چاد

تشاد، بە فەرمی کۆماری تشاد (بە فەڕەنسی: République du Tchad) تشاد دەکەوێتە ناوەڕاستی کیشوەری ئەفریقیا، وڵاتێکی گەورەی دەورەدراوە بە وشکانی و بەهۆی دووری لە دەریا و هەڵکەوتە بیابانییەکەیەوە بە "دڵی مردووی ئەفریقیا" دەناسرێت. جوگرافیای ئەم وڵاتە لە بیابانە وشکەکانی باکوور و چیاکانی تیبێستییەوە دەست پێ دەکات تا دەگاتە ناوچە سەوز و کشتوکاڵییەکانی باشوور، لە کاتێکدا دەریاچەی تشاد کە سەرچاوەیەکی گرنگی ژیانە، لەم ساڵانەی دواییدا بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە زۆر کز بووە. 

وڵاتەکە لەلایەن سەرۆک محەمەد ئیدریس دێبییەوە بەڕێوەدەبرێت کە دوای باوکی دەسەڵاتی گرتە دەست، و وڵاتەکە بە یەکێک لە ناوچە گرنگەکان بۆ سەقامگیری ئەمنی لە ناوچەکە دادەنرێت. تشاد خاوەن کۆمەڵگەیەکی فرەچەشنە کە پێکدێت لە زیاتر لە ٢٠٠ گرووپی نەتەوەیی و خەڵکەکەی بە زمانەکانی فەڕەنسی و عەرەبی و چەندین زمانی ناوخۆیی قسە دەکەن، و زۆرینەی دانیشتووانەکەی موسڵمانن و کەمینەیەکی مەسیحیشی تێدایە. سەرەڕای ئەوەی وڵاتەکە خاوەن نەوتە، بەڵام لە ئێستادا بەدەست هەژارییەکی زۆر، لافاو، و کێشەی پەنابەرانی سوودان دەناڵێنێت کە بارگرانییەکی زۆری بۆ ئابووری و ژێرخانی وڵاتەکە دروست کردووە.

ژمارەی دانیشتووانی تشاد ١٩ ملیۆن کەسە، لەو ژمارەیە یەک ملیۆن و ٦٠٠ هەزار کەس لە پایتەخت و گەورەترین شاری نجامێنا دەژین، ئەو وڵاتە لە باکوورەوە هاوسنوورە لەگەڵ لیبیا، لە ڕۆژهەڵاتی سودان، لە باشوورەوە کۆماری ئەفریقای ناوەندی و لە ڕۆژئاوای لەگەڵ کامیرۆن، نەیجیریا و نەیجەر. ڕووبەری گشتی تشاد 1,280,000 کیلۆمەتر دووجایە.

 ئایین 

پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو
پۆل:چاد
پۆل:کۆمارەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا