Чуфут-ГӀала

Чуфу́т-ГӀала (, ) йа Кырк-Ор () — йуккхъерабӀешеран гӀап-гӀала ГӀирмера, тайпанан чӀагӀо гӀарайаьлла йолчу гӀирмин урхалчийн Джаникен, лаьтта ламанан акъарин тӀехь 2,5 км Бахчисарайн малхбалехьа. Ламанан басен тархаш дикка Ӏункара ду, цхьаьна агӀор бен шерачу бохь тӀе гӀашлойн тача диллина. Уггаре лекха меттиг — 581 м.

Дуьххьара гӀап хьахийна 1254 шарахь Кырк-Ер () санна, иза туьркийн маттара гочдо «Шовзткъа гӀап-гӀала».

 ЦӀерийн варианташ 
слева|мини|280x280пкс|Чуфут-Кале, 1897 Антон Юлиус Стуксберган сурт 
 Кырк-Ер, Кырк-Ор () — гӀирмагӀезалойн цӀе, нисса оцу цӀарца хьахийна гӀап дуьххьарлера хьосташкахь, изий бен хьахош йац царна чохь XVII бӀешо кхаччалц; лелийна иштта караимаша а;
 ГӀала ( — гӀап)Фиркович М. Я. Старинный караимский городок Калэ, называемый ныне «Чуфут-Калэ». — Вильна, 1907.Цитата: «…иштта ,бусулбачара, дош йахӀуд ца девзаш, цуьнан меттана чуфуд олу, ткъа гӀаланах, вай хӀинца Ӏаш долу, гӀап ГӀала, цара олу Чуфуд ГӀала, аьлчи а ЙахӀудийн гӀап. Бусулбачара лору, тхоьх чуфуд олуш тхо сийсаза до, тхо сийсаза дан хӀума дац цигахь, вукха агӀор оха сий до тхеш ЙахӀудан цӀийнах хиларна, иза доккха сий ду.…» Мордехай Султанан// Зехер Цадикким («Памяти Праведников»)Имена и фамилии подписчиков на книгу «Таргум Тора бе-лешон татар»(Перевод Торы на крымско-караимский язык). — Евпатория, 1841. // Сайт московских караимов — лелийна гӀирма ханийн тарханан ярлыкаш караимаша а, царна йукъахь жайнашна зорба туху меттиг а гойтуш, 1731 шарахь дуьйна типографи;
 Чуфут-ГӀала, Джуфут-ГӀала, Чифут-Калеси«В западном конце Багчасарайской долины, в получасе от города, находится местечко с 120 дорогами, с замком на высоком утёсе. Теперь его называют просто Калэ (крепость) или Чифут-Калеси (Еврейская крепость), так как оно заселено только евреями караимской секты». // Иоганн Тунманн. Крымское ханство (1784) — гӀирмагӀезалойн маттара  хуьлу гочйича «жуьгтийн гӀап» (çufutЭтимологический словарь русского языка Макса Фасмера — статья «Жид» — йахӀуд, qale — гӀап)Крымскотатарско-русско-украинский словарь / Сост. С. М. Усеинов. — Симферополь: Тезис, 2008. — ISBN 978-966-470-005-1, изза цӀе лелайо советийн Ӏилманан литературехьЧуфут Кале // Большая советская энциклопедия, кхин а караимийн авторша оьрсийн меттан белхашкахь XIX бӀешеран шолгӀачу декъехьШапшал С. Караимы и Чуфут-Кале в Крыму.  — СПб.: типо-лит. и фототип. П. И. Бабкина, 1896.; иза хууш ду XVII бӀешеран чаккхенгахь дуьйна, гӀап гӀезалоша йитинчул тӀехьа;

 Суьртийн галерей 
мини|1020px|Чуфут-ГӀала йолу акъари тӀера дӀайеллало атагӀан а, луларчу ломан а сийдолу панорама

 Хьажа кхин а 

 Бакла
 Качи-Кальон
 Кыз-Кермен
 Мангуп
 Йеза боьлак Балта-Тиймез
 Тепе-Кермен
 Челтер-Мармара
 Эски-Кермен

 Билгалдахарш 

 Литература 

 Вус О. В. Опорна фортеця Кирк-Ор у контексті військово-інженерних заходів Візантії на Кримському півострові в VI ст. — Київ, 2016. — URL: https://byzantina.wordpress.com/2016/09/15/vus-6/.





 Хьажоргаш 
 Джуфт-Кале (Чуфут-Кале)  на сайте крымских караимов
 История и описание Чуфут-Кале на Qrim.ru
 A. Г. Герцен, Ю. М. Могаричев. Чуфут-Кале — иудейская крепость
 Научно-популярный фильм Неизвестные караимы


Категори:Хилла коьрта шахьарш
Категори:ГӀирмин гӀопаш
Категори:Бахчисарайн сийлаллаш
Категори:Караимаш
Категори:Абатца нисйина нах беха меттигаш
Категори:ГӀирмин хьехийн гӀаланаш