Балта (Къилбаседа ХӀирийчоь)

Балта́ (, , ) — Къилбаседа ХӀирийчоьн эвла. БуритӀе гӀалан Затеречни кӀоштан куьйгакӀелара эвла, йукъайогӀу БуритӀе гӀалан.

 Географи 
ТӀеман-Гуьржийн некъа тӀехь Теркан аьрру бердаца лаьтта.

 Истори 
300px|мини|справа|Балта станци
Эвла йиллина XIX бӀешарахь, юьхьанца охьахевшина гуьржий а, хӀирий а. Оьрсийн администрацино ТӀеман-Гуьржийн некъ тобеш Балтехь хӀоттийра новкъан станци (дуьххьара БуритӀе воьдуш) а, тӀеман редут а. Редутехь хила безара цхьа рота салтий а, шиъ мортира а меттигера бахархой — тагаурхой къарбан, нагахь гӀовттахьАрджеванидзе И. А. Военно-грузинская дорога: (Краеведческий очерк с приложением схематической карты маршрута и библиографии). — Тбилиси: Госиздат Грузинской ССР, 1954. — 252 с.. Кхузахь новкъан мах боккхура. 1850-гӀа шераш чекхдовлуш — 1860-гӀа шераш долалуш дира ши гӀат йолу станцин цӀе, лекхачу тӀулгийн кертан дехьа, довха даарш долуш буфет а йолуш, кхо чоь новкъахошна — йукъара божарийн, ишттаниг зударийн, «инарлин».

ЦӀе йелла луларчу эвланах.Григорiй Москвичъ Иллюстрированный практическiй путеводитель по Кавказу. Одесса, 1899.

XX бӀешо долалуш эвла кхалха буьйлабелира ЖӀайрахан Ӏинера гӀалгӀай.

1920 шо кхачале эвла Теркан гуон йукъахь яра. Регионехь советийн Ӏедал хӀоттийначул тӀаьхьа, эвла дӀаелира ГӀалгӀайн автономин область йукъа, ткъа тӀаьхьа Нохч-ГӀалгӀайн областе (1944 шо кхаччалц).

Нохчий а, гӀалгӀай а Кхазакхстане арабаьхначул тӀаьхьа, эвла дӀаелира Къилбаседа-ХӀирийн АССРн Пригородни кӀоштан.

Цул тӀаьхьа эвла Пригородни кӀошта йукъара а йаьккхина, йукъатуьйхира Орджоникидзе (хӀинца БуритӀе гӀалан гуо).

2000-гӀа шарахь дуьйна эвлахь жигара гӀишлош еш ю, бахархой ховшуш бу. Балта ю дукха къаьмнаш деха эвла, кхузахь беха гуьржий, гӀалгӀай, хӀирий, оьрсий, эрмалой. ХӀора шарахь эвлахь хуьлу динан-къоман Ӏида Ломисоба (ломан малхбален-гуьржийчуьра даьлла), иза даздо тайп-тайпан къаьмнаша.

 Бахархой 

 Къоман хӀоттам
2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран жамӀашца .
КъамБарам, ст.Берриг бахархойх дакъа, %гуьржий 532 57,5 %гӀалгӀай 209 22,6 %хӀирий 142 15,3 %оьрсий 26 2,8 %эрмалой 16 1,7 %кхин берш 1 0,1 %берриш 926 100 %

 Транспорт 
Эвла лаьтта А-301 шоссе тӀехь, БуритӀен 8 километр къилбехьа. Гергара цӀерпоштнекъан станци — БуритӀе лаьтта эвлан 15 километр къилбаседехьа.

 ГӀарабевлла эвлахой 
 Яндиев Джамалдин Хамурзаевич (1916—1979) — ГӀалгӀайчоьнан халкъан поэт.

 Билгалдахарш 

Категори:БуритӀе гӀалин гуон нах беха меттигаш
Категори:ТӀеман-Гуьржийн некъ