1689 шо

Хиламаш 

 Январан чаккхе — Парламент-конвенто хаьржина Вильгельм Оранан а, Мария а яьсса йисинчу Ӏарш тӀе.
 1689—1694 — Ингалсан паччахь-аьзни Мария II.
 1689—1702 — Ингалсан паччахь Вильгельм III Оранан (Голландин штатгальтер).
 13 февраль — Ингалс. Конвенто тӀеэцна «Бакъонийн деклараци». 3 июнехь — Динашна собар хиларан акт, цуо бакъо елира даржашка баха протестанташна-диссентерашна. Гуьйре — «Бакъонийн декларацех» «Бакъонех билль» йина.
 31 май — шайн коьртехь Джейкоб Леслер волу гӀовттамхоша дӀалецира Америкера Нью-Йорк форт, кхоьллира шайн правительство. Леслеран гӀаттам охьатаӀийра британин эскаро 1691 шарахьБСЭ 3-е изд. т.14 — С.356..
 Ингалс «Аугсбурган лига» юкъакхетий Францица тӀом болабо.
 6 октябрь Александр VIII-гӀа Руман папа хаьржина
 1689—1691 — Папа Александр VIII-гӀа.
 Паччахьан йоӀ Софья йохор, Пётр I-ра ша урхалла дан волавалар.
 Чехехь (Коуржима кӀоштахь) ахархойн гӀаттам.
 Шеран чаккхе — Австрихой туркошла иэша буьйлабелла, юхабевлира. Сербера австрийн махка бевдира 60-70 эз. стаг гергга. Туркоша охьатаӀийра Сербера а, Македонера а гӀаттам.
 30 март — Иезуиташ атеизман бехке вина, Варшаван базаран майданахь вагийна литван эла Казимир Лышински.
 март-май — В.В. Голицынан оьрсийн эскар ГӀирме дахар. Оьрсий коьрта тӀом ца беш юхабевлира Перекопера.
 Аьхке — Нерчинскехь Россин а, Цийчоьнан а йукъара дийцарийн юьхьиг. 27 августехь — Нерчинскан барт бина Россино а, Цийчоьно а. Амуран аьрру берд бисира маньчжурашкахь.

 Билгалдахарш