ГӀем

ГӀем — корта дӀакъовлуш йолу тӀеман герз, коьртана тӀе чӀогӀа догӀуш а, лергаш дӀакъовлуш долу коьртахь хӀума, кхин хьостано гойту гӀем Ӏаткъамах ларбеш йолу коьртахь хӀума хилар.

ГӀирс (духаран элемент, ларйаран герз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : 86 т. — СПб., 1890—1907. (кхерамзаллин йа ларйаран герз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : 86 т. — СПб., 1890—1907.)) индивидуалан корта ларбаран, коьрта тӀехь лелош болу лазарех а, чевнех а ларвала а, леррина гӀирс (гӀем, тӀеӀаткъам беш йолу гӀем, и. дӀ. кх. а) дӀахӀотто а. ГӀем лелайо тӀеман гӀуллакхашкахь, промышленностан а, техникин а балха тӀехь, иштта кхерамечу хьелашкахь болх бечу цхьа могӀа кхечу категорин адамийн векалша, амма наггахь французийн цӀарца гӀемКаска // Советский энциклопедический словарь. редколлегия, гл. ред. А. М. Прохоров. 4-е издание М., «Советская энциклопедия», 1986. стр. 555, масала, шахтёрша, гӀишлошйархоша, мотоциклисташ а, кхиберш а. Россехь тӀемалочунна индивидуальни корта ларбаран (корта ларбаран хӀума) йукъара цӀе йара наголовье йа наглавник.

 Истори 
Цивилизацеш кхиаран муьрехь тӀеман Ӏилма кхиира, тоделира, цуьнан цхьа дакъа дара герз. Оборонан герз тайпа санна гучудалар хилира мостагӀехь тӀелетаран герз (клубаш, гӀаж, турш, иштта дӀа кхин а) хиларна жоп луш. ТӀеман герзашна йукъахь дуьххьара гучуелира тарх, тӀаьхьо гӀем, цуьнан гучудалар дӀадолало бронзан оьмарехь. ГӀем, корта дӀакъовлуш йолу тӀеман герз, ширачу заманахь гучудолу, йуьхьанца кӀажарх дина, тайп-тайпана символан суьрташца хаздина хилла.

ЦӀестан оьмаран гӀем шина тайпана йара:

 лоха ши гаьннаш долуш;
 цхьа лекха ӀиндагӀ а долуш.

ГӀем хилла, йина йу кӀажах, дечигах, даьӀахках, амма коьртачу декъана тайп-тайпанчу металех. ГӀем, кепехь — ахгӀайренан, конусан а, кхин а, дукхахьолахь чӀогӀа догӀу коьртан кӀорнешна.

Ширачу желтоша а, румхоша а шайн гӀемаш йеш хилла цӀестан. Желтойн гӀемаш йуьхьанца хилла пхьегӀа санна хӀума, йуьхь дӀакъовла герга йолуш наносникийн а, беснешна а лерина дакъош а долуш. Кхин а хаза йара этрускан тайпанан гӀемаш, уьш къаьсттина мах хадийра ширачу румхоша тӀаьхьо; хьалха наносник йу церан, агӀонаш тӀехь беснеш йу, тӀехьа назатыльник, амма и дерриге а дакъош кӀезиг онда ду.

Ширачу а, феодалан а заманахь гӀемаш наггахь лакхара техникин аматаш долуш хилла, тӀелетаран герзах ларвала оьшуш йолу.

Йуккъера бӀешерашкахь гӀемаш дуьххьара йора цӀестанах, нормандашна йукъахь бен ца йора уьш аьчган обручех, царна тӀехула дӀасадаржийна чкъор а долуш.

XIV бӀешарахь герз кхиаро оьшура йукъара герз чӀагӀдан, гӀемаш чӀогӀа йан йолийра.

Промышленни а, техникан а гӀемаш лелайо металлургин заводашкахь, шахташкахь болх бечу хенахь, авиацехь, цӀейаларан а, кхин а меттигашкахь.

 Тайпанаш а, гӀемийн тайпанаш а 

 ТӀеман:
 Ширачу заманера йуккъера бӀешерашка кхаччалц ;
 ГӀем - кхузаманан тайпанан гӀемаш;
 Болат шлем (SH) — эскархочунна ларйеш йолу гӀем;
 Шлем тӀехь дӀахӀоттийна гарнитура — ларйаран гӀем, лерина ю гӀовгӀанечу меттигашкахь болх бечу нахана (механикашна, машенлелорхошка, летчикашна, и. дӀ. кх. а), ларингофонца цхьаьна. Гарнитура уьйр йолуш йу чоьхьарчу а,/йа арахьарчу а зӀенан гӀирсашца:
 Авиацин шлем — летчикийн гӀем, лекхачу меттигашка кхаччалц;
 ГӀем телефон 6В8 бронемашинийн экипажашна;
 Къаьсттина Ӏалашо:
 Дайверан гӀем — дайверан лелош йолу ларйаран гӀем;
 ТӀеӀаткъам баран гӀем — летчикаша лелош йолу ларйаран гӀем;
 Спортан гӀем - спортехь лелош йолу гӀемаш:
 Хоккейн гӀем - шайбан хоккейх а, бандих а ловзуш лелош йолу гӀемаш;
 Мотоциклан гӀем - мотоцикл тӀехь лелош йолу гӀемаш;
 Велосипедан гӀем - велосипедца леларехь лелош йолу гӀемаш;
 Скейтбордан гӀем - скейтбординг лелош лелош йолу гӀемаш;
 Боксан коьртахь хӀума - боксехь лелош йолу гӀемаш;
 Лыжни гӀем;
 Говр хахкаран гӀем — говраш хахкарехь лелош йолу ларъяран коьртахь хӀума;

 Хьажа кхин а 

 ГӀемийн классификаци

 Билгалдаккхарш 

 Литература 






Категори:Духар
Категори:ТӀехье
Категори:Википеди:Кеп «Арахьара хьажоргаш» йаьсса йу