بێخود

مەلا مەحموودی موفتی ناسراو بە بێخوود (١٨٧٩ سلێمانی – ٢٥ی ئابی ١٩‌٥٥) موفتی و مامۆستای ئایینی و شاعیرێکی بەناوبانگی کورد بووە. بێخوود لە بنەماڵەی بەناوبانگ عەللامە مامۆستا مەلا ئەبووبەکری مووسەنیفی چۆڕییە.

 ژیان 
بێخود ناوی مەحموود بووە و کوڕی موفتی «حاجی مەلا ئەمین» کوڕی موفتیی گەورە «حاجی مەلا ئەحمەدی چاومار» ناسراو بە (پیر حەسەن)ە. لە ساڵی ١٨٧٩ زایینیی بەرامبەر (١٢٩٦ کۆچی)ی لە دایک بووە. لای زانایانی ناوداری ئەو سەردەمەی سلێمانی خوێندنی تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٠٠ کراوە بە حاکمی ھەڵەبجە، دوای ئەوە مامۆستای قوتابخانەی سەرەتاییی بووە لە سلێمانی لەگەڵ مامۆستایان ڕەفیق حیلمی و زێوەردا مامۆستایەتیی کردووە، بێ ئەوەی بەرامبەر بەوە ھیچ مانگانەیەک وەربگرێت. لە پاش ماوەیەک لەم کارە دوورکەوتۆتەوە و بە درێژایی ژیانی لە کاروباری میریی نزیک نەکەوتۆتەوە. ھەموو ژیانی لە سلێمانی بردووەتە سەر.

پێش مردنی «مەلا عەبدولعەزیزی موفتی» کاکی، چەند ساڵێکی لە ھەڵەبجە بەسەر بردووە. ئەوجا گەڕاوەتەوە بۆ سلێمانی و تا مردنی لە جێگاکەی ئەودا موفتی بووە.

 مردن 
پاش نیوەڕۆی ٢٥ی ئابی ١٩٥٥ بەرامبەر (١٣٧٥ی کۆچی) لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە و لە گردی سەیوان نێژراوە.

 ھۆنراوە 
وێنۆک|بێخود لە ساڵی ١٩٥١.
شیعری چوارینە بەندی «لەو ڕۆژەوە ڕۆیشتووە» لە نێوەندی ئەدەبیدا بەناوبانگ و دڵگیرە. بێخود لەم شیعرەدا باس لە دووری پێغەمبەر دەکات کە ماوەیەکی زۆر بوو لە خەودا نەیبینیبوو.

لەو بەندانەدا بێخود تەواو بێتاقەتی خۆی بۆ دووری پێغەمبەر دەر دەبڕێت.

لێرەدا شاعیر باسی دڵی دەکا کە بە دوای دەگەرێ نەیدۆزێتەوە بۆیە وا دەزانێت فەوتاوە دڵی بەڵام دواتر دەڵێ: نەفەوتاوە دڵی من.

ئەو سینە لە غەش خاڵییە، ئەو بێ ڕق و کینەئەو خادیمی شەرعی نەبەوی و میللەت و دینەمەعلووم چووە بۆ خزمەتی سالاری مەدینەوام زانی کە فەوتاوە، نەفەوتاوە دڵی منقوربانی کەسێ بم کە بە قوربانی نەبی بێوەک بەندە سەگی دەرگەھی شاھی عەرەبی بێشاھی عەرەبی یەعنی قورەیشی نەسەبی بێجەرگی بە دوو ئەبرۆی ئەوە جنراوە دڵی منزاتێکی وەھای گرتووە ڕۆحم بە فیدای ئەوشاھان شەو و ڕۆژ دێنە قەدەمبۆسی گەدای ئەوبێخود مەبە ئیتر بە ئومێد و بە تەمای ئەونایێتەوە لات گەر سەری داناوە دڵی من
بێخود دڵی بەوە خۆشە کە داڵدە و پەنای لە پێغەمبەردا دۆزیوەتەوە، دڵی کە ھەمیشە لەگەڵ جوانەمەرگ دایە ھەردووکیان چوون بۆ خزمەتی سالاری شاری مەدینە. ئیتر شاعیر دەکەوێتە ستایش و پێدا ھەڵدانی پێغەمبەر. بەوە زۆر بەختیارە کۆچ کردوو جارێکی دیکە ناگەڕێتەوە، ئەوەی بە دیدەنی پێغەمبەر شادبێ لە شاری مەدینە چۆن لەو خاکە پیرۆزە دووردەکەوێتەوە!؟.

 سەرچاوەکان 

 دیوانی بێخود، ھۆنراوەی: مەلا مەحموودی موفتی (بێخود)، کۆکردنەوە و ڕێکخستن و لەسەر نووسینی: محەممەدی مەلا عەبدولکەریم. سنە: بڵاوکردنەوەی کوردستان، ٢٠٠٧.
 مێژووی ناودارانی کورد، بابە شێخی مەردۆخ ڕۆحانی، بەرگی دووەم، لاپەڕە ٧٨١.
 مێژووی ئەدەبی کوردی، مارف خەزنەدار، بەرگی شەشەم، لاپەڕە ٧٣ تا ٩٢، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر – ٢٠٠٦.
 کتێبی: گوڵستانی ئیرەم لە وەصفی فەخری عالەم، ئامادەکردنی:عوسمان سەنگاوی.
 مێژووی وێژەی کوردی، سدیق بۆرەکەیی، بەرگی دووەم، لاپەڕە ٧٣٧ تا ٧٤٥، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر – ٢٠٠٨.

 بەستەرە دەرەکییەکان 


پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩
پۆل:مردووانی ١٩٥٥
پۆل:موسڵمانانی کورد
پۆل:شاعیرە کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی