پێشەکی (لۆژیک)

لە ئاکامگریدا، پێشەکی قسەیەکی ڕاست یان درۆیە کە لە دەسپێکی بەڵگەیەکی لۆژیکیدا ھاتووە بۆ ئەوە پێشەنگایەتیی زەین بکات بەرەو ئاکامی ڕاست یان درۆی بەڵگەکە. مرۆڤ ھەندێکات پێشەکییەکان بەبێ دەربڕین و ڤەگۆتن دەھێڵێتەوە کە لەو حاڵەتەدا پێیان دەوترێ پێشەکیگەلی ونبوو، بۆ نموونە:

سوقرات بمرە (= نەمێنە، فانییە)، چونکە ھەموو مرۆڤەکان بمرن.

ئاشکرایە کە ڕستەیەک بەڕاشکاوی نەتراوە ئەوەش ئەمەیە: سوقرات مرۆڤێکە. ئەمە پێشەکییە ونبووکەیە. ئەگەر بەتەواوی بگوترێ ئەوە دەبێتە:

 لەبەر ئەوەی کە ھەموو مرۆڤەکان بمر و فانین و سوقراتیش مرۆڤێکە، ئەمە وای لێ دەکەوێتەوە کە سوقرات بمرە.

لەم نموونەیەدا، ڕستەکانی «ھەموو مرۆڤەکان بمرن» و «سوقرات مرۆڤێکە» پێشەکییەکانن، لەگەڵ ئەوەدا «سوقرات بمرە» کۆتایییەکە یان ئاکامەکەیە.

ڕەتکردنەوە یا وەرگرتنی پێشەکییەکان
بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە ئەوە فێر دەکا کە لە کاتی ھەڵسەنگاندنی بەڵگەکاندا چۆن لەگەڵ پێشەکییەکانا مامەڵە بکرێ: ئاخۆ ڕەت بکرێنەوە؟ یا وەربگیرێن؟ سێ ھۆی باش ھەیە بۆ ڕەتکردنەوە و بەدواوەدانی پێشەکییەک: یەکەم ئەوەی کە پێشەکییە ڕاست نەبێ، دووەم ئەوەی کە پەیوەندیی بە ئاکامەکەوە نەبێ و، سێیەمیش ئەوەی کە لاواز بێ و بە کەڵکی ئەوە نەیێ ئاکامەکە پشتیوانی بکا. ئەگەر تەنیا یەکێ لەم سێ مەرجەش لە جێی خۆیا نەبوو، ئەوە پێشەکییەکە شیاوی ڕەتبوونەوەیە. بەڵام، بۆ وەرگرتنی، پێویستە ھەر سێی مەرجەکان، یانی ڕاستبوون و پەیوەندیداربوون و بەھێزبوون، بە جێ ھێنرابێتن.

 سەرچاوەکان 

پۆل:تیۆریی کۆمەڵە
پۆل:گۆڤانەکان
پۆل:لۆژیک
پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
پۆل:مێژووی فەلسەفە
پۆل:مێژووی لۆژیک
پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک