ھێنری کیسینجەر

ھەنری کیسینجەر (؛ ٢٧ی ئایاری ١٩٢٣ لە فورت، ئەڵمانیا - ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لە کۆنێتیکت، ئەمریکا) لە ساڵی ١٩٣٨ لە ترسی ھەڕەشەی نازییەکان لەگەڵ تەواوی ئەندامانی خێزانیدا بەرەو ئەمریکا ھەڵھاتوون و لە ویلایەتی نیویۆرک گیرساونەتەوە، لە ١٩ی مانگی ژونی ١٩٤٣دا ناسنامەی ئەمریکی وەرگرتووە و بووە بە ھاووڵاتی ئەمریکا و پاشان وەک سەربازێکی ئەمریکی لە کۆتایی جەنگدا گەڕاوەتەوە بۆ ئەڵمانیا، و وەک ئەفسەرێکی ئەمریکی سەرەتا لە کریدفێڵد و پاشان لە ھایدلبێرگ خزمەتی کردووە.

خوێندنە باڵاکانی خۆی لە ئەمریکا تەواو کردووە و بووەتە مامۆستا لە زانکۆی ھارڤارد و چەندین کتێبی لەو زانکۆیەدا سەبارەت بە ھێزی پەرچەبەرگری بۆمبای ئەتۆم بڵاوکردووە کە بەھۆیەوە لەگەڵ ژیانی سیاسیدا تێکەڵاو بوو.

سەرەتا ئەندامی پارتی دیموکراتەکان بوو، پاشان لەم پارتە کشایەوەو بوو بە ئەندامی پارتی کۆمارییەکان، لە ڕاستیدا کیسینجەر خەونی ئەوەی ھەبوو کە ڕۆژێک لە ڕۆژان خۆی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەمریکا ئامادە بکات بەڵام لەبەر ئەوەی لە دایک بووی ئەمریکا نەبوو ئەو ئاواتەی نەھاتە دی.

لە چەندین بەڕێوەبەرایەتی جیاوازی ئەمریکادا پۆستی دیپلۆماسی جیاوازی وەرگرتووە، سەرەتا ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی بوو پاشان لە ساڵی ١٩٧٣ەوە لەگەڵ ھەردوو بەڕێوەبەرایەتی نکیسۆن و فۆرد پۆستی وەزیری دەرەوەی ھەبووە.

ڕۆلی ئەم کەسایەتییە لە پرسە گرنگەکانی وەک شەڕی سارد و جەنگی ڤیێتنام و پرۆسەی ئاشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین زۆر دیار و ئاشکران، و بە ئەندازیاری ڕێکەوتن نامەی کامپ دەیڤد دەناسرێت.

کیسینجەر وەک کەسایەتییەکی ناسراو، بەوە تاوانبار دەکرێت کە لە سیاسەتی خۆیدا نەک زۆر دڵڕەق بەڵکوو لە ھەندێک کارەساتی گرنگیشدا بە پێشێل کاری مافی مرۆڤ و کۆم کوژی ناوی دەرکردووە. لەوانەش:
 ئۆپراسیۆنی کۆندۆر
 کودەتای دژ بە سەلڤادۆرئالیندی لە چیلی
 جینۆسایدی تەیموری ڕۆژھەڵات
 ئۆپراسیۆنی گلادیۆ
 ھاندان و پشت تێکردنی کورد ١٩٧٢ بۆ ١٩٧٥

 سەرچاوەکان 


پۆل:جووە ئەمریکییەکان لە سەربازی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی
پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست
پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)
پۆل:نووسەرانی مانھاتن
پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
پۆل:خەڵکی بێ ڕەگەزنامە
پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)