Теркан кӀошт (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)

Те́ркан кӀо́шт (1921 - 1935 — Жима-ГӀебартан кӀошт) — Россин Федерацин йукъара ГӀебартойн-Балкхаройчоьн Республикин административан-мехкан дакъа а, муниципалан кхоллам а (муниципалан кӀошт) в составе.

Административан центр — Терк гӀала.

 Географи 
Теркан кӀошт лаьтта республикин малхбалехь, Теркан аьтту бердаца. Доза ду Майскан кӀоштаца малхбузехь, Прохладнин кӀоштаца къилбаседехь, ткъа иштта Къилбаседа ХӀирийчоьнан муниципалан кӀошташца — Мазалкан кӀоштаца малхбалехь, Кировн кӀоштаца къилбехьа.

КӀоштан майдан барам бу — 893,12 км2. КӀоштан къилбаседера къилбехьа йохаллаю 50 километр гергга, ткъа малхбалера малхбузехьа — 38 километр.

Зонашца кӀошташъекъарехь кӀоштан мохк бекъало шина зонан — ломан кӀажошкара а, акъарин а. КӀоштан коьрта дакъа ломан кӀажошкара зонехь ду. КӀоштан мохк боькъу даккъашца — Теркан а, Арикан а (Теркан дукъан малхбуза га), ГӀебартойн-Соьлжан а. Лакха Курп эвлан малхбалехьа, Теркан дукъ кхета ГӀебартойн-Соьлжан дукъан геннех, уьш меридианан агӀора дирзина ду, Арик-Папца цӀе а лелайо. Уггаре лекха меттиг муниципалан кхолламехь Пхахуаза лам бу (594 м).

Гидрографин маша Теркан бассейнаца гайтина. Цуьнан кӀоштан махкара уггаре доккха га Курп хи ду. Цул сов кӀоштахь масех татол ду, уггаре шираниг а, доккханиг а — Малокабардински татол ду.

Муниципалан кхолламан кийрахь алсама пайден маьӀданаш ду. КӀоштахь 16 мехкдаьттан буру ду. Царех 4 буру болхбеш ду, ткъа диснарш тӀаьхьалон дӀакъевлина ду. Иштта ду артезианан буруш, тӀапломан гӀум, кибирчиг а, гераг а йен саз-латта, жагӀа, гӀишлошъяран материалаш йен гӀум (тӀо, кхин а).

КӀоштара климат барамера-тӀуьна, йовха аьхке, кӀеда Ӏа долуш ю. ГӀуоролаш йоцу мур лаьтта 200 дийнахь. Йуьртабахамийн культурийн жигара вегетацин мур, де-буьйсанан юккъера температураш +10°С лакхара йолуш, 177-185 де ду, ерриг вегетацин мур 200-220 де. Йочанийн шеран юккъера барам 500-700 мм гергга бу.

 Истори  
ЕЦКхК сацамца 1921 шеран 1 сентябрехь, ГӀебартойн Автономин областехь кхоьллира Жима-ГӀебартан гуо.

1931 шеран 30 сентябрехь ЕЦКхК сацамца Жима-ГӀебартан гуон цӀе хийцира ГӀебартойн-Балкхаройн АССРн Жима-ГӀебартан кӀошт аьлла.

1935 шеран 28 январехь ГӀебартойн-Балкхаройн областан кхочушдаран Президиуман сацамца, Жима-ГӀебартан кӀоштан цӀе хийцира Теркан кӀошт аьлла. Оцу шарахь кӀошт жима йира, цуьнан къилбаседа-малхбален декъа тӀехь кхоьллира Курпан кӀошт.

1944 шеран 17 январехь Теркан кӀошт кхин цкъа а жима йира, къилбаседа дакъара йукъара а даьккхина Урожайненски кӀошт кхуллуш.

1944 шеран 28 январехь Курпан кӀошт дӀайаьккхира, дерриг аьлча санна цуьнан мохк (Лахара Курпан сельсовет йоцург) дӀабелира Къилбаседа-ХӀирийчоьнан автономин республикин. Лахара Курп йуьрт юха дӀаелира Теркан кӀоштан йукъа.

1959 шеран 28 октябрехь Урожайненски кӀошт дӀа а йаьккхина латташ юха Теркан кӀошт йукъатуьйхира.

 Бахархой 

Луьсталла — 56,8 ст./км

 Урбанизаци
2018 шеран 1 январехь гӀалан хьолашкахь (Терк гӀала) беха 38.46 % кӀоштан бахархой.

 Къоман хӀоттам
2010 шеран ЕрригРоссин бахархой багарбаран жамIашца :

КъамБарам,  ст.Берриг бахархойх дакъа, %гӀебартой (чергазий) 45 067 88,0 %оьрсий 2 648 5,2 %туркой 1 316 2,5 %балкхарой 867 1,7 %кхин берш 1 322 2,6 %берриш 51 220 100 %

 Сте-боьршалла а, хан а
2010 шеран ЕрригРоссин бахархой багарбаран жамIашца  :
Хан Боьрша стаг, ст.Зудстаг, ст.Берриш, ст.Берриг бахархойх дакъа, % 0 — 14 шо 5 128 5 041 10 169 19,8 % 15 — 59 шо 16 870 17 487 34 357 67,1 % 60 шо сов  2 428 4 266 6 694 13,1 % Всего  24 426 26 794 51 220 100,0 %

Боьршанаш — 24 426 ст. (47,7 %). Зударий — 26 794 ст. (52,3 %) .

Бахархойн юккъера хан — 34,6 шо. Бахархойн медианан хан — 32,1 шо.

Божарийн юккъера хан — 33,0 шо. Божарийн медианан хан — 30,6 шо.

Зударийн юккъера хан — 36,1 шо. Зударийн медианан хан — 33,7 шо.

 Муниципалан хӀоттам 
Теркан муниципалан кӀоштахь 1 гӀалин а, 17 йуьртан а меттигаш йу, царна йукъахь 27 нах беха меттиг а йуУстав Терского муниципального кӀошта :

Нах беха меттигаш 
Нах бехачу меттиган цӀерийн хьажоргаш ю муниципалан долахь йолу меттиг гойтуш

 ТеркВходит в городское поселение Терек    ДейскиВходит в сельское поселение Дейское    ПлановскиВходит в сельское поселение Плановское    АрикВходит в сельское поселение Арик    Лакха АкбашВходит в сельское поселение Верхний Акбаш    ТерекскиВходит в сельское поселение Терекское    УрожайниВходит в сельское поселение Урожайное    ХьамидиеВходит в сельское поселение Хамидие    КрасноармейскиВходит в сельское поселение Красноармейское   

 Лакха КурпВходит в сельское поселение Верхний Курп    ИнаркойВходит в сельское поселение Инаркой    Лаха КурпВходит в сельское поселение Нижний Курп    Керла БалкхаройчоьВходит в сельское поселение Новая Балкария    Лаха АкбашВходит в сельское поселение Тамбовское    Тамбовски    Керла-ХьамидиеВходит в сельское поселение Ново-Хамидие    Опытни    Куян   

 Заводски    БелоглинскиВходит в сельское поселение Белоглинское    ИнтернациональниВходит в сельское поселение Интернациональное    ДжулатВходит в сельское поселение Джулат    Жима Терк    Псынашхо    Шикулей    Акведук    Урух   

 Меттиган шеш шайн урхалла  
Теркан муниципалан кӀоштан администраци — Терк, Ленинан урам №15.

Муниципалан кхолламан шеш шайн урхаллин меженийн структура:

 Меттигера администрацин корта 
 Дадов Муаед Алиевич

 Меттигера шеш шайн урхаллин Советан председатель
 Хажуев Владимир Шамилович

 Теркан муниципалан кӀоштан меттигера шеш шайн урхаллин Советан 6-гӀачу кхайкхаман депутатийн исписка (2016-2020) . 

 Аксоров Пшимирза Калимбекович Алагиров Арсен Мадинович Алкашев Виталий Мухамедович Ансоков Руслан Ауесович Ардавов Хазрет Хусейнович Атов Анзор Анатольевич Ашижев Хапаго Назрунович Болова Эльвира Мухамедовна Гетигежев Асланбек Алиевич Дадов Юрий Хамитович Дейкин Виктор Васильевич Кампаров Беслан Русланович

 Керимов Артём Владимирович Кодзоков Юрий Петрович Куашев Владимир Батиевич Кумыков Роберт Дотиевич Лукожев Владислав Аслангериевич Максидов Аслан Анатольевич Максидов Руслан Шуевич Маремуков Мухарби Витальевич Мешев Анзор Михайлович Мирзоева Зурьят Рамазановна Сохов Анзор Хачимович Таучев Амурбек Лалушкович

 Тумов Джамбулат Васильевич Тумова Валентина Хусейновна Хажуев Владимир Шамилович Хамов Анзор Азматгериевич Ханиев Владимир Петрович Ханиев Заурбек Суханбекович Харадуров Заурби Музракович Хашев Даримбек Артагович Хупов Хамид Фицович Чепкенчиев Нуритдин Магометович Шихаматова Саламат Умаровна Шинтукова Лариса Мухадиновна

 Экономика 
КӀоштан промышленностан комплекс гойту 5 йоккха а, юккъера а барамера предприятеш. Кегийра предприятеш — 36 йу. Уггаре йоккха кӀоштан предприяти йу алмазах сурсаташ деш йолу «Терекалмаз».

 Транспорт 
КӀоштахула чекхдолу Къилбаседа-Кавказан цӀерпоштнекъан дакъа. Цуьнан махка тӀехь йу цӀерпоштнекъан станци «Муртазово», лаьтта Терк гӀалахь, ткъа кхин а пассажирийн йоцу станцеш Урух а, Арик а.

Йукъара лелоран а, чоьхьара бахаман а автомобилан некъаш ду, цара кхачам боллуш бахаман транспортан уьйраш латтайо. ЧӀогӀа чкъоьрах дехкина автомобилийн некъийн ерриг йохалла 405 километр йу.

 Хьажа иштта 
 ГӀебартойн-Балкхаройн республикин административан декъадалар
 ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан нах беха меттигаш

 Хьажоргаш  
 Официальный сайт администрации Терского района 
 Терский район на портале Правительства Кабардино-Балкарии 

 Билгалдахарш 

*
Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоь