Жоьра-баба

thumb
Жоьра-ба́ба — славянийн фольклоран персонаж, хӀост хилира славянийн мифологи. ЦӀармата йоккха стаг, холмачийн ницкъ болу бозбуунчаллин хӀумнаш йолу. Цхьа могӀа туьйранашкахь йешапах тарйо. Дукха хьолехь — харц персонаж, амма наггахь турпалхочун гӀоьнча хуьлу. Оьрсий доцуш, хуьлу словакийн а, чехийн а туьйранашкахь. Цул сов, йу ламастан персонаж Австрера Каринтин  славянийн хилла латтанашкахь, Ӏаьржаламанчоьнан масленицин персонаж, Сербин, Хорватин, Болгарин буьйсенан са.

 Жоьра-бабин васт фольклорехь 
 Малхбален славянийн 
мини|«Жоьра-баба стегцана, кӀумзала воккх стегца халха волуш ву». Лубок
Славянийн фольклорехь Жоьра-баба масех стабилан атрибуташ йу: цуьнан йиш ю магӀарш дан, мортар чохь лела, хьуьнан йистехь котаман когаш тӀаьхь долу цӀа чохь йеха), цунна гуонаха керт йу адаман даьӀахкех а, туьтанех а йина. Цуо Ӏехабой чукхойкху дика кегий нах а, кегий бераш а, уьш баархьама. Шен ижуна иза тӀаьхьайолу чилик чохь, девзигца тӀаьхьара ларш дӀа а йойуш. Туьйранахь «Паччахьан кӀант Иван а, Марья Моревна а» йеха Жоьра-баба «ворхӀ латтал дехьа, хӀордан гена йоццуш цӀеран эркал дехьа», цуьнан долахь дика говрийн рема а йу. Жоьра — кхаа иблисан йоьӀан нана йу.

В. И. Далас кхин тӀетуху: «иза Ӏаьржа корта а болуш, коч бен йоцуш йу, доьхка а дац: и шиъ низам доцуш хиларан лакхе йу».

Халкъан барта кхоллараллин теорин а, историн а коьртачу говзанчо В. Я. Проппа дийцарехь, , Жоьра-баба кхаа тайпана йу: луш йерг (цо туьйранан турпалхочунна говр йа магийна хӀума ло); бер лачкъориг; ткъа тӀемало Жоьра-баба, цуьнца «дахарна а доцуш, Ӏожаллина» къийсам латтош, туьйранан турпалхо кхиаран керлачу тӀегӀане кхочу. Жоьра-бабин зулам а, агрессивалла а цуьнан хӀу онда амалш яц, амма йеккъа цуьнан иррациональни, билгалдаьккхина доцу Ӏаламан гучудовларш ду.

Халкъан барта кхоллараллехь Жоьра-баба шалха хилар доьзна ду, цкъа делахь, хьуьнан хӀусамненан суьртаца, иза синтем бан беза, шолгӀа делахь, бераш бела тӀе а хаийна датта гӀертачу зуламечу дийнатан суьртаца. Жоьра-бабин и сурт доьзна ду цӀу зудчун функцица, кхиазхой инициаци Ӏадатехула дӀахьош. Иштта, дуккха а туьйранашкахь Жоьра-баба турпалхо ваа лууш, амма вузийна, малийна дӀахоьцу, цунна эханг йа цхьацца Ӏилма лой, йа турпалхо ша воду.

 Къилба славянийн 
Славянийн хилла Каринтин латташ тӀаьхь Австрехь Жоьра-баба Ӏадатан персонаж йуЭнциклопедия сверхъестественных существ. — Москва: Локид-МИФ, 2000 г. Крещенин сарахь а, чимман каарехь хӀусамашкахула чекхйолуш (Масленицехь). Гуо тосуш цхьамма дечиган ког а буллий, астагӀа а лелхаш лелара — ширачу суьртехь Жоьра-баба гойтура боккха «гӀезан» ког а болуш.

Помурьян словенцаша бӀаьстенна дуьхьала богӀуш Юрийн дийнах, лелавора Баьццара Юрий йа «Весника», Ӏаьнах олура Жоьра-баба:

 Оригинал
Zelenega Jurja vodimo,          
Maslo in jajca prosimo,
Ježi-babo zganjamo,
Mladoletje trošimo!Pesmi obredne:Гочдар
Баьццара Юрий лелаво,
Даьтта а, хӀоьаш а доьху,
Жоьра-баба эккхайо,
БӀаьсте йаржайо!


Сербехь, Ӏаьржаламанчохь, Хорватехь цуьнца кхерадо бераш, уьш дӀа ца бийшичаBabaroga  (дуста Бабай).

Ӏаьржаломахь (Рисан гӀалахь) Масленицин ряженье олу Ӏадатехь цхьа декъахо кечло Жоьра-бабех, леладо карахь бер йа тайниг.

 ТӀехулара куц 
Жоьра-баба дукха хьолехь йуьллу букара йахана йоккха стаг санна, беха, дукъ долу хьевзана мара болуш («цхьана сонера вукха соне кхаччалц Ӏуьллура Жоьра-баба, даьӀахкан ког, мара тхевнах а гӀортийна, бадаш охкийна»).

Суьрта тӀехь иза баьццара коч йоьхна, шекъана басахь коьрта хӀума а тиллина, лаптеш а, хеча а йуьйхина йу. Кхечу суьрт тӀехь Жоьра-бабин тӀаьхь цӀен юбка а, эткаш а йу. Туьйранахь хьахийна а дац Жоьра-бабин духар.

 Мифологин архетайп 
Ламастехь Жоьра-баба лору хьуьнан нана, акхаройн а, олхазарийн а урхалча, дерриг дан луш йоккха стаг.

Жоьра-бабин зудчун васт доьзна ду йукъараллин дӀахӀоттаман матриархалан кхетамашца. Хьуьнан да Жоьра-бабин антропоморфизман жамӀ ду.

 Экран тӀаьхь 
Актеро Милляр Георгийс кхоьллина Жоьра-бабин къеггина сурт цхьа могӀа советийн фильмашкахь («ТӀаьх хаза Василиса» (1939), «Морозко» (1964), «ЦӀе, хи,… цӀестан биргӀанаш» (1967), «Дашо маӀаш» (1972)). Режиссерера Роу Алексадра Жоьра-бабин роль кховдийра «Дашо маӀаш» чохь, Милляр реза ца хилира, довэккхийтира цуо, керла Жоьра-баба шега йалур йац аьлла. Дерриг хийцаделира, оцу йешапан роль ловзайе, цуьнан ши бӀешарахь климакс йолуш санна. Оцу белхаца Милляр чӀогӀа реза хилира .

Фильмаш Жоьра-бабица
 «ТӀаьх хаза Василиса» (1939), режиссёр Александр Роу, в ролашкахь Георгий Милляр
 «Морозко» (1964), режиссёр Александр Роу, ролех Георгий Милляр
 «ЦӀе, хи, цӀеста биргӀанаш» (1967), режиссёр Александр Роу, ролаьхь Георгий Милляр
 «Буьйсана кхойтталгӀа сахьтехь» (1969), режиссёр Лариса Шепитько, ролехь Зиновий Гердт
 «Самукъане бозбуунчалла» (1969), режиссёр Борис Рыцарев, ролаьхь Валентина Сперантова
 «Лада из страны берендеев» (1971), режиссёр Анатолий Буковский, ролаьхь Майя Булгакова
 «Дашо маӀаш» (1972), режиссёр Александр Роу, ролаьхь Георгий Милляр
 «Машин а, Витян а керла шеран хиламаш» (1975), режиссёраш Игорь Усов а, Геннадий Казанский а, ролаьхь Валентина Кособуцкая
 «Цигахь, ца девзачу некъаш тӀаьхь» (1982), режиссёр Михаил Юзовский, ролаьхь Татьяна Пельтцер

 Билгалдахарш 

 Литература 
оьрсийн маттахь






 (4.03.2016)






кхечу меттанашкахь




 Хьажоргаш 

 Ричард Псмит (Андрей Ленский). Яги // Журнал Лучшие компьютерные игры. № 11 (84) ноябрь 2008. 
 Бáба−Ягá (Бáба−ягá, бáба−ягá) // Мультимедийный лингвострановедческий словарь «Россия»

Категори:Оьрсийн халкъан туьйранаш чура персонажаш
Категори:Славянийн мифологин мифан хӀумнаш
Категори:Болгарийн мифологи
Категори:Нохчийн мифологи
Категори:Бозбуунчаш
Категори:Йешапаш
Категори:Кинозуламхой