Имерети

Имере́ти () — Гуьржийчоьнан регион (мохк, мхаре) а, историн мохк а, регион Риони хина бассейнехь йу. Мехкан бахархой бу (имеретинаш) цара буьйцу мотт гуьржийн меттан имеретийн диалектехь, хьалха культурица а, дахарца а кхечарехь къасталурш хила.

Регионан центр — Кутаиси. Мехкан цхьадолу дакъа Къилба ХӀирийчоьно контроль йеш ду.

Цхалтубо гӀалина гена йоцуш а, гергарчу хьесапехь Кутаиси гӀалина 10 километрехь йу Гуьржийчохь уггаре а боккха хьех — Кумистави хьех, 2010 шарахь цуьна цӀе Прометей аьлла хийцинаСаакашвили стал крёстным отцом пещеры Прометея  // Росбалт, 24 мая 2010..

 Истори 
180px|thumb|right| Имерети, Цхалтубо кӀошт
XV бӀешеран чаккхехь, Тамерлан тӀелатинчул тӀехьа чӀагӀделира феодалийн бертазалла, Имерети Гуьржийн пачхьалкхех дӀакъаьстира шен лаамехь йолуш  феодалийн пачхьалкх кхоьллина — Имеретин пачхьалкх (Картлица а, Кахети а нийсса) — коьрта гӀала Кутаиси йолуш.

XVI бӀешеран чакхехь Имеретин пачхьалкх йара Имерети дозанашкахь.

иран-туркойн бертаца 1555 шарахь Имеретин пачхьалкх Хункаран Туркойчоьна дола йаьлира, пачхьалкхан йал дала тӀедожира ахчанца а, лайшца а. Цуьна истори йара йуьззина гуттара а долчу феодалийн карзахбаларца а, леш бохк-эцарца а. феодалийн бертазалла чӀагӀделира XVII шерахь.

Соломон I паччахьана (1752 — 1784) бен аьтту цабаьлира кхузахь паччахьан Ӏедал чӀагӀдан. Цо бехкам бира леш бохк-эцарна, иза гӀоьртира ерриге Малхбузехьара Гуьржийчоь цхьаьнатоха. Соломонан I туркойшца дукха шерашка бахбала болу тӀом 1757 шарахь чекхбелира толамца а, 1758 шарахь Картлин паччахьаца Ираклица II бина тӀеман бертаца а.

XVIII бӀешерахь цари Имеретин паччахьаша Россига масийттазза гӀо дехира, амма дехарш йухатуьхира Туркойчоьца йолу йукъаметтиг ца йохорхьама. Эххара, 1769 шарахь Екатеринас II Гуьржийчу хьажийра инарла волучу Тотлебенан корпус (тӀаьхьа, Россин эскарш арадаха дукха хан йоцуш, Сухотин инарлица хийцира). Тотлебена йиш хилира Имеретера туркойн гӀепаш схьайаха а, Кутаиси гӀала схьалаца а. Цул совнах цуо Поти гӀаьпана гуо бира. Россин эскарш дукху ца лаьттинехь, цара бакхий кхиамаш бахьнехь Туркойчоьца машар хьокъехь дагадовлар нисделира: 1774 шарахь хиллачу Кючук-Кайнарджин оьрсийн-туркойн бертаца Имеретин пачхьалкхо  Туркойчоьна луш йолу йал сацийра. Тотлебенас йаьхна йолу гӀепаш туркошна йуха ца йерзира.

1811 шарахь Имеретин пачхьалкхахь Россин империно Имеретин мохк аьлла бира.

 Административан йекъайалар 
Имерети мехкан йукъахь йу 11 муниципалитет (2006 шо кхаччалц — кӀошт, 1 мехкан муьтӀахь йолу гӀала:

 Муниципалитет || байракх || хӀост || майда,км²|| бахархойларар 2002Этнический состав Грузии по переписи 2002 года ,стаг || бахархойларар 2014 ,стаг || бахархойларар2018,стаг || луьсталла,2018 || центр
 |-
 | Кутаиси, гӀала || 40px|alt=Байракх || 40px|alt=ХӀост || align="right"| 70 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 2013,72 || Кутаиси гӀ.
 |-
 | Багдатин муниципалитет || 40px|alt=Байракх || 40px|alt=ХӀост || align="right"| 815  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 24,33 || Багдати гӀ.
 |-
 | Ванан муниципалитет || 40px|alt=ХӀост || 40px|alt=ХӀост ||align="right"|  577 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 39,49 || Вани гӀ.
 |-
 | Зестафонан муниципалитет || 40px|alt=ХӀост || 40px|alt=ХӀост ||align="right"| 433  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 130,55 || Зестафони гӀ.
 |-
 | Самтредин муниципалитет || 40px|alt=ХӀост || 40px|alt=ХӀост ||align="right"| 364 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 126,11 || Самтредиа гӀ.
 |-
 | Сачхерин муниципалитетГрузия причисляет к Сачхерскому району Имеретии юго-запад Дзауского района Южной Осетии, неподконтрольный Грузии || 40px|alt=Флаг || 40px|alt=ХӀост  ||align="right"| 769 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 47,08 || Сачхере гӀ.
 |-
 | Тержолан муниципалитет || 40px|alt=Байракх || 40px|alt=ХӀост ||align="right"| 357 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 93,35 || Тержола гӀ.
 |-
 | Ткибулан муниципалитет || 40px|alt=Байракх || 40px|alt=Герб ||align="right"| 478 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 40,47 || Ткибули гӀ.
 |-
 | Харагаулан муниципалитет || 40px|alt=Байракх || 40px|alt=ХӀост ||align="right"| 914 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 20,89 || Харагаули гӀкэ
 |-
 | Хонин муниципалитет || 40px|alt=Байракх || 40px|alt=Герб ||align="right"| 429 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 51,82 || Хони гӀ.
 |-
 | Цхалтубан муниципалитет || 40px|alt=Байракх || 40px|alt=ХӀост ||align="right"| 700 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 73,46 || Цхалтубо гӀ.
 |-
 | Чиатурин муниципалитет || 40px|alt=ХӀост || 40px|alt=ХӀост ||align="right"| 542 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 72,45 || Чиатура гӀ.
 |-
 | Имерети, берриге || || ||align="right"| 6552 ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  || 77,38 || Кутаиси''' гӀ.

 Нах беха меттигаш 
Мехкан къаьмнийн хӀоттам (2014 шарахь) Национальный состав населения Грузии, его регионов и населённых пунктов по переписи населения 2014 года
  стаг  %берриге  533 906  100,00% Гуьржий  530 288  99,32% Оьрсий  1384  0,26% Эрмалой  709  0,13% Украинаш  398  0,07% ХӀирий  143  0,03% Цигонаш (боша)  135  0,03% Ассирийхой  125  0,02% Желтой  109  0,02% Азербайджанаш  106  0,02% Жуьгтий  65  0,01% Абхазаш  48  0,01% Езидаш  6  0,00%кхиберш  390  0,07%
ГӀаланаш
 Кутаиси (147635 стаг, ларар 2014 шо),
 Самтредиа (25318 стаг),
 Зестафони (20814 стаг),
 Чиатура (12803 стаг),
 Цхалтубо (11281 стаг),
 Ткибули (9770 стаг),
 Хони (8987 стаг),
 Сачхере (6140 стаг).
 Тержола (4644 стаг),
 Вани (3744 стаг),
 Багдати (3707 стаг).

ГӀалин кепара эвланаш
 Харагаули (1965 стаг, ларар 2014 шо),
 Кулаши (1702 стаг)

 Бахархой 
Бахархой бу (имеретинаш) цара мотт буьйцу гуьржийн меттан имеретийн диалектехь.

2018 шеран 1 январехь ларарца махкахь 507 038 бахархой бу, 2014 шеран 1 январехь — 703 300 стаг , на 2009 год — 693 500 человек.

2014 шарахь ларарца 533 906 стаг, 2002 шарахь ларарца — 699 666 стаг.

Гурин кӀоштанийн къаьмнийн хӀоттам 2014 г.
муниципалитет2006 шарахь дуьйна Гуьржийчоьнан массо кӀошташ муниципалитеташ аьлла хийцина берриге гуьрж-ий  %  оьрс-ий  %  эрм-алой  %  ук-раин-аш  %  хӀир-ий  %  Циго-наш  %  Асси-рийхой  % жел-той  %  азер-байд-жанаш  %  кхи.  %  Имерети, берриге  533 906  530 288  99,32 %  1384  0,26 %  709  0,13 %  398  0,07 %  143  0,03 %  135  0,03 %  125  0,02 %  109  0,02 %  106  0,02 %  509  0,10 % Кутаиси, гӀала  147 635  146 153  99,00 %  533  0,36 %  127  0,09 %  151  0,10 %  51  0,03 %  101  0,07 %  75  0,05 %  66  0,04 %  54  0,04 %  324  0,22 % Багдатин  21 582  21 514  99,68 %  32  0,15 %  6  0,03 %  15  0,07 %  3  0,01 %  0  0,00 %  0  0,00 %  0  0,00 %  1  0,01 %  11  0,05 % Ванин  24 512  24 465  99,81 %  31  0,13 %  3  0,01 %  8  0,03 %  0  0,00 %  0  0,00 %  0  0,00 %  4  0,02 %  0  0,00 %  1  0,01 % Зестафонин  57 628  57 365  99,54 %  119  0,21 %  42  0,07 %  38  0,07 %  8  0,01 %  0  0,00 %  31  0,05 %  5  0,01 %  1  0,00 %  19  0,03 % Самтредин  48 562  47 779  98,39 %  218  0,45 %  379  0,78 %  57  0,12 %  12  0,02 %  34  0,07 %  18  0,04 %  7  0,01 %  23  0,05 %  35  0,07 % Сачхерин  37 775  37 690  99,77 %  31  0,08 %  7  0,02 %  5  0,01 %  26  0,07 %  0  0,00 %  0  0,00 %  5  0,01 %  0  0,00 %  11  0,03 % Тержолан  35 563  35 446  99,67 %  64  0,18 %  13  0,04 %  17  0,05 %  3  0,01 %  0  0,00 %  0  0,00 %  1  0,00 %  9  0,03 %  10  0,03 % Ткибулан  20 839  20 646  99,07 %  90  0,43 %  13  0,06 %  40  0,19 %  12  0,06 %  0  0,00 %  1  0,01 %  5  0,02 %  3  0,01 %  29  0,14 % Харагаулин  19 473  19 417  99,71 %  30  0,15 %  5  0,03 %  3  0,02 %  7  0,04 %  0  0,00 %  0  0,00 %  1  0,01 %  2  0,01 %  8  0,04 % Хонин  23 570  23 504  99,72 %  38  0,16 %  10  0,04 %  11  0,05 %  2  0,01 %  0  0,00 %  0  0,00 %  1  0,01 %  0  0,00 %  4  0,02 % Цхалтубин  56 883  56 601  99,50 %  147  0,26 %  28  0,05 %  35  0,06 %  10  0,02 %  0  0,00 %  0  0,00 %  8  0,01 %  13  0,02 %  41  0,07 % Чиатурин  39 884  39 708  99,56 %  51  0,13 %  76  0,19 %  18  0,05 %  9  0,02 %  0  0,00 %  0  0,00 %  6  0,02 %  0  0,00 %  16  0,04 %

 Карта 
Картин легенда:
20px  Административан центр, 200 600 стаг.15px  20 000 тӀера 30 000 кхаччалц стаг.13px  10 000 тӀера 20 000 кхаччалц стаг.11px  5 000 тӀера 10 000 кхаччалц стаг.9px  2 000 тӀера 5 000 кхаччалц стаг.7px  1 000 тӀера 2 000 кхаччалц стаг.

 Билгалдахарш 

Категори:Гуьржийчоьнан мехкаш