Кунья (цӀе)

Ку́нья () — Ӏаьрбийн цӀеран дакъа, долало Абун (божаршна) а, Умман (зударшна) а тӀиера, чекхдолу кӀентан я йоьӀан цӀарца. Цхьацца меттигашкахь куньяно дика амал лелайо (масала, Абуль-Хайр, Абуль-Баракат). ЦӀе а ца йоккхуш,  кунья алар, Ӏаьрбийн лерам бар лору. 

 Ӏаьрбийн цӀе 
Дукха хьолахь Ӏаьрбоша кунья ло воккхаха волчу кӀентан цӀарах, амма меттигаш хуьлу кунья кхечу кӀентан я йоьӀан цӀарах туьллуш а. Кунья иштта яла тарло берана а, бер доцу воккхачунна а. Берашна куньяш луш, Ӏаьрбаша дог дохуш санна хета, шен беран доьзалхо хиллалц иза дехар долуш санна.

 Ислам 
Исламан ламастехь куньян доккха маьӀна ло. Имам аль-ГӀазалис яздо цунах:
« АллахӀан элчано  шен асхьабийн кунья йоккхуш хилла. Деш хилла цуо иза, церан сий а, лерам а бархьама, цуьнца царна хазахетар дан а. Цкъацца цуо ша хоржура асхьабашна йогӀу кунью, оцу куньяца вист а хуьлура цаьрга. Цунна тӀаьххье кхечу асхьабаша а олура и кунья. Стеган бераш ца хилчи а АллахӀан элчано  кунья хоржура цунна. Цкъацца АллахӀан элчано  куньяца кхойкхура бераш а, цхьаццана ша хоржула иза. Иштта ша дукха воьзуьйтура берашна а, баккхийчарна а».

Мухаммад пайхамаран  кунья  яра. Цуьнан кӀант хилла Къасим цӀе йолуш, жима волуш вела иза. Имам ан-Нававис шен «Азкара» жайнахь куньяш гулйина йоӀрийн цӀарах техкина куньяшца бевза асхьабийн а, табиӀинийн а.

 ГӀуо кунья 
Наггахь кунья лелайо ца вашар, лерам ца хилар билгалдоккхуш. Исламан исторехь меттигаш хилла, гӀуо куньяш луш, масала, Абу Джахль (Боданаллин да), Абу ЛахӀаб (ЦӀеран да). И нах кхайкхамца дуьхьало еш бара Мухьаммад пайхамарна , хӀумалгаш лелайора бусалбанашна.

 Куньях долу жайнаш 

Кутуб аль-асмаъ ва-ль-куна ва-ль-алькъаб () — и жайнаш лерина ду хьадисаш схьаделлачеран цыӀерашна, куньяшна, лакъабашна. Иштта жайнаш хӀиттадо гӀалат ца бовлархьама, иэ ца янхьарма  хьадисаш схьаделлачеран цӀераш.

Уггаре гӀарадаьлла оцу тайпана жайнаш:
 Ӏали ибн аль-Мадини Китаб аль-асами ва-ль-куна.
 Ахьмад бин Хьанбал аль-Асами ва-ль-куна.
 Мухьаммад аль-Бухари аль-Куна.
 Муслим ибн аль-Хаджжадж аль-Куна ва-ль-асмаъ.
 Абу Ӏабдуллах Мухьаммад ибн Ахьмад аль-Мукъаддами (велла ) Тарихь асмаъ аль-мухьаддисин ва кунахум.

 Ӏаьрбийн меттадакъошкахь 
МагӀрибан (малхбузан) Ӏаьрбаша дешан хьалхара элп ца доьшу أبو меттана بو, аьлчи а Абу дешан меттана яздо, деша а доьшу Бу. Масала:
 Бу Тефлика Абу Тафлика меттана.
 Бу Медьян Абу Мадьян меттана.
 Бу РгӀиба Абу Ракъиба меттана.

 Билгалдахарш 

 Литература 


 Хьажоргаш 




*