پارێزگای وان

پارێزگای وان پارێزگا و شارەوانییەکی گەورەشارە لە ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات لە باکووری کوردستان، لە نێوان دەریاچەی وان و سنووری ئێران. ڕووبەرەکەی ٢٠،٩٢١ کیلۆمەتر دووجایە، و ژمارەی دانیشتووانی ١،١٢٨،٧٤٩ کەسە (٢٠٢٢). پارێزگا ھاوسنوورەکانی بریتین لە بدلیس لە ڕۆژاوا، سێرت لە باشووری ڕۆژاوا، شرنەخ و ھەکاری لە باشوور، و ئاگری لە باکوور. پایتەختی پارێزگاکە شاری وانە، کە ژمارەی دانیشتووانی ٥٢٥،٠١٦ کەسە بەپێی ئاماری ٢٠٢٢. دووەم گەورەترین شار ئەرچیشە، کە ٩٢،٩٤٥ دانیشتووی ھەیە لە ساڵی ٢٠٢٢دا. پارێزگاکە بەشێک بووە لە پارێزگای کۆنی ڤاسپوراکان و بە یەکێک لە لانکەکانی شارستانییەتی ئەرمەنی دادەنرێت. پێش جینۆسایدی ئەرمەنییەکان، پارێزگای وان یەکێک بوو لە شەش ویلایەتە ئەرمەنییەکە. زۆرینەی دانیشتووانی پارێزگاکە ئێستا کوردن.

 دیمۆگرافیا 
ئەمڕۆ، پارێزگاکە بەشێوەیەکی سەرەکی لەلایەن کوردەوە ئاوەدانکراوەتەوە و بە بەشێک لە کوردستانی تورکیا دادەنرێت. پارێزگاکە دانیشتووانێکی زۆری مەسیحی ئەرمەنی ھەبوو تا جینۆسایدەکەی ساڵی ١٩١٥.

لە سەرژمێریی عوسمانیی ساڵانی ١٨٨١–١٨٨٢دا، سنجاقی وان ژمارەی دانیشتووانی ١١٣،٩٦٤ کەس بوو کە ٥٢.١٪ی ئەرمەنی و ٤٧.٩٪ی موسڵمان بوون. لە سەرژمێریی ١٩١٤دا، سنجاقەکە ژمارەی دانیشتووانی ١٧٢،١٧١ کەس بوو کە ٦٣.٦٪ی موسڵمان و ٣٥.٧٪ی ئەرمەنی بوون. دانیشتووانی پاشماوە ئاشووری بوون بە ڕێژەی ٠.٧٪.

لە یەکەم سەرژمێریی تورکیادا لە ساڵی ١٩٢٧، کوردی زۆرترین زمانی قسەپێکراوی یەکەم بوو لە پارێزگای وان (کە تا ساڵی ١٩٤٥ پارێزگای ھەکاریشی لەخۆ دەگرت) بە ڕێژەی ٧٦.٦٪، لەکاتێکدا تورکی وەک دووەم زۆرترین زمانی قسەپێکراوی یەکەم مایەوە بە ڕێژەی ٢٣.١٪. زمانە تۆمارکراوەکانی تر بریتی بوون لە عیبری بە ٠.٢٪ و عەرەبی بە ٠.١٪. لە ھەمان سەرژمێردا، موسڵمانان ٩٩.٨٪ی دانیشتووانیان پێکھێنابوو و ٠.٢٪ی پاشماوەش جوولەکە بوون.
 بوومەلەرزەکان 
چەندین بوومەلەرزە لە پارێزگای وان ڕوویانداوە. لە ساڵی ١٨٨١دا بوومەلەرزەیەک ڕوویدا و بووە ھۆی گیانلەدەستدانی ٩٥ کەس. لە ساڵی ١٩٤١دا، وان تووشی بوومەلەرزەیەکی وێرانکەر بوو بە گوڕی ٥.٩ ڕێکختەر. دوو بوومەلەرزەی تر لە ساڵی ٢٠١١دا ڕوویاندا کە تێیدا ٦٤٤ کەس گیانیان لەدەستدا و ٢٦٠٨ کەس بریندار بوون. لە بوومەلەرزەیەکدا بە گوڕی ٧.٢ ڕێکختەر لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١، زیاتر لە ٥٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا. لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٥.٦ ڕێکختەر ھەروەھا چەندین کەسی کوشت و بووە ھۆی ڕووخانی بیناکان.

 سەرچاوەکان 

پۆل:پارێزگای وان
وان
وان
پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان
پۆل:باکووری کوردستان