Акхарой

А́кхарой, йа дийна дуьненна тӀе йовларш, йа те́реш , — декха дийнатийн дерриг таханлера дийна дуьненна тӀедовлу декха дийнаташ цхьаьнатуху бухара класc, цара кӀорнеш йо тевна а ца дуьллуш (царна йукъахь плацентин а, гай-тӀоьрмигнаш а). Дерриш декха дийнаташ, адамаш тӀехь, — акхарой йу. Декха дийнаташна йукъахь акхаройн бухара классан дуьхьала хӀоттийна хӀоьаш доху хьалхара акхаройн бухара класс. Цхьацца (дукхаха дерг — ширйеллачу) классификацешкахь Декха дийнаташ а, Акхарой а терминаш синонимаш йу, ткъа акхарошна лелайо термин Бакъ акхарой; оцу классификацешкахь хьалхара акхарой акхаройн бухара класс йу.

Акхаройн векалийн арахьара лергаш хуьлу (уьш доцуш а хуьлу цхьацца хин дийнаташ, масала, бакъ тюленаш), церан кӀорнеш некхах йекхаш хуьлу, церан хуьлу хьорка, цуо церан леларан ницкъ тӀетуху (хьорка йац, тӀехьара когаш дӀадевллачеран — киткепарчеран, пиллигкогашдолчеран, сиренийн). Акхаройн классификаци цергаш вовшехлатаран суьртаца хӀоттайо.

 Этимологи 
Дош схьадаьлла «акха» йа «экха» (орам) + р (суффикс) + ой (чаккхе).

 Классификаци 
Декха дийнатийн йу дукха классификацеш. Инфраклассан тӀегӀанера ламастан классификаци лахара кепехь  йу:
Кладограмма
Молекулин анализца йолу декхачу дийнатийн филогени:

1997 шарахь Малколм Маккенна а, Сьюзан Белл палеонтологаша кховдийра шен декхачеран классификацин, иза сихха къобал дира палеонтологаша, хӀетте а кхечу биологаша жигара лелош йоцушехь. Системин башхалла ю чӀогӀа жигара таксонаш лелор, церан йу йуккъера — инфраклассна а, тобанна йукъара — рангПавлинов И. Я.  Систематика современных млекопитающих. — : Изд-во Моск. ун-та, 2003. — 297 с. — ISSN 0134-8647..

Класс Mammalia
 Бухара класс Prototheria (цхьаъ чекхдалар долу)
 Инфракласс Allotheria
 Инфракласс Triconodonta
 Инфракласс Holotheria
 Суперкогорта Theria
 Когорта Marsupialia (тоьрмигберш)
 Магнтоба Australidelphia (австралин тоьрмигберш а, сонякепара опоссум а)
 Магнтоба Ameridelphia (тоьрмигберш Керла дуьне)
 Когорта Placentalia (плацента йерш)
 Магнтоба Xenarthra (йуьззина цергаш йоцурш)
 Магнтоба Epitheria
 Грандтоба Anagalida: тобанаш Rodentia, Lagomorpha, Macroscelididae
 Грандтоба Ferae: тобанаш Carnivora, Pholidota, Creodonta, кхин а
уллера йелла тобанаш
 Грандтоба Lipotyphla: тоба Insectivora
 Грандтоба Archonta: тобанаш Dermoptera, Chiroptera, Primates, Scandentia
 Грандтоба Ungulata (бергаш йерш)
 Тоба Tubulidentata (incertae sedis)
 Миртоба Eparctocyona: тобанаш Condylarthra, Cetacea, Artiodactyla
 Миртоба Meridiungulata (йелла къилбаамерикин бергаш йерш)
 Миртоба Altungulata: тобанаш Proboscidea, Hyracoidea, Sirenia, Perissodactyla

Эутерешна (плацента йолчарна) йукъа йоьду иттаннал сов йелла тобанаш, масала: лептиктидаш, диноцераташ, кондилартраш, нотоунгуляташ, кхин йерш.

 ТӀаьххьара талламаш 
1997 шерал тӀаьхьа карийна шира тереш (масала, эомайя — P. 816—822. — ., синодельфис — P. 1934—1940. — ., юрамайя — P. 442—445. — .), иштта кхин а лерина йина хьалха хиллачу хаамийн анализо далийра Акхарой бухара классан эволюцин а, филогенин а хьажар хаъал хийцаделла хиларе. Иштта, дикка хийцаделира Holotheria тобанан маьӀна, иза Маккеннин а, Беллан а цхьаьнатоьхна йара кхоъ бухара тоба:   доьзал а, Kuehneotheria а, Trechnotheria а «тӀехулара легионаш» а. Хьалхара ши бухара тоба декха дийнатийн гӀадах цкъадехьадаларанчел хьалха дӀакъаьстаний хиинчул тӀаьхьа, оцу тобанан чухоам хаъал шорбира: хӀинца цунна чохь йу хьахийна ши бухара тоба а, Mammalia классан йерриг краун-тоба а. Молекулин филогенетикин кхиамаш бахьнехь хаъал нисдира гай-тӀоьрмигчеран а, плацентинчеран а филогени — P. 662—667. — ..

 Билгалдахарш 

 Литература 

  — P. 587—597. — .


 Хьажоргаш 

 Раутиан А. С., Раутиан Г. С., Николаев С. И., Антонаракис С. Е. 2007. Историческая зоогеография тетрапод и молекулярное датирование подтверждают неожиданно раннее расхождение основных стволов млекопитающих
 Предки современных зверей жили 160 млн лет назад

Категори:Декха дийнатийн классификаци