Каста (Латинан Америка)

Каста () — расин иерархин система, кхоьллина испанийн мотт буьйцучу Испанин Америкера а, Филиппинашкара а элито колонин муьрехь, официалан йара XVII — XVIII бӀешерашкахь, факт хилла цуьнца дихкина терминаш чӀагӀделла бахамехь лалош, жигара леладо хӀинца а.

Кастин система йу  ша бахархойн классификаци. Уьш йекъало расех схайаларца а, процетах оцу йа кхечу «цӀийнах»: оцу системера схьадовлу иштта терминаш, масала, мулаташ, метисаш, самбош и. кхин дӀа.

И система йоцуш, параллелан йара кхин — классификаци «кӀайн» оьздангалла карайерзоран тӀегӀанца, цуо боькъура «адамаш хьекъалца» а (испанхой а,испанин оьздангалла тӀеэцнарш а), «адамаш хьекъал доцуш» а (оьздангалла йоцу аборигенаш).

 Башхаллаш
ХӀокху системин цӀе европахоша, хӀиндин варнин аналогица сехьайаьккхина хиларе хьажна ца Ӏаш, царна а, испанин кастанашна а йукъахь йара коьрта башхалла: варнаш йара гуттаренна а, гӀеххьа чекх ца валалуш а (наггахь бен ца магош зуда йалайар цхьацца луларчу варнера), ткъа испанин каста бух тӀехь йара ца валар расашна йукъара (касташна йукъара а) иэдар ца дича, оцу маьӀнехь алсама «маьрша», КъАР а, АЦШ а тӀехьара апартеидал.

Расин пропорцех дозуш, иза йа кхин касташ дукха йа кӀезга лакхара социалан хьоле хьажжина налогаш йохура. Maria Elena Martinez (2002). «The Spanish Concept of Limpieza de Sangre and the Emergence of the Race/caste System in the Viceroyalty of New Spain, PhD dissertation». University of Chicago. Нагах, стаг билгала хьанах схьаваьлла ца хаахь, иза лорура кастера фенотайпане хьаьжжина. КӀайн чкъоьро, сирла месаша, испанхойх ваьлла хиларо статус ойура, ткъа африкин а, индахойн цӀий хиларо — статус охьайоккхара. ТӀаьххьара хӀуӀаьржачеран а, индахойн а тӀаьхьенаш «кӀайбала» таро йара испанхошка зуда йахийтича йа церан зуда йалийча, иза законо ца магийна дацара (АЦШх къаьсташ). ТӀаьххьара деаннах кхо дакъа испанхойн цӀий хилча бакъо лора цунна ша испанхо лара, хӀетте а Испанехь дуьненна тӀе бевллачеран лакхара статус йара, кӀайн колонехь бинчарел а (креолаш).

 Этимологи 
Сasta дош леладо иберо-романийн меттанашкахь (испанин, португалин, кхечу а) йуккъера бӀешерашкахь дуьйна маьӀнехь «ворин дай», «тайпа», «раса», шен рогӀех иза схьадолу , «цӀена, бех ца дина» бохчу маьӀнехь. Нохчийн дешан маьӀна  – декъало бохург ду. И дош тӀехьа дехьадаьккхина хӀиндин варнийн а, джатин а системин"Caste, " Merriam-Webster’s Collegiate Dictionary, 10th edition. (Springfield, 1999.)"Caste, " New Oxford American Dictionary, 2nd edition. (Oxford, 2005)..

 Классификаци 
 Латиноамерикхо вуьззина европахойх схьаваьлла — креол
 Америкин орамера вахархо — индахо
 Африкехь винчух — негр
 Ийна кхаа марех вина стаг — меланджен
 Испанхо × индахо — метис
 Испанхо × метис — кастисо, castizo
 Кастисо × испанхо — креол
 Индахо × негр — самбо
 Африкаха × самбо — самбо-прието
 Метис × негр — симарон, cimarrón (тар ма ло бевдда лайшах)
 Испанец × негр — мулат
 Негр × мулат —  негро-фино, negro fino
 Испанхо × самбо — морено, moreno
 Мулат × испанхо — мориско (тар ма ло морискех Испанера)
 Испанхо × мориско — альбино
 Альбино × испанхо — сальта-атрас, salta atrás или saltapatrás
 Метис × мулат  — апиньонадо
 Индеец × метис — чоло, :es:cholo йа койоте
 Мулат × индеец — чино, chino
 Испанхо × чоло йа койоте — арнисо, harnizo
 Кастисо × метис — арнисо
 Койоте × индахо — чамисо
 Чино, chino × индахо — камбухо, cambujo
 Сальта-атрас × мулат — лобо
 Лобо × china — хибаро (таро ма далийта амазонкин тайпанах хиварох)
 Хибаро × мулат — альбаразадо, albarazado
 Альбарасадо × негр — камбухо, cambujo
 Камбухо × индахо — самбаиго, sambaigo
 Самбаиго × лобо — кампамулато, campamulato
 Кампамулато × камбухо — tente en el aire Negros, mulatos y trigueños, Juan Carlos Coria, EDUCAR
Латиноамерикахойн кастийн таблица дай-нанойИспанхоАфрикахо

 Билгалдахарш 

 Хьажоргаш

 «Casta Paintings» An example of one of the many things that can be found in Breamore House that has attracted a lot of interest over the years. This collection of Casta paintings is believed to be the only one in United Kingdom. The collection of fourteen paintings, was commissioned for the King of Spain in 1715 and painted by Mexican artist Juan Rodríguez Juárez.
 Castas paintings and discussion on Nuestros Ranchos Genealogy of Mexico website
 Safo, Nova. «Casta Paintings: Inventing Race Through Art/Mexican Art Genre Reveals 18th-Century Attitudes on Racial Mixing.» The Tavis Smiley Show. June 30, 2004.
 Soong, Roland. Racial Classifications in Latin America. 1999.

Категори:Латинан Америкин оьздангалла
Категори:Расизм