Чикобава, Арнольд Степанович

Чикоба́ва Арно́льд Степа́нович (; , Кутаисин губернин Сачикобаво эвла, — 1985 5 ноябрь) — гуьржийн а, советийн а лингвист, филологин Ӏилманийн доктор, Гуьржийн ССР ӀА академик (1941).

 Биографи 
1922 шарахь чекхйаьккхира Тиблисин пачхьалкхан университет (дуьххьарлера арахецар)Первые выпускники ТГУ: Варлам Топурия, Симон Джанашия, Георгий Джакобия, Арнольд Чикобава вместе с педагогами Акакием Шанидзе, Корнели Кекелидзе и Георгием Ахвледиани. 1922 год. Университетехь хьийхира, доцентан (1926—1933)  а, профессоран (1933—1985) а даржехь хилира, кавказан талламан кафедрин куьйгалла дира (1933—1960). Иштта куьйгалла дира Гуьржийн ССРн ӀА МеттанашӀаморан институтан (1936—1985) «иберийн-кавказан меттанийн» декъан. Чикобавас йоцучу хенахь куьйгалла дина (1950—1952) оцу институт охӀинца цуьнан цӀе лелайо.

500px|мини|Гуьржийн ССР Ӏилманийн академин хьалхара президиум: аьрру агӀора аьтту агӀонхьа: Кекелидзе Корнелий, Кецховели Николай, Мусхелишвили Николай (председатель), Джанашиа Симон, Ахвледиани Георгий, Зайцев Филипп; хӀиттинарш: Джанелидзе Александр, Кварацхелия Тарас, Чикобава Арнольд, Чубинашвили Георгий, Шанидзе Акакий. 1941
1941 шарахь Гуьржийн ССР Ӏилманийн академи кхуллуш хаьржира цуьнан бакъволу декъахо, 1950—1963 шерашкара цуьнан президиуман декъахо.

Кавказан мотт Ӏаморан цхьа могӀа дошамийн а, публикацийн а автор а, редактор а.  Лаьттара картвелийн, абхазийн-адыгийн, нахийн-дегӀастанийн меттанийн генетикин цхьаллин ойлан тӀехь («иберин-кавказан меттанаш»; иштта гар тахана дӀатеттина Ӏилманан йукъаралло). 1974 шарахь дуьйна арадолу «Иберин-кавказан мотт Ӏаморан хӀора шеран журналан» коьрта редактор.

Официалан цунна гӀолацахь а, цкъан а бертавогӀур воцу къовсамхо вара Н. Я. Марран «Меттанах лаьцна керла Ӏилманан». Гуьржийчоьнан КП ЦК 1-чу секретарца К. Чарквианица долу доттагӀалла бахьнехь цуьнан таро хилира дӀакхачо шен кехат Сталине. Сталина кехат дешца, тӀеийцира Чикобава. ЖамӀ, 1950 шарахь «Правда» газетехь дийцарш долийра мотт Ӏаморех лаьцна, уьш чекхдевлира И. Сталинан «Марксизм а, мотт Ӏаморан хеттарш а» йаззам зорба тохарца, иза йазбинера младограмматизман позицера, А. С. Чикобавин консультацица. Сталинан йаззамо кхайкхадора «Меттанах лаьцна керла Ӏилма» марксистийн Ӏилманца догӀуш ца хилар, тӀаккха а кхойкхура марран теорин агӀончаш хьийза ца бан.

Шен позици бахьнехь Чикобава вевзира ССРС лингвисташна йукъахь, йоцучу хенахь 1950-гӀа шерашкахь, лакхара дешаран меттигашкара дукхаха болу студенташ Ӏамош бара цуьнан «Мотт Ӏамор дӀадолор» жайница. Чикобавин боккха Ӏаткъам бара 1950—1960-гӀа шерашкара советийн кавказӀаморехь, цуьнан ишкол Г. А. Климовс а, цунан агӀончаш а иэшайаллалцЯ. Г. Тестелец Воспоминания о Сергее Старостине. 26.10.05.

Чикобава дӀавоьллина Тиблисин университетан паркехь.

 Иэс 
270px|мини|справа
Чикобавин цӀе тиллина Тиблисера Мотт Ӏаморан институтИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ ИМ. А. ЧИКОБАВА.

Мемориалан у хӀоттийна А. Чикобава ваьхначу тиблисера цӀенна тӀе.

 Коьрта белхаш 

 Монографеш 
 «Цхьал-хе пред­ло­же­нин ба-ла гуьр­жийн мат-тахь» (1928; 2-гӀа арах. 1968);
 Тексташца долу чанийн (лазийн) меттадекъан грамматикин анализ. Тб., 1936;
 «Иберин-кавказан меттанашкара эргативан конструкцин бала» (1948);
 Мотт Ӏа-мор дӀа-до-лор. 2-гӀа арах. М., 1953. Д. 1;
 Мет-тан ба-ла, мотт Ӏа-мо-ран пред­мет сан-на. М., 1959;
 «ЖӀайн мотт» (1962, И. Церц­вад­зе-ца со­ав­тор);
 «Ибе-рин-кав-ка-зан мет-та-наш Ӏа-мо-ран ис­то­ри» (1965);
 «Иберин-кавказийн меттанийн гергарлонийн баланаш». ХӀинжа-ГӀала, 1965;
 «Ибе­рин-кав­ка-зан мотт Ӏа-мор дӀа-до-лор» (1979)

 Йаззамаш 
 А. С. Чикобава, Гуьржийн маттера цхьалха предложенин кхиоран синтаксисан механизман коьрта тенденци, II, Гуьр. ССР ӀА хаамаш, т. II, № 6, 1941;
 А. С. Чикобава, Пермансив а, гуьржийн хандешан хийцадаларан исторехь цуьнан меттиг а, т. IV, № 1, 1943
 А. С. Чикобава, «Предложенин эргативан конструкци» гуламера эргативан конструкцех болу масех билгалдаккхар, 1950

 Билгалдахарш 

 Литература 
 Ма­го­ме­тов А. А., Ки­зи­риа А. И. А. С. Чи­ко­ба­ва // Известия АН СССР. Сер. ли­те­ра­ту­ры и языка. 1986. Т. 45. № 2.

 Хьажоргаш 
 Статья в БЭКМ
 Арнольд Чикобава. Биобиблиография, Тбилиси, 1979 на сайте Национальной академии наук Грузии
 Arnold Chikobava Institute of Linguistics of the Georgian Academy of Sciences 
 Чикобава А. О философских вопросах языкознания 
 Чикобава А. Язык и «теория языка» в философии и лингвистике 

Категори:Лингвисташ ССРС
Категори:Гуьржийчоьнан лингвисташ
Категори:Картвелологаш
Категори:Тиблисин пачхьалкхан университетера арахецнарш
Категори:Тиблисин пачхьалкхан университетан хьехархой
Категори:Гуьржийн ССР ӀА академикаш
Категори:Гуьржийн ССР Ӏилманан хьакъдолу гӀуллакххой
Категори:ДегӀастанан АССР Ӏилманан хьакъдолу гӀуллакххо
Категори:МПУ Ломоносовн совгӀатан лауреаташ
Категори:ДӀабоьхкинарш Тиблисехь
Категори:Гуьржийн ССР Лакхара Кхеташонан 5-гӀа кхайкхаман депутаташ