Хьалха-Марта

Хьалха-Марта, МартантIе  — Нохчийчоьнан гӀала, Хьалха-Мартанан кӀоштан административан центр. Таханлерачу дийнахь гӀала лоруш йу.  шарахь биначу талламо гойтина бахархой барам  стаг.

 Географи 
слева|мини|Хьалха-Марта, Хьалха-Мартанан кIоштан карте тӀехь
ГӀала  Рошни-хи олучу хийистехь йу, Соьлжа-ГӀалина къилб-малхбузехьа йу.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседехьа Ӏалхан-Йурт эвла йу, къилбседа-малхбузехьа — ГихтӀа а, ШаӀми-Йурт а эвланаш йу, къилбседа-малхбалехьа — ГӀойтӀа эвла йу, къилба-малхбалехьа — ГӀой-Йист эвла йу, къилба-малхбузехьа — Роьшни-Чу а, Гихчу а эвланаш йуНохчийчоьн карта.

 Истори 
 1917 шо кхачале 
мини|222x222пкс|Хьалха-Марта. Керла-Юкъ
Хьалха-МартантӀехь нах беха 2500 шо герга хьан йу. Къилба агӀонехь Ани-Ирзо олуш археологически памятник йу. Цу чура Г. А. Вертеповс 1900-1901 шарахь борзан хьумнаш ехийра VI -IV бIешар заманар. Бойсан-Ирзах карийна кобански материалаш Паччалкхан историн музеях оьхкуш йу.  

Эвла кхоллаелла гергарчу хьесапехь XVIII бӀешарахь, и йиллина тайп-тайпана нохчийн тайпанаш. Цу хьенахь Хьалха-Марта йолчехь билгал йахна йу: ДжаргӀан-Йурт, Пешхой, Гендаргеной, ЧӀинхой ишт кхи дӀа йол йарташ

Шамилан имаматехь Хьалха-Марта Жима Нохчийчоьнан центр йара.

СССР йолучу хенахь Хьалха-Марта цӀарахчу кӀоштан центр йара.

1944 шеран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, иштта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀайаккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе «Красноармейское» аьлла хийцина.

1810 шеран 3 майхь эвлан къилбаседехьа 10 километрехь Соьлжа хина йистехь, цунах Мартан хи кхеттачехь, Россин паччахьан эскаро Усть-Мартановский цӀе йолуш редут йинаАбузар Айдамиров. Хронология истории Чечено-Ингушетии. Грозный: «Книга», 1991 , маситта баттахь бен иза ца йитира.

XIX бӀешеран цхьалхачу йуххьенца эвла маситтазза паччахьан эскаро йохийна 1822 шеран 1-5 февралехь Хьалха-Марта а, уллера ГӀойта а Греков, Николай Васильевич полковникас команда яларца йохийра. Эвланийн уллехь аманаташ схьайаьхира.

1990 шарахь Хьалха-Мартан гӀала статус елира.

 Бахархой 

 Тайпанаш 
Хьалха-Марта гӀалахь дехаш долу тайпанаш:
 беной,
 белгӀатой,
 чӀинхой,
 нашхой,
 гендаргной,
 нихалой,
 тӀерлой,
 шарой,
 пешхой,
 цӀонтарой,
 чӀаьнтий,
 хӀимой,
 зумсой
 ГӀордалой кхин.

 ГӀарабевлла бахархой 

 ГӀалара схьабаьлларш 
 Закаев, Ахмед Халидович — Ичкерин инарла.

 ГӀалахь бинарш 
 Бажаев, Зия Юсупович (1960 шеран 11 июль — 2000 шеран 9 март) — нохчийн бизнесмен, «Альянс» компани кхоьллинарг.
 Гучигов, Али Аюбович (1914 шо — 1957 шеран 29 сентябрь) — нохчийн XX бӀешеран хьалхаран эхан пачхьалкхан гӀуллакххо, Сийлахь-боккха даймехкан тӀеман декъашхо.
 Седаев, Мухади Мовладиевич (1962 шеран 8 сентябрь) — нохчийн штангист, масийттуза СССР чемпион а, СССР Кубок яккхинарг а.
 Димаев, Умар Димаевич (1908 шеран 1 октябрь, — 1972 шеран 26 декабрь) — нохчийн музыкант а, композитор а, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артист, вевзуш волу музыкантан а, композиторан а Али Димаеван да.
Билу-Хьаж (1852 шерахь,--1925шерахь)--- нохчийн дешан саг. 1921-1925 шершкахь нохчийн къам пархатдаккхаран т1емнаш йуккъехь хьалхваьлла лелла декъашо. Кхелхина Ростовехь набахтехь. Тайпан гендаргно

 Билгалдахарш 

Категори:Хьалха-Мартанан кӀоштан нах беха меттигаш
Категори:Нохчийчоьнан гIаланаш