УЕФА

Евро́пин футбо́лан ассоциа́цийн барт (, дацдина UEFA, нохчийн транслитерацица УЕФА) — Европин а, цхьайолу Азин малхбузен регионийн а футболан урхаллин спортан кхоллам. Цуо цхьаьнатуху европин мехкийн къоман футболан ассоциацеш, дӀахьо йерриг европин футболан клубийн а, гулйина командин а къийсамаш, ткъа иштта рекламех, клубашна а, шена чуьра къоман ассоциацешна а йукъара матчаш гайтарна йаьлла са йоькъу.

УЕФА — Дьуьненайукъара футболан федерацин (ФИФА) йукъайогӀу йалх континентийн конфедерацех цхьаъ йу, цу тӀе царех УЕФА уггаре Ӏаткъаме а, хьал долуш а йу. Берриш аьлча санна дуьненан уггаре чӀогӀа футболисташ ловзуш бу Европехь, цигахь уггаре даккхий алапаш хиларна, Ингалсехь, Францехь, Италехь, Испанехь, ГерманехьОпубликован рейтинг зарплат футболистов лучших лиг мира — Российская газета муххале а. Кхин а УЕФАхь йу дукхаха йолу чӀогӀа дуьненан къаьмнийн гулйина командаш, цундела дуьненан хьалхейаккхарехь оцу конфедерацина алсама меттигаш ло: иштта, 2006 шеран дуьненан чемпионатехь левзина 32 командех УЕФАра 14 йара.

УЕФА кхоьллина 1954 шеран 15 июнехь Базелехь (Швейцари) Францин, Италин, Бельгин футболан федерацеш йолийна консультацеш чекхъевлча. Йуьхьанца УЕФА йукъахь бара 25 мохк, хӀинца 55 бу. 1959 шо кхаччалц УЕФА штаб-квартира йара Парижехь, иза дӀакхалхийра Берне. 1995 шарахь дуьйна иза йу швейцарера Ньонехь. Хьалхара УЕФА инарлин секретарь хилла Делоне Анри, ткъа президент — Шварц Эббе.

УЕФАн сих-сиха девнаш хуьлура къаьмнийн ассоциацийн хьашташ кхочушдеш йолу Еврокомиссица. 1990-гӀа шерашкахь барт ца хуьлара телетрансляцин бакъонаш а, трансферан регламент а тӀехь (Босмана бакъо).

 УЕФА президенташ 
 ЦӀе мохк Хан 1. Эббе Шварц  1954—1962 2. Густав Видеркер  1962—1972 3. Артемио Франки  1972—1983 4. Жак Жорж  1983—1990 5. Леннарт Юханссон  1990—2007 6. Мишель Платини  2007—2015 — Анхель Мария Вильяр (д.кх.)  2015—2016  7. Александер Чеферин  2016—ХӀ. а.

 УЕФА инарлин секретараш 
2007 шеран январехь дуьйна даржах олу «инарлин секретарь»:
 ЦӀе Мохк Хан 1. Делоне Анри  1954—1955 2. Делоне Пьер  1955—1960 3. Бангертер Ханс  1960—1989 4. Айгнер Герхард  1989—2003 5. Ульссон Ларс-Кристер   2003—2007 6. Тейлор Дэвид   2007—2009 7. Инфантино Джанни   /  2009—2016 8. Теодоридис Теодор   2016—

 Къийсамаш 
 Гулйина командийн 
УЕФАс дӀахьо гулйина командин коьрта къовам — Европин чемпионат. Цуо шен истории дӀайолийна 1958 шарахь (хьалхара финалан турнир хилла 1960 шарахь), 1964 шо кхаччалц олуш хилла «Европин къаьмнийн кад». Кхин а УЕФАн куьйгакӀела дӀахьо Европин кегийрхойн чемпионат а, 19 шо кхачанза а, Футболех ловзаран Европин чемпионат (17 шо кхачанза жимахой) а жимахойн чемпионаташ. Зударшна йукъахь йо Европин чемпионат, 19 шо кхачанза а, 17 шо кхачанза а зудаберийн чемпионат.

2018 шарахь дуьйна дӀахьо УЕФА Къаьмнийн лига, цуьнан декхар ду доттагӀаллин матчаш хийца. Турнир хуьлу шина шарахь цкъа, командаш йоькъу масех дивизионе хьалайала а, охьайала а таро йолуш. Лакхара дивизионехь ловзу 4 тобане йекъна 12 команда, тобанийн толамхой ловзу «еаннан финалехь». Лахара дивизионийн толамхошна бакъо ло рогӀера Европин чемпионатан финалан декъехь ловза (2020 шарахь дуьйна А, В, С дивизионашкахь хӀораннехь а 16 команда йу).

 Клубийн 
УЕФАн куьйгакӀела дӀахьо лахара клубан къийсамаш:
 УЕФА Чемпионийн лига (хьалха турнир евзара Чемпионийн кад санна)
 УЕФА Европин лига (хьалха — УЕФА кад)
 УЕФА Конференцийн лига (дуьххьара ловзор йу 2021 шарахь)
 УЕФА Суперкад
 УЕФА Жимахойн лига
 УЕФА Чемпионийн лига зударшна йукъахь
Хьалха кхин а хилла:
 Кад баьккхинчеран кад (1960—1999)
 Интертото кад (1995—2008)

 Декъахойн исписка 

(Стомма зорбанца билгалъйаьхна гулйина командаш дуьненан чемпионаш хилла ассоциацеш, курсивца — Европин чемпионаш хилларш)

  Австри
  Азербайджан
  Албани
  Андорра
  Белорусси
  Бельги
  Болгари
  Босни а, Герцеговина а
  Германи
  Гибралтар 
  Гуьржийчоь
  Дани
  Желтойчоь
  Исраил
  Ингалс
  Ирланди
  Исланди
  Испани
  Итали
  Кипр
  Косово 
  Кхазакхстан
  Къилбаседа Ирланди
  Къилбаседа Македони
  Латви
  Литва
  Лихтенштейн
  Люксембург
  Малта
  Мажаройчоь
  Молдави
  Нидерландаш
  Норвеги
  Польша
  Португали
  РоссиСборная России по футболу является правопреемницей сборной СССР, победившей на чемпионате Европы 1960 года.
  Румыни
  Сан-Марино
  Серби
  Словаки
  Словени
  Туркойчоь
  Украина
  Уэльс
  Фарерийн гӀайренаш
  Финлянди
  Франци
  Хорвати
  ЧехиСборная Чехии по футболу является правопреемницей сборной Чехословакии, победившей на чемпионате Европы 1976 года.
  Швейцари
  Швеци
  Шотланди
  Эрмалойчоь
  Эстони
  Ӏаьржаламанчоь

 Хилла декъашхой 
  ГДР
  Саар
  Серби а, Ӏаьржаламанчоь а
  Лааман Пачхьалкхийн ДоттагӀалла
  ССРС
  Чехословаки
  Югослави

 Хьажа кхин а 
 УЕФА юбилейн совгӀаташ

 Билгалдахарш 

 Хьажоргаш 

 Официальный сайт 
 Официальный канал на YouTube

*
Европа
Категори:Футбол Европехь