Термодинамикин бета

Статистикин термодинамикехь термодинамикин бета, иштта шилалла аьлла евзаш йолу, системин термодинамикин температурина дуьхьалара барам бу: (кхузахь T — температура ю, ткъа kB — Больцманан константа).

Термодинамикин бетан энергина дуьхьалара барамалла ю (СИ барамийн системехь, дуьхьалара джоуль, ). Йовхон доцучу барамашкахь иза джоуль тӀехь байташкахь а, я аьттонна, гигабайташкахь наноджоуль тӀехь а дуста йиш ю; 1 K−1 герггарчу хьесапехь эквивалент ю 13 062 гигабайтана наноджоуль тӀехь; цӀийнан температурехь: T = 300 K, β ≈ 44 ГБ/нДж ≈ 39 эВ−1 ≈ 2,4 ⋅ 1020 Дж−1. Трансформацин коэффициент: 1 ГБ/нДж =  Дж−1.

 Йийцар 
Термодинамикин бета, ма-дарра аьлча, зӀе ю информацин теорина а, статистикин механикина а юккъехь, физикин системин шен энтропица а, цуьнан энергица а йоьзна йолчу термодинамикаца а интерпретаци еш. Цо гойту энтропин реакци энерги тӀекхетарна. Нагахь санна системе кӀеззиг энерги тӀетоьхнехь, тӀаккха β системин рандомизацин тӀегӀанан сурт хӀоттадо.

Температурин статистикин билгалонан чухула энтропин функци санна, шилаллин функци лара йиш ю микроканонин ансамблехь формулица

(аьлча а, долахь тӀедаьлларг S энтропин E энергица гуттаренна а йолчу V чухоамехь а, N дакъалгийн барамцехь а).

 ГӀолеллаш 
β шен концептуалан чулацамца температурина юьззина эквивалент елахь а, иза дукха хьолахь температуринел а бухера барам лору, вон температурин хилам бахьанехь, цигахь β ноль чухула дехьа йолуш хета ца соцуш ю, ткъа T-н сингулярность ю.

Цул сов, β-н бахьанан-тӀаьхьалонан зӀе кхета атта хилар гӀоле ду: нагахь санна системе кӀеззиг йовхо тӀетоьхнехь, β энтропин тӀекхетар гойту, йовхон тӀекхетарна декъна долу. Температурина ишттачу маьӀнехь интерпретаци ялар хала ду, хӀунда аьлча системе «энтропи тӀетоха» таро яц, кхечу агӀор бен, масала температура, чухоам я дакъолгийн терахь хуьйцуш.

 Статистикин интерпретаци 

Статистикин гарца, β — иза равновесехь йолу шиъ макроскопин система вовшашца юзуш йолу терахьан барам бу. Нийса формулировка иштта ю. Хьовсур ду вай шина системе, 1 а, 2 а, йовхонан контактехь йолчу, E1 а, E2 а энергица. ТӀеоьцур ду вай E1 + E2 = цхьаъ даиман йолу E ю аьлла. ХӀора системин микрохӀоттамийн барам билгалбоккхур бу Ω1 а, Ω2 а аьлла. Вайн тӀеэцаршца, Ωi доьзна ду Ei-х бен. Иштта вай тӀеоьцу, системин 1 муьлхха а микрохӀоттам, E1-ца догӀуш долу, цхьаьна хила тарло системин 2 муьлхха а микрохӀоттамца, E2-ца догӀуш долу. Иштта, цхьаьнатоьхначу системин микрохӀоттамийн барам барабар бу

Вай β схьаяьккхина статистикин механикин коьртачу постулатера:

Цхьаьнатоьхна система равновесе кхаьчча, Ω терахь максимуме долу.

(Кхечу дешнашца аьлча, система Ӏаламан новкъа микрохӀоттамийн максимальни бараме гӀерта.) Цундела, равновесехь:

Амма E1 + E2 = E маьӀна долуш ду

Иштта

аьлча а

Лакхахь далийна долу юкъаметтиг β-н билгалонна мотиваци ло:

 Статистикин а, термодинамикин а интерпретацийн зӀе 
Шиъ система равновесехь хилча, церан цхьатерра термодинамикин температура T хуьлу. Цундела интуитиван дагадогӀу, β (микрохӀоттамашца билгалъяьккхина йолу) цхьана кепара T-ца йоьзна хила еза. И зӀе Больцманан коьртачу постулато латтайо, иштта дӀаязйина йолчу

кхузахь kB — Больцманан константа ю, S — классикин термодинамикин энтропи ю, ткъа Ω — микрохӀоттамийн барам бу. Иштта,

Лакхахь йолу статистикин билгалонера β-н билгалонан метта хӀоттош, вайна доьду

Термодинамикин формулица дустуш

вайна доьду

кхузахь  олу системин бухера температура, цуьнан энерги барамалла а ю.

 Истори 
Термодинамикин бета юкъаяьккхина хилла дуьххьара 1971 шарахь ( «шилаллин функци» аьлла) Инго Мюллера, рационалан термодинамикин ойланийн школин агӀончас, «дуьхьалара температурин» функцех лаьцна хьалха динчу кховдамийн буха тӀехь.

 Хьажа иштта 

Больцманан дӀасаекъар

Канонин ансамбль

Изинган модель

 Билгалдахарш 

Категори:Статистикин механика
Категори:Скаляран физикин мехаллаш