1653 шо

Хиламаш 
 Цхьа могӀа баккхий ингалсан-голландин хӀордан тӀемаш (хӀора агӀора 200 сов кема, 20-30 эз. ст., 6-8 эз. йоккха топ). Июнь-июль — коьртехь Мартин Тромп волу голландин флотан цхьа могӀа иэшамаш. Ингалсан флото гуо бина къевлина голландин бердйист.
 20 апрель — Кромвела Йеха парламентан «цӀога» лалларБСЭ 3-е изд. т.13 — С.476.. Июль — Жима (Бербонан) парламент кхайкхар, цуьнан декъашхой факт хилла дӀахӀиттийна бара Пачхьалкхан кхеташоно. ХӀоттийна гражданийн зуда ялоран махбар, бакъонийн кодаш хӀитто комитет кхоьллина. 26 сентябрехь — «Ирландин хӀоттамах акт» дина. Ирландхой охьаховшо мохк белла Коннотехь. Декабрь — парламент дӀасахецна. 16 декабрехь — Пачхьалкхан кхеташоно тӀеэцна Ингалсан республикин конституци («Урхаллин герз»). Ӏедал декъна лорд-протекторан, Пачхьалкхан кхеташонна, парламентана йукъахь.
 1653—1658 — Ингалсан лорд-протектор Кромвель Оливер (1599—1658) ву.
 Голландехь гӀалин лахенаш гӀевттина.
 Филипп паччахьо чӀагӀдина каталонхошна йелла йерриг маршонаш а, гӀоленаш а.
 Янсени жайнахь Ӏосаллин пхи хӀума далийна Папин булло.
 Голштинан герцога Россин схьавелла Анкудинов.
 Патриарх волчу Никонан Оьрсийн Килсан хийцамийн йуьхьиг.
 1 август — Аввакуман мурид Неронов Сибрех хьажийна.
 Март — С.Чарнецкийн польшин-литван эскаро тӀемаш болийна Украинехь. 15 эзар долу эскар чудахна Брацлав махка. Богунан гӀазакхийн дакъоша мостагӀ гӀел а вина Монастырищен гергара тӀамехь вадийтира. Гуьйре — Украина агӀора таттаделира доккха Польшин эскар. Хмельницкийс лелайо партизанийн тӀеман тактика, ткъа тӀаьхьа Жванецан гуо бина, цунна чохь къовлабелла полякаш. Ислам-Гирей кӀелдахула барт бан волавелла Казимир Янаца. Жванец уллохь бинчу барто меттахӀоттадора Зборовн бертан хьал. Москохара Украине йахара В. В. Бутурлинан йоккха вакийлат.
 Чунминдао гӀайре Чжэн Чэнгуна дӀалацар. Цуьнан флот олалла деш йу Янцзы а, Доккха татолна а чохь.
 Махлелоран устав.

 Бина 
Хьажа кхин а: :Категори:Бинарш 1653 шарахь
 8 май — де Виллар Клод Луи Эктор, Франци баьчча, маршал-инарла (велла 1734)
 Пахельбель Иоганн, немцойн композитор (велла 1706).

 Белла 
Хьажа кхин а: :Категори:Белларш 1653 шарахь
 26 апрель — Фабер Матей (вина 1586), динан йаздархо, иезуит, католикийн мозгӀар.

 Хьажа кхин а 

 Билгалдахарш