Бардал

И́нгалсан бардал  (кхин а бардал, ) — боца чо болу мастиф тайпана жӀаьлин порода. Лелоран хьесапца стандарт жӀаьла-ларвархо а, компаньон аСтандарт FCI № 149 от 16.04.2004  ду. ХӀокху заманан ингалсан бардалш даьхна XIX бӀешеран шолгӀачу декъехь, породин бух — шираингалсан бардал, тӀетоллу жӀаьлин порода, хӀинца дӀайаьлла. Ингалсан бардал ша кепара ду, лору Ингалсан къоман жӀаьла, цуо гойту, дукха хьолехь «бакъволу джентльменан» тӀейазйо амал : собаре хилар, консерваторалла, мелла а эсала хилар, цхьаьна агӀор, аристократалла, тамехь хилар  кӀоршаме безамаллица, кхечу агӀор. Бардалш лелор доккха жоьпалла оьшуш ду, хӀунда аьлча порода кхиаран процессехь, летачух декоративан хилла, шен белхан дикалла йайина, чӀогӀа экаме хилла. И факт дукха хьолехь билгалйоккху породин йемалчаша, гӀерта оригиналан шираингалсан бардал йухакхолла, амма Дуьненайукъара кинологин федерацис къобал ца дина и зиераш.

 Породин истори 
Бардалн схьадевлла Ингалсехь, лелийна тӀехохку жӀалеш санна «цӀийн спортехь»; коьртаниг, в буль-бейтингехь — бугӀанашна тӀехоьхкаш. Кхузара схьайаьлла породин ингалсан цӀе — бульдог ( — ма-дарра «бугӀанан жӀаьла»).

Порода схьайаьлла билгала хан ца йевза. Каюс Джона историн дуьххьарлера кинологин къинхьегамехь («Of English Dogs» (1576 цӀе тиллина), дуьйцу цуьнан нийсархойн породаш, амма бардалш ца хьахадо. Гуш ду, оцу хенахь порода кхоллайаланза хилар. Оццу хенахь, доктора Каюса сурт хӀоттадо «мастив» йа «бэндог» (Mastive/Bandogge) цӀе йоккху породин. И жӀаьлеш даккхий, аьрха, дера, хьуьнаре ду. Уьш чӀогӀа деза ду, дика хир дара «бугӀанан лергах лета, иза сецо», мел чӀогӀа акха а, оьгӀазе а иза хиларх.  Мастифаш («мастиваш») йехачу заманахь олура дерриг даккхий жӀаьлех, ткъа «бэндогаш» — дерриг дихкина жӀаьлех.

Шеко йоцуш чӀагӀдан мегар ду, ингалсхоша бардалш къастош ца хилар кхечу «мастивашна йукъахь» XVII бӀешеран йуьххьехь а. Поэтан а, драматурган а Джонсон Бенан «Эписин, йа Йист ца хуьлу зуда» (Epicoene, or The Silent Woman, 1609) пьесехь хьехадо «бугӀанан жӀаьлеш» () а, «ченан жӀаьлеш» () а. 1631 шерера ду цхьаьна Итон Прествичан (Prestwich Eaton) дисина кехат, иза цуо, Сан-Себастьянехь волуш, хьажийна шен доттагӀчуьнга Лондоне, доьху шен «дика мастив а, йаьшка уггаре дика малар а, цхьа-ши дика бардал, сихха а даийта» (орфография сохранена).

ГӀараваьлла  французийн натуралистна Бюффонна, вукха агӀор, хетара, бардал мастифан да хилар.

1799 шарахь хьахадо толлу жӀаьлешна йукъахь бардал, цигахь дуьйцу бардалш а, мастифаш а нал тала дика ду. Цунна тӀаьххьа суртдиллархочо Эдвардс Сиденема шен «Cynographia Britannica» (1800) чӀогӀа дика сурт хӀоттадо бардалан, хоуьйту жӀаьла доккха мастиф мопсца (Pug Dog) хӀу иэдина даккхарх. Литературин классико Бейли С. Хейнса бардалехх лаьцна билгалдоккху, Эдвардса дуьйцург «французийн мопса ца хилар а, жима йа немцойн Голландера а, Германера а мастифф хилар». Дика ца кхета, муьлха жӀаьлеш дуьйцу Хейнса. Мопсаш Европе чудалийна, хетарехь Цийчуьра, XVI бӀешо чекхдолуш бен, и порода хилахь тамашена хӀума ду бардалан дайх.

1886 шарахь М. Б. Уинн (M. B. Wynn) шен «The History of the Mastiff» жайнахь шена хетарг элира бардалан дайх лаьцна, бардалан а, мастифан а дай британин тӀеман жӀаьла () ду аьлла, уьш британихоша лела а дора кхечу мехкашка дохка а духкура вайн эран  I бӀешарахь, иза хьахийна желтойн историко Страбона.

ХӀинца дукхаха болу говзанчаш тижа бардалаш мастифийн гергара хиларе аю, схьа гарехь церан цхьа да хиларе а — аланТара ма далийта хӀокху заманан испанин алано породех, уьшша а ду аланийн тӀаьхьенах.. Аланаш догкепара жӀаьлеш дара, шайн рогӀехь, схьадевллера молоссех а, цӀармата эрех а. Шен цӀе аланашна кхаьчна Кавказан лаьмнашкахь деха  цӀарматийн тайпанех, Кавказехь даьхна и жӀаьлеш.

 Буль-бейтинг а, шираингалсан бардал 

 Комментареш 

 Билгалдахарш 

 Литература 







 Хьажоргаш 
 Bulldog — Bulldog History  (English)
 Стандарт KC(UK), Группа Служебные породы


  (уггаре йоккха лерина оьрсийн маттара форум)
 Комментареш 

 Билгалдахарш 

Категори:Молоссаш
Категори:Бардалш