Хьун

мини|шуьйра гIа долу хьун. Эрмалойчоь, Дилижан
мини|Таиландера догӀан тропикан хьун
мини|right|Чилин къилба дакъан барамехь йолу Вальдивн хьун
мини|Попан хьун (Fagus sylvatica)
с ярко выраженными ярусамиХьун — дукха йа кӀезиг эрзаш дитташ долу меттиг, диттийн йукъаш ораматаш йолуш, цуна хӀоттам коьллаш, бӀаьцаш, чураш а жӀаьлинускалш а кхин а.
 Хьуьнан структура 
Ладамен ораматийн биологин башхаллех а, церан хенах а, билгалчу физико-географин хьолах а доьзна хьуьнхахь кхуьу масех тӀегӀа ораматаш. ТӀегӀанаш — дика хаалуш дозанца къастийна ораматийн болх бен меженийн концентрацин ана ю. ТӀегӀанаш ян тарло цхьаьнца йа шинца, кхин сов а кепашца. Хьуьнхахь хуьлу тӀегӀанаш Архивировано из источника 14 апреля 2013:
мини|Попан хьун (Fagus sylvatica) дика къаьсташ йолчу тӀегӀанашца
 Дитташ. Хьуьнан бохь — тӀеттӀа кхетна диттийн цхьаьна кондарш. Барамера асан хьаннашкахь хила тарло шиъ кхаччалц хьунан бохь, тропикийн хьаннашкахь — диттийн пхиъ тӀегӀа. ТӀуьна тропикийн хьаннашкахь ю чӀогӀа лекха диттийн тӀегӀа.
 Коьллаш. Лаьтта лохачу диттийн коьллех.
 Бецан йа бецан-коьллийн.
 Корсаман.
 Хьуьнан йодар — «хьуьнхарчу латтан тӀехь органиках дисина чкъор» (БСЭ). Иза лаьтта охьаэгначу гӀашшах, геннех, зазанех, стоьмех, чкъорах, кхин а ораматех дисинчух, дийнатийн боьхаллех, дакъанах, кхоьбийн а, нӀаьвцицигийн а чкъорах. Хьуьнан йодарехь масех миллион яхархо хӀора квадратан метр тӀехь хуьлуш меттиг а нисло, цхьалханашна а, бактерешна а тӀиера дехкашка а, кегийра декха дийнаташка кхаччалц. Цундела хьуьнан йодар уггар луьста дахар долу тӀегӀа юЛес — Энциклопедия Кольера. Еллачу ораматех дисина чкъор делла чкъор ду. Хьуьнан йодаран роль чӀогӀа ладаме ю, цуо кхочушйо хӀара функцеш:
 Хьена латта кхоллало меттиг.
 Хино дӀадахьарах а, датарх а латта лардар.
 Латтан хинан а, хӀаваан а раж латтаяр.
 Латтан хьун кхиийтаран хьал.
 Ораматаш декха элементаш гуллало меттиг.
 Хьуьнан латтан бухара тӀегӀа лаьтта хьуьнан латтан а, цуьнан дуккха а йолу яхархойн а ораматийн ораман системех, царна йукъахь ю фауна, жӀаьлин нускалаш, микроорганизмаш.

Хаало тӀегӀанера доцу ораматаш — хьерчаш а, текхаш а долу ораматаш а, эпифиташ а.

Коьрта компонент ю дитташ. Коллаш а, дийна латтан чкъор а ца хила тарло луьста баххьаш долчу хьуьнхахь. Дийна латтан чкъор йукъайогӀу йолуш йолу корсамаш, бецан ораматаш, коллаш.
 Билгалдахарш 

Категори:Хьун