Украина (топоним)

«Украи́на» — цхьа могӀа мехкийн историн цӀе, кхин а хӀокху заманара пачхьалкхан Украинин цӀе а.

 Топоним схьайалар 
Украина дош долуш дара Киевн Русан заманара дуьйна — лаххара а, XII бӀешарахь дуьйна. Дуьххьара иза хьахайо Киевн тептарера Ипатьевн гуламехь, йевза XV—XVI бӀешерашкара испискашкара, 1187 шарахь переяславлан эла Владимир Глебович валар хьахош («»), ТӀаьхьуо Украина хьахайо оццу тептарехь 1189 шарахь («») а, Галицкан-Волынан тептарехь  1213 шарахь («»). Кхин а Галицкан-Волынан тептарехь 1268 шарахь хаало йогӀу демоним («»).

 Коьрта верси 

275px|мини|Переяславлан гӀопан Полкостень гӀала, Цунна уллехь XII бӀешарахь хилла половхошца тӀом
Дукхаха болу Ӏилманчаша къобал йо версица, «Украина» цӀе йоьзна йу дозанца. Зализняк Андрей дийцарехь, иза хьалайоьду шира оьрсийн даше «укра́ина» — дозанера область, олаллин йистера латта. «Окраина» дешан йуьхьанцара маьӀна мелла а къаьсташ хилла, иза догӀура йисташкара арахьара латтанашна, олаллин йерриг гуонахьара йисташна. «Украина» дош йуьхьанца дуьйна леладора Киевн Русан а, цхьацца шеш долу дозанера оьрсийн олаллашна. Оцу маьӀнехь Украина дешан этимологин маьӀне хьовсу РоссинЭтимологический словарь Фасмера а, иштта украинийн а, малхбузен а Ӏилманчаш, масала Субтельный ОрестOrest Subtelny. Ukraine: A History. University of Toronto Press, 1988, Магочий ПолA History of Ukraine. University of Toronto Press, 1996 ISBN 0-8020-0830-5, Прицак ОмельянFrom Kievan Rus' to modern Ukraine: Formation of the Ukrainian nation (with Mykhailo Hrushevski and John Stephen Reshetar). Cambridge, Mass.: Ukrainian Studies Fund, Harvard University, 1984., Грушевский МихаилГрушевський М. Історія України-Руси. Том II. Розділ V. Стор. 4, Огиенко Иван, Толочко ПётрТолочко П. П. «От Руси к Украине» («Від Русі до України». 1997, кхин берш. Оцу версин тӀехь йу Украинайовзаран энциклопеди, Украинийн меттан этимологин дошамЕтимологічний словник української мови: У 7 т. / Редкол. О. С. Мельничук (голов. ред.) та ін. — К.: Наук. думка, 1983 — Т. 6: У — Я / Уклад.: Г. П. Півторак та ін. — 2012. — 568 с. ISBN 978-966-00-0197-8., Украинин историн энциклопеди.

 МаьӀнин эволюци 
Дукхаха болчу историкашна хетарехь, дуьххьара термин «Оукраина» хьахор догӀу Переяславлан (Посулан дуьхьалонан аса), Галицкан, Волынан олаллийн дозанера мехкашна. Дуккха а украинийн тептарийн талламхоша иштта лору, 1187 шеран, хьалхара йозанаш лелийна переяраславхойн синоним санна йа берриг половхойн дозанера мохк саннаГалушко К. Україна: назва крізь віки  // Народження країни. Від краю до держави. Назва, символіка, територія і кордони України. — Харків: Клуб сімейного дозвілля, 2016. — С. 10.. Оцу заманара XVIII бӀешерна герга кхаччалц и дош леладора «дозанера латташ» маьӀнехь, цхьа билгала дозанаш долчу регионна тӀе ца тосушПономарьов А. П. Етнічність та етнічна історія України: Курс лекцій. — К.: Либідь, 1996. — 272 с.: іл. І8ВМ 5-325-00615-0.Е. С. Острась. Звідки пішла назва Україна //Вісник Донецького університету, Сер. Б: Гуманітарні науки, Вип.1, 2008 , цунна йукъахь генна таханлера Украинин махканна генна арара, масала «пскован украина», «окан украина». цунна йукъахь генна таханлера Украинин махканна генна арара, масала «пскован украина», «окан украина». «ЖӀарех дош» чохь оьрсийн XII бӀешеран жайнахочо йаздина, тӀекъам дин йухадаьлла йистошка, цигахь адамаш хӀинца а ламазаш деш бу ширачу деланашна, амма дора иза къайлаха: «…хӀинца а украинехь цара ламазаш до наьӀалт хилла Перунна, Хорсанна, Мокошина, шаданна»Рыбаков Б. А. Трактат, написанный на корабле // История и культура античного мира. — М.: «Наука», 1977. — С. 185—188.


Брокгаузан а, Ефронан а дошамахь хаамаш ма-барра, малхбузера Подольера къилбехьара Днепран хикхоче кхаччалц а, малхбузехьа шена йукъа хин йолу Екатеринославан губернин доккхаха долу латтанийн дакъа чулоцу («очаковн аре») баьржина Къилба Русан мехкан дакъа а, Речь Посполити йукъа даханчул тӀаьхьа  официалан доцуш ала долийра «Украина». Иза доьзна дара, и Къилба Русин мехкаш аренийн дозанашца Речь Посполитина а дозанера мехкаш хиларца. Грондский Самуила, Хмельницкийн гӀаттаман историн полякийн автор  (1660 шеран гергга), йаздина: «Латинан margo (доза) – полякийн маттахь kraj, цигара схьа Украина — паччахьаллин (полякийн) йистехь лаьтта область»«Margo enim polonice kray; inde Ukrajna, quasi provincia ad fines regni posita».При заключении Люблинской унии, которой было создано объединённое польско-литовское государство, эти южнорусские земли были переданы Литвой Королевству Польскому. «Ukraina» дешан маьӀна туьду Польшин пачхьалкхан дозанера латтанаш олий, изза далийра полякийн историко Бартошевич Юлиана Оргельбранд Самуэлан «Массерайукъара энциклопедехь»Encyklopedyja Powszechna. Warszawa. 1867. T.25. S. 957: «Ukraina. W starodawnym języku polskim ukraina, był to wyraz pospolity i oznaczał ziemię leżącą na kresach, na pograniczu państwa, u kraju, u brzegu»..

 Хьажа кхин а 
 Днепрйистера Украина
 Русь (цӀе)
 Малоросси
 Украина тӀехь йа Украинехь

 Хьосташ а, билгалдахарш а 

 Литература 

 Гайда Ф. А. От Рязани и Москвы до Закарпатья. Происхождение и употребление слова «украинцы» // Родина. 2011. № 1, доступ к тексту: 

 Кравченко В. В. Ім’я для України / Україна, Імперія, Росія (вибрані статті з модерної історії та історіографії). — К., 2011. — 544 с.


Категори:Украинин топоними
Категори:Пачхьалкхийн цӀераш