Басарш

300px|right|Акварелан басарш
Басарш — пигмент йина тӀуьна, качйо йа мастикин композици (масала битуман) йу, иза дуткъа чкъоьраца бух тӀе хьаькхча чӀагӀлой онда чӀурам хуьлу. Дукха хьолехь иза леладо дуьхьалонна, объектан тӀехалонна бос а, текстура а йалархьама. Басар кечдан йа эца тарло, суртдилларан говзаллин амал йолу (масала акварель йа граффити), шуьйра беснийн палитрехь а, тайп-тайпана тайпанашкахь а. Басар латтадо, духку, хьокху тӀуьначу кепехь, амма дукхаха долу тайпанаш дакъало чӀогӀачу кепехь. Дукхаха долу басарш хуьлу йа даьттин, йа хинан бух тӀехь, хӀоранна а йу шайн тайп-тайпана амалаш а, шайн дашориг а.

Хинан бух тӀера басарш а, даьттанан басарш а чӀагӀло тайп-тайпана гуонахьара кхачонан температуре, басар хьокху объектан тӀехалоне, кхин факторшка (масала, ультрафиолето серлайаккхаре) хьаьжжина. Басар хьокху объектан  10 °C сов температура хила йеза, хӀунда аьлча басарийн цхьацца компоненташ, химин агӀора хийцало тӀехалонна тӀе хьаькхча полимеризацин а, поликонденсацин а реакцешца. Башха арахьара басарш/грунтовкаш хьакха мега дуккха а лахарчу температурашкахь.

Дукха хьолехь «басарш» дашо кхетадо пигментийн суспензеш йа церан эдарш йузургашца, вовшахтосу — виетин даьттанчохь, ПВА-эмульсешца, латексашца йа кхин чӀурамбен хӀуманашца. Басарш хьокху йолчу материал йа грунт (суртдиллар) тӀе.

 Истори 
Басар адамаллин уггаре шира говзаллех цхьаъ хилла. Цхьадолу цӀен йа можа охрица, гематитца, марганецан оксидца, дечиган кӀоранца дехкина тархашна тӀера суьрташ, дехкина хила тарло кхин а 40 000 шо хьалха. 2003 а, 2004 а шерашкахь къилбаафрикин археологаша хаам бира Бломбос хьех чохь карийначу 100000 шо долчу, охрин бух тӀехь, куьйга дина эдарех лаьцна, иза лело магара басар санна. Оцу хьех чохь кхин дӀа динчу эхкарша 2011 шеран чоьте далийра, карийна, пигменташ оту а, басарх тера хӀума кечйен а буьззина гӀирс, иза лаьттина 70 эзар шеран дохаллехь.

Хаа делира, 5000 шо долу Несса Бродгаран чоьхьара пенашна йукъара цхьацца тӀулгашна можа а, цӀен а, цӀехо-можа а, дийнатийн махьарх иэдина хӀоан кӀайн декъаца йа шурица кечдина гематитах, охран пигмент лелош басар хьаькхна хилар.

Шерашкахь Ӏаламехь лаьттина, Мисран Дендерера шира бесара пенаш, уьш басара дина 2000 шо хьалха санна къегина бос болуш ду. Мисархоша шайн беснаш иэдора тӀелетачу хӀумнех, тӀаккха вовшашца иэн а ца деш хьокхура. Цара йалх бос лелийначух тера ду: кӀайн, Ӏаьржа, сийна, цӀен, можа, баьццара. Йуьхьанца цара хьокхуш хилла йерриг меттиган кӀайн басара, цул тӀаьхьа Ӏаьржачуьнца сурт дуьллуш хилла, коьрта бос йукъара а боккхуш. ЦӀен бос бархьама цара таьӀна бесара кармин лелош хилла.

Даьттанца дехкина уггаре шира суьрташ — 650 шеран гергара буддийн фрескаш йу. Белхаш ду овхӀанан Бамиан Ӏин чуьра хьехан тархашна тӀехь, «цигахь лелийна бочабӀаран а, петӀамат-зезаган а даьтта».«Oldest Oil Paintings Found in Afghanistan» , Rosella Lorenzi, Discovery News. Feb. 19, 2008. Плинийс дуьйцу, шен заманара Ардеа гӀалара, цхьа суьрташ дехкина тхевнаш, уьш дехкина Рум йиллале. Оццул дукха (бӀешераш) зама йаьллашехь иза цец ваьлла воккха вуьйш вара цуьнан ховхаллех.

13-гӀа бӀешарахь темперин суьрташ дохкуш даьтта леладора. XIV бӀешарахь Ченнини Ченнинос дуткъа даьттин чкъоьраш дохкуш темперин суртдилларан техника йийцина. Хьалхара европин исбаьхьалчашна дика хаара органикин даьттанаш меллаша дакъадаларан хьесапаш. Амма гӀирс лаха а, кечбан а хала хиларна, уьш наггахь бен ца леладора (меллаша дакъадалар иэшам хетараTheophilus Presbyter Book I ch. 25). Фламандхойн говзалла Ӏамийна йа церан Ӏаткъамехь волу да Мессина Антонеллос (Вазарис галваьлла цунна тӀейаздина Итале даьттин басарш дар  (online) , p. 14) тера ду, глет йа дашин оксид (II) тӀетоьхна формула тойина хилар.

 Кхерам 
Басаран йукъара тӀемайовлу органикин хӀумнаш гуонахьара кхачонна зуламе, цаьрца гуттаренна болх бечу адаманна уггаре хьалха. ЛОСан Ӏаткъам боьзна бу хроникин сольвент-индукци йина энцефалопатица, и зӀе мелла шалхо йолуш йелахь а.

Къовсаме долу дашорг 2-бутоксиэтанол иштта леладо басарш деш.

 Хьажа кхин а 

 Пигмент (технологи)
 Лакбасарийн гӀирсаш
 Эмалан басарш
 Ультрафиолето чӀагӀдина басарш
 Термохимин басарш
 RAL — басаршна колеровка йен басаран стандарт

 Билгалдахарш 

 Литература 





 Корсунский Л. Устойчивость современных художественных масляных красок // Художник. 1962, № 10. С.56-58.


Категори:Ньютонан йоцу тӀуналлаш