Аканкун (Тизимин)

Аканкун — Мексикин Юкатан штатан  муниципалитетера нах беха меттиг.

 Географи 

Аканкун лаьтташ йу Мексикин къилба-малхбалехь, Юкатан ахгIайренан къилбаседехьара декъехь.

 Климат 

Кхузахь тропикийн саваннан климат йу. Климат барамехь йу, шеран сезоне хьаьжжина барамехь йа лакхара тӀуналла йолуш. Шеран йуккъера уггаре лакхара температура 33,5 °C (92,3 °F) йу. Иза декабрехь 30,6 °C (87,1 °F) хиларца а, майехь 36,3 °C (97,3 °F) хиларца а хийцало, амма дийнахь температураш кест-кеста 38 °C (100,4 °F) лакхайовлу. Уггаре лахара температураш январехь 17,2 °C (63,0 °F) тӀера майехь 21,7 °C (71,1 °F) тӀе кхаччалц хуьлу. ДогӀнийн сезон июнехь дуьйна октябре кхаччалц лаьтта, иза Мексикин муссонаца йоьзна йу, цо лаьтта тӀе йовха, тӀуьна хӀаваъ деа. Шеран оцу хенахь хӀокху регионехь малхбалерчу меххаша а, тропикийн дарцаша а хьовзайо.

 Истори 
Хьалхара майянийн тайпанаш хӀокху регионе вайн эран 250-чу шарахь гергга кхаьчна Петенара (хӀинцалера Гватемалин къилбаседа территори). ХӀокху регионехь Мексикин айманан бердашца баьхкинчу нехан тӀаьхье хилла болу тольтекаш охьахийшинчу хенахь, цара майянийн тайпанаш аратетта долийра. Шортта шерашкахь бинчу дуккха а тӀемашца Майянийн лига кхоллайелира (цуьнан йукъахь ица, суэц а, кокоме а тайпанаш дара), иза 1194-чу шарахь гергга йоьхна чекхйелира. XVI-чу бӀешарахь испанхойн конкистадораш жимачу территори тӀе кхаьчна хилла.

Юкатан йаккхар чекхйелира ацтекийн импери испанхоша йаьккхинчул тӀаьхьа ши итта шо даьлча. Керлачу Испанин центрана, къаьсттина Мехикона, географин агӀор гена хилар бахьана долуш, Юкатан тӀеман хьокъехь Мексикин маршонехьа бинчу тӀамах зен хилла йацара. 1821 шеран 15 сентябрехь Юкатана Испанех шен маршо кхайкхийра. Цу хенахь губернаторо Хуан Мария Эчеверрис сихха ши векал хьажийра Юкатан Мексикин империн йукъайахийтарх лаьцна барт бан. Аннекси 1821-чу шеран 2-чу ноябрехь хилира. Мексикин импери сихха йожийра (1823-чу шарахь), ткъа хиллачу империн провинцеш маршо йолу пачхьалкхаш хилла дӀахӀоьттира.

1823 шеран 29 майехь кхайкхийна йолу хьалхара Юкатан Республика, 1823 шеран 23 декабрехь Мексикин Цхьаьнатоьхначу Штатийн Федеративан Республикин йукъайахара Юкатан Федеративан Республика аьлла.

1823 шеран 23 декабрехь дуьйна иза Юкатан штатан дакъа ду.
 Бахархой 

 Билгалдахарш 

 Литература 
 Ancona, Eligio (1878). M. Heredia Argüelles (ed.). Historia de Yucatán: Desde la época más remota hasta nuestros días. Mérida, México. OCLC 2688499

Категори:Мексикин нах беха меттигаш
Категори:Юкатан штатан нах беха меттигаш