Мцхета-Мтианети

Мцхета-МтианетиГрузия // Энциклопедия «Вокруг света» (наггахь Мцхета-Мтианетия;  mcxeta-mtianeti;  mcxeta-mtianetis mxare) — Гуьржийчоьнан хӀинцалера административан мохк. Коьрта а йойккха гӀала а — Мцхета.

ДӀалоцу Гуьржийчоьнан масийтта историн мехкаш: Эрцо-Тианети, Мтиулети, Хеви, Пхейн-Мохк, Пшави, Чоьхьара Картли малхбалехьара дакъа а. Мехкан цхьадолу дакъа Къилба ХӀирийчоьно контроль еш ду.

 Географи 
Коьрта Кавказан дукъо мохк боькъу шена декъе, къелбаседа а, къилба а. И ши дакъа хотталуш ду ЖӀарин дукъ долччехь. Кавказан дукъан къилбаседа басахь ду Казбеган муниципалитетан дукха долу дакъа а, Душетин муниципалитетан жимах дакъа а.

 Истори 
1801 шарахь Россех дӀа кхетачу хенахь Мцхета-Мтианети мохк Картли-Кахетин пачхьалкхан йукъа богӀуш бара.

1840 шерахь хӀара мохк Гуьржийн-Имеретин губерни йукъа тоьхна, ткъа 1846 шерахь, и губерни дӀаяьккхиначул тӀехьа, Кутаиссин губернин йукъа. Оцу хенахь мехкан йукъахь яра Горин, Тушино-пшаво-пхьейн уездаш, цул совнах Горийн, Тифлисин уездийн дакъанаш а. ТӀехьо уездийн дозанаш хийцаделира.

 Административан йекъайалар 
Мцхета-Мтианети йукъахь ю 4 муниципалитет (2006 шо кхаччалц— кӀошташ)Гуьржийчоьно мехкан йукъатуху 5-й Ахалгорин кӀошт, иза Ленингорин кӀошт цӀарца Къилба ХӀирийчоьно контроль еш ю. 2016 тӀера 2018 шш. къаччалц Мцхета гӀалина  муниципалитет статус елира (мехкан муьтӀахь йолу гӀала яра).

{|class="standard sortable"
 !Муниципалитет || майда,км²|| бахархойларар 2002Этнический состав Грузии по переписи 2002 года,стаг || бахархойларар 2014 ,стаг || бахархойларар2018,стаг || центр
 |-
 | Душетин муниципалитет || align="right" | 2982 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Душети гӀ.
 |-
 | Казбегин муниципалитет || align="right" | 1082 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Степанцминда гӀкэ
 |-
 | Мцхетин муниципалитетМцхета гӀалица || align="right" | 806 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Мцхета гӀ.
 |-
 | Тианетин муниципалитет || align="right" | 906 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Тианети гӀкэ
 |-
 | ерригеАхалгорин муниципалитет йоцуш || align="right" | 5776 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Мцхета гӀ.
|}

Ахалгорин муниципалитет — Къилба ХӀирийчоьно дола деш ю Ленингорин кӀошт санна лоруш ю, Ахалгори (Ленингори) гӀкэ цани.ГӀаланаш: Мцхета (7940 стаг, 2014 шарахь), Душети (6167 стаг).ГӀалин кепара эвланаш: Тианети (2479 стаг, 2014 шарахь), Жинвали (1828 стаг), Степанцминда (1326 стаг.), Пасанаури (1148 стаг), Сиони (371 стаг).

Мехкан къаьмнийн хӀоттам (2014 шарахь) Национальный состав населения Грузии, его регионов и населённых пунктов по переписи населения 2014 года
  стаг  % массо  94 573  100,00 % Гуьржий  89 343  94,47 % Азербайджанаш  2316  2,45 % ХӀирий  1327  1,40 % Ассирийхой  709  0,75 % Эрмалой  291  0,31 % Оьрсий  252  0,27 % Украинаш  80  0,08 % Езидаш  61  0,06 % Желтой  55  0,06 % кхиберш  139  0,15 %

 Бахархойн статистика 

 Бахархой 
2018 шеран 1 январехь ларарца махкахь 93 897 бахархой бу, 2014 шеран 1 январехь — 108 800 бахархой (Ахалгорин кӀошт ца лоруш (Къилба ХӀирийчоь Ленингорин кӀошт).

2014 шарахь ларарца махкахь бахархой 94 573 стаг.

2002 шарахь гуьржаш дола деш долу декъана бахархой ларарца, 125 443 стаг вара (пачхьалкхан бахархойх 2,9 %), Ахалгорин кӀошт цани (Къилба ХӀирийчоь Ленингорин кӀошт); йоцуш — 117 740 стаг. 2008 шеран 1 январехь ларарца — 118,1 эзар стаг (Ахалгорин кӀошт (Къилба ХӀирийчоь Ленингорин кӀошт ца лоруш) — 97,6 эзар стагАхалгорин кӀошт йоцуш (Къилба ХӀирийчоьнан Ленингорин кӀошт) - 97,6 эзар стаг (2009 г.)). 2009 шеран 1 январехь (Ахалгорин кӀошт ( Къилба ХӀирийчоь Ленингорин кӀошт ца лоруш) — 97,6 эзар стаг

Мцхета-Мтианети мехкан дукхахаболу бахархой гуьржий бу, цера массийта этнографин тобанаш ю. Къилбехьа бу картлийш, къилба-малхбалехьа бу — кахетиш, юккъерчу декъехь бехаш бу пшаваш, ломан кӀошташкахь — мохлой а, пхьей а.

ХӀирий бехаш бу Казбеган кӀоштан малхбузехьара декъехь — Трусов чӀаж Терк хина хьосташкахь. Казбеган кӀоштахь берриге хӀирий 89 я 1,7 % бу.

Мцхетан кӀоштахь хӀирийн йоккха диаспора ю (1464 стаг я 2,3 %), Тбилисин уллохь.

2008 шо кхачале Ахалгорин кӀоштан (мехкан 2008 ш. август кхаччалц Гуьржийчоьно дола деш дара) дукхахберш бара гуьржий (картлийш) (84,6 % я 6520 стаг), кӀезигахаберш бара — хӀирий (14,4 % я 1110 стаг).Мцхета-Мтианети мехкан а, цуьна кӀоштийн а къаьмнийн хӀоттам (2014)'''
 Мохк, кӀошт2006 шарахь дуьйна Гуьржийчоьнан массо кӀошташ муниципалитеташ аьлла хийцина  массо  гуьр-жий  %  азер-байд-жанаш  %  хӀир-ий  %  асси-рий-хой  %  эрм-лой  %  оьр-сий  %  ук-раин-наш  %  ези-даш  %  жел-той  %  кхи.  %
    мохк Ахалгори йоцушБез Ахалгорского района, который с августа 2008 года полностью контролируется частично признанным государством Южная Осетия и входит в Ленингорский район РЮО. Грузинское население в основном бежало из района в Грузию вместе с грузинскими войсками в августе 2008 года  94 573  89 343  94,47 %  2316  2,45 %  1327  1,40 %  709  0,75 %  291  0,31 %  252  0,27 %  80  0,08 %  61  0,06 %  55  0,06 %  139  0,15 %
   Душетин  25 659  24 946  97,22 %  3  0,01 %  609  2,37 %  1  0,00 %  18  0,07 %  39  0,15 %  17  0,06 %  0  0,00 %  10  0,04 %  16  0,06 %
   Тианетин  9468  9409  99,38 %  1  0,01 %  19  0,20 %  0  0,00 %  8  0,08 %  14  0,15 %  6  0,06 %  1  0,01 %  8  0,08 %  2  0,02 %
   Мцхетан  55 651  51 222  92,04 %  2311  4,15 %  686  1,23 %  708  1,27 %  262  0,47 %  192  0,35 %  56  0,10 %  60  0,11 %  37  0,07 %  117  0,21 %
   Казбеган  3795  3766  99,24 %  1  0,03 %  13  0,34 %  0  0,00 %  3  0,08 %  7  0,18 %  1  0,03 %  0  0,00 %  0  0,00 %  4  0,11 %

 Галерей 

 Билгалдахарш 

Категори:Гуьржийчоьнан мехкаш