Импери Мали

Мали́ (Манден Куруфаба; мандинго: Nyeni;  Mālī) — Къилбаседа-малхбузен Африкера пачхьалкхан кхоллам (Малхбузен Суданан регионехь), къилбехьа гӀум-арел Сахьара, лаьттина XIII—XV бӀешо бӀешерашкахь. Ламастаца импери олу (кхечу африкин имперех санна). Кхоллайелла хьалха импери Ганех  дозуш хиллачу малинке къоман йьухьиг йолуш. Бусалба бакъо тӀеэцна (лаххара а, лакхенаша).

Лакхара урхалча вара манса. Мансин долара эскар лаьттара хиллачу лайшах.

Импери кхоьллинарг лору Сундьята Кейта, цуо 1240 шарахь дӀалаьцна Ганин коьрта шахьар Кумби-Сале, ткъа цунна Ӏедалан бухара мохк баьржина Атлантикин Ӏапказ тӀера Чад Ӏам тӀекхаччалц. Уггаре къегина Муса I, хьалха тӀеэцнарг титул манса, цуьнан ваша Сулейман волуш. Оцу муьрехь пачхьалкхаш Текрур, Сонгай, кхин а тайпанаш Сахьарин кхерстачеран вассалан бозуш бара Малин урхалчех.

Империн бахархой лаьттара коьртаниг маьрша ахархойх-йукъархойх а, кхерстачарех-даьхнийлелорхойх а. Берриг Малин бахархойн барам XV бӀешарахь маххадабора 40-50 млн стагWalker, Sheila S., African roots/American cultures: Africa in the creation of the Americas, Published by Rowman & Littlefield, p. 127. (2001).

ЛаьттанйуккъерахӀордан базара деши латториг Мали йара, буту эрз а, буре а бахьанехь. Экономикин ладаме йара къепалан махлелор, иза чекйолура гӀаланашкахула Томбукту, Дженне, Гао.

Гуттаренна долу вовшашца долу тӀемаш гӀелйора импери, жамӀехь иза XV бӀешарахь йозуш йара имперех Сонгай, XVII бӀешарахь дайира шен дерриг аьча санна мехкаш, 1885 шарахь тӀетуьйхира французийн бахамашна.

 Истори 

 Хьосташ. Сундиата Кейта 
Йуьхьанца Мали йара жима олалла [Нигер (эрк)|Нигеран]] лакхенашкахь, лулахь Каниага — къоман сосо йоккха пачхьакх йолуш. Схьагарехь, пачхьалкх Мали вассалан йозуш йара Гана имперех. Цхьаьна малин урхалчин — Муса Кейтан (1200 гергга—1218) — тӀейаздо Нигер тӀера Кангаба гӀала кхоллар, жимма лакхахь Бамако гӀалин, Республика Малин хӀинцалера  коьрта шахьар.

Сосо, куьйгаллехь аьчк-пхьеран цӀун тайпа Канте долу, хьалха бевлира сонинкен кегийра пачхьалкхел, цара йуьзира Гана АльморавгӀара хӀаллак йинчул тӀехьа Ӏедалан йаьссалла. Нисса сосон иэшам XIII бӀешеран йуьххьехь Киринера тӀамехь, коьртехь Сундиата Кейта волу манде тайпанашкара, йуьхьиг йиллира Малин империн санна.

 Хьажа кхин а 
 Бамбара (пачхьалкх)
 Импери Сонгай
 Импери Гана
 Томбукту
 Гао

 Билгалдахарш 

 Литература 

 Ваккури Юха. Цивилизации долины Нигера / Под ред. Л. Е. Куббеля. — М.: Прогресс, 1988. — 168 с.
 Дэвидсон Бэзил. Новое открытие древней Африки / Пер. с англ. М. К. Зеновича. Под ред. И. И. Потехина. — М.: Изд-во восточной литературы, 1962. — 316 с. — Серия «По следам исчезнувших культур востока».
 Конрад Дэвид. Империи Африки. — М.: ООО ТД «Издательство Мир книги», 2007. — 128 с.
 Куббель Л. Е. Страна золота — века, культуры, государства. — 2-е изд. — М.: Наука, Главная редакция вост. лит-ры, 1990. — 240 с. — (По следам исчезнувших культур Востока). — ISBN 5-02-016730-4.
 Непомнящий Н. Н. Тайны древней Африки. — М.: Вече, 2002. — 480 с. — Серия «Тайны древних цивилизаций». — ISBN 5-94538-213-2.























  (on the Kings of Mali)




  First published in 1981 by Cambridge University Press, 













 Хьажоргаш 




Категори:Малин истори
Категори:Сенегалан истори
Категори:Колонин Африкел хьалхара пачхьалкх
Категори:Гвинейн истори
Категори:Африкин истори
Категори:Йуккъера бӀешерийн историн пачхьалкхаш