لویزیانا

لویزیانا (بە ئینگلیزی: Louisiana) ویلایەتێکە دەکەوێتە ناوچەی باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. لویزیانا لە ٥٠ ویلایەتی ئەمریکادا لە پلەی سێیەمی گەورەترین ویلایەتی ئەمریکادایە و لە پلەی ٢٥ی زۆرترین ژمارەی دانیشتووانی ئەمریکادایە. پایتەختەکەی باتۆن ڕوژ و گەورەترین شارەکەی نیو ئۆرلینزە. لویزیانا تاکە ویلایەتە لە ئەمریکا کە زاراوەی پارێش بەکاردەھێنێت بۆ وەسفکردنی بەشە سیاسییەکانی، کە ھاوتایە لەگەڵ کاونتییەکان. گەورەترین پارێش لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە بریتییە لە ڕۆژھەڵاتی باتۆن ڕوژ و گەورەترین پارێش لە ڕووی ڕووبەرەوە بلاکمانزە. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ ئارکانساس و لە ڕۆژھەڵاتەوە میسیسیپی و لە ڕۆژاوای تەکساس و لە باشوورەوە لەگەڵ کەنداوی مەکسیک ھاوسنوورە.

ھەندێک لە ژینگە شارییەکانی لویزیانا خاوەنی میراتێکی فرە کولتوری و فرە زمانە، بە توندی کاریگەری تێکەڵبوونی کولتوورەکانی فەڕەنسی، ئیسپانی، ئەمریکی ڕەسەن، ئاسیایی و ئەفریقییان لەسەرە لە سەدەی ١٨دا و لە ئەمریکادا بە ناوازە دادەنرێت. ویلایەتی لویزیانای ئێستا کۆلۆنییەکی فەڕەنسی بوو، پاشان بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن ئیسپانیاوە داگیرکرا پێش ئەوەی بگەڕێنرێتەوە بۆ فەڕەنسا. پاشان ئەمریکا لە ساڵی ١٨٠٣ زەوییەکەی کڕی، جگە لەوەش کۆلۆنیالیستەکان لە سەدەی ١٨دا زۆرێک لە ئەفریقییەکانیان وەک کۆیلە ھێنا. زۆربەی کۆیلەکان لە ھەمان گەلانی ناوچەکە لە ڕۆژاوای ئەفریقا ھاتبوون و بەم شێوەیە کولتوورەکەیان لە ناوچەکەدا چڕ بووەوە. فشاری کولتوری ئینگلیز-ئەمریکی لە ژینگەی دوای شەڕی ناوخۆدا زیادی کرد و لە ساڵی ١٩٢١دا ئینگلیزی بۆ ماوەیەک بوو بە تاکە زمانی فێرکردن لە قوتابخانەکانی لویزیانا پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٤دا سیاسەتێکی فرە زمانی دەربکرێت.http://www.crt.state.la.us/cultural-development/codofil/about/french-in-louisiana/legal-status/indexhttps://web.archive.org/web/20130510154922/http://geography.uoregon.edu/murphy/articles/Murphy%20-%20Placing%20Louisiana%20in%20the%20Francophone%20World%20with%20figures.pdf

 سەرچاوەکان 

پۆل:لویزیانا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٢
پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا
پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا