Аббревиатура

Аббревиату́ра ( схьадаьлла  «доца») — хьалхарчу элпийн йа дешан аьзнийн абатан цӀерца дацдина дош йа дешнаш.

Аббревиатураш декъало чолхе дацдина дешнашка а, инициалан аббревиатурашка а:
 чолхе дацдина дош — дешнийн цхьаьнакхетарехь яцйина юьхьанцара элементех хӀоттийна (морфемех) дош;
 инициалийн тайпана чолхе дацдина дош — дешнийн хьалхара элпаш йа аьзнаш цхьаьнатухуш кхоьллина дешнаш, шен рогӀехь декъало элпийн а, аьзнийн а, элпийн-аьзнийн а аббревиатурашка.

Аббревиатуран долара хилам — акроним.

 Тайп-тайпана кепаш 

 Инициалийн аббревиатура 

 Элпийн аббревиатура 
ХӀоттийна дешнийн цхьаьнакхетар кхуллуш долу дешнийн хьалхарчу элпийн абатан цӀерех.
 ПКХК (пэ-кхэ-ка) — Пачхьалкхан кхерамазаллин комитет
 л.Ӏ.б. (лэ-Ӏа-бэ́) — лахара Ӏилманан белхало
 РСФСР (эр-эс-эф-эс-э́р) — Россин Советийн Федеративан Социалистиийн Республика
 КХФТ (ка-ха-эф-тэ) — комплексан хийцалучун функцийн теори (комплексан анализ)
Нохчийн элпийн аббревиатурашна йукъара цхьадолу элпийн цӀе абатехь йукъара тӀеэцначаьрца ца дан тарло. Иштта, «Ф» («эф») элп деша тарло «фэ» аьлла:
 ФТБ [фэ-тэ-бэ́] — Федералан талламан бюро
 ДФК [дэ-фэ-ка́] — дарбанан физикин культура
 РФФ [эр-фэ-фэ́] — радиофизикин факультет

«С» («эс») а, «Ш» («ша») а элпаш — «сэ» а, «шэ» а санна:
 АЦШ [а-цэ-шэ] — Америкин Цхьаьнатоьхна Штаташ
 ССРС [эс-сэ-эр-сэ] — Советийн Социалистийн Республикийн Союз

 Озан аббревиатура (акрофонетикан аббревиатура) 
Кхоьллина дешнийн цхьаьнакхетаран элементийн хьалхарчу элпех, амма доьшу ма-гарра (масала, «ПУТ» [пэутэ] ца доьшу, ткъа доьшу [пут]):
 АУС — автоматйина урхаллин система
 ГЭС — гидроэлектростанци

 Элпийн-озан аббревиатура 
Кхоьллина цхьа дакъа юьхьанцара элпийн цӀерех, цхьа дакъа дешнийн дуьхьанцара аьзнех:
 СЭЦЦӀ [сэ-цэ-цӀэ] — Советийн эскаран центран цӀа
 НЛКХПИ [эн-эл-кхэ-пи] — Новкъа леларан кхерамазаллин пачхьалкхан инспекци

 Бэкроним 
Долуш долчу дешах хӀоттийна аббревиатура. Цу тӀе бэкронимо кхето тарло дош схьадаларан маьӀна а, дешан керла маьӀна дала а тарло.

 Spam — Seriously Pissing-off Advertising Mail («Боккъал а баленъяьлла рекламан пошт») йа System Post Automatic Mail («Пошт дӀасахьажоран автоматан система»). (ДӀаделларо ло керла маьӀна «спам» дешна. Юьхьанца и дош, чӀогӀа агрессин реклама йолчу, йораха жижиган консервийн йохк-эцаран маркан цӀе SPAM яра).
 УДАР — Украинин демократийн альянс реформашъяран (политикин парти). ЦӀе ю гӀараваьлла волу боксёр Кличко Виталий коьртехь волу партин аллегори тиллина.
Бэкроним хила тарло иштта йолуш йолчу аббревиатуран забарен шифр дӀаеллар.
 ВЛКСМ — веллачу Ленинан кашчохь самукъа ма-далийла.

 Рекурсиван аббревиатура (рекурсиван акроним) 

Шифр дӀаяккхаран йукъа йоьду ша аббревиатура.
 GNU — GNU‘s Not Unix
 ALT — ALT Linux Team
 PHP — PHP Hypertext Preprocessor
 Wine — Wine Is Not an Emulator
Йолуш ю иштта рекурсиван акроним, шех Ӏотталуш хьажоргаш йолуш, иза HURD аббревиатура. Кхузахь элп H билгалйоккху аббревиатура HIRD, шен рогӀехь H элпо билгалдоккху хьостан аббревиатура HURD. Цул сов, дешнаш «Hurd», а «Hird» а ингалсан маттахь яздаран варианташ ю «Herd» («Бажа, жа»).

 Аббревиатураш-дешнаш (маьӀнийн) 
Хьалхара элпаш ду долу дош
 SMILES — 
 SMART — 

 Чолхедацдина дешнаш (дешдекъан аббревиатура) 

 Шинна а, сов а дешнийн хьалхара дакъош тӀеттӀатохар 
 обком — областан комитет;
 партком — партийн комитет;

 Билгалдахарш