وان

وان (بە کوردیی باکووری: Wan) شارێکە لە باکووری کوردستان و تورکیا کە لە کەناری ڕۆژھەڵاتی دەریاچەی واندا ھەڵکەوتووە. شارێکی دێرینی باکوورە زور جێگای دێرینی لێ ھەیە. یەکێک لە گەورەترین شارەکانی باکووری کوردستانە کە دانیشتووانی لە ٣٥٠ھەزار کەس زیاترە و کەوتووەتە سەر دەشتایییەکی بەپیتی کشتوکاڵییەوە گەلێ کارگەی پیشەسازیی تێدایە وەک: ڕستن و چنین، کارگەی چیمەنتۆ و پێڵاو دروستکردن. ھەروەھا ئەم شارە ناوەندی پارێزگای وانە.

 جوگرافیا 
شاری وان کەوتووەتە سەر پارێزگای وان کە یەکێک لە پارێزگاکانی کۆماری کوردستان لە ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵاتە. شارەکە جگە لە دەریاچەی وان جێگەی گەشتیاریی تری وەک قەڵای وان ھەیە.

 دانیشتووان 
دانیشتووانی وان لە ساڵی ٢٠١٢ بەرامبەر بووە لەگەڵ ٣٧٠٬١٩٠ کەس کە ھەموویان کوردن و بە زمانی کوردی قسە دەکەن.

 قەڵای وان 

قەڵای وان یەکێکە لە شوێنەوارە مێژوویییەکان و دیمەنە سەرەنج ڕاکێشەکانی شاری وان لە باکووری کوردستانە، کە بە دووری پێنج کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای ناوەندی شارەکە.زانیاری و چەند دیمەنێکی قەڵا دێرینەکەی شاری وان
وێنۆک|300px|دیمەنێکی قەڵای وان لە نزیکەوە
وێنۆک|300px|دیمەنێکی قەڵای وان لە دوورەوە
قەڵاکە بەسەر دەریاچەی واندا دەڕوانێ و بووەتە ھۆکاریکی باش بۆ ڕاکێشانی گەشتیاران بۆ شارەکە. ئەم قەڵایە بەھۆی ئەوەی لە شوێنێکی بەرزدایە و دەڕوانێت بەسەر تەواوی شارەکە و دەریاچەی واندا، بووەتە شوێنێکی گەشتیاری و ژمارەیەکی زۆر گەشتیار ڕووی تێدەکەن.The Seventy Wonders of the Ancient WorldWho Was Who in America, v. 5, 1969–1973 https://books.google.com/books?ei=KItvTuLtHcjh0QGj8uWCCg&ct=result&id=jHXhAAAAMAAJ&q=tipple

 زەریاچەی وان 

وێنۆک|زەریاچەی وان
دەریاچەی وان، زەریاچەی وان یان گۆلی وان لە باکووری کوردستان و لە نێوان دوو پارێزگای وان و بدلیس ھەڵکەوتووە. گۆلی وان گەورەترین گۆلی کوردستانە و لە قووڵترین شوێنیدا ٤٥١ مەتر قووڵە و چوار دوورگەی تێدایە.

 پشیلەی وان 

پشیلەی وان ڕەگەزێک لە پشیلەکانی خۆماڵی و ناوداری شاری وانە. ئەم پشیلە لەبەر ھەبوونی پێستی سپی و جیاوازبوونی ڕەنگی چاوەکانی زۆر لەبەر چاوە.

 پەیوەندی نێونەتەوەیی 
 دەستە خوشک 
وان لەگەڵ دوو شاران دەستە خوشکە کە لە خوارەوە نوسراوەن:
 ، بورسا
 ، ئودسا

 پێشانگا 

 ئەمانەش ببینە 
 باکووری کوردستان
 پارێزگای وان
 دەریاچەی وان
 پشیلەی وان
 قەڵای وان
 ویلایەتی وان
 ئەیالەتی وان

 سەرچاوەکان 

پۆل:شارەکانی کوردستان
پۆل:شارەکانی تورکیا
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای وان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا
پۆل:وان
پۆل:شوێنەکانی وان
پۆل:باکووری کوردستان