ژاپۆن

ژاپۆن یان یابان ( خوێندنەوە: نیھۆن، ) بە فەرمی بە پاشایەتی ژاپۆن ناسراوە، وڵاتێکی دوورگەیییە لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا. دەکەوێتە زەریای ھێمن لە کەنارەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وشکانی ئاسیا، لە ڕۆژاوا لەگەڵ دەریای ژاپۆن ھاوسنوورە و لە دەریای ئۆخۆتسکەوە لە باکوورەوە تا دەریای ڕۆژھەڵاتی چین لە باشوورەوە درێژ دەبێتەوە. ژاپۆن لە چوار دوورگەی سەرەکی پێکھاتووە: ھۆکایدۆ، ھۆنشوو، شیکۆکو و کیوشو- و ھەزاران دوورگەی بچووکتر، کە ڕووبەرەکەی ٣٧٧٩٧٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (١٤٥٩٣٧ میل چوارگۆشە). ژمارەی دانیشتووانی ژاپۆن لە ساڵی ٢٠٢٥ زیاتر لە ١٢٣ ملیۆن کەسە، بەمەش ژاپۆن دەبێتە یازدەھەمین وڵات کە زۆرترین دانیشتووانی تێدایە.

پایتەخت و گەورەترین شاری ژاپۆن تۆکیۆیە.

 وشەڕەتناسی 
ناوی ژاپۆن بە ژاپۆنی بە بەکارھێنانی وێنەوشەی کانجی 日本 نووسراوە و بە نیپۆن یان نیھۆن بێژە دەکرێت. پێش ئەوەی لە سەرەتای سەدەی ھەشتەمدا کەڵک لە 日本 وەربگیرێت، وڵاتەکە لە چین بە وا (倭، لە ژاپۆن لە دەوروبەری ساڵی ٧٥٧ بۆ 和 گۆڕدرا) و لە ژاپۆن بە ناوی ناوخۆییی یاماتۆ ناسرابوو. نیپۆن، کە خوێندنەوەی ڕەسەنی چینی-ژاپۆنیی پیتەکانە، بۆ بەکارھێنانی فەرمی، لەوانەش لەسەر پارە و مۆری پۆستە بەکار دەبرێت. نیھۆن بە شێوەیەکی گشتی لە ئاخاوتنی ڕۆژانەدا بەکار دەھێنرێت و ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییەکانی فۆنۆلۆژیی ژاپۆنییە لە سەردەمی ئێدۆدا. پیتەکانی 日本 بە واتای «سەرچاوەی خۆر» دێت.

ناوی ژاپۆن لە وشەی فەڕەنسی Japonەوە ھاتووەتە نێو زمانی کوردییەوە.

 جوگرافیا 
thumb
ژاپۆن پێک دێت لەکۆمەڵێ دوورگە لە ڕۆژاوای ئۆقیانووسی ئارام کە ناوی دوورگەکانیش ھۆنشوو، ھۆکایدۆ، کیووشو و شیکۆکو،http://afe.easia.columbia.edu/japan/japanworkbook/geography/japgeo.html لەگەڵ نزیکەی ٦٠ ھەزار دوورگەی زۆر بچووک. ناوەڕاستی ژاپۆنیش لە زنجیرە چیا پێک دێتhttp://web-japan.org/kidsweb/faq/geography02.html

 دانیشتووان 
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ژاپۆن ١٢٦٬٩٩٩٬٨٠٨ کەس بووە کە دەکاتە ١٬٧٥ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٦٬٢ ساڵە. ھەروەھا ٩٣ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.

 ئایین 
زۆرینەی ژاپۆنییەکان پەیڕەوی لە بوودیزم و شینتۆ دەکەن.http://www.japan-guide.com/e/e629.htmlھەروەھا ڕێژەیەکی کەمیش باوەڕیان بە مەسیحییەت و ئیسلام و یەھودییەت ھەیە:en:Religion in Japan

 سەرچاوەکان 

پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ژاپۆن
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٦٦٠ی پ. ز
پۆل:کۆمەڵە دوورگەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتییەکان