لۆژیک

لۆژیک (لە یۆنانییەوە: λογική؛ دەخوێنرێتەوە "لۆگیکی")فەرھەنگی ئێتیمۆلۆژیی سەرھێڵ (Online etymology dictionary) بیرسا یان ژیربێژی ھونەر و زانستی بەکارھێنانی ئاوەزە.وێڵتۆن، جەیمز (١٨٩٦). بەردەستنامەیەک بۆ لۆژیک (A manual of logic) لۆژیک لە زۆربەی چالاکییە ژیرانەکاندا بەکار دەبردرێت، بەڵام لە پلەی یەکەمدا لە بوارەکانی فەلسەفە و ماتماتیک و زانستی کۆمپیوتەردا توێژینەوەی لەسەر دەکرێت. لۆژیک شێوازەکانی بەڵگەھێنانەوە تاوتوێ دەکات و، وەڵامی ئەوە دەداتەوە کە کام شێوازگەل دەگونجێن و کام شێوازگەل ھەڵەوێژین. دەکرێت بڵێین لۆژیک چەشنێک بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانەیە.

لۆژیک سەرەتاکانی لە چەندین ژیاری کەونارا وەکوو ھیندستان، چین، و یۆناندا دەبینێتەوە. بەڵام وەکوو گۆڕەپانێکی زانستی یەکەمجار ئەرەستوو لە فەلسەفەدا دایمەزراند.Antoniou, Grigoris, and Frank Van Harmelen. A semantic web primer. MIT press, 2004, p12.

زیاتر لۆژیک دەکرێتە دوو بەشەوە، ئیستیقرا و قیاس. یەکەمیان لە نموونەگەلی تاکەوە دەگات بە ئاکامێکی تێکڕایی (لە تاکەوە بەرەو تێکڕایی دەچێت)، دووەمیان لە پێناسەکان و بەڵگەنەویستەکانەوە ئاکامەکان دەردەکێشێت (لە تێکڕایییەوە بەرەو تاک دەچێت).

 پێناسە 
وشەی لۆژیک لە وشەی یۆنانیی لۆگۆس کەوتۆتەوە، کە گەلێ مانای جۆراوجۆری ھەیە، وەک ئاوەز، وتار، یا زمان. لۆژیک، ھەر لە کۆنەوە، ئاوەھا ناسێنراوە: کۆڵینەوە لە یاساکانی بیرکردنەوە یا بەکاربردنی ئەقڵ لە جێگای خۆیدا؛ یا بە زمانێکی تر، تاوتوێکردنی یاساکان و ڕێساکانی ئاوەزانیreasoning دروست و بێھەڵە. زۆربەی جارەکان لۆژیک لە ڕوانگەی بەڵگەھێنانەوەargumentation و ئاکامگرییەوەinference چاوی لێ دەکرێ. ئاوەزان جموجووڵی ئەقڵە بۆ ئاکامگری و، پاشان ڕێکوپێککردن و دەربڕینی بە بەڵگە. مەبەست لە بەڵگە کۆمەڵێ پێشەکییە وێڕای ئاکامێک کە لەو پێشەکییانە گیراوە. ئەوەی لۆژیک تامەزرۆیەتی، ئەوەیە کە بزانێ ئاخۆ بەڵگەکە یا ئاکامگرییەکە ساغ و بەبڕستە یا نا؟ یانی ئاخۆ ئاکامەکە دەتوانێ شوێنھاتی پێشەکییەکان بێ یا نا؟

 لۆژیکی شێوەیی 
لۆژیکی شێوەیی (formal logic) ئەو لۆژیکەیە کە لە فۆرم و شێوە و پێکھاتەی وتەکان و قەزیەکان دەکۆڵێتەوە، نەک لە ماددە و ناواخنیان. لۆژیکی کۆن و لۆژیکی ئەرەستوویی و لۆژیکی کلاسیک -یشی پێ دەوترێ.

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 
 لۆژیکویکی، ویکییەکی دەرەکی (ئینگلیزی)
 پێشەکییەک لەسەر لۆژیکی فەلسەفی  (ئینگلیزی)
 لۆژیکی بیرکارانە  (ئینگلیزی)

پۆل:دەرھەستکاری
پۆل:لۆژیک
پۆل:لقەکانی فەلسەفە
پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە
پۆل:زانستی شێوەیی
پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
پۆل:ئاوەزان
پۆل:مێژووی لۆژیک
پۆل:مێژووی فەلسەفە
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان