Зударий исламехь

Зударий исламехь — бусалбанийн йукъараллехь зударийн хьал таллар, ткъа кхин зударийн социалан институташца йолу йукъаметтигаш лелон низамийн а, бакъонийн а система. Зударийн хьал исламехь — ламаст хилла йемалийн меттиг йу бусалбанийн йукъараллин социалан хӀоттаманThe status of women in the Arab world is a source of frequent criticism against Islam.

ШариӀато (исламан бакъо) гойту ладаме башхаллаш божарийн а, зударийн бакъонашкахь а, декхарашкахь а. Башхаллаш го зуда йалорехь, йитарехь, юрисдикцин статусехь, духарехь, дешарехь.

 Историн бос 
Исламо зудчун хьолан бен Ӏаткъаман мах хадабале хьалха хьажа веза исламал хьалхарчу Ӏаьрбийчохь хилла зударийн статусе. Исламал хьалхарчу Ӏаьрбийчохь зударийн хьал гӀоле хиларе сатийса мегар долуш хилла. Хаамаш бу дайш-наноша шайн къоьлла бахьнехь керла дуьнен тӀе девлла зудабераш дойуш хилархПанова В. Ф., Вахтин Б. Б. Жизнь Мухаммеда.

Исламо хийцина Ӏаьрбийн йукъараллин структура, хийцина гендеран ролаш. Профессор Монтгомери Уильяман талламашца, исламо тодина зударийн хьал, бакъонаш йелла царнаMaan, Bashir and Alastair McIntosh. "The whole house of Islam, and we Christians with them'. Цхьаболчу талламхоша кхин тӀе чӀагӀдо, зударийн, исламаца, алсама бакъонаш хилла, XX бӀешо кхачале малхбуза мехкашкахь хиллачулла а. Масала, французийн бакъонаша зударийн бакъонашна тоьхна доза дӀа ца даьккхина 1965 шарахьBadr, Gamal M. (Winter 1984), «Islamic Criminal Justice» // The American Journal of Comparative Law 32 (1): 167—169 [167-8] бен. Ной Фильдмана, Гарвардан университетан бакъонийн профессоро билгала доккхуNoah Feldman (March 16, 2008). «Why Shariah?». New York Times.:

Оксфордан дошамо гойту йукъара зударийн хьал ислам йукъадаьллачул тӀаьхьа тодалар, цуо билгалдоккху зударийн буьззина мах хилар .

Исламаца зуда йалор «барт» бар санна ду, зудчун лаамца хилар декхарийлахь ду. Зударшна бакъо кхаьчна дайх бисина бахамна, хьалха, ислам даржале, ирс кхочура гергарчу божаршна. Аннемари Шиммела боху, «исламал хьалхарчу муьре хьаьжчи, исламан законашца зударийн хьал хийцадалар, йоккха прогресс хилла; зудчун бакъо хилла законаца шен бахаман урхалла дан»Schimmel (1992) p.65.

Уильям Монтгомерис боху, Мухьаммад пайхамар  шен заманан историн контекстехь зударийн бакъонаш тойина, хаъал тодина церан хьал коьрта бакъонийн гарантеш йелла.

Джон Эспозитос билгалдоккху, «Мухьаммад пайхамар  зударшна бакъонаш а, доьзалан дахарехь, марехь, дешарехь, экономикин уьйранехь аьттонаш а белла. Бакъонаша йукъараллехь зударийн статус айина».

 Исламан зудчун дахаран тайп-тайпана агӀонех долу Сийлахь тексташ 

 Гендеран ролаш 
Къуръано боху «Боьрша нах Ӏуй бу зударийн, цундела АллахӀа цхьаъ айина вукхалла а, цара шайн бахамера харжар бахьнехь»Коран, 4:34.

Бусалбанийн ламастаца, зуда йерриг куьйгакӀела йу майрачун. Зудчун коьрта роль йуьгу доьзале, тӀаьхье йаре''Горшунова О. В., Пешкова С. А. '' Фертильность и сакральное женское начало в среднеазиатских целительских и ритуальных практиках // Медицинская антропология и биоэтика. 2013, № 1(5), eISSN: 2224-9680, берашна Ӏуналла даре, ткъа божарийн роль йу доьзална финансийн аьтто барехь. Нагахь зудчун лаам хилахь, цуьнан таро йу деша, болх бан, иштта кхин дӀа а, амма варисан пурбанца.

 Хьиджаб а, маршо а 

 Билгалдахарш