Hók-ciŭ

Hók-ciŭ (), bô hô̤ Ṳ̀ng-siàng (榕城), Săng-săng (三山), Cō̤-hāi (左海), Mìng-dŭ (閩都), gāng-chĭng Ṳ̀ng, sê Dṳ̆ng-guók Hók-gióng-sēng gì sēng-huôi, găk Hók-gióng-sēng dĕ̤ng-buô gì Mìng-gĕ̤ng â-iù gâe̤ng iòng-hāi dê-kṳ̆, hiêng-câi ô 7 bĭh kṳ̆, 1 bĭh gâing-ngék-chê (縣級市), 6 bĭh gâing, ciòng-chê siòng-cê̤ṳ (常住) cūng-ìng-kēu ô 720 uâng, gì-dṳ̆ng chê-kṳ̆ siòng-cê̤ṳ ìng-kēu 296.3 uâng. Dŏng-dê gṳ̆-mìng ī Háng-cŭk gì Hók-ciŭ Cŭk-gùng (福州族群) ôi ciō, mū-ngṳ̄ sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Hók-ciŭ-uâ. Hók-ciŭ găk gŭng-nguòng-cièng 202 nièng gióng-siàng (建城), gáu gĭng-dáng ô 2200 gūi nièng, sê Dṳ̆ng-guók gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá mìng-sìng (名城), lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng dòng-gĭ (長期) cáuk-ôi Hók-gióng gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng , sê Dṳ̆ng-guók dĕ̤ng-nàng iòng-hāi dáe̤ng-iéu gì mâiu-ĭk (貿易) gē̤ng-kāu gâe̤ng Hāi-siông Sĭ-diù cĭ Lô (海上絲綢之路) gì muòng-hô, dùng-sì bô sê dáe̤ng-iéu gì ùng-huá dṳ̆ng-sĭng, téng Sóng-dièu kăi-sṳ̄, ùng-huá gáu-ṳ̆k cêu iā huák-dăk, sê sāng-sĕng céng-sê̤ṳ (進士) câung-nguòng (狀元), liōng-iêng iêng-sê̤ṳ (兩院院士) dâ̤-ék sâ̤ gì siàng-chê dâi-dŏng gì siŏh bĭh. Găk gê̤ṳng-hiêng-dô̤i-sṳ̄ siông, Hók-ciŭ sê Dṳ̆ng-guók dâ̤-ék cā kŭi-bóng tŭng-siŏng (通商) gì 5 bĭh siàng-chê cĭ-ék , gó-sê Dṳ̆ng-guók gê̤ṳng-dâi hāi-gŭng gì ièu-làng, iâ-sê Dṳ̆ng-guók gĕ̤ng-ngiĕk, kuŏ-gé huák-nguòng-dê cĭ-ék. Cŭ-uái gì sĭk-sṳ̆k, ùng-huá, diòng-tūng ngiê-sŭk, gióng-dé̤ṳk hìng-sék dŭ cê̤ṳ-sìng hŭng-gáik, ô iā giòng-liĕk gì dê-kṳ̆ dĕk-dĭng. Hók-ciŭ gó sê 300 gūi uâng hāi-nguôi huà-ìng gì cū-gék-dê, sê Hók-gióng dâ̤-ék duâi gì gièu-hiŏng. 

 Hèng-céng dăng-ôi 
 Chê-kṳ̆: Gū-làu, Dài-gĕ̤ng, Chŏng-săng, Mā-muōi, Céng-ăng, Diòng-lŏ̤h.
 Gâing-gék chê: Hók-chiăng.
 Gâing: Mìng-âu, Mìng-chiăng, Īng-tái, Lièng-gŏng, Lò̤-nguòng, Bìng-tàng.

 Lĭk-sṳ̄ 
Hók-ciŭ gì lĭk-sṳ̄ chiĕu-guó 2200 nièng. 7,000 nièng sèng, gū-cā-nè̤ng cêu ī-gĭng diŏh Hók-ciŭ sĕng̤-uăk. Gáu Hâ-dièu, Hók-ciŭ gì buōng-iòng buô-lŏk ī kăi-sṳ̄ ké̤ṳk Dṳ̆ng-nguòng dê-kṳ̆ gì Huà-hâ-cŭk ô lāu lièng-hiê; gáu Ciŭ-dièu, cī cṳ̄ng guăng-hiê gâing-gă mĭk-chiék.

Sèng 334 nièng, Chū-guók miĕk-uòng Uŏk-guók, Uŏk-guók uòng-cŭk hióng nàng cāu diē Hók-gióng, gâe̤ng Hók-gióng buōng-iòng buô-lŏk ṳ̀ng-hăk siàng Mìng-uŏk-cŭk. Sèng 221 nièng, Cìng-dièu siék-dé Mìng-dṳ̆ng-gông (閩中郡).

Hók-ciŭ có̤i cā gì siàng-chiòng găh Sèng 202 nièng gióng siàng. Dŏng-sì Háng-dièu uòng-dá̤ Làu Băng (劉邦) ṳ̀ng-hṳ̄ Mìng-uŏk-uòng Ù-cṳ̆ (無諸) gióng-cô̤ Mìng-uŏk-guók cê-gă gì siū-dŭ, bêng chĭng ĭ có̤ Iā (冶, é-sé̤ṳ sê „cáuk-gă“). Cièng 110 nièng, Mìng-uŏk-guók ké̤ṳk Háng-dièu miĕk-uòng. Iù-sê, Hók-ciŭ biéng-siàng Dṳ̆ng-guók gì siŏh cô̤ siàng-chê, hô̤ lā̤ Iā-gông (冶郡). Diŏh Dòng-dièu, Iā-gông kăi-sṳ̄ chĭng có̤ Hók-ciŭ.

Ngô-dô̤i sì-hâiu, Mìng-uòng Uòng Sīng-dĭ (王審知) kuóng-gióng Hók-ciŭ, ciŏng Ŭ-săng, Ṳ̀-săng, Bìng-săng bêng diē siàng-diē, gó-chṳ̄ Hók-ciŭ iâ miàng „Săng-săng“ (三山). Báe̤k-sáe̤ng tái-siū Diŏng Báik-ngṳ̆k (張伯玉) dái-liāng ciòng siàng Báh-sáng căi Sṳ̀ng-chéu,  iù-sê Hók-ciŭ iâ giéu có̤ Ṳ̀ng-siàng (榕城).

Sóng Nguòng nièng găng, Hók-ciŭ ī-gĭng huák-diēng siàng siŏng-dŏng huák-dăk gì iòng-hāi siàng-chê. Dŏng-sì ô cĭng sâ̤ gì hŏk-ciā, iù-káh lì gáu Hók-ciŭ, pī-ṳ̀-gōng, Ciŏ Hĭ (朱熹), Sĭng Ké-cĭk (辛棄疾) gâe̤ng É-dâi-lé lṳ̄-hèng-gă Marco Polo. Diŏh Mā-kō̤-pō̤-lò̤ gì iù-gé diē-sié, ĭ chĭng Hók-ciŭ có̤ „Fugiu“.

Mìng-dièu 1405 nièng gáu 1433 nièng, Dâng Huò (鄭和) dái-liāng Dṳ̆ng-guók hāi-gŭng 7 hùi hâ Să̤-iòng, ék-dĭk hòng-hèng gáu Nàng-iòng, Hĭ-ciŭ dēng iā sâ̤ guók-gă gâe̤ng dê-kṳ̆.

1842 nièng, Dṳ̆ng-guók găh Ă-piéng Ciéng-cĕng dṳ̆ng sék-bâi, Chĭng-céng-hū gâe̤ng Ĭng-guók chiĕng-déng Nàng-gĭng Dèu-iók. Gŏng-gé̤ṳ dèu-iók, Hók-ciŭ ké̤ṳk kŭi-huóng có̤ tŭng-siŏng kēu-ngiâng (通商口岸).

1911 nièng 11 nguŏk 8 hô̤, Hók-ciŭ huák-sĕng káung Chĭng gáik-mêng. Siŏh buŏ hâiu kī-ngiê-gŭng ciéng-liāng Hók-ciŭ. 1933 nièng 11 guŏk 22 hô̤, 19-lô-gŭng huák-dông Hók-gióng Sê̤ṳ-biéng (福建事變), dŭk-lĭk Hók-gióng gióng-lĭk Dṳ̆ng-huà Gê̤ṳng-huò-guók, Hók-ciŭ ùi siū-dŭ. Dáng-sê lâng gá nguŏk-nĭk hâiu, Guók-mìng-dōng gŭng-dôi miĕk-uòng Dṳ̆ng-huà Gê̤ṳng-huò-guók, dṳ̀ng-sĭng ciéng-liāng Hók-ciŭ.

1949 nièng 8 nguŏk 17 hô̤, Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Gāi-huóng-gŭng ciéng-liāng Hók-ciŭ. Dṳ̆ng-gê̤ṳng céng-hū ciŏng hī siŏh nĭk dêng có̤ Hók-ciŭ gì gāi-huóng-nĭk.

 Dê-lī 
 Ôi-dé 
Hók-ciŭ găh Hók-gióng Sēng dĕ̤ng-buô Mìng-gĕ̤ng kāu hô-gê̤ṳng, dĕ̤ng-gĭng 118°08' - 120°31', báe̤k-ūi 25°15' - 26°29' cĭ-găng. Hók-ciŭ dĕ̤ng lìng Dài-hāi, nàng-buô, să̤-buô, báe̤k-buô hŭng-biék sê Può-dièng, Săng-mìng, Nàng-bìng, gâe̤ng Nìng-dáik.

 Ké-hâiu 
Hók-ciŭ sṳ̆k hāi-iòng-séng ā-iĕk-dái gié-hŭng ké-hâiu, nièng gáung-ṳ̄-liông sâ̤, 7 gáu 9 nguŏk ô hŭng-tăi.

 Ùng-huá 
Dṳ̀ kó̤ guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng Pū-tŭng-uâ, Hók-ciŭ-nè̤ng gì mū-ngṳ̄ sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Hók-ciŭ-uâ.

Mìng-kiŏk sê hók-ciŭ gì hié-kiŏk, ĭ ô chiĕu guó 1,000 cṳ̄ng kiŏk-buōng, nô̤i-ṳ̀ng duâi buô-hông nguòng-lài dŭ sê iù mìng-găng gó-sê̤ṳ, lĭk-sṳ̄ gĭng-diēng hĕ̤k-ciā gô-dā̤ gì diòng-siók lì gì.

Tái-bìng-miêng (太平麵) sê siŏh cṳ̄ng Hók-ciŭ-nè̤ng ĕng lā̤ giù bìng-ăng gì miêng. Ĭ ék-buăng â̤ kiăh siông ák-lâung cà̤ siăh, dâi-biēu sĕng-uăk bìng-ăng, sông-lé. Ĭng-ôi ák-lâung găk Hók-ciŭ-uâ lā̤ gâe̤ng ák láung; ák luâng hài-ĭng (諧音).

Ngiê-sŭk
 Mìng-kiŏk
 Bìng-uâ

 Lṳ̄-iù 
Hók-ciŭ bī-gáu chók-miàng gì lṳ̄-lù hŭng-gīng-kṳ̆ ô: Să̤-hù, Huà-lìng-sê, Dê-câung-sê, Să̤-sièng-sê, Gĭng-săng-sê, Kăi-nguòng-sê, Ŭ-ták, Băh-ták, É̤ṳng-ciòng-sê, Gū-săng, Gì-săng, dēng-dēng.

 Īng-sĭk 
Hók-ciŭ-chái sê Mìng-chái gì dâi-biēu. Hók-ciŭ-chái cĭng gōng chĭng-ké, cṳ̄ gì sèng-âu mâ̤ ó̤i gă cĭng sâ̤ gì iù gâe̤ng sièng, iâ mò̤ ĕng lăk, gó-chṳ̄ ê bī-gáu ciāng. Dáng-sê ĭng diŏh ké-hâiu gì ĭng-só, Hók-ciŭ-nè̤ng gă ó̤i siăh diĕng, cṳ̄ chái sèng-hâiu ó̤i ĕng dòng, cuòi iâ niông nguôi-dê-nè̤ng cái mâ̤ kī.

 Siēu-siăh: Ngṳ̀-uòng, Biēng-nṳ̆k, Nṳ̆k-ṳ̀ng, Diê-biāng, Guŏng-biāng, Só̤h-miêng, dēng-dēng.
 Cūi-guō: Gāng-lāng, Hók-gék, Lèng-gēng, Liĕk-chiĕ, Mĕ̤k-lê-huă Dà, Lī-gèng, dēng-dēng.
 Miàng-chái: Hŭk-tiéu-chiòng, dēng-dēng.

 Cŭng-gáu 
Găh Hók-ciŭ, īng-hiōng-lĭk bī-gáu duâi gì cŭng-gáu ciō-iéu ô Ià-sŭ-gáu (iâ miàng „Gĭ-dók-gáu“ hĕ̤k „Sĭng-gáu“), Tiĕng-ciō-gáu, Hŭk-gáu, Dô̤-gáu gâe̤ng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu.

 Chăng-kō̤ 

分類:Siàng-chê
分類:Hók-ciŭ
分類:Hók-gióng