Силаболу Хункархойн тIом

Силахьболу Хункархойн тӀoм (хункархошлахь «Дезачу цхьаьнакхетаран тӀом», хун. «Kutsal İttifak Savaşları») — керстанийн пачхьалкхийн бартана а, Ӏусманийн шуренна а йукъахь хила болу герзан баккхамаш. Перенгаш цу барте йукъа ца бевлира, xlyнда аьлча Перенгийчоь дагахь йара 1673-чу шарахь куьцан перенгийн-хункархойн пачхьалкхийн цхьаьнакхетаралла денйан хункархой шайн олаллехь долчу латтанаш тӀepчу католикийн ларбархо Луьдовик хила къера хилийта.

Силаболу Хункархойн тӀoм дӀaбелира lyсманийн шурено Эна Мажаройчоь а, Трансилвани а йайъарца, цхьана хенана цо дукха чӀoгӀa хункархойн тӀeман ницкъ гӀeлбира. Кху тӀaмехь кхул хьалха цкъа бийцина боцу машар бийца гӀoьртира шайн мостагӀaшца Ӏуьсманийн шуре.

Коьрта боьду австрихойн-хункархойн тӀoм боцург цаьрца цхьаьна бара боьдуш полаькийн-хункархойн а (1683–1699), хункархойн-вендахойн а (1684—1699),оьрсийн-хункархойн а (1686—1700) тӀeмаш. Ткъа Дехьа-Европехь Перенгийчоьно болабира перенгийн-испанхойн тӀoм (1683—1684) а, Аугсбурган цхьаьнакхетаран исс шеран тӀoм а.

 Бахьанаш 

слева|мини|290x290пкс|Эначу Европерчу пачхьалкхийн дозанаш тӀoм болабала гӀoьртича хенахь

1654—1667-чу шерашкара оьрсийн-полаькийн тӀoм дӀaбаьллачул тӀaьхьа xӀинцалерчу Украйнмехкан латтанаш деккъа дара Паччахьан Оьрсийчоьно а, Реч Посполитас а. 1666-чу шарахь аьтту xийистерчу Украйнмехкан гетман волу Поьтр Дорошенко ша хункаран сардал ву аьлла тӀeлецира шайн кера шаболу Украйнмохк кераберзабархьама. Цо йукъаозира lyсманийн шуре Украйнмахкахь доллуче. Реч Посполитас хункаран сардална дуьхьал сураш дахийтина аьлла Ӏусманийн шурено 1672-чу шарахь Подоле йоккхур болу цунна дуьхьал тӀoм болабира. Ницкъийн базам хийцабаларо йукъаозира кхуза Оьрсийчоь, цу тӀepa дӀa болабелира 1681-чу шарахь 20 шарана машар бен чӀaгӀaмо сацийр болу керла оьрсийн-хӀункархойн тӀoм.

Ткъа оццу хенахь кхаа декъе беккъа болчу Мажаройн махкахь хьал гӀoьртуш дара. 1-ра Леополд паччахь гӀeрташ вара «Паччахьан Мажаройчоьнехь» къоман бертан мехк-урхалла хийца шегахь бен leдал керахь хир доцуш. Кхузарчу протестанташ болчу мажарошна хӀункархоша шаьш лар гӀoле хийтира шайга гамо йолчу Габсбургел а, цундела уьш дӀaловчкъа гӀeртара Ӏусманийн карахь йолчу Элийн Трансилванехь. 1678-чу шарахь лакхара Мажаройчоь карайерзина калвинист волу мажаройн оьзда Имре Тоькоьли хаьржинера протестантийн тхьамда дарже. Цу хенахь Леополд кхийтира ша мажарошна лелориг шена зен деш ду, цундела 1680-чу шарахь Тоькоьлица машар бира цо, ткъа 1681-чу шеран xӀутосург баттахь цо мажаройн ша-шена урхалла дар а, кхин дин ладала а аьттонаш бар дуьйцу конгресс йира. Тоькоьлис реза а ца хила цу гуламе ваха хонкаре дӀaхьедар дира цхьаьнагӀуллакхдан дехарца. 1682-чу шо дӀaдолалучехь Имре Тоькоьли къобалвинера Ӏусманийн шуренан сардал ву аьлла.

1684-чу шарахь Габсбургийн-Ӏусманийн  Вашваран машаран чӀагӀaман хан чекхйолуш йара, йуха габсбургийн векал и кхин а йаххо дийца веъча цо тидам бира хӀункархой кийча боций и хаттар дийца. Реч Посполита гӀeл а йина, Паччахьан Оьрсийчоьнца машар а бина, Тоькоьлин гӀo долчу хӀyнкархошна сацийра шайгахь дика аьтто буй Габсбургашна тӀeлата.