بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان

بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان/عێراق ڕێکخراوەیەکی سیاسی پەروەردەیی جیھادیی ئیسلامییە و لەسەر پەیڕەوی ئەھلی سوننە کار دەکات بۆ چەسپاندنی فەرمانڕەوایی شەریعەتی ئیسلام و حکوومەتێکی ئیسلامیی لە کوردستاندا.

بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان یەکەمین کۆمەڵەی چەکداری سەلەفیی جیھادی بووە کە بۆ بەدیھێنانی حکوومەتی شەریعەتی ئیسلامی لە کوردستان دامەزراوەتەوە.ئێران وایر: سپای پاسداران بۆچی لە بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستانی عێراقدا پشتێوانی دەکات؟، نووسینی مونا حوسەینیزاد، نووسراو لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١؛ سەردان لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١.

 مێژوو 
ساڵی ١٩٨٧ لە لایەن کۆمەڵێک پیاوی ئایینی بە سەرکردایەتی مەلا عوسمان عەبدولعەزیز لە شاری سنە لە ئێران ڕاگەیاندرا. بزووتنەوە یەکەم حیزبی ئیسلامیی چەکدارە کە لە کوردستانی عێراق دامەزراوە و بە فەرمی ڕاگەیەندراوە.

پێشتر پەیوەندی ئیسلامی کە بە سەرکردایەتی شێخ محەممەد بەرزنجی ھەبووە کە لە سەرەتای ھەشتاکان دروست بووە پاشان ھاتوونەتە نێو بزووتنەوەوە. لە ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ بزووتنەوەی ڕاپەڕین یەکیان گرتووەتەوە کە مەلا سدیق سەرکردایەتی دەکرد و بزووتنەوەی یەکبوونیان ڕاگەیاند؛ بەڵام زۆری نەخایاند کە ئەم یەکبوونە بوو بەھۆی دابەش بوونی بزووتنەوە بۆ سێ پارتی ئیسلامی. بزووتنەوە وەک حیزبی دایک وایە، چونکە زیاتر لە چەند حیزبی ئیسلامی دی لێ دروست بووە وەکوو کۆمەڵی ئیسلامی بە سەرکردایەتی عەلی باپیر، جوندولئیسلام بەسەرکردایەتی ئەبوو عەبدوڵڵای شافیعی، باڵی ئیسڵاح بەسەرکردایەتی مەلا کرێکار کە دواتر یەکیان گرت ئەنسارولئیسلامیان بە سەرکردایەتی مەلا کرێکار دامەزراند.

دوای ئەم جیابوونەوانە بزووتنەوە تووشی لاوازییەکی گەورە بوو پاش ئەم دابەشبوونانە و بڕینی مووچەکەیان لە لایەن یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە دوو ملیۆن فرانکی سویسری بوو پاش ڕێککەوتنی ئێران و واژوو کردنی ئاگر بەستی نێوانیان و ھەروەھا بەپێی ڕێککەوتنەکە بزووتنەوە بە دوو وەزیر بەشداری کابینەی سلێمانی یەکێتی نیشتمانیان کرد پاش ئەم بەشدارییە پارتی دیموکراتی کوردستان دوو وەزیرەکەی بزووتنەوەی لە ئیدارەی ھەولێری ئەوکات خانەنشین کرد لە ھەڵبژاردنی ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩ توانیان ٢ کورسی پەرلەمانی کوردستان بەدەست بھێنن.

 دەستگیرکردنی عەلی عەبدولعەزیز 
بە دوای ڕۆخانی حکۆمەتی سەددام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣، عەلی عەبدولعەزیز ڕابەری ئەو کاتی بزووتنەوەی ئیسلامی لەلایەن ھێزە ئەمریکییەکان دەستگیر کرا. ئەم دەستگیرییە بوو بەھۆی ئەوەی کە بزووتنەوە دابپاشێتەوە و چالاک نەمینێتەوە، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە عیرفان عەبدولعەزیز وەکوو ڕابەری بزووتنەوەی ئیسلامی ناسرا و بزووتنەوە دیسانەوە چالاک ببوو.

 ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی ئیسلامی 
ڕابەریی بزووتنەوەی ئیسلامی ھەر لە سەرەتاوە لە دەستی کوڕەکانی مەلایەکی کورد بە ناوی عەبدولعەزیز پریس مامۆستای مزگەوتی گوندی پریس سەر بە هەڵەبجە بووە. عوسمان عەبدولعەزیز کوڕی ئەو مەلایە ڕابەر و دامەزرێنەری بزووتنەوە بووە. ھەروەھا عەلی عەبدولعەزیز، سدیق عەبدولعەزیز و عیرفان عەبدولعەزیز ھەموو لە کوڕەکانی ئەو مەلایەن کە ڕابەرایەتیی بزووتنەوەی ئیسلامییان لە دەست بووە. تا بە ئێستاکە بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان/عێراق چوار ڕێبەری ھەبووە:
+ڕابەرەکانی بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان/عێراقڕێبەرەکانساڵەکانعوسمان عەبدولعەزیز١٩٨٧–١٩٩٧عەلی عەبدولعەزیز١٩٩٧–٢٠٠٣سدیق عەبدولعەزیز٢٠٠٨–٢٠١٩عیرفان عەبدولعەزیز٢٠١٩-ئێستا

 ناودارانی بزووتنەوە 
 عوسمان عەبدولعەزیز ڕابەر و دامەزرێنەری بزووتنەوە لە ساڵی ١٩٩٧ لە دیمەشق کۆچی دوای کرد.
 عەلی عەبدولعەزیز ڕابەری دووەم لە ساڵی ٢٠٠٧ لە لەندەن کۆچی دوایی کرد.
 سدیق عەبدولعەزیز ڕابەر. لە نزیک کاتژمێر دووی پاش نیوەڕۆی ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ لە سلێمانی بەھۆی نەخۆشییەوە کۆچی دوایی کرد و ئێوارەی ھەمان ڕۆژ لە ھەڵەبجە لە گۆڕستانی گوڵان بە خاک سپێردرا.
 مەلا ئەحمەد کاکە مەحموود ئەندامی مەکتەبی سیاسی لە ساڵی ٢٠٠٧ کۆچی کردوە.
 کەمال ڕەحیم ئەندامی مەکتەبی سیاسی
 محەممەد عومەر ئەندامی مەکتەبی سیاسی
 عیرفان عەبدولعەزیز ئەندامی مەکتەبی سیاسی و ڕابەری بزووتنەوە ئیسلامیی کوردستان لە ئێستادا
 ئەنوەر عەنەبی ئەندامی مەکتەبی سیاسی
 عەبدوڵڵا وەرتی ئەندامی مەکتەبی سیاسی و وتەبێژی بزووتنەوە
 منیرە عەلی عەبدولعەزیز ئەندامی مەکتەبی سیاسیی

 پەیوەندییەکان لەگەڵ کۆماری ئیسلامیی ئێران 
لە ھەندیک لە میدیاکان ھەواڵەکانیک سەبارەت بە پەیوەندییەکانی نێوان سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران و بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان/عێراق ھەواڵەکانێک بڵاو کراوەتەوە. ئێحسان عەبدولعەزیز ئەندامە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی ئیسلامی و بەرپرسی پەیوەندییە دەرەکییەکانی ئەم ڕێکخراوە لە گفتگۆیەک لەگەڵ کەناڵی ئێن ئاڕ تی لە ٤ی ئایاری ٢٠٢١ سەبارەت بە پرسیاری پێشکەشوانی کەناڵەکە سەبارەت بە پشتیوانیی کۆماری ئیسلامیی ئێران لەم ڕێکخراوەیە ھیچ وەڵامێک نەدا، بەڵام وتی نێوانی ئێمە و کۆماری ئیسلامی خۆشە و دیمانەیەکمان بووە کە ئاکامەکانێکی ئەرێنیی ھەبووە.

لە میدیاکان لە ئیحسان عەبدولعەزیز وەکوو باڵی توندڕەوی بزووتنەوە ناو دەبرێت کە خۆی وەکوو ڕێبەری داھاتووی ئەم ڕێکخراوە ناساندووە و کۆماری ئیسلامیی ئێرانیش پشتێوانیی لێ دەکات.

 پەیوەندییەکان لەگەڵ نەوەکانی سەڵاحەدینی ئەیووبی 
لەپاش پاشەکشەی ھێزە تایبەتەکەی بزووتنەوەی ئیسلامی لەتەوێڵە کەتحسین علی عبدالعزیز سەرۆکایەتی دەکرد ویلایەتێکی ئیسلامیان لەھەورامان دروست کردبو ولەژێر شەریعەتی ئیسلامدا حوکمیان دەکرد لەبەھاری ساڵی ٢٠٠٣ پاش ھێرش وپەلاماردانی ئەمریکا وھاوپەیمانەکانی بۆ بنکە وبارەگاکانی بزووتنەوەی ئیسلامی ھێزی تایبەت و تاقم ودارودەستەی شێخ تحسین علی عبدالعزیز پاشەکشەیان کرد بۆ کوردوستانی ڕۆژھەڵات و دواتر ڕوویان کردە ئەفغانستان و دواتر ھەندێک لە ھێزەکانیان ڕوویان کردە عێراق و لە ڕۆژھەڵاتیش گرووپی نەوەکانی صلاح الدین یان دامەزراند وژمارەیەکی زۆر لەچەکدارەکانی بزووتنەوە وئەنساروالاسلام وکوردی ڕۆژھەڵات وگەنجانی جیھاد خواز پەیوەندیان پێوە کرد وئەم گرووپە لەلایەن ڕێکخراوە جیھادییەکانی دیکەی وڵاتانی تر وەکو القاعدە و طالیبانی ئەفغانستان وپاکستان زۆر جێگای سیقە ومتمانە بوون وپشتگیریان دەکرا وگروپێکی ڕاھێنراوی ئازای سەربازی بوون وناوبانگیان بەئازایەتی و دەست پاکی ودلێری وشەریعەت ناسی ھەبو ئەم گرووپە لەئەفغانستان ناوچەیەکی تایبەت بەخۆیان ھەبو لەناوچەی وەزیرستان بەردەوام مەشق وڕاھێنانی سەربازیان بەگەنجان ولاوانی جیھاد خواز دەکرد وئامادەیان دەکردن بۆ جیھاد وپەیوەندییەکی تۆکمەیان لەگەڵ سەرکردە جیھادییەکانی ناوچەکەدا ھەبوە ھەتا ساڵی ٢٠١١

لە یەکەم ڕۆژی ڕەمەزان ڕێبەری ئەوگروپە شێخ تحسین علی عبدالعزیز لەگەڵ چەندین سەکردەی تر دەکرێتە ئامانجی ئەمریکاوھاوپەیمانەکانی ولەڕێگای فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە تیرۆر دەکرێن ودواتر ئەم گرووپە ڕێکخراو ومەشق پێکراوە بەیعەت وبەڵێن بە سامان علی عبدالعزیزی برای تحسین علی عبدالعزیز دەدەن کە کوڕە بچووکی شێخ علی عبدالعزیز ڕێبەری بزووتنەوەی ئیسلامی بوە و بە ئەمیری خۆیانی ھەڵدەبژێرن.

نەوەکانی صلاح الدین کە ئێستا تاکە گرووپی سەربەخۆی چەکداری ئیسلامی جیھادی کوردییە لەلایەن سامان علی عبدالعزیز سەرۆکایەتی دەکرێت و لە کوردوستانی ڕۆژھەڵات نیشتەجێن.

 سەرچاوەکان 

 مێژووی بزووتنەوە
 پەیڕەو و پرۆگرامی بزووتنەوە

 بەستەرە دەرەکییەکان 
 ماڵپەڕی بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان

پۆل:حیزبەکانی عێراق
پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان
پۆل:پەرلەمانی کوردستان
پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان
پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق
پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان
پۆل:ئیخوان موسلمین