کات

کات پێشڕەویی بێبڕانەوە و بێسنووری ڕووداوەکانە کە وا دیارە لە ڕابردووەوە دێت و بە ئێستادا تێ دەپەڕێت و بەرەو داھاتوو دەڕوات و، ناشگەڕێتەوە. لە کاری پێواندا وەکوو چەندایەتییەک چاوی لێ دەکرێت کە بۆ دیاریکردنی بەر و دوای ڕووداوەکان و، پێکگرتنی ماوەی خایاندنیان و مەودای نێوانیان بەکار دێت. ھەروەھا، بۆ بەھەندکردنی خێراییی گۆڕانی چەندایەتییەکان لە واقیعی ماددیشدا کەڵکی لێ وەردەگیرێت.Merriam-Webster Dictionary ئەو ماوەیە کە پێوراوە یا شیاوی پێوانە و لە درێژەیدا کارێک یا پرۆسەیەک یا مەرجێک مەوجوودە یا بەردەوامە؛ تێکتەنراوەیەک کە لە وێنەی شوێن و جێگا نییە و، بە سەرنجدان بە ڕووداوگەلێک کە بە دوای یەکتردا لە ڕابردووەوە بە ڕێی ئێستادا بەرەو داھاتوو دەڕۆن، دەپێورێت.Compact Oxford English Dictionary. پێچوون یا خایاندنێکی سنووردار، وەک مەودای نێوان دوو ڕووداو یا کاری دوابەدوای یەک، یا وەک ماوەیەک کە تێیدا کار یا ھەلومەرج یا بارودۆخێک بەردەوامە. زۆربەی جارەکان وەکوو ڕەھەندی چوارەم ناوی لێ دەبرێت، لە پاڵ سێ ڕەھەندەکەی تر لە بۆشاییدا، واتە بەرزی و درێژی و پانی.«ئەوەی کە پێشتر ئەندازەزانە کۆنەکانی یۆنان بە بۆشایییان کردبوو، نیوتن بە کاتی کرد، تەواو باوی دڵی کردەوە، کردی بە ڕەھەندێکی بەوردی شیاوی پێوان.» Aboutout Time: Einstein's Unfinished Revolution, Paul Davies, p. 31, Simon & Schuster, 1996, 

کات لە مێژە کە لە بوارەکانی دین و فەلسەفە و زانستدا بابەتێکی گرنگی تاوتوێکردن و لێکۆڵینەوە بووە، بەڵام ناساندنی بە شێوەیەک کە «بە دەور خۆ سووڕانەوە» ی تێدا نەبێت و وەبەردڵ ھەموو بوارەکانیش بکەوێت، شتێکە کە تاکوو ئێستا بەردەوام خۆی لە زانایان دزیوەتەوە.ئادەم فرانک (Adam Frank,)، گەردوونناسی و کولتوور لە تاریکوڕوونی تەقینەوە گەورەکەدا (Cosmology and Culture at the Twilight of the Big Bang)، «دەرکەوت ئەو کاتەی بۆ گەردوون دەیھێنینە پێش چاو و، ئەو کاتەی لە ئەزموونی ئینسانیدا ھێنامانە پێش چاو، وەھا بەتوندی تێک چنراون کە تواناییی ئەوەمان لە دەست داوە ھەر کامەیان بەو چەشنە کە ھەن ببینین.» St. Augustine, Confessions, Simon & Brown, 2012,  لەگەڵ ئەمەشدا، بوارگەلی جۆربەجۆری وەک کاسبی، پیشەسازی، وەرزش، زانست و، ھونەر، گشت لە ڕوانگەی خۆیانەوە کاتیان تێکەڵ بە سیستمی پێوانیان کردووە. 108 pages.

لە فیزیکدا، کات ئەوەیە کە کاتژمێر دەیڵێت.

کات لە سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان ناسراو بە «ئێس ئای» و، سیستمی نێونەتەوەییی چەندایەتییەکاندا، یەکێک لە چەندایەتییە بنەڕەتییەکانە. یەکەی کات لە ئێس ئای چرکەیە. مەبەست لە بنەڕەتیبوونی کات ئەوەیە کە بۆ ناساندنی چەندایەتییەکانی تر، وەک خێرایی و تاو، بەکار دەبرێت و، بەم بۆنەوە ناساندنی خۆی لە ڕێگەی ئەم چەندایەتییانەوە نەگونجاوە و، پێناسەیەک کە بەم شێوەیە بە دەست بێت پێناسەیەکی بازنەیی دەبێت. پێناسەی کرداریی کات ھەم لە کاروباری ژیانی ڕۆژانە و ھەم لە تاقیکردنەوەگەلی پێشکەتوودا کەڵکی زۆری ھەیە. لەم پێناسەیەیدا، مرۆڤ دەتوانێت لە ڕێگای چاوەدێریکردنی ژمارەیەکی دیاریکراو لە دووپاتبوونەوەی ڕووداوێک کە سووڕی تێدایە (وەک ھاتوچووی ئاونگێک کە ئازادانە دەلەرێتەوە) یەکەیەکی ستاندارد وەکوو چرکە بە دەست بێنێت.

 پێوان 
میتۆدەکانی پێوانی کات، یان کاتپێوی، دوو شێوە بە خۆ دەگرن: یەکەمیان ڕۆژژمێرە، کە ئامرازێکی ماتماتیکییە بۆ ڕێکخستنی ئەو ھەراوی و مەیدان و مەودا کاتییانە کە لەسەر  گۆی زەوی بە کار دێن، وەک ساڵ و مانگ و ڕۆژ. دووەمیان سەعات یا کاتژمێرە، کە تێپەڕینی کات نیشان دەدا و بۆ ماوەگەلی کەمتر لە یەک ڕۆژ دەکرێتە بابەتی ڕاوێژ. تێکەڵاوی ئەم دووە، یانی رۆژژمێر و کاتژمێر، ساتێکی تایبەت دیاری دەکا کە دەتوانی بۆی بگەڕێیتەوە و باسی بکەی.

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 

 سیستمە جیاوازەکانی پێوانەکردنی کات

پۆل:کات
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
پۆل:دیاردە فیزیکییەکان
پۆل:کاتجێ
پۆل:مێتافیزیک
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
پۆل:مێژووی زانست
پۆل:مێژووی فەلسەفە
پۆل:ھەبوونناسی
پۆل:واقیع
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
پۆل:بڕی بنچینەیی ئێس ئای
پۆل:ڕێژەی فیزیایی پێوانەیی
پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک