زمانی تێلووگوو

بێژەکردنی تیلووگوو: [ˈt̪eluɡu]) زمانێکی کلاسیکی دراڤیدییە و خەڵکی ویلایەتی ئەندرە پرادێش و تێلانگانای هیندستانە، کە زمانی فەرمیشە. نزیکەی ٩٦ ملیۆن کەس قسەی پێدەکەن (٢٠٢٢)،ئیبەرهارد، دەیڤید ئێم، گاری ئێف سیمۆنس و چارڵز دی فێنیگ (وەرگێڕان). ئێتنۆلۆگ: زمانەکانی جیهان. (چاپکردنی ٢٦، ٢٠٢٣) تیلوگو زۆرترین ئەندامی بنەماڵەی زمانی دراڤیدییە، و یەکێکە لە بیست و دوو زمانی خشتەیی کۆماری هیندستان."زمانەکانی دراڤیدی". ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە 9 July 2017. وەرگیراوە لە 3 September 2018. یەکێکە لەو زمانە کەمانەی کە لە زیاتر لە ویلایەتێکی هیندستاندا پێگەی فەرمی سەرەتایی هەیە، شانبەشانی زمانی هیندی و بەنگالی."بە ناچاریکردنی تیلوگو: زمانە دایکییەکان، دوا قەڵا دژی سەپاندنی هیندی". خولەکی هەواڵ. 12 December 2017. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە 13 ئایاری 2022. وەرگیراوە لە 13 ئایاری 2022. دیسانەوە، تیلوگو یەکێکە لە دوو زمانە غەیرە هیندی (ئەوی دیکەیان بەنگالییە) کە زمانی فەرمی سەرەکی ویلایەتی زیاتر لە ویلایەتێکە.

زمانی تیلووگوو یەکێکە لەو زمانانەی کە لەلایەن حکومەتی هیندستانەوە وەک زمانێکی کلاسیک دیاری کراوە. زمانی زگماکی ١٤هەمین زمانی زگماکییە لە جیهاندا.ئامار، لە ئێبەرهارد، دەیڤید م.؛ سیمۆنس، گاری ف.؛ فێنیگ، چارڵز دی.، وەرگێڕان. (٢٠٢٣). ئێتنۆلۆگ: زمانەکانی جیهان (چاپکردنی ٢٦). دالاس، تەکساس: SIL ئینتەرناشناڵ. تیلوگوی ستانداردی مۆدێرن لەسەر بنەمای زاراوەی ناوچەکانی پێشووی کریشنا، گونتور، گۆداڤاری ڕۆژهەڵات و گۆداڤاری ڕۆژئاوا لە کەناراوەکانی ئەندرە دامەزراوە. 

هەروەها زمانی تیلووگوو لە ویلایەتی کارناتاکا، تامیل نادو، ماهاراشترا، چاتیسگار، ئۆریسا و ناوچە یەکگرتووەکانی پودوچێری و دوورگەکانی ئەندەمان و نیکۆبار قسە دەکرێت. هەروەها لەلایەن ئەندامانی ڕەوەندی تیلووگوو کە لە سەرانسەری وڵاتانی وەک ئەمریکا، ئوسترالیا، مالیزیا، مۆریس، ئیمارات، سعودیە و وڵاتانی دیکەدا بڵاوبوونەتەوە، قسەی پێدەکرێت.ئۆنک، گیسبێرت (٢٠٠٧). ڕەوەندی جیهانی هیندی: لێکۆڵینەوە لە ڕێڕەوەکانی کۆچ و تیۆری. چاپخانەی زانکۆی ئەمستردام. لاپەڕە 92-116. ISBN 978-90-5356-035-8. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە 13 October 2022. بەدواداچوون بۆ 14 ئابی 2022.ڕاجان، س.ئیرودایا؛ ساکسێنا، پرێم (١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩). کۆچی کەم لێهاتوویی هیندستان بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: سیاسەت و سیاسەت و ئاستەنگەکان. سروشت سپرینگەر. ISBN 978-981-13-9224-5. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە 13 October 2022. بەدواداچوون بۆ 14 ئابی 2022.زمانی تیلووگوو خێراترین زمانی گەشەسەندووە لە ئەمریکا."ئایا بە تیلوگو قسە دەکەیت؟ بەخێر بێیت بۆ ئەمریکا". بی بی سی نیوز. 20 October 2018. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە 13 December 2019. بەدواداچوون بۆ 12 ئابی 2022. هەروەها زمانێکی پارێزراوە لە باشووری ئەفریقا و وەک زمانی سێیەمی ئیختیاری لە قوتابخانەکانی پارێزگای کوازولو-ناتال پێشکەش دەکرێت."تیلوگو دەبێتە بابەتێکی فەرمی لە قوتابخانەکانی ئەفریقای باشوور". هیندستانی هانس. 21 March 2014. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە 13 October 2022. بەدواداچوون بۆ 12 ئابی 2022.

بە گوێرەی میخائیل ئێس ئەندرۆنۆڤ، تیلووگوو لە زمانی پرۆتۆ-دراڤیدی لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٠ پێش زایین جیابووەوە."Indian Encyclopaedia – Volume 1", p. 2067, by Subodh Kapoor, Genesis Publishing Pvt Ltd, 2002 سەرەتاییترین وشەکانی تیلووگوو لە نووسراوەکانی پراکریتدا دەردەکەون کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی 1000.سەدەی چوارەمی پێش زایین، لە شاری بەتیپرۆلو لە ویلایەتی ئەندرە پرادێش دۆزرایەوە.ئاگراوال، دی.پ.؛ چاکرابارتی، دیلیپ ک. (١٩٧٩)، وتارەکان لە مێژووی سەرەتایی هیندستان، کۆمەڵگەی هیندی بۆ لێکۆڵینەوەکانی پێش مێژوو و چوارەم/B.R. Pub. کۆرپ، ل. 326، ISBN 978-0-391-01866-2، ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە 13ی تشرینی یەکەمی 2022، وەرگیراوە لە 15ی تشرینی دووەمی 2015ڕۆژنامەی هیندۆسی نیوز: تیلوگو تەمەنی ٢٤٠٠ ساڵە، دەڵێت ASI Archived 3 September 2015 at the Wayback Machine "ڕووپێوی شوێنەوارناسی هیندستان (ASI) پەیوەندی بە کۆمیسیۆنی زمانە فەرمییەکانی ئەندرە پرادێشەوە کردووە بۆ ئەوەی بڵێت فۆرمەکانی سەرەتایی زمانی تیلووگوو و ڕێنووسەکەی بەڕاستی ٢٤٠٠ ساڵ لەمەوبەر بوونیان هەبووە". نووسراوەکانی ناوی تیلووگوو و نووسراوەکانی پراکریت کە وشەی تیلوگویان تێدایە، مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆر ئاشۆکا (٢٥٧ پێش زایین)، هەروەها بۆ سەردەمی ساتاڤاهانا و ڤیشنوکوندینا."چۆن تیلوگو شەڕی یاسایی بۆ تاگی 'کلاسیکی' بردەوە". ڕۆژنامەی تایمز ئۆف هیندستان. 18 December 2017. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە 27 July 2019. بەدواداچوون بۆ 15 July 2019.سینۆپۆلی ٢٠٠١، ل. 163. نووسراوەکان بە ڕێنووسی کۆنی تیلووگوو تا دووری ئەندەنوسیا و میانمار دۆزرایەوە.میشرا، بەسکاراناتا؛ ڕاو، مەنجوشری؛ پاندی، سوسمیتا، وەرگێڕان. (1996). پەیوەندییە کولتوورییەکانی هیندستان لەگەڵ باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا. دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی شاردە. لاپەڕە 100-1 70، 71. ISBN 978-81-85616-39-1. زمانی تیلووگوو زیاتر لە ١٤٠٠ ساڵە وەک زمانێکی فەرمی بەکاردەهێنرێتరెడ్డి، తులసీ ప్రసాద్ (٢٢ی شوباتی ٢٠٢٢). "له تـا لـه تـا لـه تـا لـە تـەنـیـمـی لـەنـیـمـانـی ئـەنـیـمـانـی لـە تـەنـیـمـانـی ئـەنـیـانـیـانـ కలమల్ల శాసనమే తొలి తెలుగు." శాసనమా؟؟. BBc News తెలుగు و وەک زمانی دەربار بۆ چەندین خانەدان لە باشوور و ڕۆژهەڵاتی هیندستان کاری کردووە، لەوانە چالوکیەکانی ڕۆژهەڵات، گەنگاکانی ڕۆژهەڵات، کاکاتیاکان، ئیمپراتۆریەتی ڤیجایاناگارا، قوتب شاهیەکان، مادورا نایاکەکان و تانجاوور نایاکەکان. هەروەها وەک زمانێکی فەرمی لە دەرەوەی وڵاتەکەی بەکارهێنرا، تەنانەت لەلایەن خانەدانەکانی غەیرە تیلووگوو وەکو ماراتاکانی تانجاڤور لە تامیل نادو."نەریتەکانی سەمای تەنجاڤور". کتێبخانەکانی کۆلێژی ئۆبەرلین. وەرگیراو لە ١٦ی ئازاری ٢٠٢٣. وەک خەڵکی ماراتی زمان کە شانشینییەکیان بەڕێوەدەبرد کە بە زمانی تیلوگو بەڕێوەدەبرا، و حوکمڕانییان بەسەر دانیشتووانێکی تامیل زماندا دەکرد، پاشاکانی ماراتا کولتوورێکی ناوازەی دەرباری تێکەڵاو و داهێنەرانەیان پەرەپێدا.

 سەرچاوەکان 

پۆل:زمانە دراڤیدییەکان
پۆل:زمانی تێلووگوو
پۆل:زمانەکانی ئاندرا پرادێش
پۆل:زمانەکانی ھیندستان
پۆل:زمانەکانی پۆندیچێری
پۆل:زمانەکانی تامیل نادوو
پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان
پۆل:زمانەکانی ئەفریقای باشوور
پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان
پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
پۆل:زمانە کۆنەکان
پۆل:زمانەکانی بەحرەین
پۆل:زمانەکانی کارناتاکا
پۆل:زمانەکانی کێرەلا
پۆل:زمانەکانی کووەیت
پۆل:زمانەکانی مالیزیا
پۆل:زمانەکانی مۆریس
پۆل:زمانەکانی قەتەر
پۆل:زمانەکانی سریلانکا
پۆل:زمانە فەرمییەکانی ھیندستان