خوارین

کوردیی خوارین (ھەروەھا کوردیی باشووری، کوردی خوارین)یەکێک لە زارە سەرەکییەکانی زمانی کوردییەزاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی و لە ھەرێمەکانی کرماشان، ئیلام، خانەقین و بەشێک لە پارێزگای سنە وھەمەدان و لەنێو کوردەکانی شێخ بزەینی لە تورکیا قسەی پێدەکرێت. ھەندێک جار بەم زارە کەڵھوڕییش دەگوترێت، بەڵام کەڵھوڕی خۆی شێوەزارێکی کوردیی باشوورییە. کوردیی کرماشانی، کوردیی کەڵهوڕی، کوردیی پاڵەیی، کوردیی سنجاوی، کوردیی زەنگنەیی، کوردیی کولیایی، کوردیی گەڕووسی و کوردیی فەیلی ھەموویان کوردیی باشووری پێکدەھێنن. ھەروەھا ھەندێک سەرچاوە کوردیی لەکییش بەشێک لە کوردیی باشووری دەزانن، بەڵام بەڕای ھەندێکیش لەکی لقێکی سەربەخۆ لە زمانە کوردییەکان بە ئەژمار دێت.

 تایبەتمەندییەکان 
یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی زاری کوردیی باشووری، ئرگاتیڤ نەبوونی بنزاراوەکانی کوردیی باشوورییە، ئەمە لە حاڵێکدایە کە کوردیی کرنی کە لە بنزاراوەکانی کوردیی باشووری بە ئەژمار دێت، ئرگاتیڤە. ھەروەھا تایبەتمەندیی ئرگاتیڤ لە زۆربەی بنزاراوەکانی کوردیی لەکیش دەبێنرێت، بەلام ھەندێک لە بنزاراوەکانی کوردیی لەکییش وەکوو بنزاراوەی ھەرسینی ئرگاتیڤ نین. جگە لە ئەمە، بنزاراوەکانی سنجاوی و زەنگنەیی کە زۆر بە کوردیی لەکی نزیکن، ئرگاتیڤ نین و بەشێک لە کوردیی باشووری بە ئەژمار دێن.

 نموونەیەک لە ڕستەی وێژەیی 
ئەو چێشتەگ چۊ زانست لە دیرووک توومار کریاێە ڕا و ئەنیشەێ ڕچەشکنەیل فەڵسەفە لە سەدان ساڵ وەرجە زایین بۊیە. فەڵسەفە وەرجە سۆقرات، چاودێر زانستەیل سروشتی بۊیە و کارێگەو کردار، باوەڕ، دین و ئایین خەڵک نێاشتێیە؛ و سەر ئێ بێ باێەخییەوە لە سەرەتاێ دامەزریان کوومەڵگایل شاری و ژیار بەشەری زۊنە، تەنانەت وەرجە و دی ھاتن دینەیل گەورا، بەشەر پەێ و قۊلی و گرانی خێ (ئەخڵاق) و فەرھەنگ و ئەدەبیات واوەسە و پەێوەندارێ بردۊد و ئاگا بۊ لە ڕەوڵ گران ئێ فاکتۆرە لە ژیان خوەێ. وەێ جوورە تۊەنیم بۊشیم، پەند پێشەنان وەرجە دەسەبەنی ئەڕا زانستەیل و تەنانەت بۊن فیلسووفەیل، بۊە و ژیاێە. بەشەر خاوەن ژیار تۊەنسێیە خاس و گەن لە یەکەو بکەێد و لە ڕۊ ئەزموون و خاوەنداری لە ئۆستوورە و مەتەڵەیل زۊنە، واتە و دەستەواژەێ ئەخڵاقی بسازێد؛ و پاێەێ پەخشانەیل دیرووکی ئەڕا یەکم جار ئەرەستوو دەس کردە کوو کردن واتەێ پێشەنان، گ ھۊچ لاپەڕەێگ لە لێ و دەس کەس نەڕەسییە. ئوو ھەرسەی فرە لە فیلسووفەیل و ھەڵوەسوانەیل ئەو سەردەمە چۊ: ئەفڵاتۊن، ئاپۆلۆنیووس، ئۆرپیدس و … لە ناو کارھیلێان چۊ بەشێگ لە ئەدەبیات، لەێ واتەیلە بردیانە کار، ھۊچکامێان کارێگ تایوەت لەسەر ئێ گەپە نەکردن.

 ئەلفوبێ 
زاری کوردی باشووری بۆ نووسین ئەلفوبێی ئارامی بەکار دێنێ و پیتێکی لە ئەلفوبێی سۆرانی زیاترە کە «ۊ» , «ü»یە؛ بەڵام شێوەزاری شێخ بزەینی لە تورکیا بە ڕێنووسی لاتین دەنووسرێت. وەکوو:
 قۊل (Qül) = قۆل (deep)
 ھۊل (Hül) = کاڵ (blonde)
 ھۊچ (Hüç) = ھیچ (nothing)

 بەراوردی کوردیی باشووری لەگەڵ زاراوەکانی دیکەی زمانی کوردی 
کوردیی باشووریکوردیی ناوەندیکوردیی لەکیکوردیی باکووریکوردیی زازاکیکوردیی ھەورامیم، منمن، ئەمنمئەز، منئەز، منئەمن، منت، توتۆ، ئەتۆ، ئەتوتۆتو، تەت، تۆتۆ، ئەتۆ، تومن/م کەممن/ئەمن ئەکەم/دەکەمم مەکەم (مھەم)ئەز دکمئەز کەنائەمن/من کەروو/مەکەرووم چممن/ئەمن ئەچم/دەچمم مەچمئەز دچمئەز شەنائەمن، من لوو/مەلووفرە، فریە زۆر، فرەفرەپڕ، زافزافزۆر/فراوەت، وتوتڤتگۆت، *بێتڤاتڤات/واتئیرەنگە، ئیسە، هەێمەئێستا، ھەنووکەئیسگە، ئیسەنھا، نکا نکائیسەھات-ھات-ھەت-ھات ھات-ئامە-ئامە-ھەنا، دەنگدەنگ، بانگھەنا، دەنگ دەنگڤەنگدەنگکەلێن، گەورا، قەۊ، گەپگەورەکەڵنگگر، گرس، مەزنگرسگەورەواباڤاباڤاڤا/واوارانباران، وەرشتڤاران، ڤەشتبارانڤارانوارانگەن، خراو خراپگەن، پێسخرابخراب، خراڤخراب

 سەرچاوەکان 

 بەستەرە دەرەکییەکان 

پۆل:زمانی کوردی
پۆل:شێوەزارەکانی کوردی
پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرماشان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئیلام
پۆل:زمانەکانی پارێزگای کوردستان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای ھەمەدان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای قەزوین
پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئەلبورز
پۆل:زمانەکانی پارێزگای تاران