مەستوورە ئەردەڵان

مەستوورە کوردستانی یان مەستوورەی ئەردەڵان (١٨٠٤ - ١٨٤٨) شاعیر و مێژوونووسی کوردە. ناوی خۆی ماھ شەرەف خانم بووە و نازناوی مەستوورە بووە. دەوروبەری ساڵی ١٢٢٠ ک. م (١٨٠٤ ز) لە بنەماڵەی قادرییەکانی سنەدا، کە ئەوسا زۆر لای والییەکان بەقەدر بوون، لە شاری سنە ھاتە دنیا.

مەستوورە چل و چوار ساڵ تەمەنی بووە کە لە سلێمانی مردووە و ھەر لەوێش نێژراوە.

ئەحمەد بەگی کۆماسی بۆ وەسفی لە شێعرێکدا دەڵێت:

وێنۆک|333x333px|پەیکەرەی مەستوورەی ئەردەڵان لە حاڵی سازکردن، کارێک لە ھادی زیائوددینی|alt=

 ژیانی سەرەتایی 
ناوی ماھ شەرەف خانم و نازناوی مەستوورە بووە. دەوروبەری ساڵی ١٢٢٠ ک. م (١٨٠٤ ز) لە بنەماڵەی قادرییەکانی سنەدا، کە ئەوسا زۆر لای والییەکان بەقەدر بوون، لە شاری سنە ھاتە دنیا. باوکی ئەو، ئەولەسەن بەگ (ئەبولحەسەن بەگ)ی کوڕی محمەممەدئاغای ننازیری کوردستانی،کتێبی ئینسایکلۆپێدیای گشتی، بەرگی سێیەم، یاسین سابر، ٢٠٠٩. لە پیاوە ڕەسەنەکانی سنە بووە و بە ماھ شەرەف خانمی خوێندووە تا وەھای پێ گەیاندووە کە ناو دەرکا. لە زەمانی خوسرەو خانی ئەردەلان، والیی سنە، کە بە ناکام ناو براوە، خان و ماڵە قادرییەکان لە یەکتر ڕەنجاون و ئاشت بوونەوە و بوونە خزم.

مەستوورە لە سەرەتای ژیانیدا لە پەیوەندییەکی تۆکمەدا بووە لەگەڵ باوکی، زۆرجار بەیەکەوە لە کۆڕە ڕۆشەنبیرییەکان بەیەکەوە ئامادەبوون. کاتێک تەمەنی مەستوورە شەش ساڵان بوو، محەممەدئاغا کە باپیرەی مەستوورە بوو، ئەوا مەستوورەی بردووەتە مزگەوتی گەورەی سنە بەمەبەستی خوێندن. مەستوورە زمانەکانی کوردی، فارسی و عەرەبی زانیوە.کتێبی مەستوورەی ئەردەڵان، نووسینی بوخاری وشیار، دەزگای مەم و زین، چاپی یەکەم لە ساڵی ٢٠٢٠، لاپەڕە ١٨  تا ٢٠.

 ژیانی خێزانی 
خوسرەو خانی ناکام، والی سنە کە شاعیریش بوو، چاوی بڕیبووە مەستوورە. بەڵام مەستوورە مەیلی زیاتری بۆ حوسێن قولیخانی (پوورزاکەی) ھەبوو. خوسرەو خان لەڕێی بەستنی تۆمەت بۆ باوک، باپیرە و بنەماڵەی مەستوورە ئەوا فشاری کردووەتە سەر مەستوورە تاوەکوو بە ھاوسەرگیرییەکەیان ڕازی بێت. دواتر ناکۆکییەکانیان چارەسەر کرد بە ھاوسەرگیری نێوان مەستوورە و خان. ئەوان لە ساڵی ١٢٤٤ کۆچی ھەتاوی بەرامبەر ١٨٢٨ یان ١٨٢٩ ھاوسەرگیرییان کردووە.شێخ محمد مردوخ، تاریخ مرودخ، جلد دوم، بدون ذکر سال و محل تبع، س١٦١. لە شیعردانان دا لە خانم نزیک بۆتەوە. لە دیوانی ھەردووکیان دا شیعر بە یەکدا ھەڵدانیان زۆر بەرچاوە. بەر لە مەستوورە، خوسرەو ژنێکی دیکەی ھەبووە، کە لەو ژنە ٣ کچ و کوڕی ھەبوو.

لە ساڵی ١٨٣٤، خوسرەو خان بە نەخۆشیی جەرگ کۆچی دوایی کرد.

 شیعرەکانی 
مەستوورە لە شیعردانان، چ بە کوردی و چ بە فارسی، زۆر خاوەن دەستەڵات بووە. بەداخەوە زۆربەی شیعرەکانی لە ناو چوون و تەنیا دووھەزار بەیتێکی ماوەتەوە کە ساڵی ١٣٠٥ ک. ە (١٩٢٦ ز)، میرزا ئەسەدوڵڵا خانی کوردستانی، سەرۆکی فەرھەنگی سنە، لە تاران چاپیانی کردووە.
ژمارەی ھۆنراوە کوردییەکانی کەمترن لە فارسییەکانی بەڵام لە قەسیدەیەکیدا کە بەم بەیتەوە دەست پێ دەکا:

وا دیار ئەدا کە شیعرە کوردییەکانیشی زۆر ڕەوان بووبێتن.
خێوی کتێبی حەدیقەی ناسری، کە ئامۆزای مەستوورە بووە، ژمارەی شیعرەکانی لە قەسیدە و غەزەڵ و وردە بابەت، بە نزیکەی بیست ھەزار بەیت نووسیوە بەڵام «توحفەی ناسری» کە ئەویش لە مەڕ
کوردستان تاریخێکە، دە ھەزاری لەو بیستە کەم کردۆتەوە و دەڵێ دەھەزار بەیتێکی وەھۆندووە.

 بەرھەمەکان 
 مێژووی ئەردەڵان
 شێعرەکانی کە لە دیوانی مەستوورەدا کۆکراونەتەوە

 ڕێزگرتن و بیرەوەری 
شارەوانیی گەورەشاری ئامەد لە درێژەی ھەڵمەتی چاندیی «ھەر گەڕەک، کتێبخانەیەک» کتێبخانەیەکی نوێ لە گەڕەکی شێخ شامیل لە ناوچەی ڕەزان (باغلار)ی شاری ئامەد بە ناوی کتێبخانەی مەستوورە ئەردەڵان دامەزراند و لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥ کردەوە.
ئاژانسی ھەواڵی وڵات: کتێبخانەی مەستوورە ئەردەڵان لە ئامەد کرایەوە (بە کرمانجی)، نووسراو لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥؛ سەردان لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥.
شارەوانیی گەورەشاری ئامەد: کتێبخانەی مەستوورە ئەردەڵان لە ئامەد کرایەوە (بە تورکی)، نووسراو لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥؛ سەردان لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥.

 ئەمانەش ببینە 

 پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان

 سەرچاوەکان 

 عەبدوڕڕەحمان شەرەفکەندی (ھەژار)، لێکدانەوە و وەرگێڕانی مێژووی ئەردەڵان.

 بەستەرە دەرەکییەکان 


پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:خەڵکی سنە
پۆل:نووسەرانی ژنی ئێرانی
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٥
پۆل:مردووانی ١٨٤٨
پۆل:مێژوونووسانی کورد
پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:فەیلەسووفانی کورد
پۆل:زانا کوردەکان
پۆل:ژنانی کورد
پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پۆل:نووسەرانی ژنی کورد