Бецанмеъ

Бе́цанмеъ () — пастушкови доьзалера жима олхазар. Бен бо тӀуьна лекхабецийн байн тӀехь, йуькъа коьллаш йевлла уьшалаш тӀехь, дӀадийна оханаш тӀехь, Евразин барамера шораллашкара кхин йиллина ландшафташкахь. Ах сов популяци деба Россин мехкахь. Кхелха олхазар, Ӏа доккху Африкехь, коьртаниг континентан къилба-малхбален декъера коьллийн а, бецийн а саваннашкахь.

Барамашца дусталур ду шоршалца йа лекъца, дегӀаца тера ду котаман меах. Дахар лечкъина ду, лекха буц йукъара ара ца долу ала мегар ду. ТӀема ца лууш а, цадаьлла а бен ца лела, амма кхелхачу заманахь атта эзарнаш километраш дӀадоьду, хӀурд тӀехула а, гӀум-аренан тӀехула а. Бецанмеъ бен болчу декъехь хилар дика гойту боьршачо мохь тоьхча, мох боцучу хенахь и мохь хеза 1,5 км генара. Олхазараш мохь бетта майхь а, аьхкенан хьалхарчу декъехь а, йисинчу хенахь гӀовгӀа ца йо, Ӏаьнан Ӏойлехь муххале а.

Йуу сагалматаш, гезгаш, моллюскаш, наггахь кегийра пхьидарчий а, декха дийнаташ а, кхин а хӀуш, тайп-тайпана бецийн баьццара дакъош, кенаш, царна йукъахь культурин ораматаш а. Деба шарахь цкъа-шозза, бен бо кӀаг чохь, дукха хьолехь коллин йа лекха баьрзан ӀиндагӀехь, наггахь кертан йа терачу гӀишлонан ӀиндагӀехь. Тевнахь 5—14 кӀаййо-цӀен-можа йа баьццаро бесара хӀоа, тӀехула цӀен-боьмаша йа шекъан басара тӀеданаш хуьлу. КӀорнеш дохуш боьршачо дакъа ца лоцу.

Европехь XIX—XX бӀешерашкахь билгалдаьккхина хаъал барам лагӀбалар, иза доьзна ду цхьаьна агӀор докъар керла механикин хьесапца кечдар, вукха агӀор ландшафташ адамо хийцарца. Цхьа могӀа мехкашкахь барам охьабаьлла бохаман тӀегӀане кхаччалц, и кеп хӀоттийна хӀаллакхиларан дозане. Дуьненайукъара ЦӀен жайно йехачу заманахь бецанмеэ хьожура экаме йа цунна гергара кепе санна, амма Малхбален Европера а, Россера а олхазаран барамех лаьцна керла хаамаша гайтира, олхазарийн хьал, хьалха хетачулла, гӀоле хилар. Европера барам цхьаццанхьа метахӀоттар доьзна хьакхаран технологи хийцарца, хьалха хӀаллакдора тевнаш. Тахана кепан статус дика хилар къобал дина.

Бецанмеан жижиган чам дика бу, цу тӀе жӀаьлица цунна таллар хала ду олхазар леларан амал бахьнехь. Коьртаниг бецанмеан толу кхечу месаш йолчу ижуца цхьаьна.

 Систематика 
Бецанмеан дуьххьарлера Ӏилманан сурт хӀоттийна 1758 шарахь Линней Карла «Ӏаламан система» жайнин 10-гӀа арахецарехь. Авторо цунна йелла латинан цӀе Rallus crex, цхьаьна тобане хӀоттийна хинан пастушокца, бесара бекасца (Rostratula benghalensis), каролинин погонышца (Porzana carolina). 1803 шарахь немцойн натуралисто Бехштейн Иоганна къастийна иза ша йолчу, оцу хенахь цхьаьна тайпана Crex, билгалйаьккхина Crex pratensis аьлла. ТӀаьхьуо, хьалха лелийна цӀеран приоритет бахьнехь, кепо тӀаьххьара цӀе схьаэцна Crex crex. Бецанмеан уггаре гергара лору африкин бецанмеъ, иза хӀинца дукхаха долчу арахецаршкахь  Crex тайпанна йукъадоьду.

 Бецанмеаш оьздангаллехь 

Бецанмеаш шокйетта, бецанмеаш.
Цундела сирла ду уьш
Дог цӀена дахарехь ду уьш
Самукъане къинхьегаман мохьца…

 Билгалдахарш 

 Литература 

































 Хьажоргаш 

 Позвоночные животные России: Коростель .
 Детализированная карта распространения.
 Охота на коростеля.

Категори:Бецанмеаш
Категори:Евразин олхазарш
Категори:Африкин олхазарш
Категори:1758 шарахь гайтина дийнаташ
Категори:Оренбурган областан ЦӀен жайна