Церетели, Зураб Константинович

Церете́ли Зура́б Константи́нович (; вина 1934 4 январь, Тиблиси, ЧКСФСР, ССРС) — советийн а, Россин а исбаьхьалча-монументалист, Ӏаламдиллархо, скульптор, хьехархо, профессор, ЮНЕСКО Дика маршонан векал. 1997 шарахь дуьйна — Россин исбаьхьаллин академин президент.

ССРС ИА академик (1988; корреспондент-декъахо 1979). Социалистийн Къинхьегаман Турпалхо (1990). ССРС Халкъан исбаьхьалча (1980). Россин Федерацин Халкъан исбаьхьалча (1994). Ленинан совгӀатан (1976), шина ССРС пачхьалкхан совгӀатийн (1970, 1982), Россин Федерацин пачхьалкхан совгӀатан (1996) лауреат. «Даймехкан гӀуллакх дарна» орденан буьззина кавалераш. ССКП декъахо 1965 шарахь дуьйна.

5000 сов Ӏаламдилларан, графикин, скульптурин, монументан-декоративан говзаллин (фрескаш, мозаикаш, панно), кхин а кхолламийн автор. Исбаьхьалча-монументалисто санна кечбина цхьа могӀа кхолламаш, масала, Ленинан мемориал Ульяновскехь, хьешийн комплекс Измайловохь, Хьешийн комплекс «Ялта-Интурист» Ялтехь, курортан гӀала Адлерехь, «Ривьера» парк Сочехь, Профсоюзийн гӀала Тиблисехь, Йоккха театран керла сцена Москохахь, кхин а; скульпторо санна кхоьллина дукха монументаш, царна йукъахь «ДоттагӀалла бӀешерашна» Москохахь, «Дикано зулам иэшадо» ВКъКх гӀишлон хьалха Нью-Йоркехь, «Керла адам дар» Севильяхь, «Цатешаман пен бохор» Лондонехь, Космодемьянская Зоян иэс Рузехь, кхин а.

 Биографи 
Церетели Зураб вина 1934 шеран 4 январехь Тиблисехь гуьржийн доьзалехь. Цуьнан да Константин Георгиевич (1903—2002) Гуьржийчохь вевзара инженер-гӀишлошйархо санна, схьавалар ду ширачу гуьржийн Церетели тайпанан титулаш йоцучу гарахДворянские роды Российской империи.- Т.IV.- М., 1998.- С.232.. Нана — Нижарадзе Тамара Семёновна (1910—1991), иштта элийн тайпанан векал йу. ладаме Ӏаткъам бина жимачу Зурабан цуьнан ненан вашас Ӏаламдиллархочо Георгий Нижарадзес. Цуьнан хӀусамехь, кӀанта дӀахьора шен хенан ладаме дакъа, ткъа цигахь хуьлура гуьржийн исбаьхьалчаш — Какабадзе Давид, Кобуладзе Серго, Джапаридзе Уча, кхин берш а. Уьш хилира, сурт дилларан говзалле марзвеллачу, жимачу стеган хьалхара хьехархой.

1958 шарахь Церетели Зураба чекхйаькххира Тиблисин исбаьхьаллин академин Ӏаламдилларан факультет, балха хӀоьттира Гуьржийчоьнан Ӏилманийн академин Историн, археологин, этнографин институте.

1964 шарахь Ӏамийра Францехь, цигахь бевзира гӀарабевлла исбаьхьалчаш Пикассо Пабло а, Шагал Марк а.

1960-гӀа шераш чекхдовлуш волавелира жигара болх бан монументан областан говзаллехь. Россехь доцург, цуьнан скульптурин кхолламаш бу Бразилехь, Йоккха Британехь, Испанехь, АЦШхь, Францехь, Японехь, Гуьржийчохь, Беларуссехь, Литвехь.

1980-гӀа шарахь Москохан XXII Олимпийн ловзарийн коьрта исбаьхьалча хӀоттийра.

1988 шарахь хаьржира ССРС ИА бакъ волу декъахо (академик).

1996 шарахь хаьржина ЮНЕСКОн Дика лааман векал.

1997 шарахь дуьйна ву Россин исбаьхьаллийн академин Президент.

2003 шарахь Россин Федерацин башха гӀуллакхаш дарна Церетели Зурабан Россин президента Путин Владимира цунна йелира Россин гражданаллаУказ Президента Российской Федерации от 4 июня 2003 года № 601 «О приёме в гражданство Российской Федерации».

Церетели кхин а Москохан хӀокху заманан музейн а, Церетели Зурабан говзаллин галерейн а директор ву.

2010 шеран февраль йуккъехь Церетели Зурабан йелира Сийлахь легионан орденан кавалеран цӀе. Оццу шеран июнан йуьххьехь АЦШан Говзаллин къоман йукъаралло цунна йелира дешин «Сийн мидал». З. Церетели ву дуьххьарлера и совгӀат дела гуьржийн а, россий а исбаьхьалча.

 Кхолларалла 

 Исбаьхьалча-монументалист 
370px|мини|Берийн бассейн курортан гӀалахь Адлерехь, 1973

 Къобалвар 
260px|мини|«Даймехкан гӀуллакхдарна» I тӀегӀан орден йаларан церемонехь, 2010

 Россин Федерацин а, ССРС а пачхьалкхан совгӀаташ 
 Социалистийн Къинхьегаман турпалхо Ленинан орден а, Дешин «Марс а, ЖӀов а» мидал а йаларца (1990 шо 11 ноябрь) — советийн суртдилларан говзаллехь а, кхиамашца йукъараллин гӀуллакх лелорна а 
 «Даймехкан гӀуллакхдарна» I тӀегӀан орден (2010 шо 26 июль) — суртдаккхаран говзалла кхиарехь доккха дакъа лацарна а, дуккха шерашкахь кхоллараллин гӀуллакх лелорна а Награждённые государственными наградами Российской Федерации
 «Даймехкан гӀуллакхдарна» II тӀегӀан орден (2006 шо 4 январь) — суртдаккхаран говзалла кхиарехь доккха дакъа лацарна а 
 «Даймехкан гӀуллакхдарна» III тӀегӀан орден (1996 шо 29 апрель) — Поклонни лам тӀера Толаман иэс йаран комплексан белхаш беш доккха дакъа лацарна
 «Даймехкан гӀуллакхдарна» IV тӀегӀан орден (2014 шо 20 февраль) — суртдилларан говзалла кхиорехь доккха дакъа лацарна а, дуккха шерашкахь кхоллараллин а, йукъараллин а гӀуллакх лелорна аЗ. К. Церетели вручён орден «За заслуги перед Отечеством» IV степени 
 Къаьмнийн доттагӀаллин орден (1980 шо 14 ноябрь) — XXII Олимпиадин ловзарш кечдеш а, дӀахьуш а боккха болх барнаУказ Президиума Верховного Совета СССР от 14 ноября 1980 года № 3301-X «О награждении орденами и медалями СССР работников, наиболее отличившихся при подготовке и проведении Игр XXII Олимпиады»

 Йукъараллин позици 
2014 шеран 11 мартехь Церетели Зурабан куьг гучуделира Россин Федерацин оьздангаллин гӀуллакххойн кхайкхаман бухахь, РФ президентан В. В. Путинан Украинера а, ГӀирмера а политикин гӀо лоцуш. Амма шолгӀачу дийнахь, скульпторан гӀоьнчо Шагулашвили Сергис, гуьржийн «Интерпрессньюс» хаамагенталлин а, «Рустави-2» телеканалан а интервьюхь дӀахьедира, ма-дарра аьлча Церетелис кехаташна буха куьг ца йаздина, иза «цкъан а политикин йукъа ца гӀерта» аьлла.

Церетели Зураб вевза шен дикаллин гӀуллакхашца, берашца бечу белхашца. Исбаьхьалчо рожехь дӀахьо говзанча-классаш, цигахь гойту шен зиеделларг тӀекхуьучу чкъоьран. 

 Хьажа кхин а 
 Петр I иэс Москох-эрк тӀехь
 Харькон хӀоллам
 Церетелис бина Колумбан хӀоллам

 Билгалдахарш 

 Хьажоргаш 

 Музей-мастерская Зураба Церетели

 Блог Зураба Церетели
 О его искусстве спорят от Москвы до Гудзона, статья в Вашингтон пост, 10 июня 2004
 Объемные эмали и металлопластика (бронзовые рельефы) Церетели 
 Один день с Зурабом Церетели. Репортаж из нью-йоркской мастерской. — публикация на портале RUNYweb.com

Категори:ССРС исбаьхьалчаш-соцреалисташ
Категори:Россин исбаьхьалчаш-соцреалисташ
Категори:Гуьржийчоьнан исбаьхьалчаш-соцреалисташ
Категори:Россин Ӏаламан Ӏилманийн академин академикаш
Зураб Константинович
Категори:ССРС исбаьхьаллин академин бакъ болу декъахой
Категори:РИА бакъ болу декъахой
Категори:РДА сийлахь декъахой
Категори:ССРС кхоллараллин союзашна йукъара халкъан депутаташ
Категори:ССРС Исбаьхьалчийн бертан декъашхой
Категори:ССКП декъахой
Категори:Россин Йукъараллин палатан декъашхой (2006—2008)
Категори:Россин Йукъараллин палатан декъашхой (2008—2010)
Категори:Россин Йукъараллин палатан декъашхой (2010—2012)
Категори:Россин Йукъараллин палатан декъашхой (2012—2014)
Категори:Россин Федерацин скульпторш
Категори:ССРС скульпторш-монументалисташ
Категори:Иэсийн а, мемориалийн а авторш
Категори:«Даймехкан гӀуллакх дарна» орденан буьззина кавалераш
Категори:Тбилисин исбаьхьаллин академера арахецнарш
Категори:МПУ сийлахь профессорш
Категори:РФ Президент волчура Оьздангаллин а, говзаллийн а кхеташонан декъахой