Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk

«Kū-cháik gì Lā̤-bái-nĭk» (苦惻其禮拜日, Hṳ̆ng-ngà-lé-ngṳ̄: Szomorú Vasárnap, iâ huăng-ĭk có̤ „Ŭ-áng gì Lā̤-bái-nĭk“), sê Hṳ̆ng-ngà-lé-nè̤ng Lài-só Sáik-lài-sĕk (萊素 塞萊什, Rezső Seress) găk 1933 nièng huák-buó gì gŏ̤-ké̤ṳk.

 Buói-gīng 
Lài-só Sáik-lài-sĕk 1899 nièng chók-sĕng diŏh Hṳ̆ng-ngà-lé Buó-dăk-buôi-sṳ̆ (布達佩斯). Ĭ â̤ dàng gáung-kìng, iâ cê-gă ŏ̤h â̤ lāu cáuk-ké̤ṳk (作曲). Ĭ buóh siōng siàng-ùi cáuk-ké̤ṳk-gă, cêu kó̤ Bă-là̤ kó̤. Nâ-sê gōng gáu lāu 1932 nièng, ĭ siā gì ké̤ṳk, nè̤ng siŏh-dà̤ dŭ ng-dĭk. Hiā sèng-âu gĭng-cá̤ iâ mâ̤ hō̤, ĭ gì cū-guók — Hṳ̆ng-ngà-lé — muōng lì muōng sêu Huák-să̤-sṳ̆ gì īng-hiōng. Cī sâ̤ dâi-gé ók ĭ sĭng diē-sié, iâ ng hō̤ sêu, siā lāu cī-dà̤ ké̤ṳk. Gō̤-sṳ̀ kiēng-cáik (譴責) ìng-lôi có̤ ngài-dâi, gì-giù (祈求) Siông-dá̤ kō̤-lèng hiêng-dâi sié-gái gâe̤ng có̤ ngài-dâi gì ìng-lôi.

Cĭ-hâiu, gĭ-hŭ sū-iū gì ĭng-ngŏk chók-bēng-siŏng dŭ ng ké̤ṳk ĭ huák-hèng. Gì-dṳ̆ng siŏh-ciáh chók-bēng-siŏng gōng:
Ng-sê ĭng-ôi cī-dà̤ kuóh tiăng-kī iā kū-cháik. Sê ĭng-ôi ciā ké̤ṳk gì gāng-cìng iā ciŏk-uông, ciŏk-uông gáu â̤ giăng. Cuòi dó̤i diē-nè̤ng dŭ mâ̤ hō̤.(It is not that the song is sad, there is a sort of terrible compelling despair about it. I don't think it would do anyone any good to hear a song like that.)
1933 nièng â-buáng-nièng, ĭ dó̤-dā̤ sê gâe̤ng siŏh-ciáh ngŏk-siŏng (樂商) gōng hō̤, huák-hèng lāu cī-dà̤ ké̤ṳk gì ngŏk-puō (樂譜).

1935 nièng, bô gāi puói lāu sĭ-ìng Ià-uŏk Lăk-só-lò̤ (László Jávor) siā gì sĭ có̤ gŏ̤-sṳ̀, găk Hṳ̆ng-ngà-lé liŏh-cié huák-hèng. Hiā sèng-âu, ĭ gâe̤ng ĭ ê-huŏng-chă̤ gák mâ̤ hō̤, buŏng-kŭi kó̤. Diòng-gōng ĭ gó̤-lòng-ciáh nè̤ng dià kó̤, cêu cūng-kuāng guó lāu lâng lā̤-bái. Ô siŏh-nĭk, ciáng-hō̤ sê lā̤-bái-nĭk, ĭ tàu ngiăh-kī kó̤ muōng ché̤ṳ tiĕng. Tiĕng lā̤ dâung ṳ̄, ĭ uóng-táng: „Cī siŏh lā̤-bái-nĭk, nguāi iā kū-cháik à!“ Ciék-giâ ĭ iā ô lìng-gāng, chṳ̄-káik siā-uòng cī-dà̤ sĭ. Ciā sĭ sê siā siŏh-ciáh nè̤ng duâi-tiè, ĭng-ôi ĭ dṳ̆ng-é gì nè̤ng guó-âu lāu. Ĭ hĭ-uông lài-sié lâng-ciáh nè̤ng ô nièng-ngài siŏng-huôi. Ciā sĭ gâe̤ng céng-dê mò̤ lék-giāng găng-guó. Gŏ̤ puói lāu ciā sĭ, biēu-dà̤ iâ gāi có̤ „Kū-cháik gì Lā̤-bái-nĭk“. Cī siŏh bēng-buōng iā chók-miàng. Cĭ-hâiu gái ô nè̤ng gāi gŏ̤-sṳ̀, iâ ŏ̤h iông siā ái-cìng.

Âu-sāu, Ià-uŏk ék-dĭk ké̤ṳk gōng sê cī-dà̤ gŏ̤ gì nguòng-sṳ̄ cáuk-sṳ̀-ciā (作詞者). Găk Dṳ̆ng-ùng sié-gái, Ià-uŏk siā gŏ̤-sṳ̀ gì gó-sê̤ṳ, iâ muōng diòng muōng mâ̤ siŏh-iông, gáu muōi biéng-có̤ Sáik-lài-sĕk sék kó̤ nṳ̄-bèng-iū, găk „iā kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk“ siā-chók gŏ̤-sṳ̀.

 Bēng-buōng 
Cī-dà̤ gŏ̤ nguòng-dā̤ nâ huák-hèng ngŏk-puō, dà̤-mĕ̤k hô̤ lā̤ «Sié-gái Muăk-nĭk» (世界末日, Vége a Világnak),siòng-lŭk (旋律) sê C siēu-diêu, bêng-chiā puói lāu gŏ̤-sṳ̀.

+«Sié-gái Muăk-nĭk» Hṳ̆ng-ngà-lé-ngṳ̄ gŏ̤-sṳ̀ gâe̤ng Bàng-uâ huăng-ĭkChiŭ-tiĕng gáu lāu, niŏh-niŏh buóh dâung-giâ
Sié-gái gà̤-dēng gì ái-cìng dŭ sī kó̤

Hŭng lā̤ làu-lŏ̤h iā kū-cháik gì mĕ̤k-cāi

Nguāi gì sĭng ng cái hĭ-uông siŏh-ciáh sĭng gì chŭng-tiĕng

Nguāi gì mĕ̤k-cāi gâe̤ng nguāi gì pĭ-siŏng dŭ mò̤ nó̤h sāi

Nè̤ng dŭ iā mò̤ sĭng, dŭ iā tăng-sĭng...Ái dŭ sī kó̤-lāu!Sié-gái chṳ̄-káik sák-dài, hĭ-uông dŭ mò̤ nó̤h sāi
Siàng-chê ké̤ṳk tē̤-kī kó̤, ché̤ṳng-cī diŏh lā̤ chióng gŏ̤ 

Chāu dŭ ké̤ṳk háik niēng è̤ng

Gă̤-dŏng dó̤-ché̤ṳ sī nè̤ng

Nguāi â̤ diŏh sĭng lā̤ cái dō̤-gó̤ (禱告) siŏh-huòi:

Siông-dá̤, nè̤ng dŭ-sê cô̤i-nè̤ng (罪儂), dŭ â̤ huáng dâi...Sié-gái sák kó̤-lāu!

Bók-guó ô nè̤ng gōng, cī siŏh bēng-buōng gì gŏ̤-sṳ̀ ék-dĭk gáu Nê-ciéng câ kăi-sṳ̄ siā, cô̤i dì gáu 1946 nièng câ ô bēng-guòng.

Â-lâng-nĭk, gŏ̤-sṳ̀ gāi-sāi sĭ-ìng Ià-uŏk Lăk-só-lò̤ gì bēng-buōng. Gŏ̤-ké̤ṳk cêu găk 1935 nièng, sāi „Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk“ cī siŏh-ciáh miàng-cê, găk hṳ̆ng-ngà-lé liŏh-cié huák-hèng.

+«Kū-cháik gì Lā̤-bái-nĭk» Ià-uŏk Lăk-só-lò̤ bēng Hṳ̆ng-ngà-lé-ngṳ̄ gŏ̤-sṳ̀ gâe̤ng Ĭng-ngṳ̄ huăng-ĭkGloomy Sunday with a hundred white flowersI was waiting for you my dearest with a prayerA Sunday morning, chasing after my dreamsThe carriage of my sorrow returned to me without youIt is since then that my Sundays have been forever sadTears my only drink, the sorrow my bread...Gloomy SundayThis last Sunday, my darling please come to meThere'll be a priest, a coffin, a catafalque and a winding-sheetThere'll be flowers for you, flowers and a coffinUnder the blossoming trees it will be my last journeyMy eyes will be open, so that I could see you for a last timeDon't be afraid of my eyes, I'm blessing you even in my death...The last Sunday

1936 nièng, cī-dà̤ gŏ̤ dùng-sì ké̤ṳk Săng-mū M. Lô-ê (山姆 M. 路易, Sam M. Lewis) gâe̤ng Dăk-mùng Kā-dĕk (達蒙 卡特, Desmond Carter) gāi siàng ĭng-ngṳ̄, cêu cūng-kuāng găk Ĭng-ngṳ̄ sié-gái diē-sié iâ chók-miàng lāu.

+«Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk» Săng-mū M. Lô-ê Ĭng-ngṳ̄ gŏ̤-sṳ̀ gâe̤ng Bàng-uâ huăng-ĭkŬ-áng gì lā̤-bái-nĭk, káung dŭ mâ̤ diŏh
Nguāi uăk diŏh ù-só uâng-chiĕng gì ōng-ōng diē-sié

Nâung-nâung gì băh-huă hāu nṳ̄ iâ mâ̤ bà-kī

Ŭ-sáik gì lìng-chiă ī-gĭng dái nṳ̄ giàng kó̤

Tiĕng-sṳ̄ siōng dŭ mâ̤ siōng gái sáe̤ng nṳ̄ diōng-lì

Nguāi nâ gṳ̆ng nṳ̄ giàng kó̤, ĭ-nè̤ng â̤ mâ̤ sêu-ké

Ŭ-áng gì lā̤-bái-nĭkŬ-áng gì lā̤-bái-nĭk, gâe̤ng ōng cà̤ guó
Nguāi gâe̤ng nguāi gì sĭng giók-dêng diŏh giék-sók ciòng-buô

Siĕng-huă gâe̤ng dō̤-gó̤ iā kū-cháik, nguāi â̤ báik

Niông ĭ-nè̤ng mŏk tiè-mà

Niông ĭ-nè̤ng dŭ báik-duòng, sê nguāi cê-gă buóh liè-kŭi

Sṳ̄-uòng ng-sê hṳ̆-móng (虛夢)

Ŭ-áng gì lā̤-bái-nĭk, gâe̤ng ōng cà̤ guó

Ciŏk-chṳ̄ (藉此) nguāi ciŏng nṳ̄ ái-hū (愛撫)

Lìng-hùng ī cĭ-hâiu ék-sék (一息) ôi nṳ̄ cé̤ṳk-hók

Ŭ-áng gì lā̤-bái-nĭkCó̤ máe̤ng, huă-lā̤-sê nguāi lā̤ có̤ máe̤ng
Nguāi chĭng-sīng kó̤ cêu huák-hiêng nṳ̄ gó káung diŏh nguāi sĭng lā̤, chĭng-ái gì nè̤ng!

Chĭng-ái gì, nguāi hĭ-uông nguāi gì máe̤ng mâ̤ dièng-buáng nṳ̄

Nguāi gì sĭng lā̤ gōng nṳ̄ tiăng, nguāi ô nióh-uái ó̤i-dĭk nṳ̄

Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk

1936 nièng, Huák-guók-nè̤ng Dăk-mī-ā (達米亞, Damia) iâ chióng lāu cī dà̤ ké̤ṳk.

Gáu muōi, Bī-lê Hò̤-lê-dái (比莉 荷莉戴, Billie Holiday) găk 1941 nièng iâ sāi Ĭng-ngṳ̄ huăng-chióng lāu cī-dà̤ ké̤ṳk. Ĭ gì bēng-buōng dék chók-miàng.

 Diòng-siók 
Ciā ké̤ṳk dáng-sĕng (誕生) ī-hâiu, ké̤ṳk dŏng-có̤ „cê̤ṳ-sák gì séng-gŏ̤“. Diòng-gōng iā sâ̤ nè̤ng tiăng-uòng, giék-sók lāu cê-gă gì sĕng-mêng. 1930 nièng-dâi gì sĭng-ùng-cāi gê̤ṳng-cūng bó̤-dō̤ lāu 19 cŏng Hṳ̆ng-ngà-lé gâe̤ng Mī-guók gì cê̤ṳ-sák sê̤ṳ-giông. Diòng-gōng gáu muōi ô 157 ciáh Hṳ̆ng-ngà-lé-nè̤ng. Bók-guó, cī sâ̤ diòng-siók duâi-dŏ̤-só dŭ mò̤ céng-gê̤ṳ. «Diĕu-nĭk Sĭng-ùng» (朝日新聞) īng-ê̤ṳng lāu siŏh-buōng 1983 nièng găk Hṳ̆ng-ngà-lé chók gì cṳ̆ (mâ̤ báik cṳ̆-miàng), gōng nâ ô 5 ciáh nè̤ng sê ĭng-ôi ciā ké̤ṳk câ cê̤ṳ-sák. «Diĕu-nĭk Sĭng-ùng» gōng cī-buōng cṳ̆ ciŏng-muòng ngiēng-giéu ciā ké̤ṳk gâe̤ng cê̤ṳ-sák gì guăng-hiê. Siŏh-ciáh că-hŏk sê̤ṳ-sĭk (查覈事實) gì uōng-câng hô̤ lā̤ Snopes, gōng Nê-ciéng gì sì-hâiu, Năk-sói muāng sé-sié páh, muōng páh muōng iàng. Hṳ̆ng-ngà-lé iā sâ̤ nè̤ng chió lā̤ iā bék, mò̤ nó̤h siăh, ché̤ṳ mâ̤ diŏh hĭ-uông, gáu-muōi cī-hō̤ ng uăk kó̤-lāu. Tiăng gŏ̤ cê̤ṳ-sák gì diòng-siók, gó chiông sê ôi lā̤ găk gōng sèng-dāu gì cìng-huóng gì sì-hâiu bié-miēng nâ. Snopes gó gōng, mò̤ ngiēng-géu â̤ huák-hiêng ciā ké̤ṳk gâe̤ng cê̤ṳ-sák ô sié-nó̤h dĭk-ciék gì guăng-hiê.

1968 nièng, cáuk-ké̤ṳk gì sáik-làu-sĕk hàng-ngō̤ cê-gă hò̤-lè̤ng-guōng ô bâng, cê̤ṳ-sák kó̤-lāu. Ciā sèng-âu liè ĭ siā chók ciā ké̤ṳk ī-gĭng 35 nièng lāu. Gâe̤ng Sáik-lài-sĕk â̤ sī gì nè̤ng gōng, mò̤ tiăng-guó Sáik-lài-sĕk ô nṳ̄-bèng-iū cê̤ṳ-sák.

Gó ô gōng guōng-ngiê diêng-dài dŭ mâ̤ niông gái buóh ciā ké̤ṳk. Nâ-sê gōng dṳ̀ lā̤ BBC, mò̤ céng-gé̤ṳ gōng bĕk gì dài mâ̤ niông bŏ̤. BBC báik-cèng géng-cī bŏ̤-huóng Bī-lê Hò̤-lê-dái (比莉 荷莉戴) chióng gì bēng-buōng, ĭng-ôi â̤ īng-hiōng ciéng-cĕng gì sê̤ṳ-ké. Bók-guó ké-ngŏk gì bēng-buōng â̤-sāi bŏ̤. 2002 nièng, BBC dṳ̀ lâi ciā géng-lêng.

 Īng-hiōng 
Cī-dà̤ gŏ̤ īng-hiōng lāu 2006 nièng gì diêng-īng «Móng-iék Mì-gṳ̆ng» (夢魇迷宮, The Kovak Box). Diêng-īng diē-sié siŏh-ciáh cáuk-gă găk diŏh Mā-liŏk-kā-dō̤ (馬略卡島) mò̤ bâing-huák liè-kŭi. Hāng-sē̤ gì nè̤ng dŭ ké̤ṳk páh lāu cĕng, mì-sĭng-piéng (微芯片) páh gáu sĭng-tā̤ diē-sié. Nâ tiăng gáu «Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk», cêu â̤ tài-sī cê-gă.Diêng-īng diē-sié bŏ̤ gì cī-dà̤ gŏ̤, iù Lucía Jiménez chióng.

«Ché̤ṳng-chiū: Ái-cìng Gó-sê̤ṳ» (銃手: 愛情故事, Wristcutters: A Love Story) puói gì ĭng-ngŏk diē-sié iâ ô cī-dà̤ gŏ̤. Siĕu Ā-tì (萧亞提, Artie Shaw) chióng.

2008 nièng, Bī-lé-sì ngiê-sŭk-gă Marieke Van Wuytswinkel găk ĭ gì cáuk-pīng «Cê̤ṳ-iòng gì cāi-tàu» (自然其早起頭, A Natural Morning) diē-sié sāi lāu siŏh-dáung «Kū-cháik gì lā̤-bái-nĭk» gì siēu-iông.

2016 nièng, Dài-uăng diêng-īng «Làu-giâ gì bùng-káh» (樓下其房客) gāi-biĕng lāu cī-dà̤ gŏ̤ có̤ ciō-dà̤ ĭng-ngŏk, iù Pŏ̤-sê̤ṳ-dáung Gău-hióng Ngŏk-tuàng (波士頓交響樂團) iēng-cáiu.

 Gái káng 

 Muò-huōng cê̤ṳ-sák (模仿自殺)
 «Buó-dăk-buôi-sṳ̆ cĭ liông» (布達佩斯之戀)
 «Có̤i-hâiu gì Lā̤-bái-nĭk» (最後其禮拜日, To ostatnia niedziela)

 Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu 

分類:Ĭng-ngŏk