Леткова, Екатерина Павловна

Летко́ва Екатери́на Па́вловна (марехь йолуш — Султанова) (1856 шеран 20 ноябрехь (2 декабрехь), Петарбух — 1937 шеран 7 январь , Ленинград) —  оьрсийн йаздархо, мемуархо, гочдархо.

 Биографи 
Эли доьзалера. Цуьнан да, эпсар Павел Степанович Летков, гӀуллакх деш вара Петарбухехь адъютант граф Ф. Ф. Берг волчохь, ткъа 1860 шарахь дуьйна Вологда телеграфан урхаллин куьйгалхо вара. Цуьнан нана Анна Павловна (цӀера фамили - Храброва), - Орёлера элех йара.

1872 шарахь цо чекхйаьккхира Вологдехь йолу 1-ра Мариински зудаберийн гимнази, ткъа 1879 шарахь Москохахь зударийн лакхара курсаш В. И. Герье волчохь. Студент йолуш Москохан либералан интеллигенцин гонашкахь хьийзаш йара иза, Боборыкинца доттагӀалла леладора, цо дагалоьцура «хазачу» Летковас И. С. Тургеневн сий деш динчу пхьоьханехь дина къамел «боккхачу синхаамца» Москохан ресторанехь «Эрмитаж»  1879 шеран бӀаьстаБоборыкин П. Д. Воспоминания. — М., 1965. — Т. 2. — С. 407. Петарбухехь шен йиша Юлия йолчу хьошалгӀа йоьдуш, иза исбаьхьалчех К. Е. Маковскийгахь марехь хилла, Юлегахула Леткован вевзира И. А. Гончаров, Д. В. Григорович, П. И. Вайнберг а, кхин болчаьрца а. Я. П. Полонскийн «пӀераскахь» цунна вевзира Ф. М. Достоевский. Иштта оцу хенахь дӀайолайелира Летковас шен гочдаран а, цул тӀаьхьа йаздархойн а некъ.

Цунна Н. К. Михайловский вовзар 1882 шеран мартехь кестта 1883 шо чекхдаллалц шинне а, сингаттам латтош болчу безаме балийра уьш (цуьнан хьолехь тешалла до кехаташ церан йукъарчу доттагӀан Г. И. Успенскийн ЛетковагаУспенский Г. И. Полное собрание сочинений.- М.-Л.- 1952.- Т. XIII- С.312-315, 370—380).

1884 шарахь Леткова маре йахара архитектор Н. В. Султановга, Москохан Кремлера Александр II иэсан авторе, П. Н. Милюков шиче, ткъа Петарбухехь дӀатарйелла. 1890-гӀа шерашкахь цуьнан литературин похӀма къегина хан йара.

1880-гӀа шераш чекхдовлуш дуьйна Летковас шен коьрта болх лорура литературин фондехь а, къаьсттина Лаккхара зударийн курсашна ахча латторан йукъараллин комитетехь а йукъараллин болх бар. Цуьнан шуьйра зӀенаш литературин а, исбаьхьаллин а, официалан а гонашкахь (цуьнан уггаре а гергара доттагӀ йара баронесса Икскуль фон Гильденбанд, цуьнан салонехь кест-кеста лелара интеллигенци а, сийлахь нах а цхьатерра), лелайора сагӀадоккху концерташ вовшахтохарехь, гӀиллакх-оьздангалла а, шен леларехь луьра ларвалар а демократин студенташна йукъахь цуьнан цӀе йаьккхира «либералан ойланаш йолу леди-патронесса» саннаАксакова Т. А. Дочь генеалога. — Минувшее. Вып. 4. — М., 1991.- С.47.

1917 шо дӀадаьлча болх бира «Дерригдуьненан литература» а, Пачарахецараллехь. 1919 шарахь Горькийн инициативица охьахиира Говзаллин цӀийнехь. О. Д. Форшан «Хьера даьлла кема» романехь, Леткован аматаш го Феона Власьевнин вастехь, цуо гойту «шира» интеллигенцин йукъаметтиг керлачу Ӏедалца:  Лекха, леларехь говза, сира месаш йолуш, сий долуш йара иза. Цуьнан чоьнна киот дара, сахьтана кӀел тхьамданаш а болуш... Динан гӀуллакх деш йара иза, амма оццу хенахь хӀинцалерчу Ӏедалан сий деш йара...

ТӀехьа йехара Ӏилманчийн йукъара цӀа чохь. Йелла Ленинградехь 1937 шеран 7 январехь. ДӀайоьллина Литераторин мосткешкахь.

 Кхолларалла 
Шен литературин некъ цо дӀаболийра Э. Легуве «Йешар говзалла санна» (Москох, 1879). Цуьнан дуьххьарлера исбаьхьаллин кхоллараллехь гӀортар дара «Мекха» (Оьрсийн ойла, 1881, No 10) дийцар, цу тӀехь дуьйцу рогӀера доцу амал йолчу, ша-шена тӀе куьг дахьарца чекхдолучу жимчу зудчун дахарх, цунна меттиг ца карийра йукъараллин пререгуляцин дуьненахь.

Н. К. Михайловскийн чӀагӀдарца а, цуьнан гӀоьнца а Летковас йазбира «Халкъан сингаттамийн психиатро-зоологин теори» цӀе йолу гулдаран йаззамаш (Ломброзо Чезаре — къинхьегамашна Даймехкан тептарш, 1884, № 2 тӀаьхь) а, «ГӀопаллин интеллигенци» (кхоллараллин нах гӀопалле боьхкинчехь дакъалацар — Даймехкан тептараш, 1883, № 11) а. Оцу йаззамех Михайловскийс йаздира: Йаззам чӀогӀа тера бу Хьох: иштта болу бӀаьргаш хьоьжу цунна чуьра, иштта цхьа собаре а, чекхдаккханза ду цунна чохь.

ЦӀеххьана йоьхна Михайловскийца йолу зӀе, гуттаренна а Летковна кӀорга эмоцин чов хилла йисина, тӀаьхьо дӀакъевлина сурт карийра «Доьхна корреспонденци» дийцарехь (Оьрсийн хьал, 1902, №№ 3, 4)Колтоновская Е. А. Женские силуэты.- СПб, 1912.- С.135.

 Арахецарш 
 Повесташ а, дийцарш а. Т. 1-3. — СПб.- 1900—1903.
 Очеркаш а, дийцарш а. — П. — 1915.

 Литература 
 Колтоновская Е. А. Е. П. Леткова // Колтоновская Е. А. Женские силуэты: (Писательницы и артистки). — СПб.: Просвещение, 1912. — С. 126—144: портр.
Умерла Е. П. Леткова-Султанова // Сегодня. — Рига, 1937. — 10 апреля (№ 98). — С. 8: портр.
Варшер Т. Красавица Е. П. Леткова-Султанова. (Из воспоминаний о встречах с ней) // Сегодня. — Рига, 1937. — 20 апреля (№ 108). — С. 3.
Амфитеатров А. «Жили были три сестры». (Памяти Ек. П. Летковой) // Сегодня. — Рига, 1937. — 21 июня (№ 167). — С. 4; 22 июня (№ 168). — С. 3.
 Ходасевич В. «Дом искусств» // Ходасевич В. Избранная проза. — Нью-Йорк, 1982. — С. 329, 332.
 Милюков П. Н. Воспоминания. — М., 1991. — С. 36, 48.
Баскаков В. Н., Алексеев А. В. Леткова Екатерина Павловна // Русские писатели, 1800—1917: Биогр. словарь. — М., 1994. — Т. 3. — С. 350—351: портр. ISBN 5-85270-112-2

 Билгалдахарш 

Категори:Россин йаздархой абатца
Категори:XX бӀешеран Россин мемуаристаш
Категори:XIX бӀешеран гочдархой
Категори:Гочдархой XX бӀешеран
Категори:Россин гочдархой
Категори:Россин империн гочдархой
Категори:Вологдин Мариински гимназин арахецархой