریان. ھەروەھا بنەمایەکە لە لە ئەڕکانەکانی ئیسلام.

 مەرجەکانی پێویست بوونی حەج 
زانایان بۆ پێویست بوونی حەج لەسەر ئەم مەرجانەی خوارەوە ڕێک کەوتون:
 ئیسلام
 بالغ بوون.
 ئاوەز عەقڵ
 ئازادی.
 توانایی.
ھەرکەس ئەو مەرجانەی تێدا نەبوو حەجی لەسەر پێویست نابێ. چونکە، ئیسلام و بالغی و ئاوەز مەرجی بەدی ھێنانی ئەو شتانەیە کە خودا لەسەر بەندەکانی داناوە لە ھەموو خودا پەرستییەکدا.

لەفەرموودەدا ھاتووە: پێغەمبەر فەرمویەتی: «رُفِعَ القَلَمُ عَن ثَلاث: عَنِ النَّائِمِ حَتَّی یَستَیقِظَ، وعَنِ الصَّبیّ حَتَّی یشبَّ، وَعَنِ المَعتوھِ حَتّی یَعقِلَ». واتە: پێنوس لەسەر سێ کەس ھەڵگیراوە: لەسەر نوستو ھەتا ھەڵدەستێ، و لەسەر منداڵ ھەتا گەورە دەبێت، و لەسەر شێت ھەتا ھۆشی دێتەوە؛ و ئازادیش مەرجە بۆ واجب بوونی حەج، چونکە حەج خودا پەرستی یە پێویستی بە کات ھەیە، و بە مەرج گیراوە تێیدا کە ئەو کەسە بتوانێ، بەڵام خزمەتکار و کۆیلە مەشغوڵە بە کاری گەورەکەیەوە، کە واتە توانای نییە.

 پایەکانی حەج و عومرە 
وێنۆک|250px|تەواف بە دەوری کەعبەدا
کارەکانی حەج و عومرە پێک ھاتووە لە (٤) چوار پایە دەبێ ھەمووی جێبەجێ بکرێت بەڕای سەرجەمی زانایان، بەنەکردنی یەک لەو کارانە حەج یا عومرە قەبوڵ نابێت و ھیچ کارێکی دیکە جێگەی ئەو کارانە ناگرێتەوە. ئەو چوار پایەیە ئەوانەن:
 ئیحرام (الاحرام): ئیحرام نییەت ھێنانی چوونە ناو کارەکانی حەج و عومرە ودەست پێکردن بە کارەکانیانە، ئەوجا بۆ حەج بێ یان بۆعومرە یان بۆھەردووکیان بەیەکەوە ئەو کەسە بە (محرم) ناودەبرێت، واتە ئەو کارانەی کە پێش ئیحرام کراوە نابێ لەکاتی ئیحرامدا بکرێت وەک: لەبەرکردنی پۆشاکێک کە لەمەوپێش لەبەر کراوە، وەک سەر داپۆشین بە کڵاو و شتی دیکە، لەبەرکردنی جل و بەرگی دووراو (پیاوان)، بەکار ھێنانی بۆن و بەرام، جیماع کردن و ڕاوکردنی ئاژەڵ.
 وەستان لەعەرەفە: زانایان ھەموویان لەسەر ئەوە ئیجماعیان ھەیە کە وەستان لەعەرەفە ڕوکن و پایە گەورەکەی حەجە، بەپێی ئەوەی ئەحمەد و خاوەن سونەنەکان دەگێڕنەوە لە (عبدالرحمن)ی کوڕی یەعمورەوە: کە پێغەمبەر فەرمانی دا بانگ بێژێک بانگەواز بکا: (الحج عرفە، من جاء لیلە جمع قبل گلوع الفجر فقد ادرک). واتە حەج وەستانی عەرەفەیە (حەجی تەواو حەجی ئەو کەسەیە کە فریای وەستان کەوتووە لەڕۆژی عەرەفە) ھەرکەس شەوی جەمع گەیشت پێش ئەوەی ڕۆژ ھەڵبێت ئەوە گەیشتووە بەحەج.
 تەوافی ئیفازە (طواف الافاضة): مسوڵمانان ئیجماعیان کردووە کە تەوافی (افاضة) پایەیەکە لەپایەکانی حەج ئەگەر حاجییەک نەیکات حەجەکەی بەتاڵە، بەپێی فەرموودەی خودای گەورە:
 بەپەلە ڕۆیشتن و ڕاکردنی نێوان صەفا و مەروە (سعی).

 ئامارە وژمارەکان 
ئەم ئامارانەی خوارەوە تایبەتە بە ژمارەی حاجییەکانی ناوەوە و دەرەوەی شانشینی سعودیەی عەرەبی؛
 وەرزی حەج ژمارەی حاجییەکانی ناوخۆالإحصائیات الخاصة بعدد حجاج الداخل غیر متوفرة سوی لآخر موسمین فی 2008، 2009 ژمارەی حاجییەکانی دەرەوە کۆ ١٤٢٩ ک (٢٠٠٨) ٦٧٩٬٠٠٨ ١٬٧٢٩٬٨٤١ ٢٬٤٠٨٬٨٤٩ملیون عدد حجاج ھذا العام منھم 1.7ملیون من الخارج  جریدة الریاض، العدد 14778، تاریخ النشر 9 دیسمبر 2008 ١٤٣٠ ک (٢٠٠٩) ١٥٤٬٠٠٠ ١٬٦١٣٬٠٠٠ ٢٬٥٢١٬٠٠٠ ١٤٣١ ک (٢٠١٠) ٢٥٠٫٠٠٠ ١٫٧٩٩٫٦٠١ ٢٫٠٤٩٫٦٠١

 بابەتە پەیوەندیدارەکان 
 ئەڕکانەکانی ئیسلام
 زەکات

 سەرچاوەکان 

 وزارة الحج السعودیة 
 سایتی موسلیم 

پۆل:حەج
پۆل:مەککە
پۆل:ئیسلام
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پۆل:مێژووی مەککە