لۆکسمبۆرگ

لۆکسمبۆرگ، بە فەرمی شانشینی مەزنی لۆکسمبۆرگ (بە لۆکسمبۆرگی: Groussherzogtum Lëtzebuerg) وڵاتێکە دەکەوێتە ڕۆژاوای ئەورووپا و یەکێکە لە وڵاتانی بینێلۆکس، لە ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاوا لەگەڵ بەلجیکا و لە ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەڵمانیا و لە باشوورەوە لەگەڵ فەڕەنسا ھاوسنوورە. پایتەختەکەی شاری لۆکسمبۆرگ، کە یەکێکە لە پایتەختەکانی یەکێتیی ئەورووپا (بە ھاوبەشی لەگەڵ برۆکسل، فرانکفۆرت و ستراسبۆرگ)، میوانداری ژمارەیەک دامەزراوەی یەکێتیی ئەورووپا دەکات، وەک دادگای دادی ئەورووپا، دادگای وردبینی ئەورووپا، سکرتاریەتی پەرلەمانی ئەورووپا و بانکی وەبەرھێنانی ئەورووپا.

لۆکسمبۆرگ لە ڕووی کولتووری و دیمۆگرافی و زمانەوانییەوە پەیوەندییەکی نزیک بە دراوسێکانییەوە ھەیە، ئەمەش وای کردووە ببێتە گۆڕەپانی کولتوورەکانی ژێرمانی و فەڕەنسی (فەنکۆفۆن). ئەمەش لە دانانی سێ زماندا دیارە: زمانی لۆکسمبۆرگی وەک زمانی نیشتمانی، و ئەڵمانی و فەڕەنسی وەک زمانی ئیداری. بە لەبەرچاوگرتنی مێژووی دوور و درێژی داگیرکارییە دووبارەکانی دراوسێکانی (جەنگەکانی شۆڕشی فەڕەنسا، شەڕەکانی ناپلیۆن و شەڕەکانی ئەڵمانیا، بەتایبەتی دوو جەنگی جیھانیی)، لۆکسمبۆرگ ڕۆڵێکی گرنگی وەک نێوەندگیری لە پشتیوانیکردنی گفتوگۆی فەڕەنسا-ئەڵمانیدا بینیوە. یەکێک بوو لە شەش ئەندامی دامەزرێنەری کۆمەڵگەی ئاسن و پۆڵای ئەورووپی لە ساڵی ١٩٥٦ کە ناوکی یەکێتی ئەورووپا بوو.

لۆکسمبۆرگ بە ڕووبەری ٢٥٨٦ کیلۆمەتر دووجا و ژمارەی دانیشتووانی ٦٢٦ ھەزار و ١٠٨ کەس لە ساڵی ٢٠١٩دا، یەکێکە لە بچووکترین و کەمترین دانیشتووانی ئەورووپا، سەرەڕای ئەوەی بەرزترین ڕێژەی گەشەی دانیشتووانی لە کیشوەرەکەدا ھەیە. بیانییەکان نزیکەی نیوەی دانیشتووانەکەی پێکدەھێنن. سیستەمی سیاسی لۆکسمبۆرگ پاشایەتییەکی دەستوورییە کە پاشاکەی سەرۆکایەتی دەکات - تاکە فەرمانڕەوا لە جیھاندا کە تا ئێستاش نازناوی دۆقی گەورە یان گرانددۆق (بە فەڕەنسی: Grand-Duché)ی بەدەستەوەیە. لە ئێستادا دۆقی گەورە ھێنری لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە لەسەر تەختی پاشایەتییە، دوای ئەوەی باوکی دۆقی گەورە جەین دەستی لەکارکێشایەوە. لە ڕووی ئابوورییەوە لۆکسمبۆرگ بە یەکێک لە وڵاتە پێشکەوتووەکان دادەنرێت کە ئابوورییەکی پێشکەوتووی ھەیە و یەکێکە لە بەرزترین بەرھەمی ناوخۆیی سەرتاسەری لە جیھاندا.https://web.archive.org/web/20200430135830/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/344rank.html

 دانیشتووان 
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی لوکسەمبورگ ٥٣٦٬٧٦١ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٩٫١ ساڵە. ھەروەھا ٨٦ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.

لۆکسمبۆرگ لە ڕووی کولتووری و دیمۆگرافی و زمانەوانییەوە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ دراوسێکانیدا ھەیە، ئەمەش وای کردووە ببێتە خاڵی کۆبوونەوەی نێوان کولتوری (ئەڵمانی) و فەرەنسی فرانکۆفۆن. یەکێک لە دەرکەوتەکانی ئەمەش بە یاساییکردنی سێ زمانە تێیدا، زمانی لۆکسمبۆرگ وەک زمانێکی نەتەوەیی، زمانی ئەڵمانی و فەرەنسی وەک زمانی کارگێڕی. بەھۆی مێژووی دوور و درێژی لە داگیرکاریی دووبارەی دراوسێکانی جەنگەکانی (شۆڕشی فەرەنسا، جەنگەکانی ناپلیۆن، جەنگەکانی ئەڵمانیا و بەتایبەتی دوو جەنگی جیھانی)، لۆکسمبۆرگ ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو وەک ناوبژیوانێک بۆ پشتیوانیکردن لە دیالۆگی فەرەنسا-ئەڵمانی، و یەکێک بوو لە شەش ئەندامی دامەزرێنەری ڕێکخراوی ئاسن و پۆڵا لە ساڵی ١٩٥٦، کە ناوکی بنیاتنانی یەکێتی ئەورووپا بوو

 ئایین 

 سەرچاوەکان 

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ
پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٥
پۆل:لوکسەمبورگ