Дахкильгов, Ибрагим Абдурахманович

Ибрагим Абдурахманович Дахкильгов () — вевзашволу гӀалгӀайн йаздархо, профессор, фольклорист, Чах Ахриеван цӀе йолу НИИн директор, гӀалгӀайн пачхьалкхан байракхан автор.

 Биографи 
Дахкильгов вина 1937 шеран 14 августехь БуритӀехь. Дахкильгован ден дайш дакъалецира Руссийн-Туркойн а, Дуьненан хьалхара а тӀемашкахь. Цуьнан да вараСийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀехь.

Дахкильгован бералла чекхъделира Балта юртахь Теркан уллехь. 1944 шарахь цӀерадехкинчултӀаьхь иза Казахстане кхечира. Цигахь Дахкильговс штамповщикан болхбира Алма-атан заводехь «Эмальпосуда». 1957 шарахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийча цуьнан доьзалла цӀабирзира. 1962 шарахь цо чекхйаьккхира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан хьехархойн институт. Цул тӀаьхьа цо ша валлалц болхбира цкъа хьалха Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетехь а, 1994 шо дуьйна — ГӀалгӀан пачхьалкхан университетехь. Иза Чах Ахриев цӀарах йолу Гуманитаран НИИ коьрте хӀоттийра. Университетехь цо лекциш а йошара, конференциш а, семинараш а, кхийолу мероприятиш а йора.

Ша студент волчу дуьйна Дахкильгов волавелира Ӏилманий болх бан. 1958 шо дуьйна цо хӀора шарахь ГӀалгӀайчоьнан лаьмнашка экспедициш йора. 1969 шарахь Дахкильговс кандидатски диссертаци кечйира Москвара Дуьненан литературин институтехь. Цу диссертацийца цо кхоно йазйира монографи «Ингушская литература (период развития до 1940-х гг.)». Иза йара исторехь хьалхара диссертаци а, монографи а, дина гӀалгӀайн литературин кхиаран лерина йазйинарг.

Дахкильгов йелира масийтта лакхара звани: «Нохч-ГӀалгӀайн Сийлахь Ӏилманан гӀуллакхо» (1987), «ГӀалгӀайн республикин Сийлахь дешаран гӀуллакхо» (1997), «Россин Федерацин лакхара говзаллин дешаран Сийлахь белхало» (2001). 1991 шо дуьйна иза вара Россин йаздархойн союзан декъашхо, 1999 шо дуьйна — Социальни Ӏилманийн академин академик.

2013 шарахь Дахкильгов пенсе вахара, амма Чах Ахриеван цӀарах йолу НИИ керла гӀишло йаран болх дӀа муха боьду хьажа денна схьаоьхура. И керла гӀишло йина яллале иза велира 2014 шеран 15 мартехь .

 Дахкильговс йазйинарш 
мини|Дахкильговс кхоьллина ГӀалгӀайчоьнан байракх
Дахкильговс теллина гӀалгӀайн литературоведени а, фольклор а, цо хӀоттайора дешаран литература, йазйора исбаьхьа говзарш оьрсийн а, гӀалгӀан а меттанашкахь. Цо гӀалгӀай йаздархойн кхоллалех лерина йазйина масийтта книга. Иза вара дуках Ӏилманчийн книгийн Ӏилманийн редактор. Цуьнан куьгаллалица кхоьллина 10 том йолу проект «Антология ингушского фольклора» гӀалгӀайн а, оьрсийн а меттанашкахь. Оцу проекте йукъайахара шина бӀе шарахь гулйина материал. Цо йазйина «История Ингушетии» книгаца кхоьллина школашна лерина кхоьллина ГӀалгӀайчонан историн учебникаш.

 «Гӏалгӏай багахбувцамахи литературахи йола программа» (1971),
 «Ингушская литература (период развития до 40—х годов)» (1975 год),
 «Устное народное творчество вайнахов» (1977 год),
 «Исторический фольклор чеченцев и ингушей» (1978 год),
 «Сказки, сказания и предания чеченцев и ингушей» (1986),
 «Мифы и легенды вайнахов» (1991),
 «Начало Назрани»,
 «Ингушские сказания, предания, сказки, пословицы»,
 «Ангушт»,
 «Шли в подданство не из принуждения»,
 «История повторяется»
 «Мудрые наставления наших предков. Из ингушского фольклора» (2001),
 Боль и гордость моя — родная Ингушетия / Ингушский науч.-исслед. ин-т гуманитарных наук им. Ч. Ахриева. — Нальчик: ГП КБР «Респ. полиграфкомбинат им. Революции 1905 г.» : Эль-Фа, 2007. — 575, [1] с. : ил., портр.; ISBN 978-5-88195-874-9
 «Ингушский нартский эпос» (2013)

 Исбаьхьа говзарш 
Дахкильгов волавелира берашна лерина говзарш йазйан 1970-гӀа шерашкахь Азамат Зязикован дехар бахьнехь. Цо хаитира Дахкильгове гӀалгӀайн маттахь берийн литература къезга хилара. Цуьнан хаьлхара берийн книгаш араялча иза хилира вевзаш гӀалгӀайн йаздархо:
 «Кукий денал» (1976),
 «Шутар. Повести дувцараши» (1986),
 «Берд» (1990),
 «Наьначе»

 СовгӀаташ 
 Нохч-ГӀалгӀайн Сийлахь Ӏилманан гӀуллакхо (1987);
 ГӀалгӀайн Республикин Сийлахь дешаран белхало (1997)
 Россин Федерацин Лакхара говзаллийн дешаран Сийлахь белхало (2001).

 Билгалдахарш 

 Литература 
 Мальсагов Ахмет. Что рассказывали вайнахи о своих богах и героях. (О книге «Мифы и легенды вайнахов»). — «Грозненский рабочий», 1992, 5 мая.
 Рамазанова М. Золотая ветвь. (О книге «Мифы и легенды вайнахов»). — «Республика», 1992, 28 марта.
 Газгириева А. О времени и о себе. — «Ингушетия», 1995, 19 сентября.
 Чахкиев С. Один из первых. — «Сердало», 1997, 30 августа.

Категори:Филологин Ӏилманийн кандидаташ
Категори:Нохчийн университетан хьехархой
Категори:Нохч-ГӀалгӀайн АССР хьакъ долу Ӏилманийн гӀуллакххой
Категори:Нохчийн хьехархойн университетехь дешнарш
Категори:Россин йаздархойн бертан декъахой
Категори:Россин XXI бӀешеран йаздархой
Категори:Россин XX бӀешеран йаздархой
Категори:ССРС йаздархой
Категори:Россин Федерацин лакхара говзаллийн дешаран Сийлахь белхалой