ئیلینۆی

ئیلینۆی یان ئیلینووا (بە ئینگلیزی:Illinois) ویلایەتێکە دەکەوێتە ناوەڕاستی ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. پێنجەم گەورەترین ویلایەتە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و لە ڕووی ڕووبەرەوە ٢٥ھەمین ویلایەتە. بە بوونی شیکاگۆ لە باکووری ڕۆژھەڵات و ھەندێک شارە بچووکە پیشەسازییەکان و بەرھەمی کشتوکاڵی گەورە لە باکوور و ناوەڕاست و سەرچاوە سروشتییەکانی وەک خەڵووز و نەوت لە باشوور، ویلایەتەکە بنکەیەکی ئابووری ھەمەچەشنی ھەیە و ناوەندێکی سەرەکی گواستنەوەیە. بەندەری شیکاگۆ ویلایەتەکە بە بەندەرەکانی دیکە دەبەستێتەوە کە دەکەونە سەر دەریاچە گەورەکان و ڕووباری میسیسیپی. فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی ئۆھێر بۆ دەیان ساڵە یەکێکە لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی سەرنشین لە جیھاندا.

ھەرچەندە چڕترین ناوچەکانی دانیشتووانی ویلایەتەکە شیکاگۆ و بەشی باکووری ویلایەتەکەن، بەڵام پێکھاتە ئەورووپییەکان لە سەرەتادا توانیان بەرەو ڕۆژاوای ویلایەتەکە بڵاوببنەوە. کەنەدییە فەرەنسییەکان لە دەوری ڕووباری میسیسیپی کۆبوونەتەوە و ئەوان بوون کە ناوی ناوچەکەیان ناوە ئیلینۆیس. دوای کۆتایی ھاتنی شەڕی ناوخۆیی ئەمریکا، دانیشتووان دەستیان بە ھاتن کرد لە کێنتاکییەوە لە ڕێگەی ڕووباری ئۆھایۆ لە ساڵی ١٨١٠. دوای تەواوبوونی کەناڵی ئێری، بازرگانی لە ڕێگەی دەریاچە گەورەکانەوە زیادی کرد و شاری شیکاگۆ لە کەناری ڕووباری شیکاگۆ وەک یەکێک لە بەندەرەکانی سروشتی لە باشووری دەریاچەی میشیگان دامەزرا. دوای داھێنانی جۆن دیێر بۆ گاسنی کارەبایی، زەوییە ڕەشەکان بووە یەکێک لە کێڵگە بەرھەمدارەکانی جیھان و جووتیارانی کۆچبەری ئەڵمانیا و سوێد بۆ لای خۆیان ڕاکێشا. ھێڵی ئاسن جووتیارانی دەگواستەوە بۆ ماڵە نوێیەکانیان و کەشتییەکان بەکاردەھێنران بۆ گواستنەوەی بەرھەمەکانیان بۆ جیھانی دەرەوە.

تا سەدەی بیستەم، زیادبوونی ھەلی کاری پیشەسازی لە باکوور و ھەلی کار لە کانگاکانی خەڵووز لە شارەکانی ناوەڕاست و باشوور، کۆچبەرانی ڕۆژھەڵات و باشووری ئەورووپای بۆ خۆیان ڕاکێشا. ویلایەتەکە لە سەردەمی شەڕە جیھانییەکاندا ناوەندێکی پیشەسازی گرنگ بووە. سێ سەرۆک کاتێک لە ویلایەتەکەدا دەژیان بۆ حوکم ھەڵبژێردران: ئەبراھام لینکۆڵن، یولیس ئێس گرانت و باراک ئۆباما. ڕۆناڵد ڕیگان کە کاری سیاسی خۆی لە ویلایەتی کالیفۆرنیا دامەزراند، تاکە سەرۆک بوو کە لەو ویلایەتە لەدایک بووە و گەورە بووە. ویلایەتەکە لە ساڵی ١٩٥٤ەوە ڕێزی لە ئەبراھام لینکۆڵن گرتووە و لە ئاڵای فەرمی خۆیدا نووسیوویەتی.https://web.archive.org/web/20090114074348/http://www.southernillinoisan.com/articles/2007/05/17/top/20300809.txthttps://web.archive.org/web/20080516035020/http://www.chipublib.org/digital/lake/CFDHarbor.htmlhttps://web.archive.org/web/20180618040051/http://www.cyberdriveillinois.com:80/special/plate_history/start_history.htmlhttps://web.archive.org/web/20180124070357/http://www.museum.state.il.us:80/exhibits/symbols/slogan.html

 سەرچاوەکان 

پۆل:ئیلینۆی
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٨
پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا
پۆل:ویلایەتەکانی ئەمریکا