Муртазалин, Жовтха

Муртазалин Жовтха (; 1879, Зумса, Теркан латтдоза — 1944, Советан Союз) — нохчийн политик а, динан агІора Ӏедалхо а. Нохчийчохь кӀайн гвардихошна а, большевикашна а дуьхьал жигара къийсам латточех цхьаъ.  Къилбаседа Кавказан Имаратан Ӏедалан декъашхо. 1910—1940 шерашкахь гӀаттамхойн куьйгалхо.

 Дахаралла 
Вина 1879 шарахь Нохчийчоьхь. Тайпан Зумсо вара. Динан гӀуллакххо а волуш, Іилма а даржош лелла Жовтха. Цо жигара къийсам латтийра кӀайн гвардихошна а, церан «Оьрсийчоь барт болуш, йоккха а, екъа йиш йоцуш а» бохучу лозунгана дуьхьал Октябрьски революци йолчу хенахь. 1920-чу шарахь Советан Ӏедал тӀеэцначул тӀаьхьа, оццу ондаллица дӀаболийра цо  къийсам. Иза вара Ленин Владимире яздинчу кехатан йаздархо, цу тӀехь цо бехке дира цара социалан цхьатерра хилар а, кегийчу къаьмнашна йозуш ца хилар дӀадала а дина дош харц ду аьлла, тоьшаллаш а далош

Цо дакъалецира 1920-чу шарахь Шамилан СаьӀид-бейн, 1921-1923-чу шерашкахь Гоцийн Нажмудинан, 1932-чу шарахь Нохчийчохь хиллачу гӀаттамашкахь. 1930-чу шерашкахь Итон-Кхаьллан а, Шуотойн а, ЧІеберлойн а кӀошташкахь а, иштта ГалайнчІожан а, Галашкан а кӀошташкахь гӀаттамхойн боламан хьалханча. Кечдина а, дакъа лоцуш а 30, 31, 32, 40, 41-гӀа шерашкахь хилла нохчийн гӀаттамаш. 

1942-чу шеран августехь Шарипан Майрбекан зӀе латто а, Жовтханах гӀортора  а хуьлуш, церан аьтто белира Итон-кхаьллахь а, Шуьйтахь а кӀошташкахь боккха гӀаттам бан. ГӀаттам дӀаболабелира Зумсахь. Эвлан Совет а, колхозан Іедал а эшийна Майрбекас шена гонаха гулбелла нах хьалха а баьккхина, Шаройн кІоштан латтдозан йукъе – ХӀимой юьрта кхачийра. Стигалкъекъа-беттан 17-чу дийнахь иза схьаяьккхира, гӀаттамхоша эшийра парти а, кхеташо а. 

Цо гӀо-накъосталла лелийна ТІерлойн Хьасанна, Зумсойн гӀу чохь иза къайла а воккхуш. 1944 шеран 11-18 февралехь лаьцна, 65 шо долуш вен кхел йира

 Кхин хьажа 

 Къилбаседа Кавказан Имарат
 Нохчийн автономин область

 Билгалдахарш