Германи

Герма́ни, Лоьмсойчоь (), официалан цӀе — Федерати́вн Респу́блика Герма́ни (), ФРГ () — Йуккъерчу Европин пачхьалкх. Майда — 357 408,74 км². Бахархойн барам 31.12.2015 шо — 82 175 684 бахархой.Дуьненахь бахархойн барамца 16-гӀа меттигехь йу (2-гӀа Европехь) цул совнах майданца 62-гӀа меттигехь йу.

Коьрта гӀала — Берлин. Пачхьалкх — немцойн. 65 % герга бахархой керста динлелош бу.

Пачхьалкхан дӀахӀоттаран кепца  федеративан пачхьалкх йу цуьна йукъахь  йу 16 административан-территорин дакъош — федералан латтанаш (Бавари а, Баден-Вюртемберг а, Берлин а, Бранденбург а, Бремен а, Гамбург а, Гессен а, Мекленбург-Хьалха Померани а, Лаха Саксони а, Рейнланд-Пфальц а, Саар а, Саксони а, Саксони-Анхальт а, Къилбаседа Рейн-Вестфали а, Тюринги а, Шлезвиг-Гольштейн а). Пачхьалкхан урхалин кеп йу — парламентан республика.

Европин бертан йуккъехь йу, Германин гонахьа бу Балтийн а, Къилбаседа а хӀордаш. Дозанаш ду Даница къилбаседехьа, Польшца а, Чехица малхбалехьа, Австрица а, Швейцариа  къилбехьа, Францица а, Люксембургца а, Бельгица а, Нидерландашца а малхбузехьа.

 Географи 

Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбехьа — Швейцари, Австри, малхбалехьа — Польша, Чехи, малхбузехьа — Нидерландаш, Бельги, Франци.

 ТӀие 


Германин къилбаседехьара дакъа  шен заманахь кхолла ела аренан тогӀе йу Къилба-Германин тогӀе, уггар лахара тӀадам  Нойендорф-Саксенбандехь бу Вильстермарш цӀе йолу коммунехь, хӀордан сизал 3,54 м лаха. Йуккъера декъехь тогӀена гӀоьрттина хьуьн йолу ламанан кӀажа йу, ткъа къилбехьо долалуш ду Альпаш (Германин латтан техь уггар лекха тӀадам бу — Цугшпитце цӀе йолу лам, 2 962 метр).

 Истори 

Дуьххьара шира германхой хьахийна ширчу грекийн а, румхойн а белхашкахь. Уггаре хьалха хьахийначех цхьаъ ду 98 шо. Иза йаздина руман историко Тацита (). ХӀинцалерачу Германин берриг мохк Эльбан малхбале (славянийн Лаба) X бӀешо кхаччалц дӀалаьцна йара славянийн тайпанашаПлемена Средней и Северо-Восточной Европы (VI—I вв. до н. э.) . (уллера хьажа: полабийн славянаш). XII—XIV бӀешерашкахь и латташ доьд-доьдуш йукъадахара тайп-тайпанчу немцойн пачхьалкхийн кхолламашна, оцу хенахь хӀоттаман дакъа Сийлахь-Йоккха Руман Империн. Хан мел йолу меттигерачу славянашна массарна а санна ассимиляци  йира немцоша. И процесс йахйелира Йуккъера бӀешерийн чеккхенгара, керла зама йолаяллалц, ткъа меттигашкахь, тӀеххьарчу, хӀинца а йуьззина ассимиляци йанза долчу славянийн  къоман — лужичахойн, хӀинци а йоьдуш йу.

Руман импери йоьхначул тӀаьхьа Малхбузан Европехь кхоллайелира Франкийн пачхьалкх, цул тӀаьхьа кхо бӀе шо даьлча, Карл Сийлахь-Воккха волуш, империи хилира (800 шо). Карлан империс дӀалацнера хӀинцалерачу цхьа могӀа пачхьалкхийн мехкаш, царна йукъахь Германи а. Амма Карлан импери дукха ца лаьттира — оцу императоран кӀента бераш йийкъира иза шайна йукъахь, кхоллайелира кхоъ пачхьалла — Малхбуза-Франкийн (тӀаьхьа Франци), Малхбале-Франкийн (тӀаьхьа Германи), Йуккъера паччахьалла (сихха йекъайелира Италин, Провансан, Лотарингин).

Германин пачхьалкх кхолларан ламаст хилла терахь ду 962 шеран 2 февраль: оцу дийнахь малхбаленфранкийн паччахьан Оттон I-чун таж а тиллина Румехь,  Сийлахь-Йоккха Руман Империн император хилира; и импери лаьттара мехкийн () конфедерацех, хӀоранна а дара шен эскар, арахоьцура шайн ахча. Сийлахь-Йоккха Руман Импери коьртехь лаьттара император, иза хоржура курфюрстийн кхеташоно, мехкийн векалийн меже йара, — Рейхстаг (). ХӀора а махкехь йара сословин монархи ландтаг ().

Иштта хьал лаьттира 1806 шо кхаччалц, Наполеон I-чун Ӏаткъамца йохийра Сийлахь-Йоккха Руман Импери, ткъа цуьнан император волавелира Австрийн императоран дарж лело. Немцойн пачхьалкхийн барм хаъал охьабелира, кхоьллира Рейнан Союз, иза а йара иштта маьршачу мехкех лаьттачу конфедераци. Рейнан бертан коьртехь лаьттира Федералан Президент (иза вара Французийн Император) а, шеш долу мехкийн меже — Бундестаг () а.

 Пачхьалкхан дӀахӀоттам 

 Бакъонийн система 

 Суьрташ 

 Административан йекъайалар 

хьажа иштта Германин латтанаш

300px|right

Германи йу — федеративан хӀоттам болу пачхьалкх; цуна йукъайогӀуш йу 16 цхьаттера бакъонаш йолу регионаш — латтанаш (land)

Латта Коьрта гӀала  Латтан немцойн маттахь цӀе  Коьрта гӀалин немцойн маттахь цӀе1. Баден-ВуьртембергШтутгартBaden-WürttembergStuttgart2. Маьрша латта БавариМуьнхенFreistaat BayernMünchen3. БерлинБерлинBerlinBerlin4. БранденбургПотсдамBrandenburgPotsdam5. Маьрша ганзейн гӀала БременБременFreie Hansestadt BremenBremen6. Маьрша ганзейн гӀала ГамбургГамбургFreie und Hansestadt HamburgHamburg7. ГессенВисбаденHessenWiesbaden8. Мекленбург-Хьалхара ПомераниШверинMecklenburg-VorpommernSchwerin9. Лаха СаксониГанноверNiedersachsenHannover10. Къилбаседа Рейн-ВестфалиДуьссельдорфNordrhein-WestfalenDüsseldorf11. Рейнланд-ПфальцМайнцRheinland-PfalzMainz12. СаарСаарбруьккенSaarlandSaarbrücken13. Саксони (латта)ДрезденFreistaat SachsenDresden14. Саксони-АнхальтМагдебургSachsen-AnhaltMagdeburg15. Шлезвиг-ГольштейнКильSchleswig-HolsteinKiel16. Маьрша латта ТуьрингиЭрфуртFreistaat ThüringenErfurt

 Галерей 

 Билгалдахарш