Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а

Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети аГрузия // Энциклопедия «Вокруг света» ( rač’a-lečxumi da kvemo svaneti;  rač’a-lečxumis da kvemo svanetis mxare) — Гуьржийчоьнан хӀинцалера административан мохк. Коьрта а йойккха гӀала а — Амбролаури.

ДӀалоцу Гуьржийчоьнан массийта историн мехкаш: Лаха Сванети (Квемо-Сванети), Лечхуми, Рача. Мехкан цхьадолу дакъа Къилба ХӀирийчоьно доладеш ду.

 Истори 
Ехачу хенахь мохк вовшахтосуш долу декъийн истори — Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а — ша шина йара. XIX бӀешаран йуьхьехь Лаха Сванети йукъайогӀуш йара Мегрели олаллин (оцу хенахь Лакха Сванети бахархой маьрша бара), ткъа Рача-Лечхуми — Имеретин пачхьалкхан йукъайогӀуш йара. Уьш ерриг цхьана Россин империн йукъа яхара 1803 а, 1804 а шерашкахь.

1840 шарахь Рача-Лечхуми йукъа йоьду Гуьржийн-Имеретин губернин, ткъа Лаха Сванети Мегрелин олаллин йукъахь йуьсу. 1846 шарахь Гуьржийн-Имеретин губерни дӀасайикхича, мехкан шеа дакъа административан дакъа — Кутаисин губерни йукъа туху. Массийта реформийн тӀехьа Мегрели олалла дӀасайикхича (1867 шарахь), 1886 шарахь гергарчу хьесапехь мехкан латта дара шиъ уезд санна Кутаисин губерни — Лечхумин (Лаха Сванети) а, Рачинин а йара оцу йукъахь (центр Они гӀалахь).

 Административан йекъайалар 
Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а йукъахь йу йиъ муниципалитет. 2016 тӀера 2018 шш. къаччалц Амбролаури гӀалина муниципалитет статус елира (мехкан муьтӀахь йолу гӀала йара). 

{|class="standard sortable"
 !Муниципалитет || майда,км² || бахархойларар 2002Этнический состав Грузии по переписи 2002 года  ,стаг || бахархойларар 2014 ,стаг || бахархойларар2018,стаг || центр
 |-	
 | Амбролаурин муниципалитет || align="right" | 1142 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Амбролаури гӀ.
 |-
 | Лентехин муниципалитет || align="right" | 1344 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Лентехи гӀкэ
 |-
 | Онин муниципалитет || align="right" | 1326 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Они гӀ.
 |-
 | Цагерин муниципалитет || align="right" | 755 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Цагери гӀ.
 |-
 | мохк, берриге || align="right" | 4568 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Амбролаури гӀ.
|}

Онин муниципалитетан малхбалехьара дакъа Къилба ХӀирийчоьна Дзаусин кӀошт санна лоруш ду цуна доладеш йу Къилба ХӀирийчоь, цу йукъахь йу Квайса гӀала а, иза Гуьржийчохь Кваиси цӀарца гӀалин кепара эвла лоруш йу.ГӀаланаш: Они (2656 стаг, 2014 шо), Амбролаури (2047 стаг), Цагери (1320 стаг).ГӀалин кепара эвлаш: Лентехи (947 стаг, 2014 шо), Хариствала (1991 шарахь мохк бегор бахьнехь бахархой бац).

 Бахархой 
Мехкан къаьмнийн хӀоттам (2014 шарахь) Национальный состав населения Грузии, его регионов и населённых пунктов по переписи населения 2014 года
  стаг  % берриге  32 089  100,00 % Гуьржий  31 977  99,65 % Оьрсий  29  0,09 % ХӀирий  28  0,09 % Жуьгтий  14  0,04 % Эрмалой  9  0,03 % Украинаш  9  0,03 % Желтой  7  0,02 % кхиберш  16  0,05 %
2018 1 январехь ларарца мехкан 30 246 бахархой бу, 2014 шеран 1 январехь ларарца — 45 900 бахархой  (Къилба ХӀирийчоьнан Джаван кӀошот ойцуш).

2014 шарахь ларарца 32 089 бахархой, 2002 шарахь ларарца — 50 969 бахархой (1,2 % пачхьалкхан бахархойх), 2008 шеран 1 январехь ларарца — 48 200 бахархой , 2009 шеран 1 январехь ларарца — 47,7 эзар бахархой.Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а  мехкан дукхахболу бахархой бу гуьржий (99,65 % йа 31 977 стаг 2014 ш. ларарца), кхузахь цера йу массийта этнографин тобанаш. Мехкан къилбехь беха рачинаш, къилба-малхбузехь — лечхумаш, ткъа къилбаседехь беха сванаш, цера бу шайн сванийн мотт.

Дукхахболу хӀирий беха Онин кӀоштан малхбалехьара декъан тӀехь, иза Гуьржийчоьно шен лоруш йу, амма иза Къилба ХӀирийчоьна Дзаун кӀоштан дакъа ду. Цул совнах хӀирий беха Онин кӀоштан гуьржийн дакъошкахь 22 хӀирий (я 0,36 % кӀоштах).Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а мехкан кӀоштанийн къаьмнийн хӀоттам (2014 ш.)'''
 кӀошт2006 шарахь дуьйна Гуьржийчоьнан массо кӀошташ муниципалитеташ аьлла хийцина  берриге  гуьрж-ий  %  оьрс-ий  %  хӀир-ий  %  Жуьг-тий  %  эрма-лой  %  ук-раин-аш  %  Жел-той  %  кхи  %
   Амбролаурин  11 186  11 152  99,70 %  13  0,12 %  4  0,04 %  1  0,01 %  2  0,02 %  6  0,05 %  5  0,04 %  3  0,03 %
   Лентехин  4386  4382  99,91 %  2  0,05 %  0  0,00 %  0  0,00 %  0  0,00 %  0  0,00 %  0  0,00 %  2  0,05 %
   Онин  6130  6073  99,07 %  6  0,10 %  22  0,36 %  12  0,20 %  6  0,10 %  1  0,02 %  1  0,02 %  9  0,15 %
   Цагерин  10 387  10 370  99,84 %  8  0,08 %  2  0,02 %  1  0,01 %  1  0,01 %  2  0,02 %  1  0,01 %  2  0,02 %
   мохк, берриге  32 089  31 977  99,65 %  29  0,09 %  28  0,09 %  14  0,04 %  9  0,03 %  9  0,03 %  7  0,02 %  16  0,05 %

Они махкахь хьалха дуьйна бехаш бара жуьгтий.

 Карта 
Картин легенда:
20px  5000 сов стаг.15px  2000 тӀера 5000 кхаччалц стаг.13px  1000 тӀера 2000 кхаччалц стаг.11px  500 тӀера 1000 кхаччалц стаг.9px  200 тӀера 500 кхаччалц стаг.

 Билгалдахарш 

Категори:Гуьржийчоьнан мехкаш