Франсиско Батес (Макуспана)

Франсиско Батес — Мексикин Табаско штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

 Географи 

Франсиско Батес лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбалехьа декъехь.

 Климат 

ХӀокху меттигера климат тропикийн саваннан йу. БӀаьста а, аьхка а температура 40°C-тӀе кхача тарло, ткъа оцу хенахь тӀуналла 30% гергга хуьлу. Доцачу Ӏаьнан хенахь климат чӀогӀа тӀуьна хуьлу, амма дийнахь температура 28°C-тӀе кхаччалц охьагӀо.

 Истори 
Ольмекийн цивилизаци хӀокху регионехь 3000 шо хьалха хилла йу, ткъа иза чӀогӀа йаржийна хилла вайн эрал 800 шо хьалха. ХӀара шира культура йерриге Мезоамерикин коьрта культура лоруш йу. Табаско регион йохка-эцаран центр хилла, цунна аьтто бора цуьнан дуккха а долчу хиш тӀехь а, лагунаш тӀехь а кеманаш (каноэ) хиларо. Меттигерчу урхалхоша, дуккха а регионан пачхьалкхашца йохка-эцар лелош болчу, дукхахьолахь шайн арахьара зӀенийн баланс латтто хьажара, йохка-эцарехь йоккха пайда хилийта. Уьш Мезоамерикин кхечу регионашкара тайпанийн монархаш санна ца хилла, уьш аьтто хилла совдегархой хилла. Регион кхечу пачхьалкхашкара схьабевллачу нахана йиллина хилла, иза йевзаш хилла исбаьхьаллина гӀодарца.

Дуьххьара испанхошца зӀе хилира 1518 шарахь, капитан Хуан де Грихалва коьртехь йолу экспедици хӀинца цуьнан цӀе лелош долу хин йистехь охьа бисича. ХӀара латта хьалххе схьадаьккхина хиллехь а, климат а, рельеф а бахьана долуш, иштта цигахь пайден маьхӀадаш кӀезиг хиларна, иза йерриг карадало аьтто ца хилла. XVI-чу бӀешарахь францисканхой баьхкира дин даржо, амма уьш цигахь ца биссира. Оцу бахьанашца, Керлачу Испанин кхечу меттигашка хьаьжча, хӀокху кӀоштан коьрта бахархой берриг католикаш ца хилла. Испанхоша XVI-чу бӀешеран шолгӀачу декъехь бен хӀара латта схьадаккха доладийра дац. Мексикин маршонехьа латтийначу тӀамехь штатехь хьалхара гӀаттамхо хилла Хосе Мария Хименес, цо 1815-чу шарахь штатан маршо кхайкхийра. Амма дукха хан йалале Хименес набахте воьллира, ткъа меттигерчу правительство шаьш паччахьан тешаме хилар дӀакхайкхийра. ТӀом чекхболуш, 1824-чу шеран Конституцица къобалдинчу хьалхарчу йийтта штатах цхьаъ хилира Табаско.

1824 шеран 7-чу февралехь дуьйна иза Табаско штатан дакъа ду.

 Бахархой 

 Билгалдахарш 

 Литература 
 Tabasco: Ofrece accion y arqueologia. Tabasco: Offering action and archeology. El Norte (in Spanish). Monterrey, Mexico. September 9, 2001.

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Табаско штатан нах беха меттигаш