Хи

Хи (водородан оксид , водородан гидроксид , химин формула — H2O) — бинаран органикин йоцу уьйра, молекула лаьтта водородан шина атомах а, кислородан — цхьаьна атомах а, церан вовшешца ковалентан уьйранца уьйр йу. Нормера хьелашкахь бос боцу, (кӀорга дацахь) хьожа а, чам а боцу чекх са го тӀуналла йу. Хин онда хьолах ша олу, (шенан кристаллаша до ло йа йис), ткъа газкепара — хинан Ӏа. Хи кхин а хила тарло тӀуьна кристаллийн кепара (гидрофилаллин тӀехалонаш тӀаьхь) .

Хи дика поляран дашориг ду. Ӏаламехь даиманна а цуьнца йу йашийна хӀуманаш (туьханаш, газаш).

ЧӀогӀа ладаме роль йу хинан хӀуманан а, энергин а глобалан гуотийсарехь аКриволуцкий А. Е. Голубая планета. Земля среди планет. Географический аспект. — М.: Мысль, 1985. — С. 212., Дуьненна тӀехь дахарна гӀолатторехь а, дийна организмийн химин хӀоттамехь а, климат а, хенан-хӀоттам кхолларехь а. Дуьненна тӀера йерриг дийна хӀуманашна чӀогӀа ладаме хӀума йу хи. Йуккъера барам ораматийн а, дийнатийн а организмехь ду 50 % сов хи.

Дерриг Дуьненна тӀехь 1400 млн км³ гергга хи ду. Хишша къовлу 71 % дуьненан тӀехало (Ӏапказаш, хӀордаш, Ӏаьмнаш, эркаш, шеш — 361,13 млн км² Marine Science: An Illustrated Guide to Science). Дуьненан хинан доккхаха долу дакъа (97,54 %) Дуьненан Ӏапказ чохь ду — иза дуьра хи ду, иза ца мега йуьртан бахамна а, мала а. Молу хи долу коьртаниг шешшанна йукъахь (1,81 %) а, лаьттан бухара хишна а йукъахь (0,63 % гергга), ткъа жима дакъа (0,009 %) эркаш а, Ӏаьмнаш а чохь ду. Материкан дуьра хиш ду 0,007 %, атмосферехь ду 0,001 % Дуьненан дерриг хих . Дуьненан мантин йукъахь доллу Дуьненан Ӏапказ чохьчул 10—12-зза алсама хи.


 Литература 



 Гидробионты в самоочищении вод и биогенной миграции элементов. — М.: МАКС-Пресс. 2008. — 200 с. — ISBN 978-5-317-02625-7.
 О некоторых вопросах поддержания качества воды и её самоочищения // Водные ресурсы. — 2005. — Т. 32. — № 3. — С. 337—347.
 Андреев В. Г. Влияние протонного обменного взаимодействия на строение молекулы воды и прочность водородной связи // Материалы V Международной конференции «Актуальные проблемы науки в России». — 2008. — Т. 3. — С. 58—62.





 Джулио Боккалетти. «Вода. Биография, рассказанная человечеством» (2023)Сильнейшие державы планеты хотели подчинить природу. Как им помешала Вторая мировая война? // Лента.ру, 7 мая 2023 

 Билгалдахарш 

Категори:Маларш

Категори:Дашораш
*
Категори:Мусталлаш
Категори:Кхолламаш
Категори:Водородан цхьаьнакхетарш
Категори:Оксидаш
Категори:Кислородан цхьаьнакхетарш
Категори:Халькогеноводородаш