Керла шо

Ке̄рла шо (; ) — иза шеран циклан йуьхь билгалйоккхуш долу рузманан (календаран) коьрта дезде ду. Керлачу шеран терахь къастадо хӀора билггалчу культурехь тӀеэцначу рузмано. Иза даздо дуккхачу а пачхьалкхаша а, церан бахархоша а шайн къобалдинчу ламасташца догӀуш.

1-чу январехь шеран корта дӀахӀоттийна руман урхалчо Юлий Цезара вайн эрал 46 шо хьалха. Шира Румехь и де лерина дара Янусан — цара иза наьӀрийн а, массо долош долу хӀуманна дела лорура. Январан цӀе йелла Янусан цӀарах, цуьнан сурт дуьллура ши йуьхь йолуш: цхаъ хьалха хьоьжура, ткъа важа — тӀехьаThe World Book Encyclopedia. 1984. Т. 14. С. 237..

 Керла шеран де 

Дукха болчу мехкашкахь Керла шо даздо 1 январех , Григорийн рузманца хьалхарчу дийнахь. Керла шо асанан хан лоруш долало Тийна Ӏапказ тӀера, дуьххьара иза кхочу Республика Кирибате (Лайн гӀайренаш) тӀе (сахьтан аса UTC+14). Уггаре тӀаьхьа иза долало Америкин Самоахь, Мидуэй а, Ниуэ гӀайренаш тӀехь (сахьта аса UTC−11) — Кирибатехь Лайн гӀайренаш тӀехь оцу хенахь 2 январь ду, буьйсайуькъана 1 сахьт даьлла. Цхьацца мехкаш Керла шо даздо беттан рузманца}}.

1 январехь дуьйна Керла шо даздан долийна вайн эрал 153 шо шо хьалхь, хӀуда аьлча оцу дийнахь дуьйна шайн дарже бовлура руман консулаш. Вайн эрал халхара 46 шарахь руман баьчча а, коьрта цӀу а волчу Юлий Цезара йукъайаьккхира шен керла рузма («юлийн»), чаккхенца чӀагӀдира шо доладалар вайн эраль хьалхара 45 шеран 1 январехь. Нисса Цезарь волчу хенахь, астрологин Ӏаткъамца Керла шеран Ӏидано эцна ша-тайпана маьӀна шо доладалрна.

 1 январь — Григорийн а, Юлийн а, керлаюлий рузманашца Керла шо.
 21 январьна а, 21 февральна а йукъахь (цхьана дийнахь) — цийн Кела шо (Цийчоь).
 21 мартехь йа 22 мартехь — иранан Керла шо Навруз (Иран, Азербайджан, Кхазакхстан, ГӀиргӀазойчоь, Таджикистан, Туркмени, Узбекистан).
 13 апрелера 15 апрель кхаччалц — Сонгкран (тайн. สงกรานต์) — тайн Керла шо.
 14 апрель — бенгалийн Керла шо (Бангладеш).
 Песахал тӀаьхьа 163 де даьлча (5 сентябрал хьалха а, 5 октябрал тӀаьхьа ца хуьлу) — жуьгтийн Рош ха-Шана Ӏида (Исраил).

 Шира Керла шо 

Шира Керла шо — иза керлашеран Ӏида, даздо юлийн рузманца. 1901 шерера 2100 шо кхаччалц григорийн а, юлийн а рузманийн башхалла 13 де йу, тӀаккха юлийн рузманца Керла шо нисло буса  . Даздо Россехь, Беларусехь, Украинехь, Кхазакхстанехь, Гуьржийчохь, Эрмалойчохь, Азербайджанехь, Сербехь, Швейцарехь, дуьненан кхечу махкашкахь.

 1 январехь шо доладалар 
Дикка хан йаьлла 1 январь гражданийн шеран хьалхара де хилале. 1 январь шеран хьалхара де хилар тӀеэцаран тайп-тайпана мехкашкахь тайп-тайпана хан йу:

 Мохк  Шеран йуьхьигMike Spathaky   Венецин республика  1522 Швеци  1529 Сийлахь Руман импери (~ Германи)  1544 Испани, Португали, Польша  1556 Прусси, ДаниДания назвала 1 января в качестве нового года в начале 14 века согласно RW Bauer (Calender for Aarene fra 601 til 2200, 1868/1993 ), хотя номер года не начинался с 1 января до 1559 года., Норвеги  1559 Франци (Карл IX Руссильонан эдиктаца)  1564 Къилба НидерландашВ указе от 16 июня 1575 года. Герман Гротефенд, " (начало Пасхи),  (Хронология немецкого средневековья и современности) (1891—1898)  1576 Лотаринги  1579 Голландийн Республика  1583 Шотланди  1600 Речь Посполити (~ Белорусси, Латви, Литва, Польша, Украина)  1362Иванов Е. История праздников Нового года и Рождества. «Новый год и Рождество в открытках» Россин импери  1700 Тоскана  1721 Йоккха Британи, Ирланди,  Британин импери  Шотланди йоцург  1752 Япон  1873 Цийчоь (Тайвань а, КХР)  1912 Желтойчоь  1923 Туркойчоь  1926 Таиланд 1941

 Пиротехника 

219x219px|right|мини|Керлашеран фейерверк
Керла шо даздеш жигара лелайо тайп-тайпана пиротехникин хӀуманаш: хлопушкаш, бенгалин цӀераш, тӀаьхьара итт шерашкахь, — салюташ, ракеташ, руман чиркхаш, йаккхий а, кегий а петардаш, кхин йерш а.

Керла шо даздеш пиротехникин хӀуманаш лело буьйлабелира Азин мехкашкахь, хьалхарчу рогӀехь Цийчохь, хӀунда аьлча лорура, лелхачу хӀумнаш чӀогӀа гӀара йаьккхича а, къегина серло хилчи а, боьха хӀумнаш дӀалохкуш гӀодо. ТӀаьхьа и гӀиллакх даьржира дерриг дуьненан тӀехь.

Уггаре гӀарадаьлла тайп-тайпанчу мехкашкахь гӀиллакх ду Керла шарахь Цийчоьхь фейерверкаш кхийсар, кхин а петардаш лелхар, уьш ца совцу керлачу шеран хьалхарчу дийнан дохаллехь. Цу тӀе тоьпан молха а, петардаш а, фейерверкаш а йукъайаьхна дукха хан йац, амма Керла шо даздечу хенахь гӀовгӀа йаккхаран эзар шо хан ло. Дерриг долалелла легендин тӀера, Керла шо долалуш тайп-тайпанчу меттигера лаьхкина зуламе синоша, керла меттиг лоху, ткъаоьшу цӀа карийча, охьахуу цунна чохь, хӀусама дайшна зуламаш до. Ткъа Керла шо даздеш гӀовгӀа йаьккича, уьш лохку.

ХӀокху заманахь дукха йолу дуьненан коьрта гӀаланаш йа цхьацца мехкаша дойу миллионаш доллар, и пиротехникин шоу Керла шарна йархьама.

Пиротехникин хӀумнаш дукха лелор, гӀеметтахӀоттанза болчара а, кхуллу цӀеран кхерам а, чевнийн хьал а, цулдела керлашеран буьйса лору уггаре Ӏаткъаме шеран мур цӀераш йойучеран а, гӀоьнан гӀуллакхашна.

 Хьажа кхин а 

 Шира Керла шо
 Васильевн суьйре
 Камаьрша суьйре
 Овсень
 Посевани
 Ӏаьнан Ӏиданаш космосехь

 Литература 

 The world book encyclopedia, vol. XXVI, 1984, 237 p.
 Michel Quesnel, " Jésus et le témoignage des Évangiles ", in Aux origines du christianisme, éd. Gallimard/Le monde de la Bible, 2000, p. 201—202.
 Anthony Aveni, «Happy New Year! But Why Now?» in The Book of the Year: A Brief History of Our Seasonal Holidays (Oxford: Oxford University Press, 2003), 11-28





 . — «The town of Louvain, belonging to the duchy of Brabant, used the Easter Style, beginning the year at Holy Saturday.».

 Хьажоргаш 

 Les différentes dates du Jour de l’an au cours des siècles






Категори:Февралан Ӏиданаш
Категори:Мартан Ӏиданаш
Категори:Апрелан Ӏиданаш