Россин политикин партеш

Россин Федерацин Конституцица, Россехь къобал до дуккха партеш хилар а, идеологин дукха кепаш а, «цхьан а идеологи хӀотто йиш йац пачхьалкхан а, декхараллин а йу аьлла».

«Политикин партех лаьцна» № 95-ФЗ Россин Федерацин Федералан законан 3-гӀа йаззаман 1 пунктаца политикин партеш Россехь къобал йо «Россин Федерацин гражданаш йукъараллин политикин дахарехь дакъа лаца Ӏалашо йолу, церан политикин лаам кхолларехула, йукъараллин а, политикин а акцешкахь, харжамашкахь, референдумашкахь, кхин а пачхьалкхан Ӏедалан а, меттигера ша-шен урхаллин а меженашкахь гражданийн интересаш гайта Ӏалашо йолуш кхоьллина йукъараллин цхьаьнакхетар».

Россехь йу дуккха партийн система. Цуьнца цхьаьна «Цхьааллин Росси» парти кхоьллина 2003 шеран Пачдуме харжамаш хиллачул тӀаьхьа махкахь факт хилла хӀоьттина коьрта партин система, оцу системехь цхьаьна партин бен («Цхьааллин Росси») дац политикин Ӏедал, уьш алсама бу федералан парламентехь а,  Ӏедалан векалийн меженашкахь а, абсолютан сов бу регионийн а, меттигера а тӀегӀанехь, кхин а терго йо йерриг аьлча санна регионашкара, гӀаланашкара, кӀошташкара кхочушдаран Ӏедална.

2021 шеран 26 июлан хьелашца РФ официалан регистраци йина йу 32 политикин парти , 30 царех бакъо йолуш йу харжамашкахь дакъа лаца . Билгала даккха деза, тӀаьхьарчу 10 шарахь Россин Федерацин политикин партийн барам ладаме тӀе а кхетта, сихха гӀел а белла. Иштта, 2011 шарахь Россехь ворхӀ партии бен йацара, амма РРП гӀуллакхехь ЕСПЧ сацамал тӀаьхьа (хӀинца — ПАРНАС), 2011—2012 шерашкара дуьхьалонан массийн акцийн политикин партийн регистрацин областера законашкхолларан норманашна цӀеххьана демократизаци йира. Иштта, 80-зза (40 000 тӀера 500 тӀекхаччалц) охьабаьккхира шена йукъахь хила беза гражданийн барам. Цуо 2012-2013 шерашкахь дуккха а айира партийн барам, амма 2014 шарахь дуьйна керла регистрации йина партеш тӀекхетар хаъал охьаделира, 2010-гӀа шерийн шолгӀачу декъан йуккъехь тӀекхетар сецира, ткъа 2019 шарахь дуьйна партийн барам охьабала болабелира, законаца ворхӀ шарахь хьалхий-тӀаьхьий партис харжамашкахь дакъа ца лацахь партии дӀайаккха йеза. Цу тӀе харжамашкахь дакъа лацар законо кхетадо Россин президентан харжамашкахь дакъа лацар, йа Пачхьалкхан Думе харжамашкахь, йа РФ субъектийн 10 % сов куьйгалхойн харжамашкахь, йа  РФ субъектийн 20 % сов парламентан харжамашкахь (партин испискашца), йа меттигера дукхаха болу муниципалан кхолламийн ша-шен урхаллин меженийн харжамашкахь (партин испискашца).

Самукъане ду, ПАРНАС (хьалха — РПР а, РПР-ПАРНАС а) Россин исторехь дуьххьарлера политикин парти хилар, цунна керла регистрации ца йира, ткъа регистраци меттахӀоттийра адаман бакъонийн Европин суьдо (АБЕС) а, Россин Федерацин Лакхара суьдо а шайн сацамашца.

 Политикин партех лаьцна законаш 

Лелаш долчу «Политикин партех лаьцна» законаца, политикин парти йу:  Россин Федерацин гражданашка йукъараллин политикин дахарехь дакъа лацийта, политикин лаам кхолларца а, гайтарца а, йукъараллин а, политикин а акцешкахь, харжамашкахь, референдумашкахь дакъа лаца, кхин а пачхьалкхан Ӏедалан меженашкахь а, меттигера ша-шен урхаллин меженашкахь гражданийн лаамаш гайта Ӏалашо йолуш дина «йукъараллин цхьаьнакхетар»  «Политикин партех лаьцна» законо (йаз. 3, п. 2), кхечарна йукъахь, билгалдоккху политикин партин Россин Федерацин ах сов субъекташкахь регионашкара дакъош хила дезар (ГӀирма а, Севастополь а схьатоьхначул тӀаьхьа — лаххара а шовзткъе кхаа), хила веза 500 а, сов а декъахо, цуьнан куьйгаллин а, кхин а меженаш, Россин Федерацин махкахь хила а йеза.

Россехь политикин партийн бакъо йу муьлххачу харжаман дарже а, муьлхха векалийн меженашка а кандидат йукъататта, ткъа кхин а шен бакъо йу кандидатийн исписка Пачхьалкхан думе а, Россин Федерацин субъектийн законашдахаран (векалийн) Ӏедалан меженашка пропорционалан системица харжамаш дӀахьуш йукъататта.

 Харжамийн тайпа Политикин партеш дакъа лацар Россин Президентан харжамашРоссин Президентан харжамашка дуьххьала дӀа йукъабуьту РФ пачхьалкхан думехь гайтина партийн кандидаташ, ткъа кхин а РФ кхоалгӀа дакъа а, кхоалгӀа декъал алсама а субъекташкахь законашдахаран (векалийн) Ӏедалан меженашкахь дакъа лаьцна партийн кандидаташ а. Цуьнца цхьаьна кхечу партийн кандидаташна оцу харжамашкахь дакъа лаца гулдан деза кхузза кӀезиг харжамхойн куьйгаш, шешша йукъабаханчарал (300 эзаран меттана 100 эзар).Пачхьалкхан думин депутатийн харжамашРФ Федералан гуламан Пачхьалкхан думин депутатийн харжамашкахь партин испискашца а, цхьаьнамандатан гуонашкахь а куьйгаш ца гулдеш дакъа лаца бакъо йу Пачдумин хьалхарчу харжамашкахь 3 % харжамхойн кхаьжнаш гулдинчу партийн, кхин а РФ регионийн парламенташкахь векал волу партийн. Кхечу партешна Пачдумин харжамашка партин исписка йукъататта оьшу 200 эзар харжамхойн куьйгаш, ткъа церан кандидаташна (шеш йукъатеттинчарна а) цхьаьнамандатан гуонашкахь — 3 % кӀезиг доцуш гуонехь регистраци йина харжамхойн куьйгаш хила деза.РФ субъектийн куьйгалхойн харжамашКуьйгалхой харжамхоша дуьххьала дӀа кхаж тасарца билгалбоху РФ субъекташкахь, партийн кандидаташна бен ца йелла харжамашкахь дакъа лаца гарантин бакъо (Билгалчу регионан парламенто сацам бо ша йукъататтаран низамехь кандидато дакъа лацаран таронех дерг). Цигахь дакъа лацархьама партийн кандидаташна гулдан оьшу 3/4 регионан муниципалитеташкара муниципалан депутатийн а, дерриг халкъо хаьржина муниципалан кхолламийн хаьржина куьйгалхойн 5—10 % куьйгаш (регионе хьаьжжина),  ткъа шеш йукъатеттинчарна (нагахь уьш харжамашна йукъабитахь) оьшу кхин 0,5—2 % харжамхойн куьйгаш (РФ субъекте хьаьжжина).РФ субъектийн пачхьалкхан Ӏедалан законашдахаран меженашка харжамашРФ субъектийн пачхьалкхан Ӏедалан йерриг законашдахаран (векалийн) меженийн харжамашка йукъайуьту Пачдумин тӀаьххьарчу харжамашкахь 3 % кхаьжнаш гулдина партеш. Йисина партеш дуьххьала дӀа йукъайуьту лакхахь бийцина харжамашкахь регионийн а, меттигера а парламенташкахь шайн векалалла йолу РФ субъекташкахь йа регионийн парламенташкахь йа Федерацин цхьаьна мукъане субъектан парламентехь 3 % кхаьжнаш баьхнех тӀаьхьарчу харжамашкахь. Регионийн парламенте ца йуьту партешна, партин испискашца дакъа лацархьама гулдан деза федерацин субъектан харжамхойн 0,5 % куьйгаш, кандидаташна-цхьаьнамандатхошна (партин а, шеш йукъабахна а) гулдан оьшу шеш баллотировка йан луу харжамхойн гуонан 3 % харжамхойн куьйгаш.Муниципалан харжамашМеттигера харжамашна (муниципалан кхолламийн куьйгалхойн а, депутатийн а) иштта цхьайолу партеш йукъайуьту дуьххьала дӀа, ткъа кхин йерш — куьйгаш гулдарца.

 Хьосташ 

 Хьажоргаш 
 Список зарегистрированных политических партий на сайте Министерства юстиции РФ
 О политических партиях на сайте Минюста
 Список общероссийских политических объединений, зарегистрированных Минюстом в соответствии с ФЗ «Об основных гарантиях избирательных прав и права на участие в референдуме граждан Российской Федерации» (по состоянию на 1 января 1999 года) — ФЦИ ЦИК РФ
 Политические партии, зарегистрированные Минюстом в соответствии с ФЗ «О политических партиях» (по состоянию на 21 марта 2002 года) — ЦИК РФ
 данные о председателях и региональных отделениях (2005)
 адреса интернет-сайтов политических партий (2005)
 Сведения о политических партиях (актуальная база с сайтами партий)
 Есть такие партии! Справочник 2007 года
 Список зарегистрированных политических партий на сайте Федеральной регистрационной службы
 Сведения о политических партиях на сайте ЦИК России

*
Росси
Категори:Испискаш:Россин политика