نیکاراگوا

نیکاراگوا، بە ڕەسمی کۆماری نیکاراگوا (بە زمانی ئیسپانی: República de Nicaragua) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. پایتەختەکەی ماناگوایە. لە ڕووی ڕووبەرەوە گەورەترین وڵاتی ئەمریکای ناوەراستە.

 زانیاری گشتی 
ناوی تەواو: کۆماری نیکاراگوا
جۆری دەسەڵات:کۆماری پەرلەمانی
پایتەخت:مانگوا
سەربەخۆیی:
١٨٢١
زمان:ئیسپانی
ئایین:مەسیحی
ڕووبەر:١٣٠ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە
ڕێژەی دانیشتووان:٥٬٥ملیون کەس
داھاتی سەرانە:٣٦٣٦ دۆلار
دراو:کۆردوبا
ھێمای ئەنتەرنێت:
ni

کۆدی تەلەفون:٥٠٥+

 جوگرافیا 
نیکاراگوا ھەروەک ئیسپانیا دابەش بوە بە سەر ١٥ ناوچەدا و دوو ھەرێمی ئۆتۆنۆم بە ناوەکانی"دێل ئاتلانتیکۆ نۆرت" و دێل ئاتلانتیکۆ سور"ی ھەیە. ئەم دو ھەرێمە بەر لەوەی لە ساڵی ١٩٨٥مافی ئۆتۆنۆمیان پێببەخشرێ یەکەیەکی ھاوبەش بون بە ناوی "زێلایای نیکاراگوا".
نزیکەی لە ٨٪ ڕووبەری نیکارگوا لە ژێرناوی پارکی نیشتمانی پاشکەوتی بایۆلۆژی لەلایەن حکوومەتەوە وەک ناوچەی پارێزراو ناسێندراوە.
نیکاراگوا لە سێ ھەرێمی جوگرافیایی جیاواز پێک دێت کە ئەمانەن:
دەشتەکانی کەناری زەریای ھێمن
ناوچە شاخاوییەکانی باکوور و ناوەراست
کەنارەکانی ماسکیتوا و دەشتەکانی ئاتلانتیک.

دراوسێکانی ئەم وڵاتە ئەمانەن:
لە باکوورە و وڵاتی ھێندو ڕاس
لە باشوورەوە: کۆستاریکا
لە ڕۆژھەڵاتەوە: دەریای کارائیب
لە ڕۆژاواوە :زەریای ھێمن

 مێژوو و سیاسەت 
نیکاراگوا وەکو زۆربەی وڵاتانی ئەمریکای ناوەراست و ئەمریکای باشوور بۆ ماوەیەکی درێژ کۆلۆنیای ئیمپراتوَری ئیسپانیا بوو. بەھۆی لاواز بوونی ئەو ئیمپراتوَرییەتەو پەرەسەندنی شۆرشە ڕزگاریخوازەکانی گەلانی ئەمریکای لاتین لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدە زۆرینەی ئەو وڵاتانە سەربەخۆییان ڕاگەیاند.
وڵاتی نیکاراگوای لە ساڵی ١٨٢١ خۆی لە کۆلۆنیالیزم ئیسپانییەکان ڕزگار کرد.

بەرەی ڕزگاری نەتەوەیی ساندینێستا لە ساڵی ١٩٧٩ بە سود وەرگرتن لە نارەزایەتییەکانی خەڵک لە دیکتاتۆری «سوموزا» دەسەڵاتی لەم وڵاتەدا گرتە دەست خۆی؛ و دانیێل ئۆرتێگا بوە سەرۆککۆماری ئەو وڵاتە. ھێزەکانی ناسراو بە «کۆنترا» بە ھاوکاری ئەمریکا شەرێکی چەکداریان دژ بە حکوومەتی نوێی ساندینیست ڕێکخست. لە ڕووداوێک کە بە ناوی ئێران-کۆنترا ناسراوە دەرکەوت کە بە پێچەوانەی خواستی کۆنگرێسی ئەمریکا عەمید «ئۆلیوێر نۆرت»یەکێک لە ڕاوێژکارەکانی سەرۆکی ئەوکاتەی ئەمریکا داھاتی فرۆشتنی شاراوەی چەک بە ئێران بۆ یارمەتیدانی ھێزەکانی کۆنترا تەرخان دەکات.
لە ھەڵبژاردنی ساڵی ١٩٩٠ ڤیلۆتا چامۆر زۆرترین دەنگی بە دەست ھێناو بوو بە سەرۆککۆماری نیکاراگوا.
لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠١ ئێنریکۆ بۆلانیۆس ئەم پۆستەی گرتە دەست
جارێکیتر لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٦ دانیێل ئۆرتێگا توانی ببێتەوە بە سەرۆککۆماری نیکاراگوا.

 حکوومەت و سیاسەت 
نیکاراگوا کۆمارێکی دیمۆکراتی پەرلەمانییە. سەرۆککۆمار سەرۆکی وڵات و سەرۆکی جکومەتیشە.. بە ھاوکاری حکوومەت دەزگای یاسادانان واتە پەرلەمان یاساکانی وڵات پەسند دەکات و ئەگەر پێویستیش بکات یاسای بنەرەتی گۆرانکاری و چاکسازی بە سەر دا بێت ئەوا پەرلەمان بەو کارە ھەڵدەستێت. دەسەڵاتی دادیش تەواو سەربەخۆیە.
سیاسەتی ئەم وڵاتە لەسەر بنەمای فرە حیزبی دارێژراوە. سەرۆککۆماری ئێستای نیکاراگوا دانیێل ئۆرتێگایە. ھەڵبژاردنەکان لە ٥ی نوڤەبری ٢٠٠٦ بەرێوە چون و ئۆرتێگا بە بەدەستھێنانی ٣٩٪ دەنگەکان توانی بۆ جاری سێھەم ببێتە سەرۆککۆمار.

سیاسەتی دەرەوەی ئورتێگا زۆر دەشوبھێتە سیاسەتەکانی شافێز لە ڤەنزویلا و ئەم وڵاتەش پەێوەندییەکی باشی ھەیە لەگەڵ مەحموودی ئەحمەدی نەژاد سەرۆکی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٨ ڕایگەیاندئەو ھاووڵاتیانەی ئێران کە ئارەزوی سەردانی نیکاراگوایان ھەیە پێویست ناکا ڤیزەیان پێبدرێت. سەرۆکەکانی ئەم دوو وڵاتە تاکو ئێستا چەندین جار سەردانی وڵاتی یەکتریان کردوە.
بە ھەمان شێوە ئۆرتێگا لەگەڵ زۆربەی وڵاتانی ئەمریکای باشوور پەیوەندییەکی باشی ھەیەو لە ھەوڵی پەرە پێدانی پێوەندییەکانیدایە لەگەڵ ڕووسیا و وڵاتانی ئاسیای دور.

 سەرچاوەکان 

پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢١
پۆل:نیکاراگوا
پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای ناوەندی
پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان
پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی